Ibn Rushd (Averroes) — The Incoherence of the Incoherence (Arabic and Latin) · The Decisive Treatise
The Tahafut al-tahafut in Arabic (Digital Averroes Research Environment, via OpenITI, CC BY-NC-SA 4.0) beside its Latin form, the Destructio destructionum (Juntine, Venice 1560, public domain) — Calonymus's translation from the Hebrew, with Nifo's commentary interleaved as printed.
Documented gaps. No public-domain English of the Tahafut exists (Van den Bergh 1954 is in copyright); the English layer is de Boer's survey in the English Reader volume. The Latin text's OCR is imperfect.
Works in this volume — 2
The Incoherence of the Incoherence (Tahafut al-tahafut)
Contents — 62 sections
- Prooemium
- [المسئلة فى قدم العالم]
- الدليل الاول
- الاعتراض من وجهين احدهما
- الاعتراض الثانى
- الدليل الثانى لهم فى المسئلة
- الدليل الثالث على قدم العالم
- الاعتراض
- دليل رابع
- والزمان والحركة
- الاول
- الدليل الثانى
- المسئلة الثالثة فى بيان تلبيسهم بقولهم ان الله فاعل العالم وصانعه وان العالم صنعه وفعله وبيان ان ذلك مجاز عندهم وليس بحقيقة
- اما الاول
- الوجه الثانى
- الوجه الثالث
- مسئلة فى بيان عجزهم عن الاستدلال على وجود صانع العالم
- مسئلة فى بيان عجزهم عن اقامة الدليل على ان الله تعالى واحد وانه لا يجوز فرض اثنين واجبى الوجود كل واحد منهما لا علة له
- مسلكهم الثانى
- مسئلة
- المسلك الثانى
- مسئلة فى ابطال قولهم ان الاول لا يجوز ان يشارك غيره فى جنس ويفارقه بفصل وانه لا يتطرق اليه انقسام فى حق العقل بالجنس والفصل
- المسلك الثانى الالزام
- مسئلة فى ابطال قولهم ان وجود الاول بسيط اى هو وجود محض ولا ماهية ولا حقيقة يضاف الوجود اليها بل الوجود الواجب له كالماهية لغيره
- مسلكهم الثانى
- مسئلة فى تعجيزهم عن اقامة الدليل على ان الاول ليس بجسم
- المسئلة العاشرة فى بيان عجزهم عن اقامة الدليل على ان للعالم صانعا وعلة وان القول بالدهر لازم لهم
- السئلة الحادية عشر فى تعجيز من يرى منهم ان الاول يعلم غيره ويعلم الاجناس والانواع بنوع كلى
- الاول
- الفن الثانى
- المسئلة الثانية عشر فى تعجيز هم عن اقامة الدليل على انه يعرف ذاته
- المسئلة الثالثة عشر فى ابطال قولهم ان الله تعالى عن قولهم لا يعرف الجزئيات المنقسمة بانقسام الزمان الى الكائن وما كان وما يكون
- الاعتراض الثانى
- المسئلة الرابعة عشر فى تعجيز هم عن اقامة الدليل على ان السماء حيوان مطيع الله تبارك وتعالى بالحركة الدورية
- وقد قالوا
- الاعتراض
- وقد قالوا
- الاعتراض
- والثانى
- المسئلة السادسة عشر فى ابطال قولهم ان نفوس السماوات مطلعة على جميع الجزئيات الحادثة فى هذا العالم
- واستدلوا
- والجواب
- المقدمة الثالثة
- اما الملقب بالطبيعيات فهى علوم كثيرة
- المسئلة الاولى
- المقام الثانى
- االاول
- المسئلة الثانية فى تعجيزهم عن اقامة البرهان العقلى على ان النفس الانسانى جوهر روحانى قائم بنفسه
- البرهان الاول
- دليل ثانى
- [no title]
- [no title]
- Conclusio
######OpenITI#
Prooemium
بسم الله الرحمن الرحيم وبعد حمد الله الواجب والصلوة على جميع رسله وانبيائه فان الغرض فى هذا القول ان نبين مراتب الاقاويل المثبتة فى كتاب التهافت فى التصديق والاقناع وقصور أكثرها عن مرتبة اليقين والبرهان
[المسئلة فى قدم العالم]
قال ابو حامد حاكيا لادلة الفلاسفة فى قدم العالم ولنقتصر من ادلتهم فى هذا الفن على ما له موقع فى النفس [1] قال وهذا الفن من الادلة هو ثلاثة
الدليل الاول
قولهم يستحيل صدور حادث من قديم مطلقا لانا اذا فرضنا القديم ولم يصدر منه العالم مثلا ثم صدر فانما لم يصدر لانه لم يكن للوجود مرجح بل كان وجود العالم ممكنا عنه امكانا صرفا فاذا حدث لم يخل ان تجدد مرجح او لم يتجدد فان لم يتجدد مرجح بقى العالم على الامكان الصرف كما كان قبل ذلك وان تجدد مرجح انتقل الكلام الى ذلك المرجح لم رجح الآن ولم يرجح قبل فاما ان يمر الأمر الى غير نهاية أو ينتهى الامر الى مرجح لم يزل مرجحا [2] قلت هذا القول هو قول فى أعلى مراتب الجدل وليس هو واصلا موصل البراهين لان مقدماته هى عامة والعامة قريبة من المشتركة ومقدمات البراهين هى من الامور الجوهرية المتناسبة . [3] وذلك ان اسم الممكن يقال باشتراك على الممكن الاكثرى والممكن الاقلى والذى على التساوى وليس ظهور الحاجة فيها الى المرجح على التساوى وذلك ان الممكن الاكثرى قد يظن به انه يترجح من ذاته لا من مرجح خارج عنه بخلاف الممكن على التساوى . [4] والامكان ايضا منه ما هو فى الفاعل وهو امكان الفعل ومنه ما هو فى المنفعل وهو امكان القبول وليس ظهور الحاجة فيهما الى المرجح على التساوى وذلك ان الامكان الذى فى المنفعل مشهور حاجته الى المرجح من خارج لانه يدرك حسا فى الامور الصناعية وكثير من الامور الطبيعية وقد يلحق فيه شك فى الامور الطبيعية لان اكثر الامور الطبيعية مبدأ تغيرها منها ولذلك يظن فى كثير منها ان المحرك هو المتحرك وانه ليس معروفا بنفسه ان كل متحرك فله محرك وانه ليس ههنا شىء يحرك ذاته فان هذا كله يحتاج الى بيان ولذلك فحص عنه القدماء . والامكان الذى فى الفاعل فقد يظن فى كثير منه انه لا يحتاج فى خروجه الى الفعل الى المرجح من خارج لان انتقال الفاعل من ان لا يفعل الى ان يفعل قد يظن بكثير منه انه ليس تغيرا يحتاج الى مغير مثل انتقال المهندس من ان لا يهندس وانتقال المعلم من ان لا يعلم . [5] والتغير ايضا الذى يقال انه يحتاج الى مغير منه ما هو فى الجوهر ومنه ما هو فى الكيف ومنه ما هو فى الكم ومنه ما هو فى الاين . [6] والقديم ايضا يقال على ما هو قديم بذاته وقديم بغيره عند كثير من الناس والتغيرات منها ما يجوز عند قوم على القديم مثل جواز كون الارادة الحادثة على القديم عند الكرامية وجواز الكون والفساد على المادة الاولى عند القدماء وهى قديمة وكذلك المعقولات على العقل الذى بالقوة وهو قديم عند اكثرهم ومنها ما لا يجوز وخاصة عند بعض القدماء دون بعض . [7] وكذلك الفاعل ايضا منه ما يفعل بارادة ومنه ما يفعل بطبيعة وليس الامر فى كيفية صدور الفعل الممكن الصدور عنهما واحدا اعنى فى الحاجة الى المرجح . وهل هذه القسمة فى الفاعلين حاصرة او يؤدى البرهان الى فاعل لا يشبه الفاعل بالطبيعة ولا الذى بالارادة الذى فى الشاهد هذه كلها هى مسائل كثيرة عظيمة يحتاج كل واحدة منها الى ان تفرد بالفحص عنها وعما قاله القدماء فيها وأخذ المسئلة الواحدة بدل المسائل الكثيرة هو موضع مشهور من مواضع السفسطانيين السبعة والغلط فى واحد من هذه المبادى هو سبب لغلط عظيم فى اخر الفحص عن الموجودات [8] قال ابو حامد
الاعتراض من وجهين احدهما
احدهما ان يقال بم تنكرون على من يقول ان العالم حدث بارادة قديمة اقتضت وجوده فى الوقت الذى وجد فيه وان يستمر حدمه الى الغاية التى استمر اليها وان يبتدئ الوجود من حيث بدأ وان الوجود قبل لم يكن مرادا فلم يحدث لذلك وانه فى وقته الذى حدث فيه، مراد بالارادة القديمة فحدث فما المانع لهذا الاعتقاد وما المحيل له [9] قلت هذا قول سفسطانى وذلك انه لما لم يمكنه ان يقول بجواز تراخى فعل المفعول عن فعل الفاعل له وعزمه على الفعل اذا كان فاعلا مختارا قال بجواز تراخيه عن ارادة الفاعل وتراخى المفعول عن ارادة الفاعل جائز واما تراخيه عن فعل الفاعل له فغير جائز وكذلك تراخى الفعل عن العزم على الفعل فى الفاعل المريد فالشك باق بعينه . [10] وانما كان يجب ان يلقاه باحد أمرين اما بان فعل الفاعل ليس يوجب فى الفاعل تغيرا فيجب ان يكون له مغير من خارج او ان من التغيرات ما يكون من ذات المتغير من غير حاجة الى مغير يلحقه منه وان من التغيرات ما يجوز ان يلحق القديم من غير مغير وذلك ان الذى يتمسك به الخصوم ههنا هو شيئان احدهما ان فعل الفاعل يلزمه التغير وان كل تغير فله مغير والاصل الثانى ان القديم لا يتغير بضرب من ضروب التغير وهذا كله عسير البيان .
[11] والذى لا مخلص للاشعرية منه هو انزال فاعل اول او انزال فعل له اول لانه لا يمكنهم ان يضعوا ان حالة الفاعل من المفعول المحدث تكون فى وقت الفعل هى بعينها حالته فى وقت عدم الفعل فهنالك ولا بد حالة متجددة او نسبة لم تكن وذلك ضرورة اما فى الفاعل او فى المفعول او فى كليهما واذا كان ذلك كذلك فتلك الحال المتجددة اذا أوجبنا ان لكل حال متجددة فاعلا لا بد ان يكون الفاعل لها اما فاعلا اخر فلا يكون ذلك الفاعل هو الاول ولا يكون مكتفيا بفعله بنفسه بل بغيره واما ان يكون الفاعل لتلك الحال التى هى شرط فى فعله هو نفسه فلا يكون ذلك الفعل الذى فرض صادرا عنه أولا بل يكون فعله لتلك الحال التى هى شرط فى المفعول قبل فعله المفعول . وهذا لازم كما ترى ضرورة الا أن يجوز مجوز أن من الاحوال الحادثة فى الفاعلين ما لا يحتاج الى محدث وهذا بعيد الا على من يجوز أن ههنا اشياء تحدث من تلقاءها وهو قول الاوائل من القدماء الذين انكروا الفاعل وهو قول بين سقوطه بنفسه [12] وفى هذا الاعتراض من الاختلال أن قولنا ارادة ازلية وارادة حادثة مقولة باشتراك الاسم بل متضادة فان الارادة التى فى الشاهد هى قوة فيها امكان فعل احد المتقابلين على السواء وامكان قبوله لمرادين على السواء بعد فان الارادة هى شوق الفاعل الى فعل اذا فعله كف الشوق وحصل المراد وهذا الشوق والفعل هو متعلق بالمتقابلين على السواء فاذا قيل هنا مريد أحد المتقابلين فيه ازلى ارتفع حد الارادة بنقل طبيعتها من الامكان الى الوجوب واذا قيل ارادة ازلية لم ترتفع الارادة بحضور المراد واذا كانت لا أول لها لم يتحدد منها وقت من وقت لحصول المراد ولا تعين الا ان نقول انه يؤدى البرهان الى وجود فاعل بقوة ليست هى لا ارادية ولا طبيعية ولكن سماها الشرع ارادة كما ادى البرهان الى اشياء هى متوسطة بين اشياء يظن بها فى بادى الرأى انها متقابلة وليست متقابلة مثل قولنا موجود لا داخل العالم ولا خارجه [13] قال ابو حامد مجاوبا عن الفلاسفة فان قيل هذا محال بين الاحالة لان الحادث موجب ومسبب وكما يستحيل حادث بغير مسبب وموجب يستحيل ايضا وجود موجب قد تمت شرائط ايجابه واسبابه واركانه حتى لم يبق شىء منتظر البتة ثم يتأخر الموجب بل وجود الموجب عند تحقق الموجب بتمام شروطه ضرورى وتأخره محال حسب استحالة وجود الحادث الموجب بلا موجب فقبل وجود العالم كان المريد موجودا والارادة موجودة ونسبتها الى المراد موجودة ولم يتجدد مريد ولا ارادة ولا تجددت للارادة نسبة لم تكن قبل فان كل ذلك تغير فكيف تجدد المراد وما المانع من التجدد قبل ذلك وحال التجدد لم يتميز عن حال عدم التجدد فى شىء من الاشياء ولا فى امر من الامور ولا فى حال من الاحوال ولا فى نسبة من النسب بل الامور كما كانت بعينها ثم لم يكن وجود المراد وبقيت بعينها كما كانت فوجد المراد ما هذا الا غاية الاحالة [14] قلت وهذا بين غاية البيان الا عند من ينكر احدى المقدمات التى وضعنا قبل .
[15] لكن ابو حامد انتقل من هذا البيان الى مثال وضعى فشوش به هذا الجواب عن الفلاسفة وهذا هو قوله قال ابو حامد وليس استحالة هذا الجنس فى الموجب والموجب الضرورى الذاتى بل وفى العرفى والوضعى فان الرجل لو تلفظ بطلاق زوجته ولم تحصل البينونة فى الحال لم يتصور ان تحصل بعده لانه جعل اللفظ علة للحكم بالوضع والاصطلاح فلم يعقل تأخر المعلول الا ان يعلق الطلاق بمجىء الغد او بدخول الدار فلا يقع فى الحال ولكن يقع عند مجىء الغد وعند دخول الدار فانه جعله علة بالاضافة الى شيء منتظر فلما لم يكن حاضرا فى الوقت وهو الغد ودخول الدار توقف حصول الموجب على حضور ما ليس بحاضر فما حصل الموجب الا وقد تجدد امر وهو الدخول او حضور الغد حتى أنه لو اراد مريد ان يؤخر الموجب عن اللفظ غير منوط بحصول ما ليس بحاصل لم يعقل مع انه الواضع بذاته المختار فى تفصيل الوضع فاذا لم يكن وضع هذا مفهوما ولم نعقله فكيف نعقله فى الايجابات الذاتية العقلية الضرورية . وأما فى العادات فما يحصل بقصدنا لا يتأخر عن القصد مع وجود القصد اليه الا لمانع فان تحقق القصد والقدرة وارتفعت الموانع لم يعقل تأخر المقصود اليه وانما يتصور ذلك فى العزم لان العزم غير كاف فى وجود الفعل بل العزم على الكتابة لا يوقع الكتابة ما لم يتجدد قصد هو انبعاث فى الانسان متجدد حال الفعل فان كانت الارادة القديمة فى حكم قصدنا الى الفعل فلا يتصور تأخر المقصود الا لمانع ولا يتصور تقدم القصد اذ لا يعقل قصد فى اليوم الى قيام فى الغد الا بطريق العزم وان كانت الارادة القديمة فى حكم عزمنا فليس ذلك كافيا فى وقوع المعزوم عليه بل لا بد من تجدد انبعاث قصدى عند الايجاد وفيه قول بالتغير .
ثم يبقى عين الاشكال فى ان ذلك الانبعاث او القصد او الارادة او ما شئت ان تسميه لم حدث الآن ولم يحدث قبل فاما ان يبقى حادث بلا سبب او يتسلسل الى غير نهاية ورجع حاصل الكلام الى انه وجد الموجب بتمام شروطه ولم يبق أمر منتظر ومع ذلك ينأخر الموجب ولم يوجد فى مدة لا يرتقى الوهم الى اولها بل آلاف سنين لا تنقص شيئا منها ثم انقلب الموجب بغتة ووقع من غير أمر تجدد وشرط تحقق وهذا محال [16] قلت هذا المثال الوضعى من الطلاق اوهم انه يؤكد به حجة الفلاسفة وهو يوهيها لان للاشعرية ان تقول انه كما تأخر وقوع الطلاق عن اللفظ الى وقت حصول الشرط من دخول الدار او غير ذلك كذلك تأخر وقوع العالم عن ايجاد البارى سبحانه اياه الى وقت حصول الشرط الذى تعلق به وهو الوقت الذى قصد فيه وجوده لكن ليس الامر فى الوضعيات كالامر فى العقليات ومن شبه هذا الوضعى بالعقلى من أهل الظاهر قال لا يلزم هذا الطلاق ولا يقع عند حصول الشرط المتأخر عن تطليق المطلق لانه يكون طلاقا وقع من غير ان يقترن به فعل المطلق ولا نسبة للمعقول من المطبوع فى ذلك المفهوم الى الموضوع المصطلح عليه [17] ثم قال ابو حامد مجاوبا عن الاشعرية والجواب
ان يقال استحالة ارادة قديمة متعلقة باحداث شىء أى شىء كان تعرفونه بضرورة العقل او نظره وعلى لغتكم فى المنطق أتعرفون الالتقاء بين هذين الحدين بحد أوسط أو من غير حد أوسط فان ادعيتم حدا أوسط وهو الطريق الثانى فلا بد من اظهاره وان ادعيتم معرفة ذلك ضرورة فكيف لم يشارككم فى معرفته مخالفوكم والفرقة المعتقدة لحدوث العالم بارادة قديمة لا يحصرها بلد ولا يحصيها عدد ولا شبهة فى انهم لا يكابرون العقول عنادا مع المعرفة فلا بد من اقامة برهان على شرط المنطق يدل على استحالة ذلك اذ ليس فى جميع ما ذكروه الا الاستبعاد والتمثيل بعزمنا وارادتنا وهو فاسد فلا تضاهى الارادة القديمة القصود الحادثة وأما الاستبعاد المجرد فلا يكفى من غير برهان [18] قلت هذا القول هو من الاقاويل الركيكة الاقناع وذلك ان حاصله هو انه اذا ادعى مدع ان وجود فاعل بجميع شروطه لا يمكن ان يتأخر عنه مفعوله فلا يخلو ان يدعى معرفة ذلك اما بقياس واما انه من المعارف الاولى فان ادعى ذلك بقياس وجب عليه ان يأتى به ولا قياس هنالك وإن ادعى ان ذلك مدرك بمعرفة اولى وجب ان يعترف به جميع الناس خصومهم وغيرهم وهذا ليس بصحيح لانه ليس من شرط المعروف بنفسه ان يعترف به جميع الناس لان ذلك ليس
اكثر من كونه مشهورا كما انه ليس يلزم فيما كان مشهورا ان يكون معروفا بنفسه [19] ثم قال كالمجاوب عن الاشعرية فان قيل نحن بضرورة العقل نعلم انه لا يتصور موجب بتمام شروطه من غير موجب وتجويز ذلك مكابرة لضرورة العقل قلنا وما الفصل بينكم وبين خصومكم اذا قالوا لكم انا بالضرورة نعلم احالة قول من يقول ان ذاتا واحدا عالم بجميع الكليات من غير ان يوجب ذلك كثرة فى ذاته ومن غير ان يكون العلم زائدا على الذات ومن غير ان يتعدد العلم بتعدد المعلوم وهذا مذهبكم فى حق الله تعالى وهو بالنسبة الينا والى علومنا فى غاية الإحالة ولكن تقولون لا يقاس العلم القديم بالحادث وطائفة منكم استشعروا احالة هذا فقالوا ان الله تعالى لا يعلم الا نفسه فهو العاقل وهو العقل وهو المعقول والكل واحد فلو قال قائل اتحاد العقل والعاقل والمعقول معلوم الاستحالة بالضرورة اذ تقدير صانع للعالم لا يعلم صنعه محال بالضرورة والقديم اذا لم يعلم الا نفسه تعالى عن قولهم وعن قول جميع الزائفين علوا كبيرا لم يكن يعلم صنعه البتة [20] قلت حاصل هذا القول انهم لم يدعوا تجويز خلاف ما اظهروا من ضرورة امتناع تراخى المفعول عن فعله مجانا وبغير قياس اداهم اليه بل ادعوا ذلك من قبل البرهان الذى اداهم الى
حدوث العالم كما لم تدع الفلاسفة رد الضرورة المعروفة فى تعدد العلم والمعلوم الى اتحادهما فى حق البارى سبحانه الا من قبل برهان زعموا اداهم الى ذلك فى حق القديم وأكثر من ذلك من ادعى من الفلاسفة رد الضرورة فى ان الصانع يعرف ولا بد مصنوعه اذ قال فى الله سبحانه انه لا يعرف الا ذاته .
[21] وهذا القول اذا قوبل هو من جنس مقابلة الفاسد بالفاسد وذلك ان كل ما كان معروفا عرفانا يقينا وعاما فى جميع الموجودات فلا يوجد برهان يناقضه وكل ما وجد برهان يناقضه فانما كان مظنونا به انه تعين لا انه كان فى الحقيقة فلذلك ان كان من المعروف بنفسه اليقينى تعدد العلم والمعلوم فى الشاهد والغائب فنحن نقطع انه لا برهان عند الفلاسفة على اتحادهما فى حق البارى سبحانه واما ان كان القول بتعدد العلم والمعلوم ظنا فيمكن ان يكون عند الفلاسفة برهان وكذلك ان كان من المعروف بنفسه انه لا يتاخر مفعول الفاعل عن فعله ويدعى رده الاشعرية من قبل ان عندهم فى ذلك برهانا فنحن نعلم على القطع انه ليس عندهم فى ذلك برهان . [22] وهذا وامثاله اذا وقع فيه الاختلاف فانما يرجع الامر فيه الى اعتباره بالفطرة الفائقة التى لم تنشأ على رأى ولا هوى اذا سبرته بالعلامات والشروط التى فرق بها بين اليقين والمظنون فى كتاب المنطق كما انه اذا تنازع اثنان فى قول ما فقال احدهما هو موزون وقال الاخر ليس بموزون لم يرجع الحكم فيه الا الى الفطرة السالمة التى تدرك الموزون من غير الموزون والى علم العروض وكما ان من يدرك الوزن لا يخل بادراكه عنده انكار من ينكره فكذلك الامر فيما هو يقين عند المرء لا يخل به عنده انكار من ينكره [23] وهذه الاقاويل كلها فى غاية الوهى والضعف وقد كان يجب عليه الا يستحق كتابه هذا بمثل هذه الاقاويل ان كان قصده فيه اقناع الخواص [24] ولما كانت الالزامات التى اتى بها فى هذه المسئلة برانية وغريبة عن المسئلة قال فى أثر هذا بل لا نتجاوز إلزامات هذه المسئلة - فنقول لهم بم تنكرون على خصومكم اذ قالوا قدم العالم محال لانه يؤدى الى اثبات دورات للفلك لا نهاية لاعدادها ولا حصر لآحدها مع ان لها سدسا وربعا ونصفا الى قوله كما سننصه بعد [25] وهذه ايضا معارضة سفسطانية فان حاصلها هو انه كما انكم تعجزون عن نقض دليلنا فى ان العالم محدث وهو انه لو كان غير محدث لكانت دورات لا شفع ولا وتر كذلك نعجز نحن عن نقض قولكم انه اذا كان فاعل لم يزل مستوفيا شروط الفعل انه لا يتأخر عنه مفعوله وهذا القول غايته هو اثبات الشك وتقريره وهو من احد اغراض السفسطانيين [26] وانت يا هذا الناظر فى هذا الكتاب فقد سمعت الاقاويل التى قالتها الفلاسفة فى اثبات ان العالم قديم فى هذا الدليل والاقاويل التى قالتها الاشعرية فى مناقضة ذلك فاسمع ادلة الاشعرية فى ذلك واسمع الاقاويل التى قالتها الفلاسفة فى مناقضة أدلة الأشعرية بما نصه هذا الرجل قال ابو حامد فنقول بم تنكرون على خصومكم اذا قالوا قدم العالم محال لانه يؤدى الى اثبات دورات للفلك لا نهاية لاعدادها ولا حصر لآحادها مع ان لها سدسا وربعا ونصفا فان فلك الشمس يدور فى سنة وفلك زحل فى ثلاثين سنة فتكون دورة زحل ثلث عشر دورة الشمس ودورة المشترى نصف سدس دورة الشمس فانه يدور فى اثنى عشر سنة ثم انه كما لا نهاية لاعداد دورات زحل لا نهاية لاعداد دورات الشمس مع انه ثلث عشره بل لا نهاية لادوار فلك الكواكب الذى يدور فى سنة وثلاثين ألف سنة مرة واحدة كما انه لا نهاية للحركة المشرقية التى للشمس فى اليوم والليلة مرة فلو قال قائل هذا مما يعلم استحالته ضرورة فبما ذا تنفصلون عن قوله .
بل لو قال قائل اعداد هذه الدورات شفع أو وتر أو شفع ووتر جميعا أو لا شفع ولا وتر فان قلتم شفع ووتر جميعا أو لا شفع ولا وتر فيعلم بطلانه ضرورة وان قلتم شفع فالشفع يصير وترا بواحد فكيف أعوز ما لا نهاية له واحد وان قلتم وتر فالوتر يصير واحد شفعا فكيف أعوز ذلك الواحد الذى يصير به شفعا فيلزمكم القول بانه ليس بشفع ولا وتر [27] قلت حاصل هذا القول انه اذا توهمت حركتان ذواتا ادوار بين طرفى زمان واحد ثم توهم حد محصور من كل واحد منهما بين طرفى زمان واحد فان نسبة الجزء من الجزء هى نسبة الكل من الكل مثال ذلك انه اذا كانت دورة زحل فى المدة من الزمان التى تسمى سنة ثلث عشر دورات الشمس فى تلك المدة فانه اذا توهمت جملة دورات الشمس الى جملة دورات زحل مذ وقعت فى زمان واحد بعينه لزم ولا بد ان تكون نسبة جميع ادوار الحركة من جميع ادوار الحركة الاخرى هى نسبة الجزء من الجزء واما اذا لم يكن بين الحركتين الكليتين نسبة لكون كل واحد منهما بالقوة أى لا مبدأ لها ولا نهاية وكانت هنالك نسبة بين الاجزاء لكون كل واحد منها بالفعل فليس يلزم ان يتبع نسبة الكل الى الكل نسبة الجزء الى الجزء كما وضع القوم فيه دليلهم لانه لا نسبة توجد بين عظمين أو قدرين كل واحد منهما يفرض لا نهاية له فاذا القدماء لما كانوا يفرضون مثلا جملة حركة الشمس لا مبدأ لها ولا نهاية لها وكذلك حركة زحل لم يكن بينهما نسبة اصلا فيلزم من ذلك ان تكون الجملتان متناهية كما لزم فى الجزئين من الجملة .
وهذا بين بنفسه . [28] فهذا القول يوهم انه اذا كانت نسبة الاجزاء الى الاجزاء نسبة الاكثر الى الاقل يلزم فى الجملتين ان تكون نسبة احدهما الى الاخرى نسبة الاكثر الى الاقل وهذا انما يلزم اذا كانت الجملتان متناهيتين واما اذا لم يكن هنالك نهاية فلا كثرة هنالك ولا قلة واذا وضع ان هنالك نسبة هى نسبة الكثرة الى القلة توهم انه يلزم عن ذلك محال آخر وهو ان يكون ما لا نهاية له اعظم مما لا نهاية له وهذا انما هو محال اذا اخذ شيئان غير متناهيين بالفعل لانه حينئذ توجد النسبة بينهما واما اذا أخذ بالقوة فليس هنالك نسبة . فهذا هو الجواب فى هذه المسئلة لا ما جاوب به ابو حامد عن الفلاسفة [29] وبهذا تنحل جميع الشكوك الواردة لهم فى هذا الباب وأعسرها كلها هو ما جرت به عادتهم ان يقولوا انه اذا كانت الحركات الواقعة فى الزمن الماضى حركات لا نهاية لها فليس يوجد منها حركة فى الزمان الحاضر المشار اليه الا وقد انقضت قبلها حركات لا نهاية لها وهذه صحيح ومعترف به عند الفلاسفة ان وضعت الحركة المتقدمة شرطا فى وجود المتأخرة وذلك انه متى لزم ان توجد واحدة منها لزم ان توجد قبلها اسباب لا نهاية لها . [30] وليس يجوز احد من الحكماء وجود اسباب لا نهاية لها كما تجوزه الدهرية لانه يلزم عنه وجود مسبب من غير سبب ومتحرك من غير محرك لكن القوم لما أداهم البرهان الى ان ههنا مبدأ محركا ازليا ليس لوجوده ابتداء ولا انتهاء وان فعله يجب ان يكون غير متراخ عن وجوده لزم ان لا يكون لفعله مبدأ كالحال فى وجوده والا كان فعله ممكنا لا ضروريا فلم يكن مبدأ أولا فيلزم ان تكون افعال الفاعل الذى لا مبدأ لوجوده ليس لها مبدأ كالحال فى وجوده واذا كان ذلك كذلك لزم ضرورة ان لا يكون واحد من افعاله الاولى شرطا فى وجود الثانى لان كل واحد منهما هو غير فاعل بالذات وكون بعضها قبل بعض هو بالعرض فجوزوا وجود ما لا نهاية له بالعرض لا بالذات بل لزم ان يكون هذا النوع مما لا نهاية له أمرا ضروريا تابعا لوجود مبدأ أول ازلى .
[31] وليس ذلك فى امثال الحركات المتتابعة او المتصلة بل وفى الاشياء التى يظن بها ان المتقدم سبب للمتأخر مثل الانسان الذى يولد انسانا مثله وذلك ان المحدث للانسان المشار اليه بانسان آخر يجب ان يترقى الى فاعل اول قديم لا اول لوجوده ولا لاحداثه انسانا عن انسان فيكون كون انسان عن انسان اخر الى ما لا نهاية له كونا بالعرض والقبلية والبعدية بالذات وذلك ان الفاعل الذى لا اول لوجوده كما لا اول لافعاله التى يفعلها بلا آلة كذلك لا أول للآلة التى يفعل بها افعاله التى لا اول لها من افعاله التى من شأنها أن تكون بآلة . [32] فلما اعتقد المتكلمون فيما بالعرض انه بالذات دفعوا وجوده وعسر حل قولهم وظنوا ان دليلهم ضرورى . وهذا من كلام الفلاسفة بين فانه قد صرح رئيسهم الاول وهو ارسطو انه لو كانت للحركة حركة لما وجدت الحركة وانه لو كان للاسطقس اسطقس لما وجد الاسطقس . [33] وهذا النحو مما لا نهاية له ليس له عندهم مبدأ ولا منتهى ولذلك ليس يصدق على شىء منه انه قد انقضى ولا انه قد دخل فى الوجود ولا فى الزمان الماضى لان كل ما انقضى فقد ابتدأ وما لم يبتدئ فلا ينقضى وذلك ايضا بين من كون المبدأ والنهاية من المضاف .
ولذلك يلزم من قال انه لا نهاية لدورات الفلك فى المستقبل ألا يضع لها مبدأ لان ما له مبدأ فله نهاية وما ليس له نهاية فليس له مبدأ وكذلك الامر فى الاول والآخر اعنى ما له اول فله آخر وما لا اول له فلا آخر له وما لا آخر له فلا انقضاء لجزء من اجزائه بالحقيقة ولا مبدأ لجزء من اجزائه بالحقيقة وما لا مبدأ لجزء من اجزائه فلا انقضاء له . [34] ولذا اذا سأل المتكلمون الفلاسفة هل انقضت الحركات التى قبل الحركة الحاضرة كان جوابهم انها لم تنقض لان من وضعهم انها لا اول لها فلا انقضاء لها . فايهام المتكلمين ان الفلاسفة يسلمون انقضاءها ليس بصحيح لانه لا ينقضى عندهم الا ما ابتدأ . [35] فقد تبين لك انه ليس فى الادلة التى حكاها عن المتكلمين فى حدوث العالم كفاية فى ان تبلغ مرتبة اليقين وانها ليس تلحق بمراتب البرهان ولا الادلة التى ادخلها وحكاها عن الفلاسفة فى هذا الكتاب لا حقة بمراتب البرهان وهو الذى قصدنا بيانه فى هذا الكتاب . [36] وأفضل ما يجاوب به من سأل عمل دخل من أفعاله فى الزمان الماضى ان يقال دخل من افعاله مثل ما دخل من وجوده لان كليهما لا مبدأ له [37] واما ما جاوب به أبو حامد عن الفلاسفة فى كسر دليل كون الحركات السماوية بعضها أسرع من بعض والرد عليهم فهذا نصه قال ابو حامد فان قيل محل الغلط فى قولكم انها جملة مركبة من آحاد فان هذه الدورات معدومة أما الماضى فقد انقرض وأما المستقبل فلم يوجد بعد والجملة إشارة الى موجودات حاضرة ولا موجود ههنا [38] ثم قال هو فى مناقضة هذا قلنا العدد ينقسم الى الشفع والوتر ومستحيل ان يخرج عنه سواء كان المعدود موجودا باقيا أو فانيا فاذا فرضنا عددا من الاعداد لزمنا ان نعتقد انه لا يخلو من كونه شفعا أو وترا سواء قدرناها موجودة أو معدومة فانه ان انعدمت بعد الوجود لم تنعدم هذه القضية ولا تغيرت هذا منتهى قوله [39] وهذا القول انما يصدق فيما له مبدأ ونهاية خارج النفس أو فى النفس اعنى حكم العقل عليه بالشفع والوتر فى حال عدمه فى حال وجوده واما ما كان موجودا بالقوة اى ليس له مبدأ ولا نهاية فليس يصدق عليه لا انه شفع ولا انه وتر ولا انه ابتدأ ولا انه انقضى ولا دخل فى الزمان الماضى ولا فى المستقبل لان ما فى القوة فى حكم المعدوم وهو الذى اراد الفلاسفة بقولهم ان الدورات التى فى الماضى والمستقبل معدومة .
[40] وتحصيل هذه المسئلة ان كل ما يتصف بكونه جملة محدودة ذات مبدأ ونهاية فاما ان يتصف بذلك من حيث له مبدأ ونهاية خارج النفس واما ان يتصف بذلك من حيث هو فى النفس لا خارج النفس فاما ما كان منه كلا بالفعل ومحدودا فى الماضى فى النفس وخارج النفس فهو ضرورة اما زوج واما فرد وأما ما كان منها جملة غير محدودة خارج النفس فانها لا تكون محدودة الا من حيث هى فى النفس لان النفس لا تتصور ما هو غير متناه فى وجوده فتتصف ايضا من هذه الجهة بانها زوج او فرد واما من حيث هى خارج النفس فليس تتصف لا بكونها زوجا ولا فردا . وكذلك ما كان منها فى الماضى ووضع انه بالقوة خارج النفس أى ليس له مبدأ فليس يتصف لا بكونه زوجا ولا فردا الا ان يوضع بالفعل أعنى كونها ذات مبدأ نهاية . فكل ما كان من الحركات ليس لها كل ولا جملة اعنى ذات مبدأ ونهاية الا من حيث هى فى لنفس كالحال فى الزمان والحركة الدورية فواجب فى طباعها ألا تكون زوجا ولا فردا الا من حيث هى فى النفس . [41] والسبب فى هذا الغلط ان الشىء اذا كان فى النفس بصفة أوهم انه يوجد خارج النفس بتلك الصفة ولما لم يكن شىء مما وقع فى الماضى يتصور فى النفس الا متناهيا ظن ان كل ما وقع فى الماضى ان هكذا طباعه خارج النفس ولما كان ما وقع من ذلك فى المستقبل تعين على ما لا نهاية فيه التصور بان يتصور جزءا بعد جزء ظن افلاطون والاشعرية انه يمكن ان تكون دورات الفلك فى المستقبل لا نهاية لها وهذا كله حكم خيالى لا برهانى ولذلك كان اضبط لاصله واحفظ لوضعه ممن وضع ان للعالم مبدأ ان يوضع أن له نهاية كما فعل كثير من المتكلمين [42] واما قول ابى حامد بعد هذا على انا نقول لهم انه لا يستحيل على أصلكم موجودات حاضرة هى آحاد متغايرة بالوصف ولا نهاية لها وهى نفوس الآدميين المفارقة للابدان بالموت فهى موجودات لا توصف بالشفع والوتر فبم تنكرون على من يقول بطلان هذا يعرف ضرورة كما ادعيتم بطلان تعلق الارادة القديمة بالاحداث ضرورة وهذا الرأى فى النفوس هو الذى اختاره ابن سينا ولعله مذهب ارسطوطاليس فانه قول فى غاية الركاكة .
[43] وحاصله انه لا ينبغى ان تنكروا قولنا فيما هو ضرورى عندكم انه غير ضرورى اذ قد تضعون اشياء ممكنة يدعى خصومكم ان امتناعها معلوم بضرورة العقل أى كما تضعون اشياء ممكنة وخصومكم يرون انها ممتنعة كذلك تضعون أنتم أشياء ضرورية وخصومكم تدعى انها ليست بضرورية وليس تقدرون فى هذا كله ان تأتوا بفصل بين الدعوتين . [44] وقد تبين فى علم المنطق ان مثل هذه هى معاندة خطبية ضعيفة أو سفسطانية . والجواب فى هذا ان يقال ان الذى يدعى انه معلوم بالضرورة هو فى نفسه كذلك والذى تدعون أنتم ان بطلانه معروف بالضرورة ليس كما تدعونه وهذا لا سبيل الى الفصل فيه الا بالذوق كما لو ادعى انسان فى قول ما انه موزون وادعى آخر انه غير موزون لكان البيان فى ذلك ذوق الفطرة السليمة الفائقة [45] واما وضع نفوس من غير هيولى كثيرة بالعدد فغير معروف من مذهب القوم لان سبب الكثرة العددية هى المادة عندهم وسبب الاتفاق فى الكثرة العددية هى الصورة واما ان توجد أشياء كثيرة بالعدد واحدة بالصورة بغير مادة فمحال وذلك انه لا يتميز شخص بوصف من الاوصاف الا بالعرض اذ كان قد يوجد مشاركا له فى ذلك الوصف غيره وانما يفترق الشخص من الشخص من قبل المادة . [46] وايضا فامتناع ما لا نهاية له على ما هو موجود بالفعل أصل معروف من مذهب القوم سواء كان اجساما أو غير اجسام .
ولا نعرف احدا فرق بين ما له وضع وما ليس له وضع فى هذا المعنى الا ابن سينا فقط واما سائر الناس فلا أعلم أحدا منهم قال هذا القول ولا يلائم أصلا من أصولهم فهى خرافة لان القوم ينكرون وجود ما لا نهاية له بالفعل سواء كان جسما أو غير جسم لانه يلزم عنه ان يكون ما لا نهاية له اكثر مما لا نهاية له . [47] ولعل ابن سينا انما قصد به اقناع الجمهور فيما اعتادوا سماعه من أمر النفس لكنه قول قليل الاقناع فانه لو وجدت أشياء بالفعل لا نهاية لها لكان الجزء مثل الكل اعنى اذا قسم ما لا نهاية له على جزئين . مثال ذلك انه لو وجد خط او عدد لا نهاية له بالفعل من طرفيه ثم قسم بقسمين لكان كل واحد من قسميه لا نهاية له بالفعل والكل لا نهاية له بالفعل فكان يكون الكل والجزء لا نهاية لكل واحد منهما بالفعل وذلك مستحيل وهذا كله انما يلزم اذا وضع ما لا نهاية له بالفعل لا بالقوة [48] قال ابو حامد فان قيل فالصحيح رأى افلاطون وهو ان النفس قديمة وهى واحدة وانما تنقسم فى الابدان فاذا فارقتها عادت الى اصلها واتحدت قلنا فهذا أقبح وأشنع واولى بأن يعتقد مخالفا لضرورة العقل فانا نقول نفس زيد عين نفس عمرو أو غيره فان كان عينه فهو باطل بالضرورة فان كل واحد يشعر بنفسه ويعلم انه ليس نفس غيره ولو كان هو عينه لتساويا فى العلوم التى هى صفات ذاتية للنفوس داخلة مع النفوس فى كل اضافة .
فان قلتم انه عين وانما انقسم بالتعلق بالابدان قلنا وانقسام الواحد الذى ليس له عظم فى الحجم وكمية مقدارية محال بضرورة العقل فكيف يصير الواحد اثنين بل الفا ثم يعود ويصير واحدا بل هذا يعقل فيما له عظم وكمية كماء البحر ينقسم بالجداول والانهار ثم يعود الى البحر فاما ما لا كمية له فكيف ينقسم . والقصد من هذا كله ان نبين انهم لم يعجزوا خصومهم عن معتقدهم فى تعلق الارادة القديمة بالاحداث الا بدعوى الضرورة فى امتناع ذلك وانهم لا ينفصلون عمن يدعى الضرورة عليهم فى هذه الامور على خلاف معتقدهم وهذا لا مخرج عنه [49] قلت اما زيد فهو غير عمرو بالعدد وهو وعمرو واحد بالصورة وهى النفس فلو كانت نفس زيد مثلا غير نفس عمرو بالعدد مثل ما هو زيد غير عمرو بالعدد لكانت نفس زيد ونفس عمرو اثنين بالعدد واحدا بالصورة فكان يكون للنفس نفس فاذا مضطر ان تكون نفس زيد ونفس عمرو واحدة بالصورة والواحد بالصورة انما تلحقه الكثرة العددية اعنى القسمة من قبل المواد فان كانت النفس ليست تهلك اذا هلك البدن او كان فيها شىء بهذه الصفة فواجب اذا فارقت الابدان ان تكون واحدة بالعدد . وهذا العلم لا سبيل الى افشائه فى هذا الموضع [50] والقول الذى استعمل فى ابطال مذهب افلاطون هو سفسطانى وذلك ان حاصله هو ان نفس زيد، اما ان تكون هى عين نفس عمرو واما ان تكون غيرها لكنها ليست هى عين نفس عمرو فهى غيرها فان الغير اسم مشترك وكذلك الهو هو يقال على عدة ما يقال عليه الغير فنفس زيد وعمر وهى واحدة من جهة كثيرة من جهة كانك قلت واحدة من جهة الصورة كثيرة من جهة الحامل لها [51] واما قوله انه لا يتصور انقسام الا فيما له كمية فقول كاذب بالجزء وذلك ان هذا صادق فيما ينقسم بالذات وليس صادقا فيما ينقسم بالعرض اعنى ما ينقسم من قبل كونه فى منقسم بالذات فالمنقسم بالذات هو الجسم مثلا والمنقسم بالعرض هو مثل انقسام البياض الذى فى الاجسام بانقسام الاجسام وكذلك الصور والنفس هى منقسمة بالعرض اى بانقسام محلها والنفس اشبه شىء بالضوء وكما ان الضوء ينقسم بانقسام الاجسام المضيئة ثم يتحد عند انتفاء الاجسام وكذلك الامر فى النفس مع الابدان .
[52] فاتيانه بمثل هذه الاقاويل السفسطانية قبيح فانه يظن به انه ممن لا يذهب عليه ذلك وانما اراد بذلك مداهنة اهل زمانه وهو بعيد من خلق القاصدين لاظهار الحق ولعل الرجل معذور بحسب وقته ومكانه فان هذا الرجل امتحن فى كتبه [53] ولكون هذه الاقاويل ليست بمفيدة نوعا من انواع اليقين قال والمقصود من هذا كله ان نبين انهم لم يعجزوا خصومهم عن معتقدهم فى تعلق الارادة القديمة بالاحداث الا بدعوى الضرورة فانهم لا ينفصلون عن من يدعى الضرورة عليهم فى هذه الامور على خلاف معتقدهم وهذا لا مخرج عنه [54] قلت اما من ادعى فيما هو معروف بنفسه انه بحالة ما انه بخلاف تلك الحالة فليس يوجد قول ينفصل به عنه لان كل قول انما يبين بامور معروفة يستوى فى الاقرار بها الخصمان فاذا ادعى الخصم فى كل قول خلاف ما يضعه مخاصمه، لم يكن للخصم سبيل الى مناظرته لكن من هذه صفته فهو خارج عن الانسانية وهؤلاء هم الذين يجب تأديبهم واما من ادعى فى المعروف بنفسه انه غير معروف بنفسه لموضع شبهة دخلت عليه فهذا له دواء وهو حل تلك الشبهة واما من لم يتعرف بالمعروف بنفسه لانه ناقص الفطرة فهذا لا سبيل الى افهامه شيئا ولا معنى لتأديبه ايضا فانه مثل من كلف الاعمى ان يعترف بتصور الالوان او وجودها [55] قال أبو حامد محتجا عن الفلاسفة فان قيل هذا ينقلب عليكم فى ان الله قبل حلق العالم كان قادرا على الخلق بقدر سنة أو سنين ولا نهاية لقدرته فكأنه صبر ولم يخلق ثم خلق ومدة الترك متناهية أو غير متناهية فان قلتم متناهية صار وجود البارى متناهيا وان قلتم غير متناهية فقد انقضى مدة فيها امكانات لا نهاية لاعدادها قلنا المدة والزمان مخلوقان عندنا وسنبين حقيقة الجواب عن هذا فى الانفصال عن دليلهم الثانى [56] قلت اكثر من يقول بحدوث العالم يقول بحدوث الزمان معه فلذلك كان قوله ان مدة الترك لا تخلو ان تكون متناهية او غير متناهية قولا غير صحيح فان ما لا ابتداء له لا ينقضى ولا ينتهى ايضا فان الخصم لا يسلم ان للترك مدة .
[57] وانما الذى يلزمهم ان يقال لهم حدوث الزمان هل كان يمكن فيه ان يكون طرفه الذى هو مبدأه أبعد من الآن الذى نحن فيه او ليس يمكن ذلك فان قالوا ليس يمكن ذلك فقد جعلوا مقدارا محدودا لا يقدر الصانع اكثر منه وهذا شنيع ومستحيل عندهم وان قالوا انه يمكن ان يكون طرفه ابعد من الآن من الطرف المخلوق قيل وهل يمكن فى ذلك الطرف الثانى ان يكون طرف ابعد منه فان قالوا نعم ولا بد لهم من ذلك قيل فهاهنا امكان حدوث مقادير من الزمان لا نهاية لها ويلزمكم ان يكون انقضاؤها على قولكم فى الدورات شرطا فى حدوث المقدار الزمانى الموجود منها وان قلتم ان ما لا نهاية له لا ينقضى فما الزمتم خصومكم فى الدورات الزمكم فى امكان مقادير الازمنة الحادثة . [58] فان قيل ان الفرق بينهما ان تلك الامكانات الغير متناهية هى لمقادير لم تخرج الى الفعل وامكانات الدورات التى لا نهاية لها قد خرجت الى الفعل قيل امكانات الاشياء هى من الامور اللازمة للاشياء سواء كانت متقدمة على الاشياء او مع الاشياء على ما يرى ذلك قوم فهى ضرورة بعدد الاشياء فان كان يستحيل قبل وجود الدورة الحاضرة وجود دورات لا نهاية لها يستحيل وجود امكانات دورات لا نهاية لها . [59] الا ان لقائل ان يقول ان الزمان محدود المقدار اعنى زمان العالم فليس يمكن وجود زمان اكبر منه ولا اصغر كما يقول قوم فى مقدار العالم ولذلك امثال هذه الاقاويل ليست برهانية ولكن كان الأحفظ لمن يضع العالم محدثا ان يضع الزمان محدود المقدار ولا يضع الامكان متقدما على الممكن وان يضع العظم كذلك متناهيا لكن العظم له كل والزمان ليس له كل [60] قال أبو حامد حاكيا عن الفلاسفة لما أنكروا على خصومهم ان يكون من المعارف الاولى تراخى فعل القديم عن القديم بنوع من الاستدلال لهم على هذه القضية الى قوله [61] أقول حاصل ما حكى هو عن الفلاسفة فى هذا الفصل فى الاستدلال على انه لا يمكن ان يوجد حادث عن فاعل ازلى انه ليس يمكن ان يكون هنالك ارادة وهذا العناد انما تأتى لهم بانهم تسلموا من خصومهم ان المتقابلات كلها متماثلة بالاضافة الى الارادة القديمة ما كان منها فى الزمان مثل المتقدم والمتأخر وما كان منها موجودا فى الكيفية المتضادة مثل البياض والسواد وكذلك العدم والوجود هما عندهم متماثلان بالاضافة الى الارادة الاولى فلما تسلموا هذه المقدمة من خصومهم وان كانوا لا يعترفون بها قالوا لهم ان من شأن الارادة الا ترجح فعل احد المثلين على الثانى الا بمخصص وعلة توجد فى احد المثلين ولا توجد فى الثانى وإلا وقع احد المثلين عنها بالاتفاق فكأن الفلاسفة سلموا لهم فى هذا القول انه لو وجد للازلى ارادة لأمكن ان يصدر حادث عن قديم .
[62] فلما عجز المتكلمون عن الجواب لجؤا الى ان قالوا ان الارادة القديمة صفة من شأنها ان تميز الشىء عن مثله من غير أن يكون هنالك مخصص يرجح فعل أحد المثلين على صاحبه كما ان الحرارة صفة من شأنها ان تسخن والعلم صفة من شأنه ان يحيط بالمعلوم فقال لهم خصومهم من الفلاسفة هذا محال لا يتصور وقوعه لان المتماثلين عند المريد على السواء لا يتعلق فعله باحدهما دون الثانى الا من جهة ما هما غير متماثلين أعنى من جهة ما فى احدهما صفة ليست فى الثانى وأما اذا كانا متماثلين من جميع الوجوه ولم يكن هنالك مخصص اصلا كانت الارادة تتعلق بهما على السواء واذا كان تعلقها بهما على السواء وهى سبب الفعل فليس تعلق الفعل باحدهما باولى من تعلقه بالثانى فاما ان يتعلق بالفعلين المتضادين معا واما ان لا يتعلق ولا بواحد منهما وكلا الامرين مستحيل . [63] ففى القول الاول كانهم سلموا لهم ان الاشياء كلها متماثلة بالاضافة الى الفاعل الاول وألزموهم أن يكون هنالك مخصص أقدم منه وذلك محال فلما جاوبوهم بان الارادة صفة من شأنها تمييز المثل عن مثله بما هو مثل عاندوهم بان هذا غير مفهوم ولا معقول من معنى الارادة فكانهم ناكروهم فى الاصل الذى كانوا سلموه. هذا هو حاصل ما احتوى عليه الفصل وهو نقل الكلام من المسئلة الاولى الى الكلام فى الارادة والنقل فعل سفسطانى [64] قال ابو حامد مجيبا عن المتكلمين فى اثبات الارادة والاعتراض من وجهين الاول ان قولكم ان هذا لا يتصور عرفتموه ضرورة أو نظرا ولا يمكن دعوى واحد منهما وتمثيلكم بارادتنا مقايسة فاسدة تضاهى المقايسة فى العلم وعلم الله تعالى يفارق علمنا فى امور قررناها فلم تبعد المفارقة فى الارادة بل هو كقول القائل ذات موجودة لا خارج العالم ولا داخله ولا متصلا ولا منفصلا لا يعقل لانا لا نعقله فى حقنا قيل هذا عمل توهمك واما دليل العقل فقد ساق العقلاء الى التصديق بذلك فبم تنكرون على من يقول دليل العقل ساق الى اثبات صفة الله تعالى من شأنها تمييز الشىء عن مثله فان لم يطابقها اسم الارادة فلتسم باسم آخر فلا مشاحة فى الاسماء وانما أطلقناها نحن باذن الشرع والا فالارادة موضوعة فى اللغة لتعيين ما فيه غرض ولا غرض فى حق الله تعالى وانما المقصود المعنى دون اللفظ .
على انه فى حقنا لا نسلم ان ذلك غير متصور فانا نفرض تمرتين متساويتين بين يدى المتشوف اليهما العاجز عن تناولهما جميعا فانه يأخذ احداهما لا محالة بصفة شأنها تخصيص الشىء عن مثله وكل ما ذكرتموه من المخصصات من الحسن أو القرب أو تيسر الاخذ فانا نقدر على فرض انتفائه ويبقى امكان الاخذ فانتم بين أمرين إما ان تقولوا انه لا يتصور التساوى بالاضافة الى اغراضه فقط فهو حماقة وفرضه ممكن وإما ان تقولوا التساوى اذا فرض بقى الرجل المتشوف أبدا متحيرا ينظر اليهما فلا يأخذ احداهما بمجرد الارادة والاختيار المنفك عن الغرض وهو ايضا محال يعلم بطلانه ضرورة فاذن لا بد لكل ناظر شاهدا وغائبا فى تحقيق الفعل الاختيارى من اثبات صفة شأنها تخصيص الشىء عن مثله [65] اقول حاصل هذه المعاندة ينحصر فى وجهين أحدهما انه يسلم ان الارادة التى فى الشاهد هى التى يستحيل عليها ان تميز الشىء عن مثله بما هو مثل وان دليل العقل قد اضطر الى وجود صفة هذا شأنها فى الفاعل الاول وما يظن من انه ليس ممكنا وجود صفة بهذه الحال فهو مثل ما يظن انه ليس هنا موجود هو لا داخل العالم ولا خارجه وعلى هذا فيكون الارادة الموصوف بها الفاعل سبحانه والانسان مقولة باشتراك الاسم كالحال فى اسم العلم وغير ذلك من الصفات التى وجودها فى الازلى غير وجودها فى المحدث وانما نسميها ارادة بالشرع .
[66] وظاهر أن اقصى مراتب هذا العناد انه جدلى لان البرهان الذى أدى الى إثبات صفة بهذه الحال أعنى أن تخصص المثل بالايجاد عن مثله انما هو وضع المرادات متماثلة وليست متماثلة بل هى متقابلة اذ جميع المتقابلات كلها راجعة الى الوجود والعدم وهما فى غاية التقابل الذى هو نقيض التماثل فوضعهم ان الاشياء التى تتعلق بها الارادة متماثلة وضع كاذب وسيأتى القول فيه بعد . [67] فان قالوا انما قلنا انها متماثلة بالاضافة الى المريد الاول اذ كان متقدسا عن والاغراض الاغراض هى التى تخصص الشىء بالفعل عن مثله قلنا أما الاغراض التى حصولها مما تكمل به ذات المريد مثل أغراضنا نحن التى من قبلها تتعلق ارادتنا بالاشياء فهى مستحيلة على الله سبحانه لان الارادة التى هذا شأنها هى شوق الى التمام عند وجود النقصان فى ذات المريد وأما الاغراض التى هى لذات المراد لا لان المراد يحصل منه للمريد شىء لم يكن له بل انما يحصل ذلك للمراد فقط كاخراج الشىء من العدم الى الوجود فانه لا شك فى ان الوجود أفضل له من العدم أعنى للشىء المخرج وهذه هى حال الارادة الاولى مع الموجودات فانها انما تختار لها ابدا أفضل المتقابلين وذلك بالذات وأولا . فهذا هو أحد صنفى المعاندة التى تضمنها هذا القول [68] وأما المعاندة الثانية فانه لم يسلم انتفاء هذه الصفة عن الارادة التى فى الشاهد ورام أن يثبت أنه يوجد لنا فى الاشياء المتماثلة ارادة تميز الشىء عن مثله وضرب لذلك مثالا مثل أن يفرض بين يدى رجل تمرتين متماثلتين من جميع الوجوه ونقدر انه لا يمكن ان يأخذهما معا ويقدر انه ليس يتصور له فى واحد منهما مرجح فانه ولا بد سيميز احديهما بالاخذ .
[69] وهذا تغليط فانه اذا فرض شىء بهذه الصفة ووضع مريد دعته الحاجة الى أكل التمر أو اخذه فان اخذه احدى التمرتين فى هذه الحال ليس هو تمييز المثل عن مثله وانما هو اقامة المثل بدل مثله فأى منهما أخذ بلغ مراده وتم له غرضه فارادته انما تعلقت بتمييز أخذ احديهما عن الترك المطلق لا باخذ احديهما وتمييزه عن ترك الاخرى أعنى اذا فرضت الاغراض فيهما متساوية فانه لا يؤثر أخذ احديهما على الثانية وانما يؤثر أخذ واحدة منهما أيهما اتفق ويرجحه على ترك الاخذ . [70] وهذا بين بنفسه فان تميز احداهما عن الثانى هو ترجح احداهما على الثانى ولا يمكن أن يترجح أحد المثلين على صاحبه بما هو مثل وان كانا فى وجودهما من حيث هما شخصان ليسا متماثلين لان كل شخصين يغاير أحدهما الثانى بصفة خاصة به فان فرضنا الارادة تعلقت بالمعنى الخاص من أحدهما تصور وقوع الارادة باحدهما دون الثانى لمكان الغيرية موجودة فيهما فاذا لم تتعلق الارادة بالمتماثلين من جهة ما هما متماثلين . فهذا هو معنى ما ذكره من الوجه الاول فى الاعتراض [71] ثم ذكر أبو حامد الوجه الثانى من الاعتراض على قولهم انه لا يوجد صفة تميز احد المثلين عن صاحبه فقال والوجه الثانى من الاعتراض هو انا نقول أنتم فى مذهبكم ما استغنيتم عن تخصيص الشىء عن مثله فان العالم وجد عن سببه الموجب له على هيئة مخصوصة بتماثل تفاصيلها فلم اختص ببعض الوجوه واستحالة تميز الشىء عن مثله فى الفعل او فى اللزوم بالطبع أو بالضرورة لا تختلف الى قوله صار ثبوت الوضع به أولى من تبدل الوضع [متساوية] وهذا ما لا مخرج منه [72] قلت محصل هذا القول ان الفلاسفة يلزمهم ان يعترفوا بان ههنا صفة فى الفاعل للعالم تخصص الشىء عن مثله وذلك انه يظهر ان العالم ممكن ان يكون بشكل غير هذا الشكل وبكمية غير هذه الكمية لانه يمكن ان يكون أكبر مما هو عليه أو أصغر واذا كان ذلك كذلك فهى متماثلة فى اقتضاء وجوده .
[73] فان قالت الفلاسفة ان العالم انما امكن ان يكون بشكله المخصوص وكمية أجسامه المخصوصة وعدده المخصوص وان هذا التماثل انما يتصور فى أوقات الحدوث فانه ليس هنالك وقت كان حدوث العالم فيه أولى من غيره قيل لهم قد كان يمكنكم ان تجاوبوا عن هذا بان خلق العالم وقع فى الوقت الاصلح ولكن نريهم شيئين متماثلين ليس يمكن الفلاسفة ان يدعوا بينهما خلافا أحدهما تخصيص جهة الحركة التى للافلاك والثانى تخصيص موضع القطبين من الافلاك فان كل نقطتين متقابلتين فرضتا فى الخط الواصل من احدهما الى الثانى بمركز الكرة فانه يمكن ان يكونا قطبين فتخصيص نقطتين عن سائر النقط التى تصلح ان تكون قطبا للكرة الواحدة بعينها عن سائر النقط التى فى تلك الكرة لا يكون الا عن صفة مخصصة لاحد المثلين . فان قالوا انه ليس يصلح ان يكون كل موضع من الكرة محلا للقطبين قيل لهم يلزمكم على هذا الاصل الا يكون متشابه الاجزاء وقد قلتم فى غير ما موضع انه بسيط وانه لموضع هذا كان له شكل بسيط وهو الكرى . وأيضا فان ادعوا ان فيه مواضع غير متشابهة فقد يقال لهم من أى جهة صارت غير متشابهة بالطبع هل من جهة انها جسم أو من جهة انها جسم سماوى ولا يصح عدم التشابه من هاتين جسم أو من جهة انها جسم سماوى ولا يصح عدم التشابه من هاتين الجهتين .
[74] قال واذا كان هذا هكذا فكما يستقيم لهم قولهم ان الاوقات فى حدوث العالم متماثلة كذلك يستقيم لخصومهم ان جميع اجزاء الفلك فى كونها اقطابا متساوية لا يظهر ان ذلك يختص منها بوضع دون وضع ولا بموضع ثبوت دون موضع [75] فهذا هو تلخيص هذا العناد وهو خطبى وذلك ان كثيرا من الامور التى ترى بالبرهان انها ضرورية هى فى بادئ الرأى ممكنة [76] والجواب عند الفلاسفة انهم يزعمون ان البرهان قام عندهم على ان العالم مؤلف من خمسة أجسام جسم لا ثقيل ولا خفيف وهو الجسم السماوى الكرى المتحرك دورا وأربعة أجسام اثنان منها أحدهما ثقيل باطلاق وهى الارض التى هى مركز كرة الجسم المستدير والآخر خفيف باطلاق وهى النار التى هى فى مقعر الفلك المستدير وان الذى يلى الارض هو الماء وهو ثقيل بالاضافة الى الهواء خفيف بالاضافة الى الارض ثم يلى الماء الهواء وهو خفيف بالاضافة الى الماء وثقيل بالاضافة الى النار وأن سبب استيجاب الارض للثقل المطلق هو كونها فى غاية البعد من الحركة الدائرة ولذلك كانت هى المركز الثابت وان السبب فى الخفة للنار باطلاق هو انها فى غاية القرب من الحركة المستديرة وان التى بينهما من الاجسام انما وجد فيها الامران جميعا أعنى الثقل والخفة لكونهما فى الوسط بين الطرفين أعنى الموضع الابعد والاقرب وانه لو لا الجسم المستدير لم يكن هنالك لا ثقيل ولا خفيف بالطبع ولا فوق ولا أسفل بالطبع لا باطلاق ولا باضافة ولا كانت مختلفة بالطبع حتى تكون الارض مثلا من شأنها أن تتحرك الى موضع مخصوص والنار من شانها أيضا ان تتحرك الى موضع آخر وكذلك ما بينهما من الاجسام [77] وأن العالم انما يتناهى من جهة الجسم الكرى وذلك ان الجسم الكرى متناه بذاته وطبعه اذ كان يحيط به سطح واحد مستدير وأما الاجسام المستقيمة فليست متناهية بذاتها اذ كان يمكن فيها الزيادة والنقصان وانما هى متناهية لانها فى وسط الجسم الذى لا يمكن فيه زيادة ولا نقصان ولذلك كان متناهيا بذاته وأنه لمكان هذا لم يصح أن يكون الجرم المحيط بالعالم الا كريا والا فكانت الاجسام يجب أن تتناهى اما الى اجسام اخر ويمر ذلك الى غير نهاية واما ان تنتهى الى الخلاء وقد تبين امتناع الامرين .
[78] فمن تصور هذا علم أن كل عالم يفرض لا يمكن أن يكون الا من هذه الاجسام وان الاجسام لا تخلو ان تكون اما مستديرة فتكون لا ثقيلة ولا خفيفة واما مستقيمة فتكون اما ثقيلة واما خفيفة أعنى اما نارا واما ارضا واما ما بينهما وان هذه لا تكون الا مستديرة أو فى محيط مستدير لان كل جسم اما ان يكون متحركا من الوسط أو الى الوسط واما حول الوسط وان بحركات الاجرام السماوية يمينا وشمالا امتزجت الاجسام وكان منها جميع الكائنات المتضادة وأن هذه الاجسام الاربعة لا تزال من اجل هذه الحركات فى كون دائم وفساد دائم أعنى فى اجزائها وانه لو تعطلت حركة من هذه الحركات لفسد هذا النظام والترتيب اذ كان ظاهرا ان هذا النظام يجب ان يكون تابعا للعدد الموجود من هذه الحركات وانه لو كانت أقل او اكثر لاختل هذا النظام أو كان نظاما آخر وان عدد هذه الحركات اما على طريق الضرورة فى وجود ما هاهنا واما على طريق الافضل [79] وهذا كله فلا تطمع ههنا فى تبينه ببرهان وان كنت من اهل البرهان فانظره فى مواضعه . واسمع هاهنا أقاويل هى اقنع من أقاويل هؤلاء فانها وان لم تفدك اليقين فانها تفيدك غلبة ظن تحركك الى وقوع اليقين بالنظر فى العلوم . [80] وذلك أن تتوهم ان كل كرة من الاكر السماوية فهى حية من قبل انها ذوات اجسام محدودة المقدار والشكل وانها متحركة بذاتها من جهات محدودة لا من اى جهة اتفقت وكل ما هذا صفته فهو حى ضرورة اعنى انه اذا رأينا جسما محدود الكيفية والكمية يتحرك فى المكان من قبل ذاته من جهة محدودة منه لا من قبل شىء خارج عنه ولا من اى جهة اتفقت من جهاته وانه يتحرك معا الى وجهتين متقابلتين قطعنا انه حيوان وانما قلنا لا من قبل شىء خارج لان الحديد يتحرك الى حجر المغنيطس اذا حضره حجر المغنيطس من خارج وايضا فهو يتحرك ايضا اليه من اى جهة اتفقت .
[81] واذا صح هذا فالاجسام السماوية فيها مواضع هى اقطاب بالطبع لا يصح ان تكون الاقطاب منها فى غير ذلك الموضع كما ان الحيوانات التى ههنا لها أعضاء مخصوصة فى مواضع مخصوصة من اجسامها لافعال مخصوصة ليس يصح ان تكون فى مواضع اخر منها مثل اعضاء الحركة فانها فى مواضع محدودة من الحيوانات والاقطاب هى من الحيوان الكرى الشكل بمنزلة هذه الاعضاء اعنى انها اعضاء الحركات ولا فرق بين الحيوان الكرى الشكل فى ذلك والغير كرى الا ان هذه الاعضاء تختلف فى الحيوان الغير كرى بالشكل والقوة وهى فى الحيوان الكرى تختلف بالقوة فقط ولذلك ظن بها فى بادئ الراى انها لا تختلف وانه يمكن ان يكون القطبان فى فلك اى نقطتين اتفقت . [82] فكما انه لو قال قائل ان هذه الحركة فى هذا النوع من الحيوان اعنى الذى ههنا يجوز ان تكون فيه فى اى موضع اتفق منه وان تكون منه فى الموضع الذى هى فيه نوع آخر من الحيوان لكان اهلا ان يضحك به لانها انما جعلت فى كل حيوان فى الموضع الاوفق لطباع ذلك الحيوان أو فى الموضع الذى لا يمكن غيره فى حركة ذلك الحيوان كذلك الامر فى اختلاف الاجرام السماوية فى مواضع الاقطاب منها وذلك ان ليست الاجرام السماوية واحدة بالنوع كثيرة بالعدد بل هى كثيرة بالنوع كاشخاص الحيوانات المختلفة وان كان ليس يوجد إلا شخص واحد من النوع فقط .
[83] وهذا الجواب بعينه هو الذى يقال فى جواب لم كانت السماوات تتحرك الى جهات مختلفة وذلك أن من جهة انها حيوانات لزم ان تتحرك من جهات محدودة كالحال فى اليمين والشمال والامام والخلف التى هى جهات محدودة بالحركات للحيوان الا انها فى الحيوانات المختلفة مختلفة بالشكل والقوة وهى فى الاجسام السماوية مختلفة بالقوة . ولهذا ما يرى ارسطو ان للسماء يمينا وشمالا واماما وخلفا وفوقا وأسفل فاختلاف الاجرام السماوية فى جهات الحركات هو لاختلافها فى النوع وهو شىء يخصها أعنى انه يختلف أنواعها باختلاف جهات حركاتها فتوهم الجرم السماوى الاول حيوانا واحدا بعينه اقتضى له طبعه اما من جهة الضرورة او من جهة الافضل ان يتحرك بجميع اجزائه حركة واحدة من المشرق الى المغرب وسائر الافلاك اقتضت لها طبيعتها ان تتحرك بخلاف هذه الحركة وان الجهة التى اقتضتها طبيعة جرم الكل هى افضل الجهات لكون هذا الجرم هو افضل الاجرام والافضل فى المتحركات واجب ان يكون له الجهة الافضل . [84] وهذا كله بين ههنا بهذا النحو من الاقناع وهو بين فى موضعه ببرهان وهو ظاهر قوله تعالى لا تبديل لكلمات الله ولا تبديل لخلق الله وان كنت تحب ان تكون من اهل البرهان فعليك التماسه فى موضعه [85] وانت لا يعسر عليك اذا فهمت هذا فهم خلل الحجج التى احتج بها ابو حامد ههنا فى تماثل الحركتين المختلفتين بالاضافة الى جرم جرم من الاجرام السماوية وبالاضافة الى ما ههنا فانه يخيل فى بادئ الرأى ان الحركة المشرقية يمكن ان تكون لغير الفلك الاول وانه يمكن ان يكون له الحركة المغربية وهذا كما قلنا هو مثل من يخيل ان جهة الحركة فى السرطان يمكن ان تكون جهة الحركة فى الانسان وانما لم يعرض هذا الظن فى الانسان والسرطان لموضع اختلاف الشكل فيهما وعرض هذا فى الاكر السماوية لموضع اتفاق الشكل .
[86] ومن نظر الى مصنوع من المصنوعات لم تبن له حكمته اذا لم تبن له الحكمة المقصودة بذاك المصنوع والغاية المقصودة منه واذا لم يقف أصلا على حكمته أمكن ان يظن انه ممكن ان يوجد ذلك المصنوع وهو باى شكل اتفق وباى كمية اتفقت وباى وضع اتفق لاجزائه وباى تركيب اتفق . وهذا بعينه هو الذى اتفق للمتكلمين مع الجرم السماوى وهذه كلها ظنون فى بادئ الرأى وكما ان من يظن هذه الظنون فى المصنوعات هو جاهل بالمصنوعات وبالصانع وانما عنده فيها ظنون غير صادقة كذلك الامر فى المخلوقات . [87] فتبين هذا الاصل ولا تعجل وتحكم على مخلوقات الله سبحانه ببادئ الرأى فتكون من الذين قال فيهم سبحانه قل هل ننبئكم بالاخسرين أعمالا الذين ضل سعيهم فى الحيوة الدنيا وهم يحسبون انهم يحسنون صنعا جعلنا الله تعالى من اهل البصائر وكشف عنا حجب الجهالة انه منعم كريم . والاطلاع على الافعال الخاصة بالاجرام السماوية هو الاطلاع على ملكوتها الذى اطلع عليه ابراهيم عليه السلام حيث يقول سبحانه وكذلك نرى ابراهيم ملكوت السموات والارض وليكون من الموقنين [88] ولننقل ههنا قول ابى حامد فى الحركات وهو هذا قال ابو حامد والإلزام الثانى تعين جهة حركة الافلاك بعضها من المشرق الى المغرب وبعضها بالعكس الى قوله [89] قلت وأنت فلن يخفى عليك الاقناع فى هذا القول مما تقدم والجواب عنه وان هذا كله من فعل من لم يفهم تلك الطبائع الشريفة والافعال المحكمة التى كونت من أجلها وشبه علم الله تعالى بعلم الانسان الجاهل [90] وقوله فان قالوا الجهتان متقابلتان متضادتان فكيف يتساويان - قلنا هذا كقول القائل المتقدم والمتأخر فى وجود العالم يتضادان فكيف يدعى تشابههما ولكن الذى زعموا انه يعلم تشابه الاوقات المختلفة بالنسبة الى امكان الوجود والى كل مصلحة يتصور فرضها فى الوجود فكذلك يعلم تساوى الاحياز والاوضاع والاماكن والجهات بالنسبة الى بلك المصلحة [91] هو قول ظاهر البطلان فى نفسه .
فانه ان سلم ان امكان وجود الانسان وعدمه هو على السواء فى المادة التى خلق منها الانسان وان ذلك دليل على وجود مرجح فاعل للوجود دون العدم فليس يمكن ان يتوهم ان امكان الابصار من العين ولا ابصار هو على السواء وذلك انه ليس لاحد ان يدعى ان الجهات المتقابلة متماثلة ولكن له ان يدعى ان القابل لهما متماثل وانه يلزم عنهما أفعال متماثلة وكذلك المتقدم والمتأخر ليس هما متماثلين من حيث هذا متقدم وهذا متأخر وانما يمكن ان يدعى انهما متماثلان فى قبول الوجود . [92] وهذا كله ليس بصحيح فان الذى يلزم المتقابلات بالذات ان تكون القابلات لها مختلفة واما ان يكون قابل فعل الاضداد واحدا فى وقت واحد فذلك مما لا يمكن . [93] والفلاسفة لا يرون امكان وجود الشىء وعدمه على السواء فى وقت واحد بل زمان امكان الوجود غير زمان عدمه والوقت عندهم شرط فى حدوث ما يحدث وفى فساد ما يفسد ولو كان زمان امكان وجود الشىء وزمان عدمه واحدا أعنى فى مادة الشىء القريبة لكان وجوده فاسدا لامكان عدمه ولكان امكان الوجود والعدم انما هو من جهة الفاعل لا من جهة القابل . ولذلك من رام من هذه الجهة اثبات الفاعل فهو قول مقنع جدلى لا برهانى وان كان يظن بابى نصر وابن سينا انهما سلكا فى اثبات ان كل فعل له فاعل هذا المسلك وهو مسلك لم يسلكه المتقدمون وانما اتبع هذان الرجلان فيه المتكلمين من اهل ملتنا .
[94] واما بالاضافة الى حدوث الكل عند من يرى حدوثه فليس يتصور فيه متقدم ولا متأخر لان المتقدم والمتأخر فى الآنات انما يتصوران بالاضافة الى الآن الحاضر واذا لم يكن قبل حدوث العالم عندهم زمان فكيف يتصور أن يتقدم على الآن الذى حدث فيه العالم ولا يمكن ان يتعين وقت لحدوث العالم لان قبله اما ان لا يكون زمان واما ان يكون زمان لا نهاية له وعلى كلا الوجهين لا يتعين له وقت مخصوص تتعلق به الارادة . [95] فلذلك كان هذا الكتاب أليق لفظ به كتاب التهافت باطلاق لا تهافت الفلاسفة لان الذى يفيد الناظر هو ان يتهافت [96] وقوله وان ساغ لهم دعوى الاختلاف مع التشابه كان لخصومهم دعوى الاختلاف فى الاحوال والهيئات يريد أنه ان صح للفلاسفة دعواهم الاختلاف فى جهات الحركات صح لخصومهم دعوى الاختلاف فى الازمنة مع اعتقادهم التشابه فيها وهذه معاندة بحسب قول القائل لا بحسب الامر فى نفسه اذا سلم التناسب بين الجهات المتقابلة والازمنة وقد يعاند هذا العدم التناسب فى هذا الغير من الازمنة والجهات وللخصم ان يلزم التساوى بينهما فى دعوى الاختلاف ودعوى التماثل فلذلك كانت هذه كلها أقاويل جدلية [97] قال ابو حامد
الاعتراض الثانى
على اصل دليلهم ان يقال استبعدتم حدوث حادث من قديم ولا بد لكم من الاعتراف به فان فى العالم حوادث ولها أسباب فان استندت الحوادث الى الحوادث الى غير نهاية فهو محال وليس ذلك مما يعتقده عاقل ولو كان ذلك ممكنا لاستغنيتم عن الاعتراف بالصانع واثبات واجب وجود هو مستند المكانات واذا كانت الحوادث لها طرف ينتهى تسلسلها اليه فيكون ذلك الطرف هو القديم فلا بد اذن على اصلهم من تجويز صدور حادث من قديم [98] قلت لو ان الفلاسفة ادخلوا الموجود القديم فى الوجود من قبل الوجود الحادث على هذا النحو من الاستدلال أى لو وضعوا ان الحادث بما هو حادث انما يصدر عن قديم لما كان لهم محيص من أن ينفكوا عن الشك فى هذه المسئلة . [99] لكن ينبغى ان تعلم ان الفلاسفة يجوزون وجود حادث عن حادث الى غير نهاية بالعرض اذا كان ذلك متكررا فى مادة منحصرة متناهية مثل ان يكون فساد الفاسد منهما شرطا فى وجود الثانى فقط . [100] مثال ذلك انه واجب ان يتكون عندهم انسان عن انسان بشرط ان يفسد الانسان المتقدم حتى يكون هو المادة التى يتكون منها الثالث مثال ذلك ان نتوهم انسانين فعل الاول منهما الثانى من مادة انسان فاسد فلما صار الثانى انسانا بذاته فسد الانسان الاول فصنع الانسان الثانى من مادته انسانا ثالثا ثم فسد الانسان الثانى فصنع من مادته الانسان الثالث انسانا رابعا فانه يمكن ان نتوهم فى مادتين تأتى الفعل الى غير نهاية من غير ان يعرض فى ذلك محال وذلك ما دام الفاعل باقيا فان كان هذا الفاعل لا أول لوجوده ولا آخر كان هذا الفعل لا أول لوجوده ولا آخر كما تبين فيما سلف وكذلك يعرض ان يتوهم فيهما فى الماضى أعنى انه متى كان انسان فقد كان قبله انسان فعله وانسان فسد وقبل ذلك الانسان انسان فعله وانسان فسد وذلك ان كل ما هذا شأنه اذا استند الى فاعل قديم فهو فى طبيعة الدائرة ليس يمكن فيه كل .
[101] وأما لو كان انسان عن انسان من مواد لا نهاية لها أو يمكن ان يتزيد تزيدا لا نهاية له لكان مستحيلا لانه كان يمكن ان توجد مادة لا نهاية لها فكان يمكن أن يوجد كل غير متناه لانه ان وجد كل متناه يتزيد تزيدا لا نهاية له من غير ان يفسد شىء منه أمكن ان يوجد كل غير متناه وهذا شىء قد بينه الحكيم فى السماع . [102] فاذا الجهة التى منها ادخل القدماء موجودا قديما ليس بمتغير أصلا ليس هى من جهة وجود الحادثات عنه بما هى حادثة بل بما هى قديمة بالجنس والاحق عندهم ان يكون هذا المرور الى غير نهاية لازما عن وجود فاعل قديم لان الحادث انما يلزم ان يكون بالذات عن سبب حادث . [103] وأما الجهة التى من قبلها أدخل القدماء فى الوجود موجودا أزليا واحدا بالعدد من غير ان يقبل ضربا من ضروب التغير فجهتان احديهما انهم الفوا هذا الوجود الدورى قديما وذلك انهم ألفوا كون الواحد الحاضر فسادا لما قبله وكذلك فساد الفاسد منهما القوه كونا لما بعده فوجب ان يكون هذا التغير القديم عن محرك قديم ومتحرك قديم غير متغير فى جوهره وانما هو متغير فى المكان باجزائه أى يقرب من بعض الكائنات ويبعد فيكون ذلك سببا لفساد الفاسد منهما وكون الكائن وهذا الجرم السماوى هو الموجود الغير متغير الا فى الاين لا فى غير ذلك من ضروب التغير فهو سبب للحوادث من جهة أفعاله الحادثة وهو من جهة اتصال هذه الافعال له أعنى انه لا أول لها ولا آخر عن سبب لا أول له ولا آخر .
[104] والوجه الثانى الذى من قبله أدخلوا موجودا قديما ليس بجسم أصلا ولا ذى هيولى هو انهم وجدوا جميع أجناس الحركات ترتقى الى الحركة فى المكان ووجدوا الحركة فى المكان ترتقى الى متحرك من ذاته عن محرك اول غير متحرك أصلا لا بالذات ولا بالعرض والا وجدت محركات متحركات معا غير متناهية وذلك مستحيل فيلزم ان يكون هذا المحرك الاول أزليا والا لم يكن أولا . [105] واذ كان ذلك كذلك فكل حركة فى الوجود فهى ترتقى الى هذا المحرك بالذات لا بالعرض وهو الذى يوجد مع كل متحرك فى حين ما يتحرك وأما كون محرك قبل محرك مثل انسان يولد انسانا فذلك بالعرض لا بالذات وأما المحرك الذى هو شرط فى وجود الانسان من أول تكوينه الى آخره بل من أول وجوده الى انقضاء وجوده فهو هذا المحرك وكذلك وجوده هو شرط فى وجود جميع الموجودات وشرط فى حفظ السماوات والارض وما بينهما . وهذا كله ليس يتبين فى هذا الموضع ببرهان ولكن باقوال هى من جنس هذا القول وهى أقنع من أقوال الخصوم عند من انصف [106] وان تبين لك هذا فقد استغنيت عن الانفصال الذى ينفصل به أبو حامد عن خصماء الفلاسفة فى توجه الاعتراض عليهم فى هذه المسئلة فانها انفصالات ناقصة لانه اذا لم يتبين الجهة التى من قبلها ادخلوا موجودا أزليا فى الوجود لم يتبين وجه انفصالهم عن وجود الحادث عن الازلى وذلك هو كما قلنا بتوسط ما هو أزلى فى جوهره كائن فاسد فى حركاته الجزئية لا فى الحركة الكلية الدورية أو بتوسط ما هو من الافعال أزلى بالجنس أى ليس له أول ولا آخر [107] فقول ابى حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل نحن لا نبعد صدور حادث من قديم أى حادث كان بل نبعد صدور حادث من قديم هو اول الحوادث من القديم اذ لا يفارق حالة الحدوث ما قبله فى ترجيح جهة الوجود لا من حيث حضور وقت ولا آلة ولا شرط ولا طبيعة ولا غرض ولا سبب من الاسباب يجدد حالة وأما اذا لم يكن هو الحادث الاول جاز ان يصدر منه عند حدوث شىء آخر من استعداد المحل القابل وحضور الوقت الموافق أو ما جرى هذا المجرى [108] ولما أورد ابو حامد عنهم هذا الجواب قال مجيبا لهم اما السؤال فى حصول الاستعداد وحضور الوقت وكلما يتجدد فيه فقائم فإما ان يتسلسل الى غير نهاية أو ينتهى الى قديم يكون أول حادث منه [109] قلت هذا السؤال هو الذى سألهم أولا عنه وهذا النوع من الالزام هو الذى ألزمهم منه ان يصدر حادث عن قديم ولما جاوب عنهم بجواب لا يطابق السؤال وهو تجويز حادث عن قديم لا حادث أول أعاد عليهم السؤال مرة ثانية .
[110] والجواب عن هذا السؤال هو ما تقدم من وجه صدور الحادث عن القديم الاول لا بما هو حادث بل بما هو أزلى من جهة انه أزلى بالجنس حادث بالاجزاء وذلك ان كل فاعل قديم عندهم ان صدر عنه حادث بالذات فليس هو القديم الاول عندهم وفعله عندهم مستند الى القديم الاول أعنى حضور شرط فعل القديم الذى ليس باول يستند الى القديم الاول على الوجه الذى يستند المحدث الى القديم الاول وهو الاستناد الذى هو بالكل لا بالاجزاء [111] ثم أتى بجواب عن الفلاسفة بان صور بعض التصوير مذهبهم ومعناه انما يتصور حادث عن قديم الا بواسطة حركة دورية تشبه القديم من جهة انها لا أول لها ولا آخر وتشبه الحادث بان كل جزء منها يتوهم فهو كائن فاسد فتكون هذه الحركة بحدوث اجزائها مبدأ للحوادث وتكون بازلية كليتها فعلا للازلى [112] ثم قال فى الاعتراض على هذا النحو الذى من قبله صدور الحادث عن القديم الاول على مذهب الفلاسفة فقال لهم الحركة الدورية أحادثة هى أم قديمة فان كانت قديمة فكيف صارت مبدأ الحوادث وان كانت حادثة افتقرت الى حادث وتسلسل الامر . وقولكم انها من وجه تشبه القديم ومن وجه تشبه الحادث فتشبه القديم من جهة انها ثابتة وتشبه الحادث من جهة انها متجددة فنقول أهى مبدأ الحوادث من جهة انها ثابتة أم من حيث انها متجددة فان كانت من حيث انها ثابتة فكيف صدر شىء حادث عن شىء من حيث هو ثابت وان كان صدر عنه من حيث هو متجدد فهو يحتاج الى ما يوجب التجدد وتسلسل ذاك هذا معنى قوله [113] وهو قول سفسطانى فانه لم يصدر عنها الحادث من جهة ما هى ثابتة وانما صدر عنها من حيث هى متجددة الا انها لم تحتج الى سبب مجدد محدث من جهة ان تجددها ليس هو محدثا وانما هو فعل قديم أى لا أول له ولا آخر فوجب ان يكون فاعل هذا هو فاعل قديم لان الفعل القديم لفاعل قديم والمحدث لفاعل محدث والحركة انما يفهم من معنى القدم فيها أنها لا أول لها ولا آخر وهو الذى يفهم من ثبوتها فان الحركة ليست ثابتة وانما هى متغيرة [114] فلما شعر ابو حامد بهذا قال [115] قال ابو حامد
الدليل الثانى لهم فى المسئلة
زعموا ان القائل بان العالم متأخر عن الله والله متقدم عليه ليس يخلو اما ان يريد به انه متقدم بالذات لا بالزمان كتقدم الواحد على الاثنين فانه بالطبع مع انه يجوز ان يكون معه فى الوجود الزمانى وكتقدم العلة على المعلول مثل تقدم حركة الشخص على حركة الظل التابع له وحركة اليد مع حركة الخاتم وحركة اليد فى الماء مع حركة الماء فانها متساوية فى الزمان وبعضها علة وبعضها معلول اذ يقال تحرك الظل بحركة الشخص وتحرك الماء بحركة اليد فى الماء ولا يقال تحرك الشخص بحركة الظل وتحرك اليد بحركة الماء وان كانت متساوية . فان أريد بتقدم البارى على العالم هذا لزم أن يكونا حادثين أو قديمين واستحال أن يكون أحدهما حادثا والآخر قديما . وان أريد به أن البارى متقدم على العالم والزمان لا بالذات بل بالزمان فاذا قبل وجود العالم والزمان زمان كان العالم فيه معدوما اذ كان العدم سابقا على الوجود وكان الله سابقا بمدة مديدة لها طرف من جهة الآخر ولا طرف لها من جهة الاول فاذا قبل الزمان زمان لا نهاية له وهو متناقض ولأجله يستحيل القول بحدوث الزمان واذا وجب قدم الزمان وهو عبارة عن قدر الحركة وجب قدم الحركة واذا وجب قدم الحركة وجب قدم المتحرك الذى يدوم الزمان بدوام حركته [116] قلت اما مساق القول الذى حكاه عنهم فليس ببرهان وذلك ان حاصله هو ان البارى سبحانه إن كان متقدما على العالم فاما ان يكون متقدما بالسببية لا بالزمان مثل ما تقدم الشخص ظله واما ان يكون متقدما بالزمان مثل تقدم البناء على الحائط فان كان متقدما تقدم الشخص ظله والبارى قديم فالعالم قديم وان كان متقدما بالزمان وجب ان يكون متقدما على العالم بزمان لا اول له فيكون الزمان قديما لانه اذا كان قبل الزمان زمان فلا يتصور حدوثه واذا كان الزمان قديما فالحركة قديمة لان الزمان لا يفهم الا مع الحركة واذا كانت الحركة قديمة فالمتحرك بها قديم والمحرك لها ضرورة قديم .
[117] وانما كان هذا البرهان غير صحيح لان البارى سبحانه ليس مما شأنه ان يكون فى زمان والعالم شأنه ان يكون فى زمان فليس يصدق عند مقايسة القديم الى العالم انه اما ان يكون معا واما ان يكون متقدما عليه بالزمان والسببية لان القديم ليس مما شأنه ان يكون فى زمان والعالم شانه ان يكون فى زمان [118] الاعتراض قال أبو حامد والاعتراض هو ان يقال الزمان حادث مخلوق وليس قبله زمان أصلا ومعنى قولنا ان الله متقدم على العالم والزمان انه كان ولا عالم ولا زمان ثم كان ومعه عالم وزمان ومعنى قولنا كان ولا عالم وجود ذات البارى سبحانه وعدم ذات العالم فقط ومعنى قولنا كان ومعه عالم وجود الذاتين فقط ومعنى التقدم انفراده بالوجود فقط والعالم كشخص واحد ولو قلنا كان الله ولا عيسى مثلا ثم كان وعيسى لم يتضمن اللفظ الا وجود ذات وعدم ذات ثم وجود ذاتين وليس من ضرورة ذلك تقدير شىء ثالث وهو الزمان وان كان الوهم لا يسكن عن تقدير شىء ثالث وهو الزمان فلا التفات الى أغاليط الاوهام [119] قلت هذا قول مغالطى خبيث . فانه قد قام البرهان ان ههنا [120] نوعين من الوجود أحدهما فى طبيعة الحركة وهذا لا ينفك عن الزمان والآخر ليس فى طبيعة الحركة وهذا ازلى وليس يتصف بالزمان أما الذى فى طبيعة الحركة فموجود معلوم بالحس والعقل واما الذى ليس فى طبيعة الحركة ولا التغير فقد قام البرهان على وجوده عند كل من يعترف بان كل متحرك له محرك وكل مفعول له فاعل وان الاسباب المحركة بعضها بعضا لا تمر الى غير نهاية بل تنتهى الى سبب اول غير متحرك أصلا .
[ وقام البرهان ايضا على ان الذى ليس فى طبيعة الحركة هو العلة فى الموجود الذى فى طبيعة الحركة ] وقام ايضا البرهان على ان الموجود الذى فى طبيعة الحركة ليس ينفك عن الزمان وان الموجود الذى ليس فى طبيعة الحركة ليس يلحقه الزمان اصلا واذا كان ذلك كذلك فتقدم أحد الموجودين على الآخر أعنى الذى ليس يلحقه الزمان ليس تقدما زمانيا ولا تقدم العلة على المعلول اللذين هما من طبيعة الموجود المتحرك مثل تقدم الشخص على ظله . [121] ولذلك كل من شبه تقدم الموجود الغير متحرك على المتحرك بتقدم الموجودين المتحركين أحدهما على الثانى فقد أخطأ وذلك ان كل موجودين من هذا الجنس هو الذى اذا اعتبر أحدهما بالثانى صدق عليه انه اما ان يكون معا واما متقدما عليه بالزمان أو متأخرا عنه والذى سلك هذا المسلك من الفلاسفة هم المتأخرة من أهل الاسلام لقلة تحصيلهم لمذهب القدماء فاذا تقدم احد الموجودين على الآخر هو تقدم الوجود الذى هو ليس بمتغير ولا فى زمان على الوجود المتغير الذى فى الزمان وهو نوع آخر من التقدم واذا كان ذلك كذلك فلا يصدق على الوجودين لا أنهما معا ولا ان أحدهما متقدم على الآخر . [122] فقول ابو حامد ان تقدم البارى سبحانه على العالم ليس تقدما زمانيا صحيح .
[123] لكن ليس يفهم تأخر العالم عنه اذا لم يكن تقدمه زمانيا الا تأخر المعلول عن العلة لان التاخر يقابل التقدم والمتقابلان هما فى جنس واحد ضرورة على ما تبين فى العلوم فاذا كان التقدم ليس زمانيا فالتاخر ليس زمانيا ويلحق ذلك أيضا الشك المتقدم وهو كيف يتاخر المعلول عن العلة التى استوفت شروط الفعل . [124] واما الفلاسفة فلما وضعوا الموجود المتحرك ليس لكليته مبدأ لم يلزمهم هذا الشك وأمكنهم ان يعطوا جهة صدور الموجودات الحادثة عن موجود قديم . ومن حجتهم فى ان الموجود المتحرك ليس له مبدأ ولا حادث لكليته انه متى وضع حادثا وضع موجودا قبل أن يوجد فان الحدوث حركة والحركة ضرورة فى متحرك سواء وضعت الحركة فى زمان أو فى الآن وأيضا فان كل حادث فهو ممكن الحدوث قبل ان يحدث وان كان المتكلمون ينازعون فى هذا الاصل فسياتى الكلام معهم فيه والامكان لا حق ضرورى من لواحق الموجود المتحرك فيلزم ضرورة إن وضع حادثا ان يكون موجودا قبل أن يوجد وهذا كله كلام جدلى فى هذا الموضع ولكنه أقنع من كلام القوم [125] فقول ابى حامد ولو كان الله ولا عيسى مثلا ثم كان الله وعيسى لم يتضمن اللفظ الا وجود ذات وعدم ذات ثم وجود ذاتين وليس من ضرورة ذلك تقدير شىء ثالث وهو الزمان صحيح .
[126] الا انه يجب ان يكون تأخره عنه ليس تأخرا زمانيا بالذات بل ان كان فبالعرض اذ كان المتأخر فتقدمه الزمان أعنى من ضرورة وجوده تقدم الزمان وكونه محدثا والعالم لا يعرض له مثل هذا ضرورة الا ان كان جزءا من متحرك يفضل الزمان عليه من طرفيه كما عرض لموسى وسائر الاشخاص الكائنة الفاسدة وهذا كله ليس يبين ههنا ببرهان وانما الذى يتبين ههنا ان المعاندة غير صحيحة وما حكاه بعد من حجة الفلاسفة فليس بصحيح [127] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل لقولنا كان الله تعالى ولا عالم مفهوم ثالث سوى وجود الذات وعدم العالم بدليل انا لو قدرنا عدم العالم فى المستقبل كان وجود ذات وعدم ذات حاصلا ولم يصح ان يقال كان الله ولا عالم بل الصحيح ان يقال يكون الله ولا عالم ويقال للماضى كان الله ولا عالم فبين قولنا كان ويكون فرق اذ ليس ينوب احدهما مناب الآخر فلنبحث عما يرجع اليه الفرق ولا شك انهما لا يفترقان فى وجود الذات ولا فى عدم العالم بل فى معنى ثالث فانا اذا قلنا لعدم العالم فى المستقبل كان الله ولا عالم قيل لنا هذا خطأ فان كان انما تقال على ماض فدل على ان تحت لفظ كان مفهوما ثالث وهو الماضى والماضى بذاته هو الزمان والماضى بغيره هو الحركة فانها تمضى بمضى الزمان فبالضرورة يلزم أن يكون قبل العالم زمان قد انقضى حتى انتهى الى وجود العالم [128] قلت حاصل هذا الكلام ان يعرفهم ان فى قول القائل كان كذا ولا كذا ثم كان كذا وكذا مفهوما ثالثا وهو الزمان وهو الذى يدل عليه لفظ كان بدليل اختلاف المفهوم فى هذا المعنى فى الماضى والمستقبل وذلك انه اذا قدرنا وجود شىء ما مع عدم آخر قلنا كان ولا كذا واذا قدرنا عدمه مع وجوده فى المستقبل قلنا يكون كذا ولا كذا فتغير المفهومين يقتضى أن يكون ههنا معنى ثالث ولو كان قولنا كان كذا ولا كذا لا يدل لفظ كان على معنى لكان لا يفرق قولنا كان ويكون .
[129] وهذا الذى قاله كله بين بنفسه لكن هذا لا شك فيه عند مقايسة الموجودات بعضها الى بعض فى التقدم والتأخر اذا كانت مما شأنها أن تكون فى زمان فاما اذا لم تكن فى زمان فان لفظ كان وما اشبهه ليس يدل فى امثال هذه القضايا الا على رباط الخبر بالمخبر مثل قولنا وكان الله غفورا رحيما وكذلك ان كان احدهما فى زمان والآخر ليس فى زمان مثل قولنا كان الله ولا عالم ثم كان الله والعالم فلذلك لا يصح فى مثل هذه الموجودات هذه المقايسة التى تمثل بها . [130] وانما تصح المقايسة صحة لا شك فيها اذا ما قسنا عدم العالم مع وجوده لان عدمه مما يجب أن يكون فى زمان ان كان العالم وجوده فى زمان فاذا لم يصح ان يكون عدم العالم فى وقت وجود العالم نفسه فهو ضرورة قبله والعدم يتقدم عليه والعالم متأخر عنه لان المتقدم والمتأخر فى الحركة لا يفهمان الا مع الزمان . [131] والذى يدخل هذا القول من الاختلال هو ان اخذت المقايسة بين الله والعالم فمن هذه الجهة فقط يبطل هذا القول ولا يكون برهانا أعنى الذى حكاه عن الفلاسفة [132] ثم قال ابو حامد مجيبا للفلاسفة عن المتكلمين فى معارضة هذا القول قلنا المفهوم الاصلى من اللفظين وجود ذات وعدم ذات .
والامر الثالث الذى فيه افتراق اللفظين نسبة لازمة بالاضافة الينا بدليل انا لو قدرنا عدم العالم فى المستقبل ثم قدرنا لنا بعد ذلك وجودا ثانيا لكنا عند ذلك نقول كان الله ولا عالم ويصح قولنا سواء اردنا به العدم الاول أو العدم الثانى الذى هو بعد الوجود وآية ان هده نسبة ان المستقبل يجوز أن يصير ماضيا فيعبر عنه بلفظ الماضى . وهذا كله لعجز الوهم عن توهم موجود مبتدأ إلا مع تقدير قبل له وذلك القبل الذى لا ينفك الوهم عنه يظن أنه شىء محقق موجود هو الزمان . وهو كعجز الوهم عن أن يقدر تناهى الجسم فى جانب الرأس مثلا الا على سطح له فوق فيتوهم ان وراء العالم مكانا اما ملاء واما خلاء واذا قيل ليس فوق سطح العالم فوق ولا بعد ابعد منه امتنع الوهم من الاذعان لقبوله كما اذا قيل ليس قبل وجود العالم قبل هو وجود محقق نفر عن قبوله وكما جاز أن يكذب الوهم فى تقديره فوق العالم خلاء هو بعد لا نهاية له بان يقال له الخلاء ليس مفهوما فى نفسه وأما البعد فهو تابع للجسم الذى تتباعد أقطاره فاذا كان الجسم متناهيا كان البعدالذى هو تابع له متناهيا وانقطع الملاء والخلاء غير مفهوم فثبت ان ليس وراء العالم لا خلاء ولا ملاء وان كان الوهم لا يذعن لقبوله .
فكذلك يقال كما ان البعد المكانى تابع للجسم فكذلك البعد الزمانى تابع للحركة فانه امتداد الحركة كما ان ذلك امتداد اقطار الجسم وكما ان قيام الدليل على تناهى اقطار الجسم منع من اثبات بعد مكانى وراءه فقيام الدليل على تناهى الحركة من طرفيه يمنع من تقدير بعد زمانى وراءه وإن كان الوهم متشبثا بخياله وتقديره ولا يرعوى عنه ولا فرق بين البعد الزمانى الذى تنقسم العبارة عنه عند الاضافة الى قبل وبعد وبين البعد المكانى الذى تنقسم العبارة عنه عند الاضافة الى فوق وتحت فان جاز اثبات فوق لا فوق فوقه جاز اثبات قبل ليس قبله قبل محقق، الا خيال وهمى كما فى الفوق وهذا لازم فليتأمل فانهم اتفقوا على أن ليس وراء العالم لا خلاء ولا ملاء [133] قلت حاصل هذا القول معاندتان احديهما ان توهم الماضى والمستقبل اللذين هما القبل والبعد هما شيئان موجودان بالقياس الى وهمنا اذ قد يمكننا ان نتخيل مستقبلا صار ماضيا وماضيا كان قبل مستقبلا واذا كان ذلك كذلك فليس الماضى والمستقبل من الاشياء الموجودة بذاتها ولا لها خارج النفس وجود وانما هى شىء تفعله النفس فاذا بطل وجود الحركة يبطل مفهوم هذه النسبة والمقايسة [134] والجواب ان تلازم الحركة والزمان صحيح وان الزمان هو شىء يفعله الذهن فى الحركة لكن الحركة ليست تبطل ولا الزمان لانه ليس يمتنع وجود الزمان الا مع الموجودات التى لا تقبل الحركة وأما وجود الموجودات المتحركة أو تقدير وجودها فيلحقها الزمان ضرورة فانه ليس ههنا الا موجودان موجود يقبل الحركة وموجود ليس يقبل الحركة وليس يمكن ان ينقلب أحد الموجودين الى صاحبه الا لو أمكن ان ينقلب الضرورى ممكنا فلو كانت الحركة غير ممكنة ثم وجدت لوجب ان تنقلب طبيعة الموجودات التى لا تقبل الحركة الى طبيعة التى تقبل الحركة وذلك مستحيل .
[135] وانما كان ذلك كذلك لان الحركة هى فى شىء ضرورة فلو كانت الحركة ممكنة قبل وجود العالم فالاشياء القابلة هى فى زمان ضرورة لان الحركة انما هى ممكنة فيما يقبل السكون لا فى العدم لان العدم ليس فيه امكان أصلا الا لو أمكن ان يتحول العدم وجودا ولذلك لا بد للحادث من ان يتقدمه العدم ولا بد ان يقتحرن عدم الحادث بموضوع يقبل وجود الحادث ويرتفع عنه العدم كالحال فى سائر الاضداد وذلك ان الحار اذا صار باردا فليس يتحول جوهر الحرارة برودة وانما يتحول القابل للحرارة والحامل لها من الحرارة الى البرودة [136] واما العناد الثانى وهو أقوى هذه العنادات فانه سفسطانى خبيث وحاصله ان توهم القبلية قبل ابتداء الحركة الاولى التى لم يكن قبلها شىء متحرك هو مثل توهم الخيال ان آخر جسم العالم وهو الفوق مثلا ينتهى ضرورة إما الى جسم آخر وإما الى خلاء وذلك ان البعد هو شىء يتبع الجسم كما ان الزمان هو شىء يتبع الحركة فان امتنع ان يوجد جسم لا نهاية له امتنع بعد غير متناه واذا امتنع أن يوجد بعد غير متناه امتنع ان ينتهى كل جسم الى جسم آخر أو الى شىء يقدر فيه بعد وهو الخلاء مثلا ويمر ذلك الى غير نهاية وكذلك الحركة والزمان هو شىء تابع لها فان امتنع ان توجد حركة ماضية غير متناهية وكانت ههنا حركة أولى متناهية الطرف من جهة الابتداء امتنع ان يوجد لها قبل اذ لو وجد لها قبل لوجدت قبل الحركة الاولى حركة أخرى [137] وهذه المعاندة هى كما قلنا خبيثة وهى من مواضع الابدال المغلطة ان كنت قرأت كتاب السفسطة وذلك هو الحكم للكم الذى لا وضع له ولا يوجد فيه كل وهو الزمان والحركة كحكم الكم الذى له وضع وكل وهو الجسم وجعل امتناع عدم التناهى فى الكم ذى الوضع دليلا على امتناعه فى الكم الذى لا وضع له وجعل فعل النفس فى توهم الزيادة على ما كان يفرض بالفعل منهما من باب واحد وذلك غلط بين فان توهم الزيادة على العظم الموجود بالفعل وانه يجب ان ينتهى الى عظم آخر ليس هو شيئا موجودا فى جوهر العظم ولا فى حده .
وأما توهم القبلية والبعدية فى الحركة المحدثة فشىء موجود فى جوهرها فانه ليس يمكن أن تكون حركة محدثة الا فى زمان أعنى ان يفضل الزمان على ابتدائها. [138] وكذلك لا يمكن ان يتصور زمان له طرف ليس هو نهاية لزمان آخر اذ كان حد الآن انه الشىء الذى هو نهاية للماضى ومبدأ للمستقبل لان الآن هو الحاضر والحاضر هو وسط ضرورة بين الماضى والمستقبل وتصور حاضر ليس قبله ماض هو محال وليس كذلك الامر فى النقطة لان النقطة نهاية الخط وتوجد معه لان الخط ساكن فيمكن ان تتوهم نقطة هى مبدأ لخط وليست نهاية لآخر والآن ليس يمكن ان يوجد لا مع الزمان الماضى ولا مع المستقبل فهو ضرورة بعد الماضى وقبل المستقبل وما لا يمكن فيه ان يكون قائما بذاته فليس يمكن ان يوجد قبل وجود المستقبل من غير ان يكون نهاية لزمان ماض فسبب هذا الغلط تشبيه الآن بالنقطة . [139] وبرهان ان كل حركة محدثة قبلها زمان ان كل حادث لا بد ان يكون معدوما وليس يمكن ان يكون فى الآن الذى يصدق عليه انه حادث معدوما فبقى ان يصدق عليه انه معدوم فى آن آخر غير الآن الذى يصدق عليه فيه انه وجد وبين كل آنين زمان لانه لا يلى آن آنا كما لا تلى نقطة نقطة وقد تبين ذلك فى العلوم فاذا قبل الآن الذى حدثت فيه الحركة زمان ضرورة لانه متى تصورنا آنين فى الوجود حدث بينهما زمان ولا بد .
[140] فالفوق لا يشبه القبل كما قيل فى هذا القول ولا الآن يشبه النقطة ولا الكم ذو الوضع يشبه الذى لا وضع له فالذى يجوز وجود آن ليس بحاضر او حاضر ليس قبله ماض فهو يرفع الزمان والآن بوضعه آنا بهذه الصفة ثم يضع زمانا ليس له مبدأ فهذا الوضع يبطل نفسه ولذلك ليس يصح ان ينسب وجود القبلية فى كل حادث الى الوهم لان الذى يرفع القبلية يرفع المحدث . والذى يرفع ان يكون للفوق فوق بعكس هذا لانه يرفع الفوق المطلق واذا ارتفع الفوق المطلق ارتفع الاسفل المطلق واذا ارتفع هذان ارتفع الثقيل والخفيف وليس فعل الوهم فى الجسم المستقيم الابعاد انه يجب ان ينتهى الى جسم غيره باطلا بل هو واجب فان المستقيم الابعاد يمكن فيه الزيادة وما يمكن فيه الزيادة فليس له حد بالطبع ولذلك وجب ان تنتهى الاجسام المستقيمة الى محيط جسم كرى اذ كان هو التام الذى لا يمكن فيه زيادة ولا نقصان ولذلك متى طلب الذهن ان يتوهم فى الجسم الكرى انه يجب ان ينتهى الى شىء غيره فقد توهم باطلا وهذه كلها أمور ليست محصلة عند المتكلمين ولا عند من لم يشرع فى النظر على الترتيب الصناعى . [141] وأيضا ليس يتبع الزمان الحركة على ما تتبع النهاية العظم لان النهاية تتبع العظم من قبل انها موجودة فيه كما يوجد العرض فى موضوعه المتشخص بشخصه والمشار اليه بالاشارة الى موضوعه وكونه موجودا فى المكان الذى فيه موضوعه .
[142] وليس الامر كذلك فى لزوم الزمان والحركة . بل لزوم الزمان عن الحركة أشبه شىء بلزوم العدد عن المعدود أعنى انه كما لا يتعين العدد بتعين المعدود ولا يتكثر بتكثره كذلك الامر فى الزمان مع الحركات ولذلك كان الزمان واحدا لكل حركة ومتحرك وموجودا فى كل مكان حتى لو توهمنا قوما حبسوا منذ الصبا فى مغارة من الارض لكنا نقطع ان هؤلاء يدركون الزمان وإن لم يدركوا شيئا من الحركات المحسوسات التى فى العالم . [143] ولذلك ما يرى ارسطو ان وجود الحركات فى الزمان هى أشبه شىء بوجود المعدودات فى العدد وذلك ان العدد لا يتكثر بتكثر المعدودات ولا يتعين له موضع بتعين مواضع المعدودات ويرى ان لذلك كانت خاصته تقدير الحركات وتقدير وجود الموجودات المتحركة من جهة ما هى متحركة كما يقدر العدد اعيانها ولذلك يقول ارسطو فى حد الزمان انه عدد الحركة بالمتقدم والمتأخر الذى فيها . [144] واذا كان هذا هكذا فكما انه ان فرضنا معدودا ما حادثا ليس يلزم ان يكون العدد حادثا بل واجب ان كان معدودا ان يكون قبله عدد كذلك واجب ان كان ههنا حركة حادثة ان يكون قبلها زمان ولو حدث الزمان بوجود حركة مشار اليها أى حركة كانت لكان الزمان انما يدرك مع تلك الحركة . فهذا يفهم لك ان طبيعة الزمان أبعد شىء من طبيعة العظم [145] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل هذه الموازنة معوجة لان العالم ليس له فوق ولا تحت لانه كرى وليس للكرة فوق ولا تحت بل إن سميت جهة فوقا من حيث انها تلى رأسك والاخرى تحتا من حيث انها تلى رجلك فهو اسم تجددله بالاضافة اليك والجهة التى هى تحت بالاضافة اليك هى فوق بالاضافة الى غيرك اذا قدرته على الجانب الآخر من كرة الارض واقفا يحاذى أخمص قدمه أخمص قدمك بل الجهة التى تقدرها فوقك من اجزاء السماء نهارا هو بعينه تحت الارض ليلا وما هو تحت الارض يعود الى فوق الارض بالدور .
وأما الاول لوجود العالم لا يتصور ان ينقلب آخرا . وهو كما لو قدرنا خشبة أحد طرفيها غليظ والآخر رقيق واصطلحنا على أن نسمى الجهة التى تلى الرقيق فوقا الى حيث ينتهى والجانب الآخر تحتا لم يظهر بهذا اختلاف ذاتى فى اجزاء العالم بل هى أسامى مختلفة قيامها بهيئة هذه الخشبة حتى لو عكس وضعها لا نعكس الاسم والعالم لم يتبدل فالفوق والتحت نسبة محضة اليك لا تختلف أجزاء العالم وسطوحه فيه وأما العدم المتقدم على العالم والنهاية الاولى لوجوده فموجود ذاتى لا يتصور أن يتبدل فيصير آخرا ولا العدم المقدر عند فناء العالم الذى هو عدم لا حق يتصور ان يصير سابقا فطرفا نهاية وجود العالم الذى أحدهما أول والثانى آخر طرفان ذاتيان ثابتان لا يتصور التبدل فيهما بتبدل الاضافة اليهما بخلاف الفوق والتحت فاذا امكننا ان نقول ليس للعالم فوق ولا تحت ولا يمكنكم أن تقولوا ليس لوجود العالم قبل ولا بعد واذا ثبت القبل والبعد فلا معنى للزمان سوى ما يعبر عنه بالقبل والبعد [146] قلت هذا الكلام الذى هو جواب عن الفلاسفة فى نهاية السقوط وذلك ان حاصله ان الفوق والاسفل هما أمران مضافان فلذلك عرض لهما التسلسل الوهمى واما التسلسل الذى فى القبل والبعد فليس وهميا اذ لا اضافة هنالك وانما هو عقلى ومعنى هذا ان الفوق المتوهم للشىء يمكن ان يتوهم سفلا لذلك الشىء والسفل يمكن ان يتوهم فوقا وليس العدم الذى قبل الحادث وهو المسمى قبلا يمكن ان يتوهم العدم الذى بعد الحادث المسمى بعدا .
[147] فان الشك بعد هذا باق عليهم لان الفلاسفة يرون ان ههنا فوقا بالطبع وهو الذى يتحرك اليه الخفيف وأسفل بالطبع وهو الذى يتحرك اليه الثقيل والا كان الثقيل والخفيف بالاضافة والوضع وترى ان نهاية الجسم الذى هو فوق بالطبع يعرض له فى التخيل انتهاء اما الى خلاء أو ملاء . [148] فهذا الدليل انما انكسر فى حق الفلاسفة من وجهين أحدهما انهم يضعون فوقا باطلاق وأسفلا باطلاق ولا يضعون أولا باطلاق ولا آخرا باطلاق . والثانى ان لخصومهم ان يقولوا انه ليس العلة فى تخيل ان للفوق فوقا ومرور ذلك الى غير نهاية كونه مضافا بل انما عرض ذلك للتخيل من قبل انه لم يشاهد عظما الا متصلا بعظم كما لم يشاهد شيئا محدثا الا وله قبل [149] ولذلك انتقل أبو حامد من لفظ الفوق والاسفل الى الوراء والخارج فقال مجيبا للفلاسفة قلنا لا فرق فانه لا غرض فى تعيين لفظ الفوق والتحت بل نعدل الى لفظ الوراء والخارج ونقول للعالم داخل وخارج الى قوله فهذا هو سبب الغلط [150] فانكسر بهذه النقلة ما عاند به الفلاسفة من تشبيه النهاية فى الزمان بالنهاية فى العظم ونحن فقد بينا وجه الغلط فى ذلك التشبيه بما فيه مقنع وبينا انها معاندة سفسطانية فلا معنى لاعادة القول فى ذلك [151] قال ابو حامد صيغة ثانية لهم فى الزام قدم الزمان قالوا لا شك عندكم فى ان الله تعالى كان قادرا على ان يخلق العالم قبل ان خلقه بقدر سنة ومائة سنة وألف سنة او ما لا نهاية له وان هذه التقديرات متفاوتة فى المقدار والكمية فلا بد من اثبات شىء قبل وجود العالم ممتد مقدر بعضه أمد وأطول من البعض فلا بد من اثبات شىء من قبل وجود العالم الى قوله فاذا قبل العالم عندكم شىء ذو كمية متفاوتة وهو الزمان فقبل العالم عندكم زمان [152] قلت حاصل هذا القول انه متى توهمنا حركة وجدنا معها امتدادا مقدرا لها كانه مكيال لها والحركة مكيلة له ونجد هذا المكيال والامتداد يمكن ان نفرض فيه حركة اطول من الحركة المفروضة الاولى وبما يساويها ويطابقها من هذا الامتداد نقول ان الحركة الواحدة أطول من الثانية .
[153] واذا كان ذلك كذلك وكان العالم له امتداد ما عندكم من أوله الى الآن فلنفرض مثلا ان ذلك هو ألف سنة ولان الله تعالى هو قادر عند كم على ان يخلق قبل هذا العالم عالما آخر يكون الامتداد الذى يقدره أطول من الامتداد الذى يقدر العالم الاول بمقدار محدود وكذلك يمكن ان يخلق قبل هذا الثانى ثالثا وكل واحد من هذه العوالم يجب ان يتقدم وجوده امتداد يمكن ان يقدر به مقدار وجوده . [154] واذا كان هذا الامكان فى العوالم يمر الى غير نهاية أى يمكن ان يكون قبل العالم عالم وقبل ذلك العالم عالم ويمر الامر الى غير النهاية فهنا امتداد مقدم على جميع هذه العوالم وهذا الامتداد المقدر لجميعها ليس يمكن ان يكون عدما فان العدم ليس بمقدر ولا يكون الا كما ضرورة فان مقدر الكم ضرورة كم فهذا الكم المقدر هو الذى نسميه الزمان . [155] وهو يظهر انه متقدم بالوجود على كل شىء يتوهم حادثا كما ان الكيل ينبغى ان يكون متقدما على المكيل فى الوجود وكما انه لو كان هذا الامتداد الذى هو الزمان حادثا بحدوث حركة أولى لوجب ان يكون قبلها امتداد هو المقدر له وفيه كان يحدث وهو كالكيل لها كذلك يجب ان يكون قبل كل عالم يتوهم وجوده امتداد يقدره فاذن ليس هذا الامتداد حادثا لانه لو كان حادثا لكان له امتداد يقدره لان كل حادث له امتداد يقدره هو الذى يسمى الزمان [156] فهذا هو أوفق الجهات التى يخرج عليها هذا القول وهى طريقة ابن سينا فى اثبات الزمان لكن فى تفهمها عسر من قبل انه مع كل ممكن امتداد واحد ومع كل امتداد ممكن يقارنه وهو موضع النزاع الا اذا سلم ان الامكانات التى قبل العالم من طبيعة الممكن الموجود فى العالم أعنى انه كما ان هذا الممكن الذى فى العالم من شأنه ان يلحقه الزمان كذلك الممكن الذى فى قبل العالم فهذا بين فى الممكن الذى فى العالم ولذلك يمكن ان يتوهم منه وجود الزمان [157] قال ابو حامد الاعتراض ان هذا كله من عمل الوهم وأقرب طريق فى دفعه المقابلة للزمان بالمكان فانا نقول هل كان فى قدرة الله تعالى أن يخلق الفلك الاعلى فى سمكه اكبر مما خلقه بذراع فان قالوا لا فهو تعجيز وان قالوا نعم فبذراعين وثلاثة أذرع وكذلك يرتقى الامر الى غير نهاية فنقول فى هذا اثبات بعد وراء العالم له مقدار وكمية اذ الاكبر بذراعين أو ثلاثة يشغل مكانا اكبر مما كان يشغل الآخر بذراعين أو ثلاثة فوراء العالم بحكم هذا كمية تستدعى ذا كم وهو الجسم أو الخلاء فوراء العالم خلاء او ملاء فما الجواب عنه .
وكذلك هل كان الله قادر على أن يخلق كرة العالم أصغر مما خلقها بذراع أو بذراعين وهل بين التقديرين تفاوت فيما ينتفى من الملاء ويتبقى والشغل للاحياز اذ الملاء المنتفى عند نقصان ذراعين أكثر مما ينتفى عند نقصان ذراع فيكون الخلاء مقدرا والخلاء ليس بشىء، فكيف يكون مقدرا وجوابنا فى تخيل الوهم تقدير الامكانات الزمانية قبل وجود العالم كجوابكم فى تخيل الوهم تقدير الامكانات المكانية وراء وجود العالم ولا فرق [158] قلت هذا الالزام صحيح اذا جوز تزايد مقدار جسم العالم الى غير نهاية وذلك انه يلزم على هذا ان يوجد عن البارى سبحانه شىء متناه يتقدمه امكانات كمية لا نهاية لها واذا جاز هذا فى امكان العظم جاز فى امكان الزمان فيوجد زمان متناه من طرفه وان كان قبله امكانات أزمنة لا نهاية لها . [159] والجواب عن هذا ان توهم كون العالم أكبر أو أصغر ليس بصحيح بل هو ممتنع . وليس يلزم من كون هذا ممتنعا ان يكون توهم امكان عالم قبل هذا العالم ممتنعا الا لو كانت طبيعة الممكن قد حدثت ولم يكن قبل وجود العالم هناك الا طبيعتان طبيعة الضرورى والممتنع وهو بين ان حكم العقل على وجود الطبائع الثلاثة لم تزل ولا تزال كحكمه على وجود الضرورى والممتنع . [160] وهذا العناد لا يلزم الفلاسفة لانهم يعتقدون ان العالم ليس يمكن ان يكون أصغر مما هو ولا أكبر ولو جاز ان يكون عظم أكبر من عظم ويمر ذلك الى غير نهاية لجاز ان يوجد عظم لا آخر له ولو جاز ان يوجد عظم لا اخر له لوجد عظم بالفعل لا نهاية له وذلك مستحيل وهذا شىء قد صرح به أرسطو اعنى ان التزيد فى العظم الى غير نهاية مستحيل .
[161] وأما على رأى من يجوز ذلك المكان ما يلحقه من عجز الخالق فانه يصح له هذا العناد لان الامكان ههنا يكون عقليا كما هو فى قبل العالم عند الفلاسفة ولذلك من يقول بحدوث العالم حدوثا زمانيا ويقول ان كل جسم فى مكان يلزمه ان يكون قبله مكان وذلك اما جسم يكون حدوثه فيه واما خلاء وذلك ان المكان يلزم ان يتقدم المحدث ضرورة فمن يبطل وجود الخلاء ويقول بتناهى الجسم ليس يقدر ان يضع العالم محدثا ولذلك من أنكر من متأخرى الاشعرية وجود الخلاء فقد فارق أصول القوم ولم أر ذلك لهم ولكن حدثنى بذلك بعض من يعتنى بمذاهب هؤلاء القوم . [162] ولو كان فعل هذا الامتداد المقدر للحركة الذى هو كالكيل للحركة هو من فعل الوهم الكاذب مثل توهم العالم أكبر أو أصغر مما هو عليه لكان الزمان غير موجود لان الزمان ليس هو شيئا غير ما يدركه الذهن من هذا الامتداد المقدر للحركة فان كان من المعروف بنفسه ان الزمان موجود فينبغى ان يكون هذا الفعل للذهن من أفعاله الصادقة المنسوبة الى العقل لا من الافعال المنسوبة الى الخيال [163] قال ابو حامد [164] قلت هذا جواب لما شنعت به الاشعرية من أن وضع العالم لا يمكن البارى ان يصيره أكبر ولا أصغر هو تعجيز للبارى سبحانه لان العجز انما هو عجز عن المقدور لا عن المستحيل [165] ثم قال ابو حامد رادا عليهم وهذا العذر باطل من ثلاثة أوجه احدها ان هذا مكابرة العقل فان العقل فى تقدير العالم أكبر أو أصغر مما هو عليه بذراع ليس هو كتقدير الجمع بين السواد والبياض والوجود والعدم والممتنع هو الجمع بين النفى والاثبات واليه ترجع المحالات كلها فهو تحكم بارد فاسد [166] قلت القول بهذا هو كما قال مكابرة للعقل الذى هو فى بادئ الرأى وأما عند العقل الحقيقى فليس هو مكابرة فان القول بامكان هذا أو بعدم امكانه مما يحتاج الى برهان ولذلك صدق فى قوله انه ليس امتناع هذا كتقدير الجمع بين السواد والبياض لان هذا معروف بنفسه استحالته واما كون العالم لا يمكن فيه أن يكون أصغر أو أكبر مما هو عليه فليس معروفا بنفسه والمحالات وان كانت ترجع الى المحالات المعروفة بأنفسها فهى ترجع بنحوين احدهما أن يكون ذلك معروفا بنفسه انه محال والثانى أن يكون يلزم عن وضعه لزوما قريبا أو بعيدا محال من المحالات المعروفة بأنفسها انها محال .
مثال ذلك ان فرض العالم يمكن أن يكون أكبر أو أصغر يلزم عنه أن يكون خارجة ملاء أو خلاء ووضع خارجه ملاء أو خلاء يلزم عنه محال من المحالات أما الخلاء فوجود بعد مفارق وأما الجسم فكونه متحركا اما الى فوق واما الى أسفل واما مستديرا فان كان ذلك كذلك وجب أن يكون جزءا من عالم آخر وقد تبرهن ان وجود عالم آخر مع هذا العالم محال فى العلم الطبيعى وأقل ما يلزم عنه الخلاء لان كل عالم لا بد له من اسطقسات أربعة وجسم مستدير يدور حولها فمن أحب أن يقف على هذه فليضرب اليها بيده فى المواضع التى وجب ذكرها وذلك بعد الشروط التى يجب أن يتقدم وجودها فى الناظر نظرا برهانيا [167] ثم ذكر الوجه الثانى فقال انه ان كان العالم على ما هو عليه لا يمكن أن يكون أكبر منه ولا اصغر فوجوده على ما هو عليه واجب لا ممكن والواجب مستغن عن علة فقولوا بما قاله الدهريون من نفى الصانع ونفى سبب هو مسبب الاسباب وليس هذا مذهبكم [168] قلت الجواب عن هذا أما بحسب مذهب ابن سينا فقريب وذلك ان واجب الوجود عنده ضربان واجب الوجود بذاته وواجب الوجود بغيره . [169] والجواب فى هذا عندى أقرب وذلك انه يجب فى الاشياء الضرورية على هذا القول أن لا يكون لها فاعل ولا صانع مثال ذلك ان الآلة التى ينشر بها الخشب هى آلة مقدرة فى الكمية والكيفية والمادة أعنى انها لا يمكن أن تكون من غير حديد ولا يمكن أن تكون بغير شكل المنشار ولا يمكن أن يكون المنشار باى قدر اتفق وليس أحد يقول ان المنشار هو واجب الوجود فانظر ما أخس هذه المغالطة ولو ارتفعت الضرورة عن كميات الاشياء المصنوعة وكيفياتها وموادها كما تتوهمه الاشعرية فى المخلوقات مع الخالق لارتفعت الحكمة الموجودة فى الصانع وفى المخلوقات وكان يمكن أن يكون كل فاعل صانعا وكل مؤثر فى الموجودات خالقا وهذا كله ابطال للعقل والحكمة [170] قال ابو حامد الثالث هو ان هذا الفاسد لا يعجز الخصم عن مقابلته بمثله ونقول انه لم يكن وجود العالم قبل وجوده ممكنا بل وافق الوجود الامكان من غير زيادة ولا نقصان .
فان قلتم فقد انتقل القديم من العجز الى القدرة قلنا لا لان الوجود لم يكن ممكنا فلم يكن مقدورا وامتناع حصول ما ليس بممكن لا يدل على العجز . وان قلتم انه كيف كان ممتنعا فصار ممكنا قلنا ولم يستحيل ان يكون ممتنعا فى حال ممكنا فى حال . فان قلتم الاحوال متساوية قيل لكم والمقادير متساوية فكيف يكون مقدار ممكنا وأكبر منه أو اصغر بمقدار ظفر ممتنعا . فان لم يستحل هذا فهذا لا يستحيل فهذه طريقة المقاومة والتحقيق فى الجواب ان ما ذكروه من تقدر الامكانات لا معنى لها وانما المسلم ان الله تعالى قديم قادر لا يمتنع عليه الفعل ابدا لو اراده وليس فى هذا القدر ما يوجب اثبات زمان ممتد الا ان يضيف الوهم اليه بتلبيسه اشياء اخر [171] قلت حاصل هذا القول أن تقول الاشعرية للفلاسفة هذه المسئلة عندنا مستحيلة اعنى قول القائل ان العالم يمكن ان يكون أكبر أو أصغر وذلك ان هذا السؤال انما يتصور على مذهب من يرى ان الامكان يتقدم خروج الشىء الى الفعل أعنى وجود الشىء الممكن بل نقول ان الامكان وقع مع الفعل على ما هو عليه من غير زيادة ولا نقصان . [172] قلت الا ان جحد تقدم الامكان للشىء الممكن جحد للضروريات فان الممكن يقابله الممتنع من غير وسط بينهما فان كان الشىء ليس ممكنا قبل وجوده فهو ممتنع ضرورة والممتنع انزاله موجودا كذب محال وأما انزال الممكن موجودا فهو كذب ممكن لا كذب مستحيل .
وقولهم ان الامكان مع الفعل كذب فان الامكان والفعل متناقضان لا يجتمعان فى آن واحد فهؤلاء يلزمهم ألا يوجد امكان لا مع الفعل ولا قبله . [173] والالزام الصحيح للاشعرية فى هذا القول ليس هو أن ينتقل القديم من العجز الى القدرة لانه لا يسمى عاجزا من لم يقدر على فعل الممتنع وانما الالزام الصحيح أن يكون الشىء انتقل من طبيعة الامتناع الى طبيعة الوجود وهو مثل انقلاب الضرورى ممكنا وانزال شىء ما ممتنعا فى وقت ممكنا فى وقت لا يخرجه عن طبيعة الممكن فان هذه حال كل ممكن . مثال ذلك ان كل ممكن فوجده مستحيل فى حال وجود ضده فى موضوعه فاذا سلم الخصم ان شيئا ما ممتنع فى وقت ممكن فى وقت آخر فقد سلم ان الشىء من طبيعة الممكن المطلق لا طبيعة الممتنع ويلزم هذا اذا فرض ان العالم كان ممتنعا قبل حدوثه دهرا لا نهاية له ان يكون اذا حدث انقلبت طبيعته من الاستحالة الى الامكان . وهذه مسئلة غير التى كان الكلام فيها وقد قلنا ان الخروج من مسئلة الى مسئلة من فعل السفسطانيين [174] واما قوله والتحقيق فى الجواب ان ما ذكروه من تقدر الامكانات لا معنى لها وانما المسلم ان الله تعالى قديم قادر لا يمتنع عليه الفعل ابدا لو اراده وليس فى هذا القدر ما يوجب اثبات زمان ممتد الا أن يضيف الوهم اليه بتلبيسه اشياء اخر فانه ان كان ليس فى هذا الوضع ما يوجب سرمدية الزمان كما قال ففيه ما يوجب امكان وقوع العالم سرمديا وكذلك الزمان وذلك ان الله تعالى لم يزل قادرا على الفعل فليس ههنا ما يوجب امتناع مقارنة فعله على الدوام لوجوده بل لعل مقابل هذا هو الذى يدل على الامتناع وهو انه لا يكون قادرا فى وقت ويكون قادرا فى وقت آخر ولا يقال فيه انه قادر الا فى أوقات محدودة متناهية وهو موجود ازلى قديم .
[175] فعادت المسئلة الى هل يجوز أن يكون العالم قديما أو محدثا أو لا يجوز أن يكون قديما أو لا يجوز ان يكون محدثا أو يجوز أن يكون محدثا ولا يجوز أن يكون قديما وان كان محدثا فهل يجوز أن يكون فعلا أولا أو لا اول فان لم يكن فى العقل امكان للوقوف على واحد من هذه المتقابلات فليرجع الى السماع ولا تعد هذه المسئلة من العقليات . [176] واذا قلنا ان الاول لا يجوز عليه ترك الفعل الافضل وفعل الدنى لانه نقص فأى نقص أعظم من أن يوضع فعل القديم متناهيا محدودا كفعل المحدث مع ان الفعل المحدود انما يتصور من الفاعل المحدود لا من الفاعل القديم الغير محدود الوجود والفعل فهذا كله كما ترى لا يخفى على من له أدنى بصر بالمعقولات . [177] فكيف يمتنع على القديم ان يكون قبل الفعل الصادر عنه الآن فعل وقبل ذلك الفعل فعل ويمر ذلك فى اذهاننا الى غير نهاية كما يستمر وجوده أعنى الفاعل الى غير نهاية فان من لا يساوق وجوده الزمان ولا يحيط به من طرفيه يلزم ضرورة ان يكون فعله لا يحيط به الزمان ولا يساوقه زمان محدود وذلك ان كل موجود فلا يتراخى فعله عن وجوده الا ان يكون ينقصه من وجوده شىء أعنى ان لا يكون على وجوده الكامل أو يكون من ذوى الاختيار فيتراخى فعله عن وجوده عن اختياره ومن يضع ان القديم لا يصدر عنه الا فعل حادث فقد وضع ان فعله بجهة ما مضطر وانه لا اختيار له من تلك الجهة فى فعله
الدليل الثالث على قدم العالم
[178] قال ابو حامد تمسكوا بان قالوا وجود العالم ممكن قبل وجوده اذ يستحيل أن يكون ممتنعا ثم يصير ممكنا وهذا الامكان لا اول له أى لم يزل ثابتا ولم يزل العالم ممكنا وجوده اذ لا حال من الاحوال يمكن ان يوصف العالم فيه بانه ممتنع الوجود فاذا كان الامكان لم يزل فالممكن على وفق الامكان أيضا لم يزل فان معنى قولنا انه ممكن وجوده أنه ليس محالا وجوده فاذا كان ممكنا وجوده أبدا لم يكن محالا وجوده أبدا والا فان كان محالا وجوده أبدا بطل قولنا انه ممكن وجوده ابدا وان بطل قولنا انه ممكن وجوده ابدا بطل قولنا ان الامكان لم يزل وان بطل قولنا الامكان لم يزل صح قولنا ان الامكان له اول واذا صح ان له أولا كان قبل ذلك غير ممكن فيؤدى الى اثبات حال لم يكن العالم ممكنا ولا كان الله عليه قادرا [179] قلت اما من يسلم ان العالم كان قبل ان يوجد ممكنا امكانا لم يزل فانه يلزمه ان يكون العالم ازليا لان ما لم يزل ممكنا ان وضع انه لم يزل موجودا لم يكن يلزم عن انزاله محال وما كان ممكنا ان يكون ازليا فواجب ان يكون ازليا لان الذى يمكن فيه ان يقبل الازلية لا يمكن فيه ان يكون فاسدا الا لو أمكن ان يعود الفاسد ازليا ولذلك ما يقول الحكيم ان الامكان فى الامور الازلية هو ضرورى [180] قال ابو حامد
الاعتراض
الاعتراض ان يقال العالم لم يزل ممكن الحدوث فلا جرم ما من وقت الا ويتصور لحداثه فيه واذا قدر موجودا ابدا لم يكن حادثا فلم يكن الواقع على وفق الامكان بل على خلافه وهذا كقولهم فى المكان وهو ان تقدير العالم أكبر مما هو أو خلق جسم فوق العالم ممكن وكذا آخر فوق ذلك الآخر وهكذا الى غير نهاية ولا نهاية لامكان الزيادة ومع ذلك فوجود ملاء مطلق لا نهاية له غير ممكن وكذلك وجود لا ينتهى طرفه غير ممكن بل كما يقال إن الممكن جسم متناهى السطح ولكن لا تتعين مقاديره فى الكبر والصغر فكذلك الممكن الحدوث ومبادى الوجود لا تتعين فى التقدم والتأخر وأصل كونه حادثا متعين فانه الممكن لا غير [181] قلت أما من وضع ان قبل العالم امكانا واحدا بالعدد لم يزل فقد يلزمه ان يكون العالم أزليا واما من وضع ان قبل العالم امكانات للعالم غير متناهية بالعدد كما وضع ابو حامد فى الجواب فقد يلزمهم ان يكون قبل هذا العالم عالم وقبل العالم الثانى عالم ثالث ويمر ذلك الى غير نهاية كالحال فى اشخاص الناس وبخاصة اذا وضع فساد المتقدم شرطا فى وجود المتأخر . مثال ذلك انه ان كان الله سبحانه قادرا على ان يخلق قبل هذا العالم عالما اخر وقبل ذلك الآخر اخر فقد لزم ان يمر الامر الى غير نهاية والا لزم ان يوصل الى عالم ليس يمكن ان يخلق قبله عالم آخر وذلك لا يقول به المتكلمون ولا تعطيه حجتهم التى يحتجون بها على حدوث العالم [182] واذا كان ممكنا ان يكون قبل هذا العالم عالم آخر الى غير نهاية فانزاله كذلك قد يظن به انه ليس محالا لكن انزاله كذلك اذا فحص عنه يظهر انه محال لانه يلزم ان تكون طبيعة هذا العالم طبيعة الشخص الواحد الذى فى هذا العالم الكائن الفاسد فيكون صدوره عن المبدأ الاول بالنحو الذى صدر عنه الشخص وذلك بتوسط متحرك ازلى وحركة ازلية فيكون هذا العالم جزءا من عالم آخر كالحال فى الاشخاص الكائنة الفاسدة فى هذا العالم فبالاضطرار اما ينتهى الامر الى عالم ازلى بالشخص أو يتسلسل واذا وجب قطع التسلسل فقطعها بهذا العالم أولى اعنى بانزاله واحدا بالعدد ازليا
دليل رابع
[183] وهو انهم قالوا كل حادث فالمادة التى فيه تسبقه اذ لا يستغنى الحادث عن مادة فلا تكون المادة حادثة وانما الحادث الصور والاعراض والكيفيات على المواد الى قوله فلم تكن المادة الاولى حادثة بحال الى قوله [184] قلت حاصل هذا القول ان كل حادث فهو ممكن قبل حدوثه وان الامكان يستدعى شيئا يقوم به وهو المحل القابل للشىء الممكن وذلك ان الامكان الذى من قبل القابل ليس ينبغى ان يعتقد فيه انه الامكان الذى من قبل الفاعل وذلك ان قولنا فى زيد انه يمكن ان يفعل كذا غير قولنا فى المفعول انه يمكن ولذلك يشترط فى امكان الفاعل امكان القابل اذ كان الفاعل لا يمكن ان يفعل ممتنعا واذا لم يمكن ان يكون الامكان المتقدم على الحادث فى غير موضوع اصلا ولا أمكن ان يكون الفاعل هو الموضوع ولا الممكن لان الممكن اذا حصل بالفعل ارتفع الامكان فلم يبق الا ان يكون الحامل للامكان هو الشىء القابل للممكن وهو المادة . [185] والمادة لا تتكون بما هى مادة لانها كانت تحتاج الى مادة ويمر الامر الى غير نهاية بل ان كانت مادة متكونة فمن جهة ما هى مركبة من مادة وصورة وكل متكون فانما يتكون من شىء ما فاما ان يمر ذلك الى غير نهاية على استقامة فى مادة غير متناهية وذلك مستحيل وان قدرنا محركا ازليا لانه لا يوجد شىء بالفعل غير متناه واما ان تكون الصور تتعاقب على موضوع غير كائن ولا فاسد ويكون تعاقبها ازليا ودورا .
[186] فان كان ذلك كذلك وجب ان يكون ههنا حركة ازلية تفيد هذا التعاقب الذى فى الكائنات الفاسدات الازلية وذلك انه يظهر ان كون كل واحد من المتكونات هو فساد للآخر وفساده هو كون لغيره والا يتكون شىء من غير شىء فان معنى التكون هو انقلاب الشىء وتغيره مما بالقوة الى الفعل ولذلك فليس يمكن ان يكون عدم الشىء هو الذى يتحول وجودا ولا هو الشىء الذى يوصف بالكون أعنى الذى نقول فيه انه يتكون فبقى ان يكون ههنا شىء حامل للصور المتضادة وهى التى تتعاقب الصور عليها [187] قال ابو حامد الاعتراض ان يقال الامكان الذى ذكروه يرجع الى قضاء العقل فكل ما قدر العقل وجوده فلم يمتنع عليه تقديره سميناه ممكنا وان امتنع سميناه مستحيلا وان لم يقدر على تقدير عدمه سميناه واجبا فهذه قضايا عقلية لا تحتاج الى موجود حتى تجعل وصفا له . بدليل ثلاثة امور أحدها ان الامكان لو استدعى شيئا موجودا يضاف اليه ويقال انه امكانه لاستدعى الامتناع شيئا موجودا يقال انه امتناعه وليس للممتنع وجود فى ذاته ولا مادة يطرى عليها المحال حتى يضاف الامتناع الى المادة [188] قلت اما ان الامكان يستدعى مادة موجودة فذلك بين فان سائر المعقولات الصادقة لا بد ان تستدعى أمرا موجودا خارج النفس اذ كان الصادق كما قيل فى حده انه الذى يوجد فى النفس على ما هو عليه خارج النفس فلا بد فى قولنا فى الشىء انه ممكن ان يستدعى هذا الفهم شيئا يوجد فيه هذا الامكان .
[189] واما الاستدلال على انه لا يستدعى معقول الامكان موجودا يستند اليه بدليل ان الممتنع لا يستدعى موجودا يستند اليه فقول سفسطانى . وتلك ان الممتنع يستدعى موضوعا مثل ما يستدعى الامكان وذلك بين لان الممتنع هو مقابل الممكن والاضداد المتقابلة تقتضى ولا بد موضوعا فان الامتناع هو سلب الامكان فان كان الامكان يستدعى موضوعا فان الامتناع الذى هو سلب ذلك الامكان يقتضى موضوعا أيضا مثل قولنا ان وجود الخلاء ممتنع بان وجود الابعاد مفارقة ممتنع خارج الاجسام الطبيعية أو داخلها ونقول ان الضدين ممتنع وجودهما فى موضوع واحد . ونقول انه ممتنع ان يوجد الاثنان واحدا ومعنى ذلك فى الوجود وهذا كله بين بنفسه فلا معنى لاعتبار هذه المغالطة التى أتى بها ههنا [190] قال ابو حامد والثانى ان السواد والبياض يقضى العقل فيهما قبل وجودهما بكونهما ممكني فان كان هذا الامكان مضافا الى الجسم الذى يطريان عليه حتى يقال معناه ان هذا الجسم يمكن ان يسود وان يبيض، فاذا ليس البياض فى نفسه ممكنا ولا له نعت الامكان وانما الممكن الجسم والامكان مضاف اليه فنقول ما حكم نفس السواد فى ذاته أو هو ممكن او واجب أو ممتنع ولا بد من القول بانه ممكن فدل ان العقل فى القضية بالامكان لا يفتقر إلى وضع ذات موجودة يضيف اليها الامكان [191] قلت هذه مغالطة فان الممكن يقال على القابل وعلى المقبول والذى يقال على الموضوع يقابله الممتنع والذى يقال على المقبول يقابله الضرورى .
[192] والذى يتصف بالامكان الذى يقابله الممتنع ليس هو الذى يخرج من الامكان الى الفعل من جهة ما يخرج الى الفعل لانه اذا خرج ارتفع عنه الامكان وانما يتصف بالامكان من جهة ما هو بالقوة والحامل لهذا الامكان هو الموضوع الذى ينتقل من الوجود بالقوة الى الوجود بالفعل وذلك بين من حد الممكن فان الممكن هو المعدوم الذى يتهيأ ان يوجد والا يوجد وهذا المعدوم الممكن ليس هو ممكنا من جهة ما هو معدوم ولا من جهة ما هو موجود بالفعل وانما هو ممكن من جهة ما هو بالقوة ولهذا قالت المعتزلة ان المعدوم هو ذات ما [ اعنى المعدوم فى نفسه . من جهة ما هو بالقوة اعنى انه من جهة القوة والامكان الذى له يلزم ان يكون ذاتا ما فى نفسه فان العدم ذات ما ] وذلك ان العدم يضاد الوجود وكل واحد منهما يخلف صاحبه فاذا ارتفع عدم شىء ما خلفه وجوده واذا ارتفع وجوده خلفه عدمه . [193] ولما كان نفس العدم ليس يمكن فيه ان ينقلب وجودا ولا نفس الوجود ان ينقلب عدما وجب ان يكون القابل لهما شيئا ثالثا غيرهما وهو الذى يتصف بالامكان والتكون والانتقال من صفة العدم الى صفة الوجود فان العدم لا يتصف بالتكون والتغير ولا الشىء الكائن بالفعل ايضا يتصف بذلك لان الكائن اذا صار بالفعل ارتفع عنه وصف التكون والتغير والامكان فلا بد اذا ضرورة من شىء يتصف بالتكون والتغير والانتقال من العدم الى الوجود كالحال فى انتقال الاضداد بعضها الى بعض اعنى انه يجب ان يكون لها موضوع تتعاقب عليه الا انه فى التغير الذى فى سائر الاعراض بالفعل وهو فى الجوهر بالقوة .
[194] ولسنا نقدر أيضا ان نجعل هذا الموصوف بالامكان والتغير الشىء الذى بالفعل أعنى الذى منه الكون من جهة ما هو بالفعل لان ذلك ايضا يذهب والذى منه الكون يجب ان يكون جزءا من المتكون فاذا ههنا موضوع ضرورة هو القابل للامكان وهو الحامل للتغير والتكون وهو الذى يقال فيه انه تكون وتغير وانتقل من العدم الى الوجود . [195] ولسنا نقدر ايضا ان نجعل هذا من طبيعة الشىء الخارج الى الفعل أعنى من طبيعة الموجود بالفعل لانه لو كان ذلك كذلك لم يتكون الموجود وذلك ان التكون هو من معدوم لا من موجود . [196] فهذه الطبيعة اتفق الفلاسفة والمعتزلة على اثباتها الا ان الفلاسفة ترى انها لا تتعرى من الصورة الموجودة بالفعل اعنى لا تتعرى من الوجود وانما تنتقل من وجود الى وجود كانتقال النطفة مثلا الى الدم وانتقال الدم الى الاعضاء التى للجنين وذلك انها لو تعرت من الوجود لكانت موجودة بذاتها ولو كانت موجودة بذاتها لما كان منها كون فهذه الطبيعة عندهم هى التى يسمونها بالهيولى وهى علة الكون والفساد وكل موجود يتعرى من هذه الطبيعة فهو عندهم غير كائن ولا فاسد [197] قال ابو حامد والثالث ان نفوس الآدميين عندهم جواهر قائمة بانفسها ليس بجسم ومادة ولا منطبع فى مادة وهى حادثة على ما اختاره ابن سينا والمحققون منهم ولها امكان قبل حدوثها وليس لها ذات ولا مادة فامكانها وصف اضافى ولا يرجع الى قدرة القادر والى الفاعل فإلى ما ذا يرجع فينقلب عليهم هذا الاشكال [198] قلت لا أعلم احدا من الحكماء قال ان النفس حادثة حدوثا حقيقيا ثم قال انها باقية الا ما حكاه عن ابن سينا وانما الجميع على ان حدوثها هو اضافى وهو اتصالها بالامكانات الجسمية القابلة لذلك الاتصال كالامكانات التى فى المرايا لاتصال شعاع الشمس بها وهذا الامكان عندهم ليس هو من طبيعة امكان الصور الحادثة الفاسدة بل هو امكان على نحو ما يزعمون ان البرهان ادى اليه وان الحامل لهذا الامكان طبيعة غير طبيعة الهيولى ولا يقف على مذهبهم فى هذه الاشياء إلا من نظر فى كتبهم على الشروط التى وضعوها مع فطرة فائقة ومعلم عارف .
[199] فتعرض أبى حامد الى مثل هذه الاشياء هذا النحو من التعرض لا يليق بمثله فانه لا يخلو من احد امرين اما أنه فهم هذه الاشياء على حقائقها فساقها ههنا على غير حقائقها وذلك من فعل الاشرار واما انه لم يفهمها على حقيقتها فتعرض الى القول فيما لم يحط به علما وذلك من فعل الجهال والرجل يجل عندنا عن هذين الوصفين ولكن لا بد للجواد من كبوة فكبوة أبى حامد هى وضعه هذا الكتاب ولعله اضطر الى ذلك من أجل زمانه ومكانه [200] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل رد الامكان الى قضاء العقل محال اذ لا معنى لقضاء العقل الا العلم بالامكان فالامكان معلوم وهو غير العلم بل العلم يحيط به ويتبعه ويتعلق به على ما هو عليه والعلم لو قدر عدمه لم ينعدم المعلوم والمعلوم اذا قدر انتفاؤه انتفى العلم فالعلم والمعلوم امران اثنان احدهما تابع والآخر متبوع ولو قدرنا إعراض العقلاء عن تقدير الامكان وغفلتهم عنه لكنا نقول لا يرتفع الامكان بل الممكنات فى انفسها ولكن العقول غفلت عنها او عدمت العقول والعقلاء فيبقى الامكان لا محالة واما الامور الثلاثة فلا حجة فيها فان الامتناع ايضا وصف اضافى يستدعى موجودا يضاف اليه ومعنى الممتنع الجمع بين الضدين فاذا كان المحل أبيض كان ممتنعا عليه ان يسود مع وجود البياض فلا بد من موضوع يشار اليه موصوف بصفة فعند ذلك يقال ضده ممتنع عليه فيكون الامتناع وصفا اضافيا قائما بموضوع مضافا اليه .
واما الوجوب فلا يخفى انه مضاف الى الوجود الواجب واما الثانى وهو كون السواد فى نفسه ممكنا فغلط فانه ان أخذ مجردا دون محل يحل كان ممتنعا لا ممكنا وانما يصير ممكنا اذا قدر هيئة فى جسم فالجسم مهيأ لتبدل هيئة والتبدل ممكن على الجسم والا فليس للسواد نفس مفردة حتى يوصف بامكان وأما الثالث وهو النفس فهى قديمة عند فريق ولكن ممكن لها التعلق بالابدان فلا يلزم على هذا ومن سلم حدوثه فقد اعتقد فريق منهم انه منطبع فى المادة تابع للمزاج على ما دل عليه كلام جالينوس فى بعض المواضع فتكون فى مادة وامكانها مضاف الى مادتها وعلى مذهب من سلم انها حادثة وليست منطبعة فمعناه ان المادة ممكن لها ان يدبرها نفس ناطقة فيكون الامكان السابق على الحدوث مضافا الى المادة فانها وان لم تنطبع فيها فلها علاقة معها اذ هى المدبرة والمستعملة لها فيكون الامكان راجعا اليها بهذا الطريق [201] قلت ما أورده فى هذا الفصل هو كلام صحيح وانت تتبين ذلك مما ذكرنا من تفهيم طبيعة الممكن [202] ثم قال ابو حامد معاندا للحكماء والجواب ان رد الامكان والوجوب والامتناع الى قضايا عقلية صحيح وما ذكر بان معنى قضايا العقل علمه والعلم يستدعى معلوما فيقال لهم كما ان اللونية والحيوانية وسائر القضايا الكلية ثابتة فى العقل عندهم وهى علوم لا يقال لا معلوم لها ولكن لا وجود لمعلوماتها فى الاعيان حتى صرح الفلاسفة بان الكليات موجودة فى الاذهان لا فى الاعيان وانما الموجود فى الاعيان جزئيات شخصية وهى محسوسة غير معقولة ولكنها سبب لان ينتزع العقل منها قضية مجردة عن المادة عقلية فاذا اللونية قضية مفردة فى العقل سوى السوادية والبياضية ولا يتصور فى الوجود لون ليس بسواد ولا بياض ولا غيره من الالوان وثبت فى العقل صورة اللونية من غير تفصيل ويقال هى صورة وجودها فى الأذهان لا فى الاعيان فان لم يمتنع هذا لم يمتنع ما ذكرناه [203] قلت هذا كلام سفسطانى لان الامكان هو كلى له جزئيات موجودة خارج الذهن كسائر الكليات وليس العلم علما للمعنى الكلى ولكنه علم للجزئيات بنحو كلى يفعله الذهن فى الجزئيات عند ما يجرد منها الطبيعة الواحدة المشتركة التى انقسمت فى المواد فالكلى ليست طبيعته طبيعة الاشياء التى هو لها كلى وهو فى هذا القول غالط فاخذ ان طبيعة الامكان هى طبيعة الكلى دون ان يكون هنالك جزئيات يستند اليها هذا الكلى أعنى الامكان الكلى .
[204] والكلى ليس بمعلوم بل به تعلم الاشياء وهو شىء موجود فى طبيعة الاشياء المعلومة بالقوة ولو لا ذلك لكان ادراكه للجزئيات من جهة ما هى كليات ادراكا كاذبا وانما كان يكون ذلك كذلك لو كانت الطبيعة المعلومة جزئية بالذات لا بالعرض والامر بالعكس أعنى انها جزئية بالعرض كلية بالذات ولذلك متى لم يدركها العقل من جهة ما هى كلية غلط فيها وحكم عليها باحكام كاذبة فاذا جرد تلك الطبائع التى فى الجزئيات من المواد وصيرها كلية أمكن ان يحكم عليها حكما صادقا والا اختلطت عليه الطبائع والممكن هو واحد من هذه الطبائع . [205] وأيضا فان قول الفلاسفة الكليات موجودة فى الاذهان لا فى الاعيان انما يريدون انها موجودة بالفعل فى الاذهان لا فى الاعيان وليس يريدون انها ليست موجودة أصلا فى الاعيان بل يريدون انها موجودة بالقوة غير موجودة بالفعل ولو كانت غير موجودة اصلا لكانت كاذبة . [206] واذا كانت خارج الاذهان موجودة بالقوة وكان الممكن خارج النفس بالقوة فاذا من هذه الجهة تشبه طبيعتها طبيعة الممكن ومنها رام ان يغلط لانه شبه الامكان بالكليات لكونهما يجتمعان فى الوجود الذى بالقوة ثم وضع ان الفلاسفة يقولون انه ليس للكليات خارج النفس وجود اصلا فانتج ان الامكان ليس له وجود خارج النفس فما اقبح هذه المغالطة وأخبثها [207] قال ابو حامد وأما قولهم لو قدر عدم العقلاء أو غفلتهم ما كان الامكان ينعدم فنقول ولو قدر عدمهم هل كانت القضايا الكلية وهى الاجناس والانواع تنعدم فاذا قالوا نعم اذ لا معنى لها الا قضية فى العقول فكذلك قولنا فى الامكان ولا فرق بين البابين وان زعموا انها تكون باقية فى علم الله تعالى فكذا القول فى الامكان فالالزام واقع والمقصود اظهار تناقض كلامهم [208] قلت الذى يظهر من هذا القول سخافته وتناقضه وذلك ان اقنع ما امكن فيه ابتناء على مقدمتين احداهما انه بين ان الامكان منه جزئى خارج النفس وكلى وهو معقول تلك الجزئيات فهو قول غير صحيح وان قالوا ان طبيعة الجزئيات خارج النفس من الممكنات هى طبيعة الكلى الذى فى الذهن فليس له لا طبيعة الجزئى ولا الكلى او تكون طبيعة الجزئى هى طبيعة الكلى وهذا كله سخافات وكيف ما كان فان الكلى له وجود ما خارج النفس [209] قال ابو حامد وأما العذر عن الامتناع فانه يضاف الى المادة الموصوفة بالشىء اذ يمتنع عليه ضده فليس كل محال كذلك فان وجود شريك الله تعالى محال وليس ثم مادة يضاف اليها الامتناع .
فان زعموا ان معنى استحالة الشريك انفراد الله تعالى بذاته وتوحده واجب والانفراد مضاف اليه فنقول ليس بواجب فان العالم موجود معه فليس منفردا . فان زعموا ان انفراده عن النظير واجب ونقيض الواجب ممتنع وهو اضافة اليه قلنا معنى انفراد الله تعالى عنها ليس كانفراده عن النظير فان انفراده عن النظير واجب وانفراده عن المخلوقات الممكنة غير واجب [210] قلت هذا كله كلام ساقط فانه لا يشك ان قضايا العقل انما هى حكم له على طبائع الاشياء خارج النفس فلو لم يكن خارج النفس لا ممكن ولا ممتنع لكان قضاء العقل بذلك كلا قضاء ولم يكن فرق بين العقل والوهم . ووجود النظير الله سبحانه ممتنع الوجود فى الوجود كما انه وجوده واجب الوجود فى الوجود فلا معنى لتكثير الكلام فى هذه المسئلة [211] قال ابو حامد ثم العذر باطل بالنفوس الحادثة فان لها ذواتا مفردة وامكانا سابقا على الحدوث وليس ثم ما يضاف اليه وقولهم ان المادة ممكن لها ان تدبرها النفوس فهذه اضافة بعيدة فان اكتفيتم بهذا فلا يبعد ان يقال معنى امكان الحادث ان القادر عليها يمكن فى حقه ان يحدثها فيكون اضافة الى الفاعل مع انه ليس منطبعا فيه كما انه اضافة الى البدن المنفعل مع انه لا ينطبع فيه ولا فرق بين النسبة الى الفاعل والنسبة الى المنفعل اذا لم يكن انطباع فى الموضعين [212] قلت يريد انه يلزمهم ان وضعوا الامكان بحدوث النفس غير منطبع فى المادة ان يكون الامكان الذى فى القابل كالامكان الذى فى الفاعل لان يصدر عنه الفعل فيستوى الامكانان وذلك شىء شنيع وذلك ان على هذا الوضع تأتى النفس كانها تدير البدن من خارج كما يدبر الصانع المصنوع فلا تكون النفس هيئة فى البدن كما لا يكون الصانع هيئة فى المصنوع [213] والجواب انه لا يمتنع ان يوجد من الكمالات التى تجرى مجرى الهيئات ما يفارق محله مثل الملاح فى السفينة والصانع مع الآلة التى يفعل بها فان كان البدن كالآلة للنفس فهى هيئة مفارقة وليس الامكان الذى فى الآلة كالامكان الذى فى الفاعل بل توجد الآلة فى الحالتين جميعا أعنى الامكان الذى فى المنفعل والامكان الذى فى الفاعل ولذلك كانت الآلات محركة ومتحركة فمن جهة انها محركة يوجد فيها الامكان الذى فى الفاعل ومن جهة انها متحركة يوجد فيها الامكان الذى فى القابل فليس يلزمهم من وضع النفس مفارقة ان يوضع الامكان الذى فى القابل هو بعينه الامكان الذى فى الفاعل .
[214] وأيضا الامكان الذى فى الفاعل عند الفلاسفة ليس حكما عقليا فقط بل حكم على شىء خارج النفس، فلا منفعة للمعاندة بتشبيه احد الامكانين بالآخر [215] ولما شعر أبو حامد ان هذه الاقاويل كلها انما تفيد شكوكا وحيرة عند من لا يقدر على حلها وهو من فعل الشرار السفسطانيين قال فان قيل فقد عولتم فى جميع الاعتراضات على مقابلة الإشكالات بالإشكالات ولم يخل ما اوردتموه من الاشكال قلنا المعارضة تبين فساد الكلام لا محالة وينحل وجه الاشكال فى تقدير المعارضة والمطالبة ونحن لم نلتزم فى هذا الكتاب الا تكدير مذهبهم والتغيير فى وجوه ادلتهم بما نبين تهافتهم ولم نتطرق للذب عن مذهب معين فلذلك لا نخرج عن مقصود الكتاب ولا نستقصى القول فى الادلة الدالة على الحدث اذ غرضنا ابطال دعواهم معرفة القدم . واما اثبات المذهب الحق فسنضع فيه كتابا بعد الفراغ من هذا ان شاء الله ونسميه قواعد العقائد ونعتنى فيه بالاثبات كما اعتنينا فى هذا الكتاب بالهدم [216] قلت اما مقابلة الاشكالات بالاشكالات فليس تقتضى هدما وانما تقتضى حيرة وشكوكا عند من عارض اشكالا باشكال ولم يبن عنده أحد الاشكالين وبطلان الاشكال الذى يقابله وأكثر الاقاويل التى عاندهم بها هذا الرجل هى شكوك تعرض عند ضرب أقاويلهم بعضها ببعض وتشبيه المختلفات منها بعضها ببعض وتلك معاندة غير تامة .
[217] والمعاندة التامة انما هى التى تقتضى ابطال مذهبهم بحسب الامر فى نفسه لا بحسب قول القائل به مثل انزاله انه يمكن لخصومهم ان يدعوا ان الامكان حكم ذهنى مثل دعواهم ذلك فى الكلى فانه لو سلم صحة الشبه بينهما لم يلزم عن ذلك ابطال كون الامكان قضية مستندة الى الوجود وانما كان يلزم عنه أحد الامرين اما ابطال كون الكلى فى الذهن فقط واما كون الامكان فى الذهن فقط . [218] وقد كان واجبا عليه أن يبتدى بتقرير الحق قبل ان يبتدئ بما يوجب حيرة الناظرين وتشككهم لئلا يموت الناظر قبل ان يقف على ذلك الكتاب او يموت هو قبل وضعه وهذا الكتاب لم يصل الينا بعد ولعله لم يؤلفه وقوله انه ليس يقصد فى هذا الكتاب نصرة مذهب مخصوص انما قاله لئلا يظن به انه يقصد نصرة مذهب الاشعرية . [219] والظاهر من الكتب المنسوبة اليه انه راجع فى العلوم الالهية الى مذهب الفلاسفة ومن أبينها فى ذلك وأصحها ثبوتا له كتابه المسمى بمشكاة الانوار
والزمان والحركة
[1] قال ابو حامد لتعلم ان هذه المسئلة فرع الاولى فان العالم عندهم كما انه أزلى لا بداية لوجوده فهو أبدى لا نهاية لآخره ولا يتصور فناؤه وفساده بل لم يزل كذلك ولا يزال أيضا كذلك وادلتهم الاربعة التى ذكرناها فى الازلية جارية فى الابدية والاعتراض كالاعتراض من غير فرق . فانهم يقولون ان العالم معلول وعلته أزلية ابدية فكذلك المعلول مع العلة وتقول اذا لم تتغير العلة لم يتغير المعلول وعليه بنوا منع الحدوث وهو بعينه جار فى الانقطاع وهذا مسلكهم الاول ومسلكهم الثانى ان العالم اذا عدم فيكون عدمه بعد وجوده فيكون له بعد ففيه اثبات الزمان ومسلكهم الثالث ان امكان الوجود لا ينقطع فكذلك الوجود الممكن يجوز ان يكون على وفق الامكان . الا ان هذا الدليل لا يقوى فانا نحيل ان يكون أزليا ولا نحيل أن يكون أبديا لو أبقاه الله تعالى أبدا اذ ليس من ضرورة الحادث ان يكون له آخر ومن ضرورة الفعل ان يكون حادثا وان يكون له أول . ولم يوجب ان يكون للعالم لا محالة آخر الا أبو الهذيل العلاف فانه قال كما يستحيل فى الماضى دورات لا نهاية لها فكذلك فى المستقبل وهو فاسد لان كل المستقبل قط لا يدخل فى الوجود لا متلاحقا ولا متساوقا والماضى قد دخل كله فى الوجود متلاحقا وان لم يكن متساوقا .
واذا تبين انا لا نبعد بقاء العالم أبدا من حيث العقل بل نجوز ابقاءه وافناءه فانما يعرف الواقع من قسمى الممكن بالشرع فلا يتعلق النظر فيه بالمعقول [2] قلت أما قوله انما يلزم عن دليلهم الاول من ازلية العالم فيما مضى يلزم عنه فيما يستقبل فصحيح وكذلك دليلهم الثانى . [3] وأما قوله انه ليس يلزم فى الدليل الثالث فى المستقبل مثل ما يلزم فى الماضى على رأيهم فانا نحيل ان يكون العالم أزليا فيما مضى ولسنا نحيل ان يكون أزليا فيما يستقبل الا أبو الهذيل العلاف فانه يرى ان كون العالم أزليا من الطرفين محال فليس كما قال لانه اذا سلم لهم ان العالم لم يزل امكانه وان امكانه يلحقه حالة ممتدة معه يقدر بها ذلك الامكان كما يلحق الموجود الممكن اذا خرج الى الفعل تلك الحال وكان يظهر من هذا الامتداد انه ليس له اول صح لهم ان الزمان ليس له أول اذ ليس هذا الامتداد شيئا الا الزمان وتسمية من سماه دهرا لا معنى له واذا كان الزمان مقارنا للامكان والامكان مقارنا للوجود المتحرك فالوجود المتحرك لا أول له . [4] وأما قولهم ان كل ما وجد فى الماضى فله أول فقضية باطلة لان الاول يوجد فى الماضى أزليا كما يوجد فى المستقبل واما تفريقهم فى ذلك بين الاول وفعله فدعوى تحتاج الى برهان لكون وجود ما وقع فى الماضى مما ليس بازلى غير وجود ما وقع فى الماضى من الازلى وذلك ان ما يقع فى الماضى من غير الازلى هو متناه من الطرفين أعني ان له ابتداء وانقضاء وأما ما وقع فى الماضى من الازلى فليس له ابتداء ولا انقضاء ولذلك لما كانت الفلاسفة لا يضعون للحركة الدورية ابتداء فليس يلزمهم ان يكون لها انقضاء لانهم لا يضعون وجودها فى الماضى وجود الكائن الفاسد ومن سلم ذلك منهم فقد تناقض ولذلك كانت هذه القضية صحيحة ان كل ما له ابتداء فله انقضاء .
[5] واما ان يكون شىء له ابتداء وليس له انقضاء فلا يصح الا لو انقلب الممكن أزليا لان كل ما له ابتداء فهو ممكن . وأما ان يكون شىء يمكن ان يقبل الفساد ويقبل الازلية فشىء غير معروف وهو مما يجب ان يفحص عنه وقد فحص عنه الاوائل فابو الهذيل موافق للفلاسفة فى ان كل محدث فاسد واشد التزاما لاصل القول بالحدوث . [6] واما من فرق بين الماضى والمستقبل بان ما كان فى الماضى قد دخل كله فى الوجود وما فى المستقبل فلا يدخل كله فى الوجود وانما يدخل منه شىء فشىء فكلام مموه وذلك ان ما فى الماضى بالحقيقة فقد دخل فى الزمان وما دخل فى الزمان فالزمان يفضل عليه بطرفيه وله كل وهو متناه ضرورة واما ما لم يدخل فى الماضى كدخول الحادث فلم يدخل فى الماضى الا باشتراك الاسم بل هو مع الماضى ممتد الى غير نهاية وليس له كل وانما الكل لاجزاءه . [7] وذلك ان الزمان إن لم يوجد له مبدأ اول حادث فى الماضى لان كل مبدأ حادث هو حاضر وكل حاضر قبله ماض فما يوجد مساوقا للزمان والزمان مساوقا له فقد يلزم ان يكون غير متناه والا يدخل منه فى الوجود الماضى الا اجزاءه التى يحصرها الزمان من طرفيه كما لا يدخل فى الوجود المتحرك من الزمان فى الحقيقة الا الآن ولا من الحركة الا كون المتحرك على العظم الذى يتحرك عليه فى الآن الذى هو سيال فانه كما ان الموجود الذى لم يزل فيما مضى لسنا نقول ان ما سلف من وجوده قد دخل الآن فى الوجود لانه لو كان ذلك لكان وجوده له مبدأ ولكان الزمان يحصره من طرفيه كذلك نقول فيما كان مع الزمان لا فيه فالدورات الماضية انما دخل منها فى الوجود الوهمى ما حصره منها الزمان واما التى هى مع الزمان فلم تدخل بعد فى الوجود الماضى كما لم يدخل فى الوجود الماضى ما لم يزل موجودا اذ كان لا يحصره الزمان .
[8] واذا تصور موجود أزلى افعاله غير متأخرة عنه على ما هو شأن كل موجود تم وجوده ان يكون بهذه الصفة فانه ان كان ازليا ولم يدخل فى الزمان الماضى فانه يلزم ضرورة الا تدخل افعاله فى الزمان الماضى لانها لو دخلت لكانت متناهية فكان ذلك الموجود الازلى لم يزل عادما الفعل وما لم يزل عادما الفعل فهو ضرورة ممتنع والاليق بالموجود الذى لا يدخل وجوده فى الزمان ولا يحصره الزمان أن تكون أفعاله كذلك لانه لا فرق بين وجود الموجود وأفعاله فان كانت حركات الاجرام السماوية وما يلزم عنها افعالا لموجود ازلى غير داخل وجوده فى الزمان الماضى فواجب أن تكون افعاله غير داخلة فى الزمان الماضى . [9] فليس كل ما نقول فيه انه لم يزل يجوز أن يقال فيه قد دخل فى الزمان الماضى ولا انه قد انقضى لان ما له نهاية فله مبدأ وايضا فان قولنا فيه لم يزل نفى لدخوله فى الزمان الماضى ولان كان له مبدأ والذى يضع انه قد دخل فى الزمان الماضى يضع له مبدأ فهو يصادر على المطلوب فاذا ليس بصحيح ان ما لم يزل مع الوجود الازلى فقد دخل فى الوجود الا لو دخل الموجود الازلى فى الوجود بدخوله فى الزمان الماضى . [10] فاذا قولنا كل ما مضى فقد دخل فى الوجود يفهم منه معنيان احدهما ان كل ما دخل فى الزمان الماضى فقد دخل فى الوجود وهو صحيح واما ما مضى مقارنا للوجود الذى لم يزل أى لا ينفك عنه فليس يصح ان نقول قد دخل فى الوجود لان قولنا فيه قد دخل ضد لقولنا انه مقارن للوجود الازلى ولا فرق فى هذا بين الفعل والوجود اعنى من سلم امكان وجود موجود لم يزل فيما مضى فقد ينبغى ان يسلم ان ههنا افعالا لم تزل قبل فيما مضى وانه ليس يلزم ان تكون افعاله ولا بد قد دخلت فى الوجود كما ليس يلزم فى استمرار ذاته فيما مضى أن يكون قد دخل فى الوجود وهذا كله بين كما ترى .
[11] وبهذا الموجود الاول يمكن ان توجد افعال لم تزل ولا تزال ولو امتنع ذلك فى الفعل لامتنع فى الوجود اذ كل موجود ففعله مقارن له فى الوجود فهؤلاء القوم جعلوا امتناع الفعل عليه ازليا ووجوده أزليا وذلك غاية الخطأ . [12] لكن اطلاق اسم الحدوث على العالم كما اطلقه الشرع أخص به من اطلاق الاشعرية لان الفعل بما هو فعل فهو محدث وانما يتصور القدم فيه لان هذا الاحداث والفعل المحدث ليس له اول ولا آخر . قلت ولذلك عسر على أهل الاسلام أن يسمى العالم قديما والله قديم وهم لا يفهمون من القديم الا ما لا علة له وقد رأيت بعض علماء الاسلام قد مال الى هذا الرأى [13] قال ابو حامد واما مسلكهم الرابع فهو جار لانهم يقولون اذا عدم العالم بقى امكان وجوده اذ الممكن لا ينقلب مستحيلا وهو وصف اضافى فيفتقر كل حادث بزعمهم الى مادة سابقة وكل منعدم فيفتقر الى مادة ينعدم عنها فالمواد والاصول لا تنعدم وانما تنعدم الصور والاعراض الحالة فيها [14] قلت اما اذا وضع تعاقب الصور دورا على موضوع واحد ووضع ان الفاعل لهذا التعاقب فاعل لم يزل فليس يلزم عن وضع ذلك محال واما ان وضع هذا التعاقب على مواد لا نهاية لها أو صور لا نهاية لها فى النوع فهو محال وكذلك ان وضع ذلك من غير فاعل أزلى أو من فاعل غير ازلى لانه ان كانت هنالك مواد لا نهاية لها وجد ما لا نهاية له بالفعل وذلك مستحيل وأبعد من ذلك ان يكون هذا التعاقب عن فاعلات محدثة ولذلك لا يصح على هذه الجهة ان انسانا يكون ولا بد عن انسان ان لم يوضع ذلك متعاقبا على مادة واحدة حتى يكون فساد بعض الناس المتقدمين مادة للمتأخرين ووجود بعض المتقدمين أيضا يجرى مجرى الفاعل والآلة المتأخرين وذلك كله بالعرض لان كون هؤلاء كالآلة للفاعل الذى لم يزل يكون انسانا بوساطة انسان ومن مادة انسان .
[15] وهذا كله اذا لم يفصل هذا التفصيل لم ينفك الناظر فى هذه الاشياء من شكوك لا مخلص له منها فلعل الله أن يجعلك وايانا ممن بلغ درجة العلماء الذين بلغوا منتهى الحقيقة فى الجائز من افعاله والواجب التى لا تتناهى وكلما قلته من هذا كله فليس يبين ههنا ويجب ان يفحص عنه بعناية على الشروط التى بينها القدماء واشترطوها فى الفحص ولا بد مع ذلك ان يسمع الانسان اقاويل المختلفين فى كل شىء يفحص عنه ان كان يجب ان يكون من أهل الحق [16] قال ابو حامد والجواب عن الكل ما سبق - وانما أفردنا هذه المسئلة لان لهم فيها دليلين آخرين
الاول
ما تمسك به جالينوس اذ قال لو كان الشمس مثلا تقبل الانعدام لظهر فيها ذبول فى مدة مديدة والارصاد الدالة على مقدارها منذ آلاف سنين لا تدل الا على هذا المقدار فلما لم تذبل فى هذه الآماد الطويلة دل انها لا ت/hi> الاعتراض عليه من وجوه - الاول ان شكل هذا الدليل ان يقال ان كان الشمس تفسد فلا بد وان يلحقها ذبول لكن التالى محال فالمقدم محال وهو قياس يسمى عندهم الشرطى المتصل وهذه النتيجة غير لازمة لان المقدم غير صحيح ما لم يضف اليه شرط آخر وهو قوله ان كان تفسد فلا بد وان تذبل فهذا التالى لا يلزم هذا المقدم الا بزيادة شرط وهو ان يقال ان كان تفسد فسادا ذبوليا فلا بد وان تذبل فى طول المدة أو يبين انه لا فساد الا بطريق الذبول حتى يلزم التالى للمقدم ولا نسلم انه لا يفسد الشىء الا بالذبول بل الذبول احد وجوه الفساد ولا يبعد ان يفسد الشىء بغتة وهو على حال كماله [17] قلت الذى عاند به هذا القول فى هذا الوجه هو ان اللزوم بين المقدم والتالى غير صحيح وذلك ان الفاسد ليس يلزم ان يذبل اذ كان الفساد قد يقع للشىء قبل الذبول واللزوم صحيح اذا وضع الفساد على المجرى الطبيعى ولم يوضع قسرا وسلم ايضا ان الجرم السماوى حيوان وذلك ان كل حيوان يفسد على المجرى الطبيعى فهو يذبل قبل ان يفسد ضرورة لكن هذه المقدمات لا يسلمها الخصوم فى السماء بغير برهان فلذلك كان قول جالينوس اقناعيا .
[18] والاوثق من هذا القول ان السماء لو كانت تفسد لفسدت اما الى الاسطقسات التى تركبت منها واما الى صورة اخرى بان تخلع صورتها وتقبل صورة أخرى كما يعرض لصور البسائط بان يتكون بعضها من بعض أعنى الاسطقسات الاربعة ولو فسدت الى الاسطقسات لكانت جزءا من عالم آخر لانه لا يصح ان تكون من الاسطقسات المحصورة فيها لان هذه الاسطقسات هى جزء لا مقدار له بالاضافة اليها بل نسبته منها نسبة النقطة من الدائرة ولو خلعت صورتها وقبلت صورة اخرى لكان ههنا جسم سادس مضاد لها ليس هو لا سماء ولا أرضا ولا ماء ولا هواء ولا نارا وذلك كله مستحيل . [19] واما قوله انه لم تذبل فهو قول مشهور وهو دون الاوائل اليقينية وقد قيل من أى جنس هى هذه المقدمات فى كتاب البرهان [20] قال ابو حامد الثانى انه لو سلم له هذا وانه لا فساد الا بالذبول فمن أين عرف انه ليس يعتريه الذبول واما التفاته الى الارصاد فمحال لانها لا تعرف مقاديرها الا بالتقريب والشمس التى يقال انها كالارض مائة وسبعين مرة أو ما يقرب منه لو نقص منها مقدار جبال مثلا لكان لا يبين للحس فلعلها فى الذبول والى الآن قد نقص مقدار جبال أو أكثر والحس لا يقدر على ان يدرك ذلك لان تقديره فى علم المناظر لم يعرف الا بالتقريب وهذا كما ان الياقوت والذهب مركبان من العناصر عندهم وهى قابلة للفساد ثم لو وضع ياقوتة مائة سنة لم يكن نقصانها محسوسا فلعل نسبة ما ينقص من الشمس فى مدة تاريخ الارصاد كنسبة ما ينقص من الياقوت فى مائة سنة وذلك لا يظهر للحس فدل ان دليله فى غاية الفساد وقد أعرضنا عن إيراد أدلة كثيرة من هذا الجنس يستركها العقلاء وأوردنا هذا الواحد شبهها كما سبق ليكون عبرة ومثالا لما تركناه واقتصرنا على الادلة الاربعة التى يحتاج الى تكلف فى حل [21] قلت لو كانت الشمس تذبل وكان ما يتحلل منها فى مدة الارصاد غير محسوس لعظم جرمها لكان ما يحدث من ذبولها فيما ههنا من الاجرام له قدر محسوس وذلك ان ذبول كل ذابل انما يكون بفساد اجزاء منه تتحلل ولا بد فى تلك الاجسام المتحللة من الذابل ان تبقى باسرها فى العالم أو تتحلل الى اجزاء أخر وأى ذلك كان يوجب فى العالم تغيرا بينا اما فى عدد اجزائه واما فى كيفيتها ولو تغيرت كميات الاجرام لتغيرت افعالها وانفعالاتها ولو تغيرت افعالها وانفعالاتها وبخاصة الكواكب لتغير ما ههنا من العالم فتوهم ان الاضمحلال على الاجرام السماوية مخل بالنظام الالهى الذى ههنا عند الفلاسفة وهذا القول لا يبلغ مرتبة البرهان
الدليل الثانى
[22] لهم فى استحالة عدم العالم ان قالوا العالم لا تنعدم جواهره لانه لا يعقل سبب لذلك وما لم يكن منعدما ثم انعدم فلا بد ان يكون لسبب وذلك السبب لا يخلو اما ان يكون ارادة القديم وهو محال لانه اذا لم يكن مريدا لعدمه ثم صار مريدا فقد تغير أو يؤدى الى ان يكون القديم وارادته على نعت واحد فى جميع الاحوال والمراد يتغير من العدم الى الوجود ثم من الوجود الى العدم وما ذكرناه من استحالة وجود حادث بارادة قديمة يدل على استحالة العدم ويزيدها هنا اشكال اخر اقوى من هذا وهو ان المراد فعل المريد لا محالة وكل من لم يكن فاعلا ثم صار فاعلا فان لم يتغير هو فى نفسه فلا بد وان يصير فعله موجودا بعد ان لم يكن موجودا فانه لو بقى كما كان قبل لم يكن له فعل والان أيضا لا فعل له فاذا لم يفعل شيئا والعدم ليس بشىء فكيف يكون فعلا واذا عدم العالم وتجدد له فعل لم يكن فما ذلك الفعل أهو وجود العالم وهو محال اذا انقطع الوجود أو فعله عدم العالم وعدم العالم ليس بشىء حتى يكون فعلا فان أقل درجات الفعل ان يكون موجودا وعدم العالم ليس شيئا موجودا حتى يقال هو الذى فعله الفاعل وأوجده الموجد ولاشكال هذا زعموا افتراق المتكلمين فى التقصى عن هذا اربع فرق وكل فرقة اقتحمت محالا [23] قلت أما ما حكاه عن الفلاسفة انهم يلزمون خصومهم فى هذا القول بجواز عدم العالم أن يكون القديم وهو المحدث يلزم عنه فعل حادث وهو الاعدام كما ألزموهم فى الحدوث فقد تم القول فيه عند القول فى حدث العالم وذلك ان الشكوك الواقعة فى ذلك فى الاحداث هى بعينها الواقعة فى الاعدام فلا معنى لاعادة القول فى ذلك .
[24] وأما ما يخص هذا الموضع من أن كل من قال بحدوث العالم يلزمه ان يكون فعل الفاعل قد تعلق بالعدم حتى يكون الفاعل انما فعل عدما فهو امر قد شنع على جميع الفرق تسليمه فلجأوا الى الاقاويل التى تذكر عنهم بعد . [25] وهذا أمر يلزم ضرورة من قال ان الفاعل انما يتعلق فعله بايجاد مطلق أعنى بايجاد شىء لم يكن قبل لا بالقوة ولا كان ممكنا فاخرجه الفاعل من القوة الى الفعل بل اخترعه اختراعا وذلك ان فعل الفاعل عند الفلاسفة ليس شيئا غير اخراج ما هو بالقوة الى ان يصيره بالفعل فهو يتعلق عندهم بموجود فى الطرفين أما فى الايجاد فبنقله من الوجود بالقوة الى الوجود بالفعل فيرتفع عدمه وأما فى الاعدام فبنقله من الوجود بالفعل الى الوجود بالقوة فيعرض ان يحدث عدمه . وأما من لم يجعل فعل الفاعل من هذا النحو فانه يلزمه هذا الشك أعنى ان يتعلق فعله بالعدم بالطرفين جميعا اعنى فى الايجاد والاعدام الا انه لما كان فى الاعدام أبين لم يقدر المتكلمون ان ينفصلوا عن خصومهم . [26] وذلك انه ظاهر انه يلزم قائل هذا القول ان يفعل الفاعل عدما وذلك انه اذا نقل الشىء من الوجود الى العدم المحض فقد فعل عدما محضا على القصد الاول بخلاف ما اذا نقله من الوجود بالفعل الى الوجود بالقوة وذلك ان حدوث العدم يكون فى هذا النقل أمرا تابعا وهذا بعينه يلزمهم فى الايجاد الا انه أخفى وذلك انه اذا وجد الشىء فقد بطل عدمه ضرورة واذا كان ذلك كذلك فليس الايجاد شيئا الا قلب عدم الشىء الى الوجود الا انه لما كان غاية هذه الحركة هى الايجاد كان لهم ان يقولوا ان فعله انما تعلق بالايجاد ولم يقدروا ان يقولوه فى الاعدام اذ كانت الغاية فى هذه الحركة هى العدم ولذلك ليس لهم ان يقولوا ان فعله ليس يتعلق بابطال العدم وانما يتعلق بالايجاد فلزم عند ذلك بطلان العدم لكن يلزمهم ضرورة ان يتعلق فعله بالعدم .
[27] وذلك ان الموجود على مذهبهم ليس له الا حال هو فيها معدوم باطلاق وحال هو فيها موجود بالفعل فاما اذا كان موجودا بالفعل فليس يتعلق به فعل الفاعل ولا اذا كان عدما فقد بقى أحد أمرين اما الا يتعلق به فعل الفاعل واما ان يتعلق بالعدم فيقلب عينه الى الوجود فمن فهم من الفاعل هذا فهو ضرورة يجوز انقلاب عين العدم وجودا وانقلاب عين الوجود عدما وان يتعلق فعل الفاعل بانتقال عين كل واحد من هذين المتقابلين الى الثانى وذلك كله مستحيل فى غاية الاستحالة فى سائر المتقابلات فضلا عن العدم والوجود . [28] فهؤلاء القوم انما أدركوا من الفاعل ما يدركه ذو البصر الضعيف من ظل الشىء بدل الشىء حتى يظن بظل الشىء انه الشىء فهذا كما ترى امر لازم لمن لم يفهم من الايجاد اخراج الشىء من الوجود الذى بالقوة الى الوجود الذى بالفعل وفى الاعدام عكس هذا وهو تغيره من الفعل الى القوة ومن هنا يظهر ان الامكان والمادة لازمان لكل حادث وانه ان وجد موجود قائم بذاته فليس يمكن عليه العدم ولا الحدوث [29] وأما ما حكاه ابو حامد عن الاشعرية من انهم يجوزون حدوث جوهر قائم بذاته ولا يجوزون عدمه فمذهب فى غاية الضعف لان ما يلزم فى الاعدام يلزم فى الايجاد لكنه فى الاعدام أبين ولذلك ظن انهما يفترقان فى هذا المعنى [30] ثم ذكر جواب الفرق فى هذا الشك المتوجه عليهم فى الاعدام فقال اما المعتزلة فانهم قالوا فعله الصادر منه موجود وهو الفناء يخلقه لا فى محل فينعدم كل العالم دفعة واحدة وينعدم الفناء المخلوق بنفسه حتى لا يحتاج الى فناء آخر فيتسلسل الى غير نهاية [31] ولما ذكر هذا الجواب عنهم فى الشك قال وهذا فاسد من وجوه أحدها ان الفناء ليس موجودا منقولا حتى يقدر خلقه ثم ان كان موجودا فلم ينعدم بنفسه من غير معدم ثم لم يعدم العالم فانه ان خلق فى ذات العالم وحل فيه فهو محال لان الحال يلاقى المحلول فيجتمعان ولو فى لحظة فاذا جاز اجتماعهما لم يكن ضدا فلم يفنه وان خلقه لا فى العالم ولا فى محل فمن أين يضاد وجوده وجود العالم .
ثم فى هذا المذهب شناعة اخرى وهو ان الله تعالى لا يقدر على اعدام بعض اجزاء هذا العالم دون بعض بل لا يقدر الا على احداث فناء يعدم العالم كله لانه اذا لم يكن فى محل كان نسبته إلى الكل على وتيرة واحدة [32] قلت هذا القول أسخف من أن يشتغل بالرد عليه لان الفناء والعدم اسمان مترادفان فان لم يخلق عدما لم يخلق فناء، ولو قدرنا الفناء موجودا لكان اقصى مراتبه ان يكون عرضا ووجود عرض فى غير محل مستحيل وايضا فكيف يتصور أن يكون العدم يفعل عدما وهذا كله شبه بقول المبرسمين [33] قال ابو حامد الفرقة الثانية الكرامية حيث قالوا ان فعله الاعدام والاعدام عبارة عن موجود يحدثه فى ذاته تعالى عن قولهم فيصير العالم به معدوما وكذلك الوجود عندهم بايجاد يحدثه فى ذاته فيصير الموجود به موجودا . وهذا أيضا فاسد اذ فيه كون القديم محل الحوادث ثم خروج عن المعقول اذ لا يعقل من الايجاد الا وجود منسوب الى ارادة وقدرة فاثبات شىء آخر سوى الارادة والقدرة ووجود المقدور وهو العالم لا يعقل وكذا الاعدام [34] قلت أما الكرامية فيرون ان ههنا ثلثة اشياء فاعل وفعل وهو الذى يسمونه ايجادا ومفعول وهو الذى به تعلق الفعل وكذلك يرون ان ههنا معدما وفعلا يسمى اعداما وشيئا معدوما ويرون ان الفعل هو شىء قائم بذات الفاعل وليس يوجب عندهم حدوث مثل هذه الحال فى الفاعل ان يكون محدثا لان هذا من باب النسبة والاضافة وحدوث النسبة والاضافة لا يوجب حدوث محلها وانما الحوادث التى توجب تغير المحل الحوادث التى تغير ذات المحل مثل تغير الشىء من البياض الى السواد .
[35] ولكن قولهم ان الفعل يقوم بذات الفاعل خطأ وانما هى اضافة موجودة بين الفاعل والمفعول اذا نسبت الى الفاعل سميت فعلا واذا نسبت الى المفعول سميت انفعالا لكن الكرامية بهذا الوضع ليس يلزمهم ان يكون القديم يفعل محدثا ولا ان يكون القديم ليس بقديم كما ظنت الاشعرية لكن الذى يلزمهم ان يكون هنالك سبب أقدم من القديم وذلك ان الفاعل اذا لم يفعل ثم فعل من غير ان ينقصه فى الحال التى لم يفعل فيها شرط من شروط وجود المفعول فهو بين انه قد حدث فى وقت الفعل صفة لم تكن قبل الفعل فى الفاعل وكل حادث فله محدث فيلزم ان يكون قبل السبب الاول سبب ويمر ذلك الى غير نهاية وقد تقدم ذلك [36] قال ابو حامد الفرقة الثالثة الاشعرية اذ قالوا اما الاعراض فانها تغنى بانفسها ولا يتصور بقاؤها اذ لو تصور بقاؤها لم يتصور فناؤها لهذا المعنى وأما الجواهر فليست باقية بانفسها ولكنها باقية ببقاء زائد على وجودها فاذا لم يخلق الله تعالى البقاء انعدم الجوهر لعدم البقاء . وهو ايضا فاسد لما فيه من مناكرة المحسوس فى ان السواد لا يبقى والبياض كذلك وانه متجدد الوجود والعقل ينبو عن هذا كما ينبو عن قول القائل ان الجسم متجدد الوجود فى كل حالة والعقل القاضى بان الشعر الذى على رأس الانسان فى اليوم هو الشعر الذى كان بالامس لا مثله يقضى أيضا بذلك فى سواد الشعر .
ثم فيه إشكال آخر وهو ان الباقى اذا بقى ببقاء فيلزم ان تبقى صفات الله تعالى ببقاء وذلك البقاء يكون باقيا ببقاء فيحتاج الى بقاء آخر ويتسلسل الى غير نهاية [37] قلت هذا القول فى غاية السقوط وان كان قد قال به كثير من القدماء أعنى ان الموجودات فى سيلان دائم وتكاد لا تتناهى المحالات التى تلزمه . [38] وكيف يوجد موجود يفنى بنفسه فيفنى الوجود بفنائه فانه ان كان يفنى بنفسه فسيوجد بنفسه وان كان ذلك كذلك لزم ان يكون الشىء الذى به صار موجودا به بعينه كان فانيا وذلك مستحيل وذلك ان الوجود ضد الفناء وليس يمكن ان يوجد الضدان لشىء من جهة واحدة ولذلك ما كان موجودا محضا لم يتصور عليه فناء وذلك لانه ان كان وجوده يقتضى عدمه فسيكون موجودا معدوما فى آن واحد وذلك مستحيل . [39] وايضا فان كانت الموجودات انما تبقى بصفة باقية فى نفسها فهل عدمها انتقالها من جهة ما هى موجودة أو معدومة ومحال ان يكون لها ذلك من جهة انها معدومة فقد بقى ان يكون البقاء لها من جهة ما هى موجودة فاذا كل موجود يلزم ان يكون باقيا من جهة ما هو موجود والعدم أمر طار عليه فما الحاجة ليت شعرى ان تبقى الموجودات ببقاء وهذا كله شبيه بالفساد الذى يكون فى العقل ولنخل عن هذه الفرقة فاستحالة قولهم أبين من ان يحتاج الى معاندة [40] قال ابو حامد الفرقة الرابعة طائفة من الاشعرية قالوا ان الاعراض تفنى بأنفسها وأما الجواهر فانها تفنى بان لا يخلق الله تعالى فيها حركة ولا سكونا ولا اجتماعا ولا افتراقا فيستحيل ان يبقى جسم ليس بمتحرك ولا ساكن فينعدم .
وكأن فرقتى الاشعرية مالوا الى ان الإعدام ليس بفعل انما هو كف عن الفعل لما لم يعقلوا كون العدم فعلا قالت الفلاسفة واذا بطلت هذه الطرق لم يبق وجه للقول بجواز اعدام العالم هذا لو قيل بان العالم حادث فانهم مع تسليمهم حدوث النفس الانسانية يدعون استحالة انعدامها بطرق تقرب مما ذكرنا . وبالجملة فعندهم ان كل قائم بنفسه لا فى محل لا يتصور انعدامه بعد وجوده سواء كان قديما أو حادثا واذا قيل لهم فاذا اغلى النار تحت الماء انعدم الماء قالوا لم ينعدم ولكن انقلب بخارا ثم ماء فالمادة الاولى وهى الهيولى باقية فى الهواء وهى المادة التى كانت لصورة الماء وانما خلعت الهيولى صورة المائية ولبست صورة الهوائية واذا اصاب الهواء برد كثف وانقلب ماء لا ان مادة تجددت بل المادة مشتركة بين العناصر وانما يتبدل عليها صورها [41] قلت اما من يقول بان الاعراض لا تبقى زمانين وان وجودها فى الجواهر هو شرط فى بقاء الجواهر فهو لا يفهم ما فى قوله من التناقض وذلك انه ان كانت الجواهر شرطا فى وجودها اذ كان لا يمكن ان توجد الاعراض دون جواهر تقوم بها فوضع الاعراض شرطا فى وجود الجواهر يوجب ان تكون الجواهر شرط فى وجود أنفسها ومحا ان يكون الشىء شرطا فى وجود نفسه .
[42] وأيضا فكيف تكون شرطا وهى لا تبقى زمانين وذلك ان الآن الذى يكون نهاية لعدم الموجود منها ومبدأ لوجود الجزء الموجو منها قد كان يجب ان يفسد فى ذلك الآن الجوهر فان ذلك الآن ليس فيه شىء من الجزء المعدوم ولا شىء من الجزء الموجود وذلك انه لو كان فيه جزء من الشىء المعدوم لما كان نهاية له وكذلك لو كان فيه جزء من الشىء الموجود . وبالجملة ان يجعل ما لا يبقى زمانين شرطا فى بقاء وجود ما يبقى زمانين بعيد فان الذى يبقى زمانين أحرى بالبقاء من الذى لا يبقى زمانين لان الذى لا يبقى زمانين وجوده فى الآن وهو السيال والذى يبقى زمانين وجوده ثابت وكيف يكون السيال شرطا فى وجود الثابت أو كيف يكون ما هو باق بالنوع شرطا فى بقاء ما هو باق بالشخص هذا كله هذيان . [43] وينبغى ان يعلم ان من ليس يضع هيولى للشىء الكائن يلزمه ان يكون الموجود بسيطا فلا يمكن فيه عدم لان البسيط لا يتغير ولا ينقلب جوهره الى جوهر آخر ولذلك يقول ابقراط لو كان الانسان من شىء واحد لما كان يألم بدنه أى لما كان يفسد ويتغير وكذلك كان يلزم ان لا يتكون بل كان يكون موجودا لم يزل ولا يزال [44] وأما ما حكاه عن ابن سينا من الفرق فى ذلك بين الحدوث والفساد فى النفس لا معنى له [45] قال ابو حامد مجيبا للفلاسفة والجواب ان ما ذكرتموه من الاقسام وان أمكن ان نذب عن كل واحد ونبين ان إبطاله على اصلكم لا يستقيم لاشتمال اصولكم على ما هو من جنسه ولكنا لا نطول به ونقتصر على قسم واحد ونقول بم تنكرون على من يقول الايجاد والاعدام بارادة الله تعالى فاذا أراد الله أوجد واذا أراد اعدم وهو معنى كونه تعالى قادرا على الكمال وهو فى جملة ذلك لا يتغير فى نفسه وانما يتغير الفعل .
واما قولكم ان الفاعل لا بد وان يصدر منه فعل فما الصادر منه قلنا الصادر منه ما تجدد وهو العدم اذ لم يكن عدم ثم تجدد العدم فهو الصادر عنه فان قلتم انه ليس بشىء فكيف صدر عنه قلنا وهو ليس بشىء فكيف وقع وليس معنى صدوره منه الا أن ما وقع مضاف الى قدرته فاذا عقل وقوعه لم لا تعقل اضافته الى القدرة [46] قلت هذا كله قول سفسطانى خبيث فان الفلاسفة لا ينكرون وقوع عدم الشىء عند افساد المفسد له لكن لا بان المفسد له تعلق فعله بعدمه بما هو عدم وانما تعلق فعله بنقله من الوجود الذى بالفعل الى الوجود الذى بالقوة فتبعه وقوع العدم وحدوثه فعلى هذه الجهة ينسب العدم الى الفاعل وليس يلزم من وقوع العدم اثر فعل الفاعل فى الموجود ان يكون الفاعل فاعلا له أولا وبالذات . [47] فهو لما سلم له فى هذا القول انه يقع العدم ولا بد اثر فعل المفسد فى الفاسد ألزم ان يقع العدم بالذات وأولا من فعله وذلك لا يمكن فان الفاعل لا يتعلق فعله بالعدم بما هو عدم اعنى أولا وبالذات وكذلك لو كانت الموجودات المحسوسة بسيطة لما تكونت ولا فسدت الا لو تعلق فعل الفاعل أولا وبالذات بالعدم وانما يتعلق فعل الفاعل بالعدم بالعرض وثانيا وذلك بنقله المفعول من الوجود الذى بالفعل الى وجود آخر فيلحق عن هذا الفعل العدم مثل تغير النار الى الهواء فانه يلحق ذلك عدم النار وهكذا هو الامر عند الفلاسفة فى الوجود والعدم [48] قال ابو حامد وما الفرق بينكم وبين من ينكر طريان العدم أصلا على الاعراض والصور ويقول العدم ليس بشىء فكيف يطرا وكيف يوصف بالطريان والتجدد ولا شك فى ان العدم يتصور طريانه على الاعراض فالموصوف بالطريان معقول وقوعه سمى شيئا أو لم يسم فاضافة ذلك الواقع المعقول الى قدرة القادر أيضا معقول [49] قلت طريان العدم على هذه الصفة صحيح وهو الذى تضعه الفلاسفة لانه صادر عن الفاعل بالقصد الثانى وبالعرض وليس يلزم من كونه صادرا أو معقولا ان يكون بالذات وأولا والفرق بين الفلاسفة وبين من ينكر وقوع العدم ان الفلاسفة ليس ينكرون وقوع العدم أصلا وانما ينكرون وقوعه أولا وبالذات عن الفاعل فان الفاعل لا يتعلق فعله بالعدم ضرورة اولا وبالذات وانما وقوع العدم عندهم تابعا لفعل الفاعل فى الوجود وهو الذى يلزم من قال ان العالم ينعدم الى لا موجود أصلا [50] قال ابو حامد فان قيل هذا انما يلزم على مذهب من يجوز عدم الشىء بعد وجوده فيقال له ما الذى طرا وعندنا لا ينعدم الشىء الموجود وانما نعنى بانعدام الاعراض طريان اضدادها التى هى موجودات لا طريان العدم المجرد الذى ليس بشىء فان ما ليس بشىء كيف يوصف بالطريان فاذا ابيض الشعر فالطارى هو البياض فقط وهو موجود ولا يقال الطارى عدم السواد [51] قلت هذا جواب عن الفلاسفة فاسد لان الفلاسفة لا ينكرون ان العدم طار وواقع عن الفاعل لكن لا بالقصد الاول كما يلزم من يضع ان الشىء ينتقل الى العدم المحض بل العدم عندهم طار عند ذهاب صورة المعدوم وحدوث الصورة التى هى ضد ولذلك كانت معاندة أبى حامد لهذا القول معاندة صحيحة [52] قال ابو حامد وهذا فاسد من وجهين أحدهما ان طريان البياض هل يتضمن عدم السواد أم لا فان قالوا لا فقد كابروا المعقول وان قالوا نعم فالمتضمن عين المتضمن أم غيره فان قالوا هو عينه كان متناقضا اذ الشىء لا يتضمن نفسه وان قالوا غيره فذلك الغير معقول أم لا فان قالوا لا قلنا فيم عرفتم انه متضمن والحكم عليه بكونه متضمنا اعتراف بكونه معقولا وان قالوا نعم فذلك المتضمن المعقول وهو عدم السواد قديم او حادث فان قالوا قديم فهو محال وان قالوا حادث فالموصوف بالحدوث كيف لا يكون معقولا وان قالوا لا قديم ولا حادث فهو محال لانه قبل طريان البياض لو قيل السواد معدوم لكان كذبا وبعده اذا قيل انه معدوم كان صادق فهو طار لا محالة فهذا الطارى معقول فيجب ان ينسب الى قادر [53] قلت هو طار معقول وينسب الى قادر لكن بالعرض لا بالذات لانه لا يتعلق فعل الفاعل بالعدم المطلق ولا بعدم شىء ما لانه ليس يقدر القادر ان يصير الموجود معدوما اولا وبذاته أى يقلب عين الوجود الى عين العدم .
[54] وكل من لا يضع مادة فلا ينفك عن هذا الشك اعنى انه يلزمه ان يتعلق فعل الفاعل بالعدم أولا وبالذات وهذا كله بين فلا معنى للاكثار فيه ولهذا قالت الحكماء ان المبادى للامور الكائنة الفاسدة اثنان بالذات وهما المادة والصورة وواحد بالعرض وهو العدم لانه شرط فى حدوث الحادث أعنى ان يتقدمه فاذا وجد الحادث ارتفع العدم واذا فسد وقع العدم [55] الوجه الثانى من الاعتراض ان من الاعراض ما ينعدم عندهم لا بضده فان الحركة لا ضد لها وانما التقابل بينها وبين السكون عندهم تقابل الملكة والعدم أى تقابل الوجود والعدم لا تقابل وجود لوجود ومعنى السكون عدم الحركة فاذا عدمت الحركة لم يطر سكون هو ضده بل هو عدم محض وكذلك الصفات التى هى من قبيل الاستكمال كانطباع أشباح المحسوسات فى الرطوبة الجليدية من العين بل انطباع صور المعقولات فى النفس فانها ترجع الى استفتاح وجود من غير زوال ضده واذا عدم كان معناها زوال الوجود من غير استعقاب ضده فزوالها عبارة عن عدم محض قد طرا فعقل وقوع العدم الطارى وما عقل وقوعه بنفسه وان لم يكن شيئا عقل ان ينسب الى قدرة القادر فتبين بهذا انه مهما تصور وقوع حادث بارادة قديمة لم يفترق الحال بين أن يكون الواقع الحادث عدما او وجودا [56] قلت بل يفترق أشد الافتراق اذا وضع العدم صادرا عن الفاعل كصدور الوجود عنه واما اذا وضع الوجود أولا والعدم ثانيا أى وضع حادثا عن الفاعل بتوسط ضرب من الوجود عنه وهو تصييره الوجود الذى بالفعل الى القوة بإبطال الفعل الذى هو الملكة فى المحل فهو صحيح ولا يمتنع عند الفلاسفة من هذه الجهة ان يعدم العالم بان ينتقل الى صورة أخرى لان العدم يكون ههنا تابعا وبالعرض وانما الذى يمتنع عندهم ان ينعدم الشىء الى لا موجود أصلا لانه لو كان ذلك كذلك لكان الفاعل يتعلق فعله بالعدم أولا وبالذات [57] فهذا القول كله أخذ فيه بالعرض على انه بالذات فالزم الفلاسفة منه ما قالوا بامتناعه وأكثر الاقاويل التى ضمن هذا الكتاب هى من هذا القبيل ولذلك كان احق الاسماء بهذا الكتاب كتاب التهافت المطلق أو تهافت أبى حامد لا تهافت الفلاسفة وكان احق الاسماء بهذا الكتاب كتاب التفرقة بين الحق والتهافت من الاقاويل
المسئلة الثالثة فى بيان تلبيسهم بقولهم ان الله فاعل العالم وصانعه وان العالم صنعه وفعله وبيان ان ذلك مجاز عندهم وليس بحقيقة
[1] الى قوله والعالم مركب من مختلفات فكيف يصدر عنه [2] قلت قوله اما الذى فى الفاعل فهو انه لا بد وان يكون مريدا مختارا عالما لما يريده حتى يكون فاعلا لما يريده فكلام غير معروف بنفسه وحد غير معترف به فى فاعل العالم الا لو قام عليه برهان أو صح نقل حكم الشاهد فيه الى الغائب . [3] وذلك انا نشاهد الاشياء الفاعلة المؤثرة صنفين صنف لا يفعل إلا شيئا واحدا فقط وذلك بالذات مثل الحرارة تفعل حرارة والبرودة تفعل برودة وهذه هى التى تسميها الفلاسفة فاعلات بالطبع والصنف الثانى أشياء لها ان تفعل الشىء فى وقت وتفعل ضده فى وقت آخر وهذه هى التى تسميها مريدة ومختارة وهذه انما تفعل عن علم وروية . [4] والفاعل الاول سبحانه منزه عن الوصف باحد هذين الفعلين على الجهة التى يوصف بها الكائن الفاسد عند الفلاسفة وذلك ان المختار والمريد هو الذى ينقصه المراد والله سبحانه لا ينقصه شىء يريده والمختار هو الذى يختار احد الافضلين لنفسه والله لا يعوزه حالة فاضلة والمريد هو الذى اذا حصل المراد كفت ارادته وبالجملة فالارادة هى انفعال وتغير والله سبحانه منزه عن الانفعال والتغير . وكذلك هو أكثر تنزيها عن الفعل الطبيعى لان فعل الشىء الطبيعى هو ضرورى فى جوهره وليس ضروريا فى جوهر المريد ولكنه من تتمته وأيضا فان الفعل الطبيعى ليس يكون عن علم والله تعالى قد تبرهن ان فعله صادر عن علم . فالجهة التى بها صار الله فاعلا مريدا ليس بينا فى هذا الموضع اذ كان لا نظير لارادته فى الشاهد . [5] فكيف يقال انه لا يفهم من الفاعل الا ما يفعل عن روية واختيار ويجعل هذا الحد له مطردا فى الشاهد والغائب والفلاسفة لا يعترفون باطراد هذا الحد فيلزمهم اذا نفوا هذا الحد من الفاعل الاول ان ينفوا عنه الفعل هذا بين بنفسه وقائل هذا هو الملبس لا الفلاسفة فان الملبس هو الذى يقصد التغليط لا الحق واذا أخطأ فى الحق فليس يقال فيه انه ملبس والفلاسفة معلوم من أمرهم انهم يطلبون الحق فهم غير ملبسين أصلا ولا فرق بين من يقول ان الله مريد بارادة لا تشبه ارادة البشر وبين من يقول انه عالم بعلم لا يشبه علم البشر وانه كما لا تدرك كيفية علمه كذلك لا تدرك كيفية ارادته [6] قال ابو حامد ولنحقق كل واحد من هذه الوجوده الثلاثة مع خيالهم فى دفع
اما الاول
فنقول الفاعل عبارة عمن يصدر منه الفعل مع الارادة للفعل على سبيل الاختيار ومع العلم بالمراد وعندكم ان العالم من الله تعالى كالمعلول من العلة يلزم لزوما ضروريا لا يتصور من الله دفعه لزوم الظل من الشخص والنور من الشمس الى قوله فان كل ذلك صادر منه وهذا محال [7] قلت حاصل هذا القول امران اثنان احدهما انه لا يعد فى الاسباب الفاعلة الا من فعل بروية واختيار فان فعل الفاعل بالطبع لغيره لا يعد فى الاسباب الفاعلة والثانى ان الجهة التى بها يرون ان العالم صادر عن الله هى مثل لزوم الظل للشخص والضياء للشمس والهوى الى أسفل للحجر وهذا ليس يسمى فعلا لان الفعل غير منفصل من الفاعل . قلت وهذا كله كذب . [8] وذلك ان الفلاسفة يرون ان الاسباب أربعة الفاعل والمادة والصورة والغاية وان الفاعل هو الذى يخرج غيره من القوة الى الفعل ومن العدم الى الوجود وان هذا الاخراج ربما كان عن روية واختيار وربما كان بالطبع وانهم ليس يسمون الشخص بفعله لظله فاعلا الا مجازا لانه غير منفصل عنه والفاعل ينفصل عن المفعول باتفاق وهم يعتقدون ان البارى سبحانه منفصل عن العالم فليس هو عندهم من هذا الجنس ولا هو ايضا فاعل بمعنى الفاعل الذى فى الشاهد لا ذو الاختيار ولا غير ذى الاختيار بل هو فاعل هذه الاسباب مخرج الكل من العدم الى الوجود وحافظه على وجه أتم وأشرف مما هو فى الفاعلات المشاهدة [9] فلا يلزمهم شىء من هذا الاعتراض وذلك انهم يرون ان فعله صادر عن علم ومن غير ضرورة داعية اليه لا من ذاته ولا لشىء من خارج بل لمكان فضله وجوده وهو ضرورة مريد مختار فى اعلى مراتب المريدين المختارين اذ لا يلحقه النقص الذى يلحق المريد فى الشاهد .
[10] وهذا هو نص كلام الحكيم امام القوم فى بعض مقالاته المكتوبة فى علم ما بعد الطبيعة ان قوما قالوا كيف أبدع الله العالم لا من شىء وفعله شيئا من لا شىء . قلنا فى جواب ذلك ان الفاعل لا يخلو من أن تكون قوته كنحو قدرته وقدرته كنحو ارادته وارادته كنحو حكمته أو تكون القوة أضعف من القدرة والقدرة أضعف من الارادة والارادة أضعف من الحكمة فان كانت بعض هذه القوى اضعف من بعض فالعلة الاولى لا محالة ليس بينها وبيننا فرق وقد لزمها النقص كما لزمنا وهذا قبيح جدا او يكون كل واحد من هذه القوى فى غاية التمام متى أراد قدر ومتى قدر قوى وكلها بغاية الحكمة فقد وجد يفعل ما يشاء كما يشاء من لا شىء وانما يتعجب من هذا النقص الذى فينا . وقال كل ما فى هذا العالم فانما هو مربوط بالقوة التى فيه من الله تعالى ولو لا تلك القوة التى للاشياء لم تثبت طرفة عين . [11] قلت الموجود المركب ضربان ضرب التركيب فيه معنى زائد على وجود المركبات وضرب وجود المركبات فى تركيبها مثل وجود المادة مع الصورة وهذا النحو من الموجودات ليس يوجد فى العقل تقدم وجودها على التركيب بل التركيب هو علة الوجود وهو متقدم على الوجود فان كان الاول سبحانه علة تركيب اجزاء العالم التى وجودها فى التركيب فهو علة وجودها ولا بد وكل من هو علة وجود شىء ما فهو فاعل له هكذا ينبغى ان يفهم الامر على مذهب القوم ان صح عند الناظر مذهبهم [12] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل كل موجود ليس بواجب الوجود بذاته بل هو موجود بغيره فانا نسمى ذلك الشىء مفعولا ونسمى سببه فاعلا ولا نبالى كان السبب فاعلا بالطبع أو بالارادة كما انكم لا تبالون أنه كان فاعلا بآلة أو بغير آلة الى قوله [13] قلت حاصل هذا الكلام جوابان احدهما ان كل ما كان واجبا بغيره فهو مفعول للواجب بذاته وهذا الجواب معترض لان الواجب بغيره ليس يلزم ان يكون الذى به وجب وجوده فاعلا الا ان يطلق عليه حقيقة الفاعل وهو المخرج من القوة الى الفعل .
واما الجواب الثانى وهو ان اسم الفاعل كالجنس لما يفعل بالاختيار والروية ولما يفعل بالطبع فهو كلام صحيح ويدل عليه ما حددنا به اسم الفاعل لكن هذا الكلام يوهم ان الفلاسفة لا يرون انه مريد . وهذه القسمة غير معروفة بنفسها أعنى ان كل موجود اما ان يكون واجب الوجود بذاته أو موجودا بغيره [14] قال ابو حامد رادا على الفلاسفة قلنا هذه التسمية فاسدة فانا ليس نسمى كل سبب باى وجه كان فاعلا ولا كل مسبب مفعولا ولو كان كذلك لما صح ان يقال ان الجماد لا فعل له وانما الفعل للحيوان وهذا من الكلمات المشهور الصادقة [15] قلت اما قوله انه ليس يسمى كل سبب فاعلا فحق واما احتجاجه على ذلك بان الجماد لا يسمى فاعلا فكذب لان الجماد اذا نفى عنه الفعل فانما ينفى عنه الفعل الذى يكون عن العقل والارادة لا الفعل المطلق اذ نجد لبعض الجمادات الحادثة ايجادات تخرج امثالها من القوة الى الفعل مثل النار التى تقلب كل رطب ويابس نارا أخرى مثلها وذلك بان تخرجها عن الشىء الذى هى فيه بالقوة الى الفعل ولذلك كل ما ليس فيه قوة ولا استعداد لقبول فعل النار فيه فليس النار فاعلة فيه مثلها وهم يجحدون ان تكون النار فاعلة وستأتى هذه المسئلة وايضا فلا يشك أحد ان فى أبدان الحيوان قوى طبيعية تصير الغذاء جزءا من المتغذى وبالجملة تدبر بدون الحيوان تدبيرا لو توهمناه مرتفعا لهلك الحيوان كما يقول جالينوس وبهذا التدبير نسميه حيا وبعدم هذه القوى فيه يسمى ميتا [16] ثم قال فان سمى الجماد فاعلا فباستعارة كما قد يسمى طالبا مريدا على سبيل المجاز [17] قلت أما اذا سمى فاعلا يراد به انه يفعل فعل المريد فهو مجاز كما انه اذا قيل انه يطلب وانه مريد واما اذا أريد به انه يخرج غيره من القوة الى الفعل فهو فاعل حقيقة بالمعنى التام [18] ثم قال وأما قولكم ان قولنا فعل عام وينقسم الى ما هو بالطبع والى ما هو بالارادة غير مسلم وهو كقول القائل قولنا أراد عام وينقسم الى مريد مع العلم بالمراد والى من يريد ولا يعلم ما يريد وهو فاسد اذ الارادة تتضمن العلم بالضرورة فكذلك الفعل يتضمن الارادة بالضرورة [19] قلت اما قولهم ان الفاعل ينقسم الى مريد والى غير مريد فحق ويدل عليه حد الفاعل واما تشبيهه اياه بقسمة الارادة الى ما يكون بعلم وبغير علم فباطل لان الفعل بالارادة يؤخذ فى حده العالم فكانت القسمة هدرا واما قسمة الفعل فليس يتضمن العلم اذ قد يخرج من العدم الى الوجود غيره من لا علم له وهذا بين ولذلك قال العلماء فى قوله تعالى جدارا يريد أن ينقض انه استعارة [20] ثم قال أما قولكم ان قولنا فعل بالطبع ليس ينقض للاول فليس كذلك فانه نقض له من حيث الحقيقة ولكن لا يسبق الى الفهم التناقض ولا يشتد نفور الطبع عنه لانه يبقى مجازا فانه لما أن كان سببا بوجه ما والفاعل أيضا سبب سمى فعلا مجازا.
واذا قال فعل بالاختيار فهو تكرير على التحقيق كقوله اراد وهو عالم بما أراده [21] قلت هذا كلام لا يشك احد فى خطإه فان ما اخرج غيره من العدم الى الوجود أى فعل فيه شيئا لا يقال فيه انه فاعل بمعنى التشبيه بغيره بل هو فاعل بالحقيقة لكون حد الفاعل منطبقا عليه وقسمة الفاعل الى ما يفعل بطبعه والى ما يفعل باختياره ليس بقسمة اسم مشترك وانما هى قسمة جنس ولمكان هذا كان قول القائل الفاعل فاعلان فاعل بالطبع وفاعل بالرادة قسمة صحيحة اذ المخرج من القوة الى الفعل غيره ينقسم الى هذين القسمين [22] قال ابو حامد الا انه لما تصور ان يقال فعل وهو مجاز ويقال فعل وهو حقيقة لم تنفر النفس عن قوله فعل بالاختيار وكان معناه فعل فعلا حقيقيا لا مجازا كقول القائل تكلم بلسانه ونظر بعينه فانه لما جاز ان يستعمل النظر فى القلب مجازا والكلام فى تحريك الرأس واليد مجازا اذ يقال قال برأسه أى نعم لم يستقبح ان يقال قال بلسانه ونظر بعينه ويكون معناه نفى احتمال المجاز فهذه مزلة القدم فليتنبه لمحل انخداع هؤلاء الاغبياء [23] قلت هذه مزلة ممن ينسب الى العلم ان يأتى بمثل هذا التشبيه الباطل والعلة الكاذبة فى كون النفوس مستشنعة لقسمة الفعل الى الطبع والى الارادة فان احدا لا يقول نظر بعينه وبغير عينه وهو يعتقد ان هذا قسمة للنظر وانما يقول نظر بعينه تقريرا للنظر الحقيقى وتبعيدا له من ان يفهم منه النظر المجازى ولذلك قد يرى العقل انه اذا فهم من رآه انه المعنى الحقيقى من أول الامر ان تقييده النظر بالعين قريب من ان يكون هدرا واما اذا قال فعل بطبعه وفعل باختياره فلا يختلف أحد من العقلاء ان هذه قسمة للفعل [24] ولو كان قوله فعل بارادته مثل قوله نظر بعينه لكان قوله فعل بطبعه مجازا والفاعل بالطبع اثبت فعلا فى المشهور من الفاعل بالارادة لان الفاعل بالطبع لا يخل بفعله وهو يفعل دائما والفاعل بالارادة ليس كذلك ولذلك لخصومهم ان يعكسوا عليهم فيقولوا بل قوله فعل بطبعه هو مثل قوله نظر بعينه وقوله فعل بارادته مجاز سيما على مذهب الاشعرية الذين يرون ان الانسان ليس له اكتساب ولا له فعل مؤثر فى الموجودات فان كان الفاعل الذى فى الشاهد هكذا فمن اين ليت شعرى قيل ان رسم الفاعل الحقيقى فى الغائب هو ان يكون عن علم وارادة [25] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل تسمية الفاعل فاعلا انما يعرف من اللغة الى قوله فان قلتم ان ذلك كله مجاز كنتم متحكمين فيه من غير مستند الى قوله [26] قلت حاصل هذا القول هو احتجاج مشهور وهو ان العرب تسمى من يؤثر فى الشىء وان لم يكن له اختيار فاعلا حقيقيا لا مجازا فهو جواب جدلى فلا يعتبر فى الجواب [27] قال ابو حامد مجيبا لهم والجواب ان كل ذلك بطريق المجاز وانما الفعل الحقيقى ما يكون بالارادة .
والدليل عليه انا لو فرضنا حادثا توقف فى حصوله على أمرين أحدهما ارادى والآخر غير ارادى أضاف العقل الفعل الى الارادى . فكذلك اللغة فان من ألقى انسانا فى نار فمات يقال هو القاتل دون النار حتى اذا قيل ما قتله الا فلان صدق قائله الى قوله لم يكن صانعا ولا فاعلا الا مجازا الى قوله [28] قلت هذا الجواب هو من أفعال البطالين الذين ينتقلون من تغليط الى تغليط وأبو حامد أعظم مقاما من هذا ولكن لعل أهل زمانه اضطروه الى هذا الكتاب لينفى عن نفسه الظنة بانه يرى رأى الحكماء وذلك ان الفعل ليس ينسبه أحد الى الآلة وانما ينسبه الى المحرك الاول والذى قتل بالنار هو الفاعل بالحقيقة والنار هى آلة القتلة ومن أحرقته النار من غير ان يكون لانسان فى ذلك اختيار ليس يقول أحد انه أحرقته النار مجازا فوجه التغليط فى هذا انه احتج بما يصدق مركبا على ما هو بسيط ومفرد غير مركب وهو من مواضع السفسطانيين مثل من يقول فى الزنجى انه أبيض الاسنان فهو أبيض باطلاق والفلاسفة لا يقولون ان الله ليس مريدا باطلاق لانه فاعل بعلم وعن علم وفاعل أفضل الفعلين المتقابلين مع ان كليهما ممكن وانما يقولون انه ليس مريدا بالارادة الانسانية [29] قال ابو حامد مجاوبا عن الفلاسفة فان قيل نحن نعنى بكون الله تعالى فاعلا انه سبب لوجود كل موجود سواه وان العالم قوامه به ولو لا وجود البارى لما تصور وجود العالم الى قوله فلا مشاحة فى الاسم بعد ظهور المعنى الى قوله [30] قلت حاصله تسليم القول لخصومهم ان الله تعالى ليس هو فاعلا وانما هو سبب من الاسباب التى لا يتم الشىء الا به وهو جواب ردىء لانه يلزم الفلاسفة منه ان يكون الاول مبدأ على طريق الصورة للكل على جهة ما النفس مبدأ للجسد وهذا ليس يقوله أحد منهم [31] ثم قال ابو حامد > مجيبا لهم قلنا غرضنا ان نبين ان هذا المعنى لا يسمى فعلا وصنعا وانما المعنى بالفعل والصنع ما يصدر عن الارادة حقيقة وقد نفيتم حقيقة معنى الفعل الى قوله ومقصود هذه المسئلة الكشف عن هذا التلبيس فقط الى قوله [32] قلت اما هذا القول فلازم للفلاسفة لو كانوا يقولون ما قولهم اياه وذلك انه يلزمهم على هذا الوضع ان لا يكون للعالم فاعل لا بالطبع ولا بالارادة ولا شىء هو فاعل بغير هذين النحوين فليس ما قاله كشفا عن تلبيسهم وانما التلبيس انه ينسب الى الفلاسفة ما ليس من قولهم [33] قال ابو حامد
الوجه الثانى
فى ابطال كون العالم فعلا الله سبحانه على اصلهم بشرط فى الفعل وهو ان الفعل عبارة عن الاحداث والعالم عندهم قديم وليس بحادث ومعنى الفعل اخراج الشىء من العدم الى الوجود باحداثه وذلك لا يتصور فى القديم اذ الموجود لا يمكن ايجاده فاذا شرط الفعل ان يكون حادثا والعالم قديم عندهم فكيف يكون فعلا الله تعالى [34] قلت اما ان كان العالم قديما بذاته وموجودا لا من حيث هو متحرك لان كل حركة مؤلفة من اجزاء حادثة فليس له فاعل أصلا واما ان كان قديما بمعنى انه فى حدوث دائم وانه ليس لحدوثه أول ولا منتهى فان الذى افاد الحدوث الدائم أحق باسم الاحداث من الذى افاد الاحداث المنقطع وعلى هذه الجهة فالعالم محدث الله سبحانه واسم الحدوث به أولى من اسم القدم وانما سمت الحكماء العالم قديما تحفظا من المحدث الذى هو من شىء وفى زمان وبعد العدم [35] ثم قال مجيبا عن الفلاسفة الصادر منه المتعلق به الوجود المجرد أو العدم المجرد أو كلاهما وباطل ان يقال ان المتعلق به العدم السابق اذ لا تأثير للفاعل فى العدم وباطل ان يقال كلاهما اذ بان أن العدم لا يتعلق به أصلا وان العدم فى كونه عدما لا يحتاج الى فاعل البتة فبقى انه متعلق به من حيث انه موجود فان الصادر منه مجرد الوجود وانه لا نسبة له اليه الا الوجود فان فرض الوجود دائما فرضت النسبة دائمة واذا دامت هذه النسبة كان المنسوب اليه أفضل وادوم تأثيرا لانه لم يتعلق العدم بالفاعل بحال .
فبقى ان يقال انه متعلق به من حيث انه حادث ولا معنى لكونه حادثا الا انه موجود بعد عدم والعدم لم يتعلق به [36] قلت هذا القول هو من جواب ابن سينا فى هذه المسئلة عن الفلاسفة وهو قول سفسطائى فانه أسقط منه أحد ما يقتضيه التقسيم الحاصر وذلك انه قال ان فعل الفاعل لا يخلو ان يتعلق من الحادث بالوجود أو بالعدم السابق له ومن حيث هو عدم أو بكليهما جميعا ومحال ان يتعلق بالعدم فان الفاعل لا يفعل عدما ولذلك يستحيل ان يتعلق بكليهما فقد بقى انه انما يتعلق بالوجود والاحداث ليس شيئا غير تعلق الفعل بالوجود أعنى ان فعل الفاعل انما هو ايجاد فاستوى فى ذلك الوجود المسبوق بعدم والوجود الغير مسبوق بعدم . [37] ووجه الغلط فى هذا القول ان فعل الفاعل لا يتعلق بالوجود الا فى حال العدم وهو الوجود الذى بالقوة ولا يتعلق بالوجود الذى بالفعل من حيث هو بالفعل ولا بالعدم من حيث هو عدم بل بالوجود الناقص الذى لحقه العدم ففعل الفاعل لا يتعلق بالعدم لان العدم ليس بفعل ولا يتعلق بالوجود الذى لا يقارنه عدم لانه كل ما كان من الوجود على كماله الآخر فليس يحتاج الى ايجاد ولا الى موجد والوجود الذى يقارنه عدم لا يوجد الا فى حال حدوث المحدث .
[38] فلذلك لا ينفك من هذا الشك إلا أن ينزل أن العالم لم يزل يقترن بوجوده عدم ولا يزال بعد يقترن به كالحال فى وجود الحركة وذلك انها دائما تحتاج الى المحرك . والمحققون من الفلاسفة يعتقدون ان هذه هى حال العالم الأعلى مع البارى سبحانه فضلا عما دون العالم العلوى وبهذا تفارق المخلوقات المصنوعات فان المصنوعات اذا وجدت لا يقترن بها عدم تحتاج من أجله الى فاعل به يستمر وجودها [39] قال ابو حامد وأما قولكم ان الموجود لا يمكن ايجاده ان عنيتم انه لا يستأنف له وجود بعد عدم فصحيح وان عنيتم به انه فى حال كونه موجودا لا يكون موجدا فقد بينا انه لا يكون موجدا الا فى حال كونه موجودا لا فى حال كونه معدوما فانه انما يكون الشىء موجودا اذا كان الفاعل له موجدا ولا يكون الفاعل موجدا فى حال العدم بل فى حال وجود الشىء منه والايجاد مقارن لكون الفاعل موجدا وكون المفعول موجدا لانه عبارة عن نسبة الموجد الى الموجد وكل ذلك مع الوجود لا قبله فاذا لا ايجاد الا لموجود ان كان المراد بالايجاد النسبة التى بها يكون الفاعل موجدا والمفعول موجدا . قالوا ولهذا قضينا بان العالم فعل الله أزلا وأبدا وما من حال الا وهو تعالى فاعل له لان المرتبط بالفاعل الوجود فان دام الارتباط دام الوجود وان انقطع انقطع لا كما تخيلتموه من ان البارى تعالى لو قدر عدمه لبقى العالم اذ ظننتم انه كالبناء مع البناء فانه ينعدم ويبقى البناء فان بقاء البناء ليس هو بالبناء بل هو باليبوسة الممسكة لتركيبه اذ لو لم يكن فيه قوة ماسكة كالماء مثلا لم يتصور بقاء الشكل الحادث بفعل الفاعل فيه [40] قلت ولعل العالم بهذه الصفة وبالجملة فلا يصح هذا القول وهو ان يكون الايجاد من الفاعل الموجد يتعلق بالموجود من جهة ما هو موجود بالفعل الذى ليس فيه نقص اصلا ولا قوة من القوى الا ان يتوهم ان جوهر الموجود هو فى كونه موجدا فان الموجد المفعول لا يكون موجدا الا بموجد فاعل فان كان كونه موجدا عن موجد امرا زائدا على جوهره لم يلزم ان يبطل الوجود اذا بطلت هذه النسبة التى بين الموجد الفاعل والموجد المفعول وان لم يكن أمرا زائدا بل كان جوهره فى الاضافة أعنى فى كونه موجدا صح ما يقوله ابن سينا وهذا لا يصح فى العالم لان العالم ليس موجودا فى باب الاضافة وانما هو موجود فى باب الجوهر والاضافة عارضة له ولعل هذا الذى قاله ابن سينا هو صحيح فى صور الاجرام السماوية مع ما تدركه من الصور المفارقة للمواد فان الفلاسفة يزعمون ذلك لانه قد تبين ان ههنا صورا مفارقة للمواد وجودها هو تصورها وان العلم انما غاير المعلوم ههنا من قبل ان المعلوم هو فى مادة [41] قال ابو حامد مجيبا للفلاسفة والجواب ان الفعل يتعلق بالفاعل من حيث حدوثه لا من حيث حدوثه لا من حدوثه عدمه السابق ولا من حيث كونه موجودا فقط فانه لا يتعلق به فى ثانى حال الحدوث عندنا وهو موجود بل قال ابو حامد يتعلق به فى حال حدوثه من حيث انه حدوث وخروج من العدم الى الوجود فان نفى منه معنى الحدوث لم يعقل كونه فعلا ولا تعلقه بالفاعل .
وقولكم ان كونه حادثا يرجع الى كونه مسبوقا بالعدم وكونه مسبوقا بالعدم ليس من فعل الفاعل وجعل الجاعل فهو كذلك ولكنه شرط فى كون الوجود فعل الفاعل أعنى كونه مسبوقا بالعدم فالوجود الذى ليس مسبوقا بعدم بل هو دائم لا يصلح لان يكون فعلا لفاعل وليس كل ما يشترط فى كون الفعل فعلا ينبغى ان يكون بفعل الفاعل فان ذات الفاعل وقدرته وارادته وعلمه شرط فى كونه فاعلا وليس ذلك من اثر الفاعل ولكن لا يعقل فعل الا من موجود فكان وجود الفاعل شرطا وارادته وقدرته وعلمه ليكون فاعلا وان لم يكن من اثر الفاعل [42] قلت هذا الكلام كله صحيح فان فعل الفاعل انما يتعلق بالمفعول من حيث هو متحرك والحركة من الوجود الذى بالقوة الى الوجود الذى بالفعل هى التى تسمى حدوثا وكما قال العدم هو شرط من شروط وجود الحركة عن المحرك وليس ما كان شرطا فى فعل الفاعل يلزم اذا لم يتعلق به فعل الفاعل ان يتعلق بضده كما ألزم ابن سينا [43] لكن الفلاسفة تزعم ان من الموجودات ما فصولها الجوهرية فى الحركة كالرياح وغير ذلك وانما السماوات وما دونها هى من هذا الجنس من الموجودات التى وجودها فى الحركة واذا كان ذلك كذلك فهى فى حدوث دائم لم يزل ولا يزال وعلى هذا فكما ان الموجود الازلى احق بالوجود من الغير الازلى كذلك ما كان حدوثه ازليا أولى باسم الحادث مما حدوثه فى وقت ما.
[44] ولو لا كون العالم بهذه الصفة أعنى ان جوهره فى الحركة لم يحتج العالم بعد وجوده الى البارئ سبحانه كما لا يحتاج البيت الى وجود البناء بعد تمامه والفراغ منه الا لو كان العالم من باب المضاف كما رام ابن سينا ان يبينه فى القول المتقدم وقد قلنا نحن ان ما رام من ذلك هو صادق على صور الاجرام السماوية . [45] وان كان هذا هكذا فالعالم مفتقر الى حضور الفاعل له فى حال وجوده من جهة ما هو فاعل بالوجهين جميعا أعنى لكون جوهر العالم كائنا فى الحركة وكون صورته التى بها قوامه ووجوده من طبيعة المضاف لا من طبيعة الكيف اعنى الهيئات والملكات المعدودة فى باب الكيف فان كل ما كانت صورته داخلة فى هذا الجنس ومعدودة فيه فهو اذا وجد وفرغ وجوده مستغن عن الفاعل فهذا كله يحل لك هذا الاشتباه ويرفع عنك الحيرة التى تنشأ للناس من هذه الاقاويل المتضادة [46] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل ان اعترفتم بجواز كون الفعل مع الفاعل غير متأخر عنه فيلزم منه ان يكون الفعل حادثا ان كان الفاعل حادثا وقديما ان كان قديما . وان شرطتم ان يتأخر الفعل عن الفاعل بالزمان فهذا محال اذ من حرك اليد فى قدح ماء تحرك الماء مع حركة اليد لا قبلها ولا بعدها اذ لو تحرك بعدها لكان اليد مع الماء قبل تنحيه فى حيز واحد ولو تحرك قبلها لا نفصل الماء عن اليد وهو مع كونه معها معلوله وفعل من جهته فان فرضنا اليد قديمة فى الماء متحركة كانت حركة الماء أيضا دائمة وهى مع دوامها معلولة ومفعولة ولا يمتنع ذلك بفرض الدوام فكذلك نسبة العالم الى الله [47] قلت اما فى الحركة مع المحرك فصحيح واما فى الموجود الساكن مع الموجد له او فى ما ليس شأنه ان يسكن او يتحرك ان فرض موجودا بهذه الصفة فغير صحيح فليكن هذه النسبة انما وجدت بين الفاعل والعالم من جهة ما هو متحرك واما ان كل موجود يلزم ان يكون فعله مقارنا لوجوده فصحيح الا أن يعرض للموجود امر خارج عن الطبع أو عارض من العوارض وسواء كان الفعل طبيعيا أو اراديا فانظر كيف وضعت الاشعرية موجودا قديما ومنعوا عليه الفعل فى وجوده القديم ثم اجازوه عليه حتى كان وجوده القديم انقسم الى وجودين قديمين ماض ومستقبل وهذا كله عند الفلاسفة هوس وتخليط [48] قال ابو حامد مجيبا للفلاسفة فى القول المتقدم قلنا لا نحيل ان يكون الفعل مع الفاعل بعد كون الفعل حادثا كحركة الماء فانها حادثة عن عدم فجاز ان يكون فعلا ثم سواء كان متأخرا عن ذات الفاعل أو مقارنا له .
وانما نحيل الفعل القديم فان ما ليس حادثا عن عدم فتسميته فعلا مجاز مجرد لا حقيقة له . واما المعلول مع العلة فيجوز ان يكونا حادثين وان يكونا قديمين كما يقال ان العلم القديم علة لكون القديم عالما ولا كلام فيه وانما الكلام فيما يسمى فعلا ومعلول العلة لا يسمى فعل العلة الا مجازا بل يسمى فعلا بشرط ان يكون حادثا عن عدم فان تجوز متجوز بتسمية القديم الدائم الوجود فعلا لغيره كان متجوزا فى الاستعارة . وقولكم لو قدرنا حركة الماء مع الاصبع قديمة دائما لم يخرج حركة الماء عن كونها فعلا تلبيس لان الاصبع لا فعل له وانما الفاعل ذو الاصبع وهو المريد ولو قدر قديما لكانت حركة الاصبع فعلا له من حيث ان كل جزء من الحركة فحادث عن عدم فهذا الاعتبار كان فعلا واما حركة الماء فقد لا نقول انه من فعله بل هو من فعل الله وعلى أى وجه كان فكونه فعلا من حيث انه حادث الا انه دائم الحدوث وهو فعل من حيث انه حادث [49] ثم قال فان قيل فان اعترفتم بان نسبة الفعل الى الفاعل من حيث انه موجود كنسبة المعلول الى العلة ثم سلمتم تصور الدوام فى نسبة العلة فنحن لا نعنى بكون العالم فعلا الا كونه معلولا دائم النسبة الى الله تعالى فان لم تسموا هذا فعلا فلا مضايقة فى الاسماء بعد ظهور المعانى قلنا ولا غرض من هذه المسئلة الا بيان انكم تتجملون بهذه الاسماء من غير تحقيق وان الله تعالى عندكم ليس فاعلا تحقيقا ولا العالم فعله تحقيقا وان اطلاق هذا الاسم مجاز منكم لا تحقيق له وقد ظهر هذا [50] قلت هذا القول يضع فيه أن الفلاسفة قد سلموا له انهم انما يعنون بان الله فاعل انه علة له فقط وان العلة مع المعلول وهذا انصراف منهم عن قولهم الاول لان المعلول انما يلزم عن العلة التى هى له علة على طريق الصورة أو على طريق الغاية واما المعلول فليس يلزم عن العلة التى هى علة فاعلة بل قد توجد العلة الفاعلة ولا يوجد المعلول فكان ابو حامد كالوكيل الذى يقر على موكله بما لم يأذن له فيه .
بل الفلاسفة ترى ان العالم له فاعل لم يزل فاعلا ولا يزال أى لم يزل مخرجا له من العدم الى الوجود ولا يزال مخرجا . [51] وقد كانت هذه المسئلة قديما دارت بين آل أرسطاطاليس وآل افلاطون وذلك ان افلاطون لما قال بحدوث العالم لم يكن فى قوله شك فى انه يضع للعالم صانعا فاعلا واما ارسطاطاليس فلما وضع انه قديم شك عليه اصحاب افلاطون بمثل هذا الشك وقالوا انه لا يرى ان للعالم صانعا فاحتاج اصحاب ارسطو ان يجيبوا عنه باجوبة تقتضى ان ارسطو يرى ان للعالم صانعا وفاعلا وهذا يبين على الحقيقة فى موضعه . [52] والاصل فيه هو ان الحركة عندهم فى الاجرام السماوية بها يتقوم وجودها فمعطى الحركة هو فاعل للحركة حقيقة واذا كانت الاجرام السماوية لا يتم وجودها الا بالحركة فمعطى الحركة هو فاعل الاجرام السماوية . [53] وأيضا قد تبين عندهم انه معطى الوحدانية التى بها صار العالم واحدا ومعطى الواحدانية التى هى شرط فى وجود الشىء المركب هو معطى وجود الاجزاء التى وقع منها التركيب لان التركيب هو علة لها على ما تبين وهذه هى حال المبدأ الاول سبحانه مع العالم كله . [54] واما قولهم ان الفعل حادث فصحيح لانه حركة وانما معنى القدم فيه انه لا اول له ولا آخر ولذلك ليس يعنون بقولهم ان العالم قديم انه متقوم باشياء قديمة لكونها حركة وهذا هو الذى لما لم تفهمه الاشعرية عسر عليهم ان يقولوا ان الله قديم وان العالم قديم ولذلك كان اسم الحدوث الدائم أحق به من اسم القدم [55] قال ابو حامد
الوجه الثالث
فى استحالة كون العالم فعلا الله تعالى على اصلهم بشرط مشترك بين الفاعل والفعل وهو انهم قالوا لا يصدر من الواحد الا شىء واحد والمبدأ واحد من كل وجه والعالم مركب من مختلفات فلا يتصور ان يكون فعلا الله تعالى بموجب اصلهم [56] قلت اما اذا سلم هذا الاصل والتزم فيعسر الجواب عنه لكنه شىء لم يقله الا المتأخرة من فلاسفة الاسلام [57] قال قال مجيبا عن الفلاسفة فان قيل العالم بجملته ليس صادرا من الله تعالى بغير واسطة بل الصادر منه موجود واحد وهو اول المخلوقات وهو عقل مجرد اى هو جوهر قائم بنفسه غير متحيز يعرف نفسه ويعرف مبدأه ويعبر عنه فى لسان الشرع بالملك ثم منه يصدر الثالث ومن الثالث رابع وتكثر الموجودات بالتوسط . فان اختلاف الفعل وكثرته اما ان يكون لاختلاف القوى الفاعلة كما انا نفعل بقوة الشهوة خلاف ما نفعل بقوة الغضب وإما ان يكون لاختلاف المراد كما ان الشمس تبيض الثوب المغسول وتسود وجه الانسان وتذيب بعض الجواهر وتصلب بعضها وإما لاختلاف الآلات كالنجار الواحد ينشر بالميشار وينحت بالقدوم ويثقب بالمثقب وإثما ان يكون كثرة الفعل بالتوسط بان يفعل فعلا واحدا ثم ذلك الفعل يفعل غيره فيكثر الفعل . وهذه الاقسام كلها محال فى المبدأ الاول اذ ليس فى ذاته اختلاف ولا اثنينية ولا كثرة كما سيأتى فى أدلة التوحيد ولا ثم اختلاف مواد فان الكلام فى المعلول الاول الذى هو المادة الاولى مثلا ولا ثم اختلاف آلة اذ لا موجود مع الله تعالى فى رتبته فالكلام فى حدوث الآلة الاولى فلم يبق الا ان تكون الكثرة فى العالم صادرة من الله تعالى بطريق التوسط كما سبق [58] قلت حاصل هذا الكلام ان الاول اذا كان بسيطا واحدا لا يصدر عنه الا واحد وانما يختلف فعل الفاعل ويكثر اما من قبل المواد ولا مواد معه أو من قبل الآلة ولا آلة معه فلم يبق الا ان يكون من قبل المتوسط بان يصدر عنه أولا واحد وعن ذلك الواحد واحد وعن ذلك الواحد واحد فيوجد الكثرة [59] ثم قال رادا عليهم قلنا فيلزم من هذا الا يكون فى العالم شىء واحد مركب من افراد بل تكون الموجودات كلها آحادا وكل واحد معلول لواحد آخر فوقه وعلة لآخر تحته الى ان ينتهى الى معلول لا معلول له كما انتهى فى جهة التصاعد الى علة لا علة لها وليس كذلك فان الجسم عندهم مركب من صورة وهيولى وقد صار باجتماعها شيئا واحدا والانسان مركب من جسم ونفس وليس وجود احدهما من الآخر بل وجود هما جميعا من علة أخرى والفلك عندهم كذلك فانه جرم ذو نفس لم تحدث النفس بالجرم ولا الجرم بالنفس بل كلا هما صادران من علة سواهما .
فكيف وجدت هذه المركبات أمن علة واحدة فيبطل قولهم لا يصدر من الواحد الا واحد او من علة مركبة فيتوجه السؤال فى تلك العلة الى ان يلتقى بالضرورة مركب وبسيط فان المبدأ بسيط وفى الاخر تركيب ولا يتصور ذلك الا بالالتقاء وحيث يقع الالتقاء يبطل قولهم ان الواحد لا يصدر منه الا واحد [60] قلت هذا لازم لهم اذا وضعوا الفاعل الاول كالفاعل البسيط الذى فى الشاهد أعنى ان تكون الموجودات كلها بسيطة لكن هذا انما يلزم من جعل هذا الطلب عاما فى جميع الموجودات واما من قسم الموجود الى الموجود المفارق والموجود الهيولانى المحسوس فانه جعل المبادى التى يرتقى اليها الموجود المحسوس غير المبادى التى يرتقى اليها الموجود المعقول فجعل مبادى الموجودات المحسوسة المادة والصورة وجعل بعضها لبعض فاعلات الى ان يرتقى الى الجرم السماوى وجعل الجواهر المعقولة ترتقى الى مبدأ أول هو لها مبدأ على جهة تشبه الصورة وتشبه الغاية وتشبه الفاعل وذلك كله مبين فى كتبهم فتأتى المقدمة مشتركة فليس تلزمهم هذه الشكوك وهذا هو مذهب ارسطو [61] وهذه القضية القائلة ان الواحد لا يصدر عنه الا واحد هى قضية اتفق عليها القدماء حين كانوا يفحصون عن المبدأ الاول للعالم بالفحص الجدلى وهم يظنونه الفحص البرهانى فاستقر رأى الجميع منهم على ان المبدأ واحد للجميع وان الواحد يجب الا يصدر عنه الا واحد فلما استقر عندهم هذان الاصلان طلبوا من اين جاءت الكثرة .
[62] وذلك بعد ان بطل عندهم الرأى الاقدم من هذا وهو ان المبادى الاول اثنان احدهما للخير والآخر للشر وذلك انه لا يمكن عندهم ان تكون مبادى الاضداد واحدة ورأوا ان المتضادة العامة التى تعم جميع الاضداد هى الخير والشر فظنوا انه يجب ان تكون المبادى اثنين فلما تأمل القدماء الموجودات ورأوا انها كلها تؤم غاية واحدة وهو النظام الموجود فى العالم كالنظام الموجود فى العسكر من قبل قائد العسكر والنظام الموجود فى المدن من قبل مدبرى المدن اعتقدوا ان العالم يجب أن يكون بهذه الصفة وهذا هو معنى قوله سبحانه لو كان فيهما آلهة الا الله لفسدتا . [63] واعتقدوا لمكان وجود الخير فى كل موجود ان الشر حادث بالعرض مثل العقوبات التى يضعها مدبروا المدن الفاضلون فانها شرور وضعت من اجل الخير لا على القصد الاول وذلك ان ههنا من الخيرات خيرات ليس يمكن ان توجد الا يشوبها شر كالحال فى وجود الانسان الذى هو مركب من نفس ناطقة ونفس بهيمية فكان الحكمة اقتضت عندهم ان يوجد الخير الكثير وان كان يشوبه شر يسير لان وجود الخير الكثير مع الشر اليسير آثر من عدم الخير الكثير لمكان الشر اليسير . [64] فلما تقرر بالآخرة عندهم ان المبدأ الاول يجب ان يكون واحدا ووقع هذا الشك فى الواحد جاوبوا فيه باجوبة ثلاثة فبعضهم زعم ان الكثرة انما جاءت من قبل الهيولى وهو انكساغورس وآله وبعضهم زعم ان الكثرة انما جاءت من قبل كثرة الآلات وبعضهم زعم ان الكثرة انما جاءت من قبل المتوسطات وأول من وضع هذا افلاطون .
وهو أقنعها رأيا لان السؤال يأتى فى الجوابين الآخرين وهو من اين جاءت كثرة المواد وكثرة الآلات فمن اعترف بهذه المقدمة فالشك مشترك بينهم والكلام فى الوجه الذى به لزمت الكثرة عن الواحد لازم لها اعنى فيمن اعترف ان الواحد لا يصدر عنه الا واحد . [65] واما المشهور اليوم فهو ضد هذا وهو ان الواحد الاول صدر عنه صدورا اولا جميع الموجودات المتغايرة فالكلام فى هذا الوقت مع أهل هذا الزمان انما هو فى هذه المقدمة [66] وأما ما اعترض به ابو حامد على المشائين فليس يلزمهم وهو انه ان كانت الكثرة لا حقة من جهة المتوسطات فليس يلزم عن ذلك الا كثرة بسيطة كل واحد منها مركب من كثرة فان الفلاسفة يرون تن ههنا كثرة بهاتين الجهتين كثرة لامور بسيطة وهى الموجودات البسيطة التى ليست فى هيولى وان هذه بعضها أسباب لبعض وترتقى كلها الى سبب واحد هو من جنسها وهو اول فى ذلك الجنس وان كثرة الاجرام السماوية انما جاءت عن كثرة هذه المبادى وان الكثرة التى دون الاجرام السماوية انما جاءت من قبل الهيولى والصورة والاجرام السماوية فلم يلزمهم شىء من هذا الشك . [67] فالاجرام السماوية متحركة اولا من المحركين لها الذين ليس هم فى مادة اصلا وصورها اعنى الاجرام السماوية مستفادة من اولئك المحركين وصور ما دون الاجرام السماوية مستفادة من الاجرام السماوية وبعضها من بعض سواء كانت صور الاجسام البسائط التى فى المادة الاولى الغير كائنة ولا فاسدة أو صورا لاجسام مركبة من الاجسام البسيطة وان التركيب فى هذه هو من قبل الاجرام السماوية هذا هو اعتقادهم فى النظام الذى ههنا .
واما الاشياء التى حركتهم اعنى الفلاسفة لهذا الاعتقاد فليس يمكن ان تبين ههنا اذ كان بنوه على اصول ومقدمات كثيرة تبين فى صنائع كثيرة وبصنائع كثيرة بعضها مرتب على بعض . [68] واما الفلاسفة من أهل الاسلام كابى نصر وابن سينا فلما سلموا لخصومهم ان الفاعل فى الغائب كالفاعل فى الشاهد وان الفاعل الواحد لا يكون منه الا مفعول واحد وكان الاول عند الجميع واحدا بسيطا عسر عليهم كيفية وجود الكثرة عنه حتى اضطرهم الامر ان لم يجعلوا الاول هو المحرك الحركة اليومية بل قالوا ان الاول هو موجود بسيط صدر عنه محرك الفلك الاعظم وصدر عن محرك الفلك الاعظم الفلك الاعظم ومحرك الفلك الثانى الذى تحت الاعظم اذ كان هذا المحرك مركبا من ما يعقل من الاول وما يعقل من ذاته . وهذا خطأ على أصولهم لان العاقل والمعقول هو شىء واحد فى العقل الانسانى فضلا عن العقول المفارقة . [69] وهذا كله ليس يلزم قول ارسطو فان الفاعل الواحد الذى وجد فى الشاهد يصدر عنه فعل واحد ليس يقال مع الفاعل الاول الا باشتراك الاسم وذلك ان الفاعل الاول الذى فى الغائب فاعل مطلق والذى فى الشاهد فاعل مقيد والفاعل المطلق ليس يصدر عنه الا فعل مطلق والفعل المطلق ليس يختص بمفعول دون مفعول وبهذا استدل ارسطاليس على ان الفاعل للمعقولات الانسانية عقل متبرى عن المادة اعنى من كونه يعقل كل شىء وكذلك استدل على العقل المنفعل انه لا كائن ولا فاسد من قبل انه يعقل كل شىء [70] والجواب فى هذا على مذهب الحكيم ان الاشياء التى لا يصح وجودها الا بارتباط بعضها مع بعض مثل ارتباط المادة مع الصورة وارتباط اجزاء العالم البسيطة بعضها مع بعض فان وجودها تابع لارتباطها واذا كان ذلك كذلك فمعطى الرباط هو معطى الوجود واذا كان كل مرتبط انما يرتبط بمعنى فيه واحد والواحد الذى به يرتبط انما يلزم عن واحد هو معه قائم بذاته فواجب ان يكون ههنا واحد مفرد قائم بذاته وواجب ان يكون هذا الواحد انما يعطى معنى واحدا بذاته وهذه الوحدة تتنوع على الموجودات بحسب طبائعها ويحصل عن تلك الوحدة المعطاة فى موجود موجود وجود ذلك الموجود وتترقى كلها الى الوحدة الاولى كما تحصل الحرارة التى فى موجود موجود من الاشياء الحارة عن الحار الاول الذى هو النار وتترقى اليها .
[71] وبهذا جمع ارسطو بين الوجود المحسوس والوجود المعقول وقال ان العالم واحد صدر عن واحد وان الواحد هو سبب الوحدة من جهة وسبب الكثرة من جهة ولما لم يكون من قبله وقف على هذا ولعسر هذا المعنى لم يفهمه كثير ممن جاء بعده كما ذكرنا . واذا كان ذلك كذلك فبين ان ههنا موجودا واحدا تفيض منه قوة واحدة بها توجد جميع الموجودات ولانها كثيرة فاذا عن الواحد بما هو واحد واجب ان توجد الكثرة أو تصدر او كيف ما شئت ان تقول وهذا هو معنى قوله وذلك بخلاف ما ظن من قال ان الواحد يصدر عنه واحد [72] فانظر هذا الغلط ما اكثره على الحكماء فعليك ان تتبين قولهم هذا هل هو برهان ام لا اعنى فى كتب القدماء لا فى كتب ابن سينا ويره الذين غيروا مذهب القوم فى العلم الالهى حتى صار ظنيا [73] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل اذا عرف مذهبنا اندفع الاشكال فان الموجودات تنقسم الى ما هى فى محل كالاعراض والصور والى ما هى ليست فى محل وهذا ينقسم الى ما هى محل لغيرها كالاجسام والى ما هى ليست بمحل كالموجودات التى هى جواهر قائمة بانفسها وهى تنقسم الى ما تؤثر فى الاجسام ونسميها نفوسا والى ما لا تؤثر فى الاجسام بل فى النفوس ونسميها عقولا مجردة .
فاما الموجودات التى تحل فى المحل كالاعراض فهى حادثة ولها علل حادثة وتنتهى الى مبدأ هو حادث من وجه دائم من وجه وهى الحركة الدورية وليس الكلام فيها . وانما الكلام فى الاصول القائمة بانفسها لا فى محل وهى ثلاثة اجسام وهى اخسها وعقول مجردة وهى التى لا تعلق لها بالاجسام لا بالعلاقة الفعلية ولا بالانطباع فيها وهى اشرفها ونفوس وهى اوسطها فانها تتعلق بالاجسام نوعا من التعلق وهو التأثير والفعل فيها فهى متوسطة فى الشرف فانها تتأثر من العقول وتؤثر فى الاجسام ثم الاجسام عشرة تسع سماوات والعاشر المادة التى هى حشو مقعر فلك القمر والسماوات التسع حيوانات لها اجرام ونفوس ولها ترتيب فى الوجود كما نذكره . وهو ان المبدأ الاول فاض من وجوده العقل الاول وهو موجود قائم بنفسه ليس بجسم ولا منطبع فى جسم يعرف نفسه ويعرف مبدأه وقد سميناه العقل الاول ولا مشاحة فى الاسامى سمى ملكا أو عقلا أو ما أريد ويلزم عن وجوده ثلاثة امور عقل ونفس الفلك الاقصى وهى السماء التاسعة وجرم الفلك الاقصى ثم لزم من العقل الثانى عقل ثالث ونفس فلك الكواكب وجرمه ثم لزم من العقل الثالث عقل رابع ونفس فلك زحل وجرمه ولزم من العقل الرابع عقل خامس ونفس فلك المشترى وجرمه وهكذا حتى انتهى الى العقل الذى لزم منه عقل ونفس فلك القمر وجرمه .
والعقل الاخير هو الذى يسمى العقل الفعال ثم لزم حشو فلك القمر وهى المادة القابلة للكون والفساد من العقل الفعال وطبائع الافلاك ثم ان المواد تمتزج بسبب حركات الافلاك والكواكب امتزاجات مختلفة تحصل منها المعادن والنبات والحيوان ولا يلزم ان يلزم من كل عقل عقل الى غير نهاية لان هذه العقول مختلفة الانواع فما ثبت لواحد لا يلزم للآخر . فخرج منه ان العقول بعد المبدأ الاول عشرة والافلاك تسعة ومجموع هذه المبادى الشريفة بعد الاول تسعة عشر وحصل منه أن تحت كل عقل من العقول الاول ثلاثة اشياء عقل ونفس فلك وجرمه فلا بد وان يكون فى مبداه تثليث لا محالة ولا يتصور كثرة فى المعلول الاول الا من وجه واحد وهو انه يعقل مبدأه ويعقل نفسه وهو باعتبار ذاته ممكن الوجود لان وجوب وجوده بغيره لا بنفسه وهذه معان ثلاثة مختلفة فالاشرف من المعلولات الثلاثة ينبغى ان ينسب الى الاشرف من هذه المعانى فيصدر منه العقل من حيث انه يعقل مبدأه ويصدر نفس الفلك من حيث انه يعقل نفسه ويصدر جرم الفلك من حيث انه ممكن الوجود بذاته . فيبقى ان يقال هذا التثليث من أين حصل فى المعلوم الاول ومبداه واحد فنقول لم يصدر من المبدأ الاول الا واحد وهو ذات هذا العقل الذى به يعقل نفسه ولزمه ضرورة لا من جهة المبدأ ان عقل المبدأ وهو فى ذاته ممكن الوجود وليس له الامكان من المبدأ الأول بل هو لذاته ونحن لا نبعد ان يوجد من الواحد واحد يلزم ذلك المعلول لا من جهة المبدأ امور ضرورية اضافية أو غير اضافية فيحصل بسببه كثرة ويصير بذلك مبدأ الوجود الكثرة فعل هذا الوجه يمكن ان يلتقى المركب بالبسيط اذ لا بد من الالتقاء ولا يمكن الا كذلك فهو الذى يجب الحكم به .
فهذا هو القول فى تفهيم مذهبهم [74] قلت هذا كله تخرص على الفلاسفة من ابن سينا وأبى نصر وغيره [75] ومذهب القوم القديم هو ان ههنا مبادى هى الاجرام السماوية ومبادى الاجرام السماوية موجودات مفارقة للمواد هى المحركة للاجرام السماوية والاجرام السماوية تتحرك اليها على جهة الطاعة لها والمحبة فيها والامتثال لامرها اياها بالحركة والفهم عنها وانها انما خلقت من اجل الحركة . [76] وذلك انه لما صح ان المبادى التى تحرك الاجرام السماوية هى مفارقة للمواد وانها ليست باجسام لم يبق وجه به يحرك الاجسام ما هذا شأنه الا من جهة ان المحرك امر بالحركة ولذلك لزم عندهم ان تكون الاجسام السماوية حية ناطقة تعقل ذواتها وتعقل مباديها المحركة لها على جهة الامر لها ولما تقرر انه لا فرق بين العلم والمعلوم الا ان المعلوم فى مادة والعلم ليس فى مادة وذلك فى كتاب النفس فاذا وجدت موجودات ليست فى مادة وجب ان يكون جوهرها علما او عقلا او كيف شئت ان تسميها [77] وصح عندهم ان هذه المبادى مفارقة للمواد من قبل انها التى افادت الاجرام السماوية والحركة الدائمة التى لا يلحقها فيها كلال ولا تعب وان كل ما يفيد حركة دائمة بهذه الصفة فانه ليس جسما ولا قوة فى جسم وان الجسم السماوى انما استفاده البقاء من قبل المفارقات [78] وصح عندهم ان هذه المبادى المفارقة وجودها مرتبط بمبدأ اول فيها ولو لا ذلك لم يكن ههنا نظام موجود واقاويلهم مسطورة فى ذلك فينبغى لمن أراد معرفة الحق ان يقف عليها من عندهم [79] وما يظهر ايضا من كون جميع الافلاك تتحرك الحركة اليومية مع انها تتحرك بها المحركات التى تخصها مما صح عندهم ان الآمر بهذه الحركة هو المبدأ الاول وهو الله سبحانه وانه امر سائر المبادى ان تأمر سائر الافلاك بسائر الحركات وان بهذا الامر قامت السماوات والارض كما ان بأمر الملك الاول فى المدينة قامت جميع الاوامر الصادرة ممن جعل له الملك ولاية امر من الامور من المدينة الى جميع من فيها من اصناف الناس كما قال سبحانه وأوحى فى كل سماء امرها وهذا التكليف والطاعة هى الاصل فى التكليف والطاعة التى وجبت على الانسان لكونه حيوانا ناطقا .
[80] واما ما حكاه ابن سينا من صدور هذه المبادى بعضها من بعض فهو شىء لا يعرفه القوم وانما الذى عندهم ان لها من المبدأ الاول مقامات معلومة لا يتم لها وجود الا بذلك المقام منه كما قال سبحانه وما منا الا له [81] مقام معلوم وان الارتباط الذى بينها هو الذى يوجب كونها معلولة بعضها عن بعض وجميعها عن المبدأ الاول ولنه ليس يفهم من الفاعل والمفعول والخالق والمخلوق فى ذلك الوجود إلا هذا المعنى فقط وما قلناه من ارتباط وجود كل موجود بالواحد فذلك خلاف ما يفهم ههنا من الفاعل والمفعول والصانع والمصنوع فلو تخيلت آمرا له مامورون كثيرون واولئك المأمورون لهم مأمورون آخر ولا وجود للمأمورين الا فى قبول الامر وطاعة الامر ولا وجود لمن دون المأمورين الا بالمامورين لوجب ان يكون الآمر الاول هو الذى اعطى جميع الموجودات المعنى الذى به صارت موجودة فانه ان كان شىء وجوده فى انه مامور فلا وجود له الا من قبل الآمر الاول . وهذا المعنى هو الذى يرى الفلاسفة انه عبرت عنه الشرائع بالخلق والاختراع والتكليف . [82] فهذا هو اقرب تعليم يمكن ان يفهم به مذهب هؤلاء القوم من غير ان يلحق ذلك الشنعة التى تلحق من سمع مذاهب القوم على التفصيل الذى ذكره أبو حامد ههنا [83] وهذا كله يزعمون انه قد تبين فى كتبهم فمن امكنه ان ينظر فى كتبهم على الشروط التى ذكروها فهو الذى يقف على صحة ما يزعمون أو ضده وليس يفهم من مذهب أرسطو غير هذا ولا من مذهب افلاطون وهو منتهى ما وقفت عليه العقول الانسانية .
وقد يمكن الانسان ان يقف على هذه المعانى من اقاويل عرض لها أن كانت مشهورة مع انها معقولة وذلك ان ما شأنه ذلك الشأن من التعليم فهو لذيذ محبوب عند الجميع . [84] واحد المقدمات التى يظهر منها هذا المعنى هو ان الانسان اذا تأمل ما ههنا ظهر له ان الاشياء التى تسمى حية عالمة هى الاشياء المتحركة من ذاتها بحركات محدودة نحو اغراض وافعال محدودة تتولد عنها أفعال محدودة ولذلك قال المتكلمون ان كل فعل فانما يصدر عن حى عالم فاذا حصل له هذا ااصل وهو ان كل ما يتحرك حركات محدودة فيلزم عنها افعال محدودة منتظمة فهو حيوان عالم واضاف الى ذلك ما هو مشاهد بالحس وهو ان السماوات تتحرك من ذاتها حركات محدودة يلزم عن ذلك فى الموجودات التى دونها افعال محدودة ونظام وترتيب به قوام ما دونها من الموجودات تولد اصل ثالث لا شك فيه وهو ان السماوات اجسام حية مدركة . [85] فاما ان حركاتها يلزم عنها افعال محدودة بها قوام ما ههنا وحفظه من الحيوان والنبات والجماد فذلك معروف بنفسه عند التأمل فانه لو لا قرب الشمس وبعدها فى فلكها المائل لم يكن ههنا فصول اربعة ولو لم يكن ههنا فصول اربعة لما كان نبات ولا حيوان ولا جرى الكون على نظام فى كون الاسطقسات بعضها من بعض على السواء لينحفظ لها الوجود مثال ذلك انه اذا بعدت الشمس الى جهة الجنوب برد الهواء فى جهة الشمال فكانت الامطار وكثر كون الاسطقس المائى وكثر فى جهة الجنوب تولد الاسطقس الهوائى وفى الصيف بالعكس اعنى اذا صارت الشمس قرب سمت رؤسنا وهذه الافعال التى تلفى للشمس من قبل القرب والبعد الذى لها دائما من موجود موجود من المكان الواحد بعينه تلفى للقمر ولجميع الكواكب فان لكلها افلاكا مائلة وهى تفعل فصولا اربعة فى حركاتها الدورية واعظم من هذه كلها فى ضرورة وجود المخلوقات وحفظها الحركة العظمى اليومية الفاعلة لليل والنهار وقد نبه الكتاب العزيز على العناية بالانسان لتسخير جميع السماوات له فى غير ما آية مثل قوله سبحانه سخر لكم الليل والنهار الآية .
[86] فاذا تأمل الانسان هذه الافعال والتدبيرات اللازمة المتقنة عن حركات الكواكب ورأى الكواكب تتحرك هذه الحركات وهى ذوات اشكال محدودة ومن جهات محدودة ونحو افعال محدودة وحركات متضادة علم ان هذه الافعال المحدودة انما هى عن موجودات مدركة حية ذوات اختيار وارادة . ويزيده اقناعا فى ذلك اذ يرى ان كثيرا من الاجسام الصغيرة الحقيرة الخسيسة المظلمة الاجساد التى ههنا لم تعدم الحياة بالجملة على صغر أجرامها وخساسة اقدارها وقصر اعمارها واظلام اجسادها وان الجواد الالهى افاض عليها الحياة والادراك التى بها دبرت ذاتها وحفظت وجودها علم على القطع ان الاجسام السماوية احرى أن تكون حية مدركة من هذه الاجسام لعظم اجرامها وشرف وجودها وكثرة انوارها كما قال سبحانه لخلق السماوات والارض اكبر من خلق الناس ولكن اكثر الناس لا يعلمون . وبخاصة اذا اعتبر تدبيرها للاجسام الحية التى ههنا علم على القطع انها حية فان الحى لا يدبره الا حى اكمل حيوة منه . [87] فاذا تأمل الانسان هذه الاجسام العظيمة الحية الناطقة المختارة المحيطة بنا ونظر الى اصل ثالث وهو ان عنايتها بما ههنا هى غير محتاجة اليها فى وجودها علم انها مأمورة بهذه الحركات ومسخرة لما دونها من الحيوانات والنبات والجمادات وان الآمر لها غيرها وهو غير جسم ضرورة لانه لو كان جسما لكان واحدا منها .
وكل واحد منها مسخر لما دونه ههنا من الموجودات وخادم لما ليس يحتاج الى خدمته فى وجوده وانه لو لا مكان هذا الآمر لما اعتنت بما ههنا على الدوام والاتصال لانها مريدة ولا منفعة لها خاصة فى هذا الفعل فاذا انما يتحرك من قبل الامر والتكليف الجرم المتوجه اليها لحفظ ما ههنا واقامة وجوده والآمر هو الله سبحانه وهذا كله معنى قوله تعالى اتينا طائعين . ومثال هذا فى الاستدلال لو ان انسانا رأى جمعا عظيما من الناس ذوى خطر وفضل مكبين على افعال محدودة لا يخلون بها طرفه عين مع ان تلك الافعال غير ضرورية فى وجودهم وهم غير محتاجين اليها لأيقن على القطع انهم مكلفون ومأمورون بتلك الافعال وان لهم أميرا هو الذى أوجب لهم تلك الخدمة الدائمة للعناية بغير هم المستمرة هو أعلى قدرا منهم وأرفع رتبة وانهم كالعبيد المسخرين له وهذا المعنى هو الذى اشار اليه الكتاب العزيز فى قوله سبحانه وكذلك نرى ابراهيم ملكوت السماوات والارض الآية . [88] واذا اعتبر الانسان أمرا آخر وهو ان كل واحد من الكواكب السبعة له حركات خادمة لحركته الكلية ذوات اجسام تخدم جسمه الكلى كانها خدمة يعتنون بخادم واحد علم ايضا على القطع ان لجماعة كل كوكب منها آمرا خاصا بهم رقيبا عليهم من قبل الآمر الاول مثل ما يعرض عند تدبير الجيوش ان يكون منها جماعة جماعة كل واحد منها تحت آمر واحد واولئك الآمرون وهم المسمون العرفاء يرجعون الى أمير واحد وهو امير الجيش كذلك الامر فى حركات الاجرام السماوية التى ادرك القدماء من هذه الحركات وهى نيف على الاربعين ترجع كلها الى سبع آمرين وترجع السبع او الثمانية على اختلاف بين القدماء فى عدد الحركات الى الآمر الاول سبحانه .
[89] وهذه المعرفة تحصل للانسان بهذا الوجه سواء علم كيف مبدأ خلقة هذه الاجسام اعنى السماوية أو لم يعلم وكيف ارتباط وجود سائر الآمرين بالآمر الاول او لم يعلم فانه لا شك انها لو كانت موجودة من ذاتها أعنى قديمة من غير علة ولا موجد لجاز عليها الا تأتمر لآمر واحد لها بالتسخير والا تطيعه وكذلك حال الآمرين مع الامر الاول واذا لم يجز ذلك عليها فهنالك نسبة بينها وبينه اقتضت لها السمع والطاعة وليس ذلك أكثر من انها ملك له فى عين وجودها لا فى عرض من اعراضها كحال السيد مع عبيده بل فى نفس وجودها فانه ليس هنالك عبودية زائدة على الذات بل تلك الذوات تقومت بالعبودية وهذا هو معنى قوله سبحانه ان كل من فى السموات والارض الا آتى الرحمن عبدا وهذا الملك هو ملكوت السموات والارض الذى اطلع الله تعالى عليه ابراهيم عليه السلام فى قوله تعالى وكذلك نرى ابراهيم ملكوت السموات والارض . [90] وانت تعلم انه اذا كان الامر هكذا فانه يجب الا تكون خلقة هذه الاجسام ومبدأ كونها على نحو كون الاجسام التى ههنا وان العقل الانسانى يقصر عن ادراك كيفية ذلك الفعل وان كان يعترف بالوجود فمن رام ان يشبه الوجودين احدهما بالآخر وان الفاعل لها فاعل بالنحو الذى توجد الفاعلات ههنا فهو شديد الغفلة عظيم الزلة كثير الوهلة [91] فهذا هو اقصى ما يفهم به مذاهب القدماء فى الاجرام السماوية وفى اثبات الخالق لها وفى انه ليس بجسم واثبات ما دونه من الموجودات التى ليست باجسام واحدها هى النفس .
[92] واما اثبات وجوده من كونها محدثة على نحو حدوث الاجسام التى نشاهدها كما رام المتكلمون فعسير جدا والمقدمات المستعملة فى ذلك هى غير مفضية بهم الى ما قصدوا بيانه وسنبين هذا من قولنا فيما بعد عند التكلم فى طرق اثبات وجود الله سبحانه [93] واذ قد تقرر هذا فلنرجع الى ذكر شىء مما يقوله ابو حامد فى مناقضة ما حكاه عن الفلاسفة ونعرف مرتبته فى الحق اذ كان ذلك هو المقصود الاول فى هذا الكتاب [94] قال ابو حامد رادا على الفلاسفة قلنا ما ذكرتموه تحكمات وهى على التحقيق ظلمات فوق ظلمات لو حكاه الانسان عن منام رآه لاستدل به على سوء مزاجه أو اورد جنسه فى الفقهيات التى قصارى المطلب فيها تخمينات لقيل انها ترهات لا تفيد غلبات الظنون [95] قلت لا يبعد ان يعرض مثل هذا للجهال مع العلماء وللجمهور مع الخواص كما يعرض ذلك لهم فى المصنوعات فان الصناع اذا أوردوا صفات كثيرة من مصنوعاتهم على العوام وتضمنوا الافعال العجيبة عنها هذىء بهم الجمهور وظنوا انهم مبرسمين وهم فى الحقيقة الذين ينزلون منزلة المبرسمين من العقلاء والجهال من العلماء وامثال هذه الاقاويل لا ينبغى ان يتلقى بها اراء العلماء واهل النظر . [96] وقد كان الواجب عليه اذ ذكر هذه الاشياء ان يذكر الاراء التى حركتهم الى هذه الاشياء حتى يقايس السامع بينها وبين الاقاويل التى يروم بها هو ابطالها [97] قال أبو حامد ومداخل الاعتراض على مثله لا تنحصر ولكنا نورد وجوها معدودة الاول من هذا انا نقول ادعيتم ان أحد معانى الكثرة فى المعلول الاول انه ممكن الوجود فنقول كونه ممكن الوجود عين وجوده أو غيره فان كان عينه فلا ينشأ منه كثرة وان كان غيره فهلا قلتم فى المبدا الاول كثرة لانه موجود وهو مع ذلك واجب الوجود فوجوب الوجود غير نفس الوجود فليجز صدور المختلفات منه لهذه الكثرة .
وان قيل لا معنى لوجوب الوجود الا الوجود فلا معنى لامكان الوجود الا الوجود . فان قلتم يمكن ان يعرف كونه موجودا ولا يعرف كونه ممكنا فهو غيره فكذا واجب الوجود يمكن ان يعرف وجوده ولا يعرف وجوبه الا بعد دليل آخر فليكن غيره . وبالجملة الوجود أمر عام ينقسم الى واجب والى ممكن فان كان فصل احد القسمين زائدا على العام فكذلك الفصل الثانى ولا فرق فان قيل امكان الوجود له من ذاته ووجوده من غيره فكيف يكون ما له من ذاته وما له من غيره واحدا قلنا وكيف يكون وجوب الوجود هو عين الوجود ويمكن أن ينفى وجوب الوجود ويثبت الوجود والواحد الحق من كل وجه هو الذى لا يتسع المنفى والاثبات اذ لا يمكن ان يقال موجود وليس بموجود او واجب الوجود وليس بواجب الوجود ويمكن ان يقال موجود وليس بواجب الوجود كما يمكن ان يقال موجود وليس بممكن الوجود وانما يعرف الوحدة بهذا فلا يستقيم تقدير ذلك فى الاول ان صح ما ذكروه من كون امكان الوجود غير الوجود الممكن [98] قلت اما قوله ان قولنا فى الشىء انه ممكن الوجود لا يخلو اما ان يكون عين الوجود أو غيره اى معنى زائدا على الوجود فان كان عينه فليس بكثرة فلا معنى لقولهم ان ممكن الوجود هو الذى فيه كثرة وان كان غيره لزمكم ذلك فى واجب الوجود فيكون واجب الوجود فيه كثرة وذلك خلاف ما يضعون فانه كلام غير صحيح .
[99] وقد ترك قسما ثالثا وذلك ان واجب الوجود ليس هو معنى زائدا على الوجود خارج النفس وانما هو حالة للموجود الواجب الوجود ليست زائدة على ذاته وكانها راجعة الى نفى العلة اعنى ان يكون وجوده معلولا عن غيره فكانه ما أثبت لغيره سلب عنه بمنزلة قولنا فى الموجود انه واحد وذلك ان الوحدة ليست تفهم فى الموجود معنى زائدا على ذاته خارج النفس فى الوجود مثل ما يفهم من قولنا موجود ابيض وانما يفهم منه حالة عدمية وهى عدم الانقسام وكذلك واجب الوجود انما يفهم من وجوب الوجود حالة عدمية اقتضتها ذاته وهو ان يكون وجوب وجوده بنفسه لا بغيره . [100] وكذلك قولنا ممكن الوجود من ذاته ليس يمكن ان يفهم منه صفة زائدة على الذات خارج النفس كما فهم من الممكن الحقيقى وانما يفهم منه ان ذاته تقتضى الا يكون وجوده واجبا الا بعلة فهو يدل على ذات اذا سلب عنه علته لم يكن واجب الوجود بذاته بل كان غير واجب الوجود أى مسلوبا عنه صفة وجوب الوجود فكانه قال ان الواجب الوجود منه ما هو واجب لنفسه ومنه ما هو واجب لعلة والذى هو واجب لعلة ليس واجبا لنفسه فلا يشك احد ان هذه الفصول ليست فصولا جوهرية اى قاسمة للذات ولا زائدة على الذات وانما هى احوال [101] سلبية او اضافية مثل قولنا فى الشىء انه موجود فانه ليس يدل على معنى زائد على جوهره خارج النفس كقولنا فى الشىء انه مبيض ومن هذا غلط ابن سينا فظن ان الواحد معنى زائد على الذات وكذلك الوجود على الشىء فى قولنا ان الشىء موجود وستأتى هذه المسئلة .
[102] واول من استنبط هذه العبارة هو ابن سينا اعنى قوله ممكن الوجود من ذاته واجب من غيره وذلك ان الامكان هو صفة فى الشىء غير الشىء الذى فيه الامكان فيقتضى ظاهر هذا اللفظ ان يكون ما دون الاول مركبا من شيئين اثنين احدهما المتصف بالامكان والثانى المتصف بوجوب الوجود فهى عبارة ردية . [103] ولكن تذا فهم منه المعنى الذى قلناه لم يلحق الشك الذى الزمه اياه ابو حامد وانما يبقى عليه هل اذا فهم من المعلول الاول امكان وجوده هل يقتضى له ان يكون مركبا ام لا لانه ان كانت الصفة اضافية لم تقتض له التركيب وليس كل شىء يعقل فيه احوال متغايرة يقتضى ان تكون الاحوال صفات زائدة على ذاته خارج النفس فان هذا حال الأعدام وحال الاضافات ولذلك لم ير قوم من القدماء ان يعدوا مقولة الاضافة فى الموجودات خارج النفس اعنى العشر مقولات وابو حامد يوجب فى قوله ان كل ما كان له مفهوم زائد انه يقتضى معنى زائدا خارج النفس بالفعل وهو غلط وقول سفسطانى وذلك بين من قوله وبالجملة الوجود امر عام ينقسم الى واجب والى ممكن فان كان فصل احد القسمين زائدا على العام فكذلك الفصل الثانى لا فرق [104] فان قسمة الوجود الى ممكن وواجب ليس كقسمة الحيوان الى ناطق وغير ناطق او الى مشاء وسابح وطائر لان هذه امور زائدة على الجنس توجب انواعا زائدة والحيوانية معنى مشترك لها وهذه الفصول زائدة عليها واما الممكن الذى قسم اليه ابن سينا الموجود فليس معنى خارج النفس بالفعل وهو عبارة ردية كما قلنا وذلك ان الموجود الذى له علة فى وجوده ليس له مفهوم من ذاته الا العدم اعنى ان كل ما هو موجود من غيره فليس له من ذاته الا العدم الا ان تكون طبيعته طبيعة الممكن الحقيقى ولذلك كانت قسمة الموجود الى واجب الوجود وممكن الوجود قسمة غير معروفة اذا لم يرد بالممكن الممكن الحقيقى وسياتى هذا بعد .
[105] وتحصيل هذا الموضع ان الموجود اذا قسم فاما ان ينقسم الى فصول ذاتية او احوال اضافية او اعراض زائدة على الذات فقسمته الى فصول ذاتية تقتضى ولا بد تكثر الافعال عنه واما قسمته الى احوال اضافية او عرضية فليس تقتضى تكثر افعال مختلفة فان ادعى مدع ان قسمته الى صفات حالية تقتضى له افعالا فالمبدأ الاول تصدر منه كثرة ضرورة ليس تحتاج الى معلول عنه هو مبدأ الكثرة وان قال انه ليس تقتضى كثرة الصفات الحالية صدور افعال مختلفة فولا الصفات الحالية التى فى المعلول الاول تقتضى عنه صدور افعال مختلفة فوضع من وضع المعلول الاول على هذا افضل [106] وقوله وقد كان هذا الرجل زعم ان الامكان ليس له وجود الا فى الاذهان فهلا يلزم هذا القول فى هذا المكان وليس يمتنع فى الذات الواحدة ان يلزمها النفى والاثبات فى احوالها من غير ان يلزم تكثر فى تلك الذات كما منعه ابو حامد واذا فهمت هذا قدرت ان تاتى بحل ما يقوله فى هذا الفصل [107] فان قيل يلزم على هذا الا يكن تركيب لا فى واجب الوجود بذاته ولا فى واجب الوجود بغيره قلنا اما واجب الوجود بغيره فان العقل يدرك فيه تركيبا من علة ومعلول فان كان جسما لزم ان يكون فيه اتحاد من جهة وكثرة من اخرى اعنى الاجسام الغير الكائنة الفاسدة اعنى اتحادا بالفعل وكثرة بالقوة وان كان غير جسم لم يدرك العقل كثرة لا بالقوة ولا بالفعل بل اتحادا من جميع الوجوه ولذلك يطلق القوم على هذا النوع من الموجودات انها بسيطة لكنهم يقولون فى هذه الموجودات ان العلة فيها ابسط من المعلول ولذلك يرون ان الاول هو ابسطها لان الاول لا يفهم منه علة ومعلول اصلا وما بعد الاول يفهم العقل فيه التركيب ولذلك كان الثانى عندهم ابسط من الثالث هكذا ينبغى ان يفهم مذهب القوم فيكون معنى العلة والمعلول فى هذه الموجودات كان فيها كثرة بالقوة تظهر فى المعلول اعنى ان يصدر عنه معلولات كثيرة لا فيه فى وقت من الاوقات فاذا فهم هذا من قولهم وسلم لهم لم يلحقهم الاعتراض الذى الحقهم ابو حامد .
[108] واما اذا فهم من قولهم ان الثانى يعقل ذاته ويعقل مبدأه فهو بما يعقل من ذاته يصدر عنه شىء وبما يعقل من مبدأه يصدر عنه شىء آخر لانه ذو صورتين او وجودين كما فهمه ابو حامد عنهم فهو قول باطل لانه لو كان ذلك كذلك كان مركبا من اكثر من صورة واحدة وكانت تكون تلك الصورة واحدة بالموضوع كثيرة بالحد كالحال فى النفس لكن اكد هذا الظن بهم ما يزعمون من صدور بعضها عن بعض وكانهم ارادوا ان يفهموا الامر هنالك بتشبيه ذلك بالفاعلات المحسوسة وبحق صارت العلوم الالهية لما حشيت بهذه الاقاويل اكثر ظنية من صناعة الفقه . [109] فقد تبين لك من هذا القول ان ما رام ابو حامد من ان يلزمهم الكثرة فى واجب الوجود من اجل الزامهم اياها فى ممكن الوجود انه ليس بصحيح لانه ان فهم من الامكان الامكان الحقيقى كان هنالك تركيب ولا بد وان كان ذلك مستحيلا على ما قلناه وسنقوله بعد لم يلزم مثل ذلك فى واجب الوجود وان فهم من الامكان معنى ذهنيا لم يلزم ان يكون ولا واحد منهما مركبا من هذه الجهة وانما يفهم منه التركيب من جهة ما هو علة ومعلول [110] قال ابو حامد هو ان نقول أعقله مبدأه عين وجوده وعين عقله نفسه ام غيره فان كان عينه فلا كثرة فى ذاته الا فى العبارة عن ذاته وان كان غيره فهذه الكثرة موجودة فى الاول فانه يعقل ذاته ويعقل غيره [111] قلت الصحيح ان ما يعقل من مبدأه هو عين ذاته وانه فى طبيعة المضاف وبذلك نقص عن مرتبة الاول والاول فى طبيعة الموجود بذاته والصحيح عندهم ان الاول لا يعقل من ذاته الا ذاته لا امرا مضافا وهو كونه مبدأ لكن ذاته عندهم هى جميع العقول بل جميع الموجودات بوجه اشرف واتم من جميعها على ما سنقوله بعد ولذلك ليس يلزم هذا القول الشناعات التى يلزمونها اياه [112] قال ابو حامد فان زعموا ان عقله ذاته عين ذاته ولا يعقل ذاته ما لم يعقل انه مبدأ لغيره فان العقل يطابق المعقول فيكون راجعا الى ذاته [113] قلت هذا كلام مختل فان كونه مبدأ هو معنى مضاف فلا يصح ن يكون عين ذاته ولو عقل كونه مبدأ لعقل ما هو له مبدأ على النحو من الوجود الذى هو عليه ولو كان ذلك كذلك لاستكمل الاشرف بالاخس فان المعقول هو كمال العاقل عندهم على ما يظهر فى علوم العقل الانسانى [114] قال ابو حامد فنقول والمعلول عقله ذاته عين ذاته فانه عقل بجوهره فيعقل نفسه والعقل والعاقل والمعقول منه أيضا واحد ثم ان كان عقله ذاته عين ذاته فليعقل ذاته معلولا لعلة فانه كذلك والعقل يطابق المعقول فيرجع الكل الى ذاته فالكثرة اذا غير موجودة وان كانت هذه كثرة فهى موجودة فى الاول فليصدر منه المختلفات [115] قلت ما حكاه ههنا عن الفلاسفة فى وجود الكثرة فقط دون المبدأ الاول هو كلام فاسد غير جار على أصولهم فانه لا كثرة فى تلك العقول أصلا عندهم وليس تتباين عندهم من جهة البساطة والكثرة وانما تتباين من جهة العلة والمعلول والفرق بين عقل الاول ذاته وسائر العقول ذواتها عندهم ان العقل الاول يعقل من ذاته معنى موجودا بذاته لا معنى ما مضافا الى علة وسائر العقول تعقل من ذواتها معنى مضافا الى علتها فيدخلها الكثرة من هذه الجهة فليس يلزم ان تكون كلها فى مرتبة واحدة من البساطة اذ كانت ليست فى مرتبة واحدة من الاضافة الى المبدأ الاول ولا واحد منها يوجد بسيطا بالمعنى الذى به الاول بسيط لان الاول معدود فى الوجود بذاته وهى فى الوجود المضاف [116] واما قوله ثم ان كان عقله ذاته عين ذاته فليعقل ذاته معلولة لعلة فانه كذلك والعقل يطابق المعقول فيرجع الكل الى ذاته فلا كثرة اذا وان كانت هذه كثرة فهى موجودة فى الاول فانه ليس يلزم من كون العقل والمعقول فى العقول المفارقة معنى واحدا بعينه ان تكون كلها تستوى فى البساطة فانهم يضعون ان هذا المعنى تتفاضل فيه العقول بالاقل والازيد وهو لا يوجد بالحقيقة الا فى العقل الاول والسبب فى ذلك ان العقل الاول ذاته قائمة بنفسها وسائر العقول تعقل من ذواتها انها قائمة به فلو كان العقل والمعقول فى واحد واحد منها من الاتحاد فى المرتبة الذى هو فى الاول لكانت الذات الموجودة بذاتها توافق الموجودة بغيرها أو لكان العقل لا يطابق طبيعة الشىء المعقول وذلك كله مستحيل عندهم .
[117] وهذا الكلام كله والجواب هو جدلى وانما يمكن ان يتكلم فى هذا كلاما برهانيا مع قصور نظر فى الانسان فى هذه المعانى اذا تقدم الانسان فعرف ما هو العقل ولا يعرف ما هو العقل حتى يعرف ما هى النفس ولا يعرف ما هى النفس حتى يعرف ما هو المتنفس فلا معنى للكلام فى هذه المعانى ببادئ الرأى وبالمعارف العامة التى ليست بخاصة ولا مناسبة واذا تكلم الانسان فى هذه المعانى قبل أن يعلم طبيعة العقل كان كلامه فيها أشبه شىء بمن يهذى ولذلك صارت الاشعرية اذا حكت آراء الفلاسفة اتت فى غاية الشناعة والبعد من النظر الاول الذى للانسان فى الموجودات [118] قال ابو حامد ولنترك دعوى وحدانيته من كل وجه ان كانت الوحدانية تزول بهذا النوع من الكثرة [119] قلت يريد انهم اذا وضعوا ان الاول يعقل ذاته ويعقل من ذاته انه علة لغيره فلهم أن ينزلوا انه ليس واحدا من كل جهة اذ كان لم يتبين بعد انه يجب ان يكون واحدا من كل جهة وهذا الذى قاله هو مذهب بعض المشائين ويتأولون انه مذهب ارسطاطاليس [120] قال ابو حامد فان قيل الاول لا يعقل الا ذاته وعقله ذاته هو عين ذاته فالعقل والعاقل والمعقول واحد ولا يعقل غيره فالجواب من وجهين احدهما ان هذا المذهب لشناعته هجره ابن سينا وسائر المحققين وزعموا ان الاول يعقل نفسه مبدأ لفيضان ما يفيض منه ويعقل الموجودات كلها بانواعها عقلا كليا لا جزئيا اذ استقبحوا قول القائل المبدأ الاول لا يصدر منه الا عقل واحد ثم لا يعقل ما يصدر منه ومعلوله عقل ويفيض منه عقل ونفس فلك وجرم فلك ويعقل نفسه ومعلولاته الثلاث وعلته ومبدأه لا يعقل الا نفسه فيكون المعلول اشرف من العلة من حيث ان العلة ما فاض منها الا واحد وقد فاض من هذا ثلاثة أمور والاول ما عقل الا نفسه وهذا عقل نفسه ونفس المبدأ ونفس المعلولات ومن قنع ان يكون قوله فى الله سبحانه راجعا الى هذه الرتبة فقد جعله احقر من كل موجود يعقل نفسه ويعقله فان ما يعقله ويعقل نفسه أشرف منزلة منه اذ كان هو لا يعقل الا نفسه وقد انتهى منهم التعمق فى التعظيم الى ان أبطلوا كل ما يفهم من العظمة وقربوا حاله تعالى من حال الميت الذى لا خبر له بما يجرى فى العالم الا انه فارق الميت فى شعوره بنفسه فقط .
وهكذا يفعل الله بالزائغين عن سبيله والناكبين لطريق الهدى المنكرين لقوله ما اشهدتهم خلق السماوات والارض ولا خلق أنفسهم الظانين بالله ظن السوء المعتقدين ان الامور الربوبية يستولى على كنهها القوى البشرية المغرورين بعقولهم زاعمين ان فيها مندوحة عن تقليد الرسل واتباعهم فلا جرم اضطروا فى الاعتراف بان لباب معقولاتهم رجعت الى ما لو حكى فى منام لتعجب منه [121] قلت انه ينبغى للذى يريد ان يخوض فى هذه الاشياء ان يعلم ان كثيرا من الامور التى تثبت فى العلوم النظرية اذا عرضت على بادئ الرأى والى ما يعقله الجمهور من ذلك كانت بالاضافة اليهم شبيها بما يدرك النائم فى نومه كما قال وان كثيرا من هذه ليس تلفى لها مقدمات من نوع المقدمات التى هى معقولة عند الجمهور يقنعون بها فى أمثال هذه المعانى بل لا سبيل الى أن يقع بها لاحد اقناع وانما سبيلها أن يحصل بها اليقين لمن يسلك فى معرفتها سبيل اليقين . مثال ذلك انه لو قيل للجمهور ولمن هو ارفع رتبة فى الكلام منهم ان الشمس التى تظهر للعين فى قدر قدم هى نحو من مائة وسبعين ضعفا من الارض لقالوا هذا من المستحيل ولكان من يتخيل ذلك عندهم كالنائم ولعسر علينا اقناعهم فى هذا المعنى بمقدمات يقع لهم التصديق بها من قرب فى زمان يسير بل لا سبيل ان يتحصل مثل هذا العلم الا بطريق البرهان لمن سلك طريق البرهان .
[122] واذا كان هذا موجودا فى مطالب الامور الهندسية وبالجملة فى الامور التعاليمية فاحرى ان يكون ذلك موجودا فى العلوم الالهية أعنى ما اذا صرح به للجمهور كان شنيعا وقبيحا فى بادئ الرأى وشبيها بالاحلام اذ ليس يوجد فى هذا النوع من المعارف مقدمات محمودة يتأتى من قبلها الاقناع فيها للعقل الذى فى بادئ الرأى اعنى عقل الجمهور فانه يشبه ان يكون ما يظهر بآخره للعقل هو عنده من قبيل المستحيل فى أول امره . [123] وليس يعرض هذا فى الامور العلمية بل وفى العملية ولذلك لو قدرنا أن صناعة من الصنائع قد دثرت ثم توهم وجودها لكان فى بادئ الرأى من المستحيل ولذلك يرى كثير من الناس ان هذه الصنائع هى من مدارك ليست بانسانية فبعضهم ينسبها الى الجن وبعضهم ينسبها الى الانبياء حتى لقد زعم ابن حزم ان اقوى الادلة على وجود النبوة هو وجود هذه الصنائع . [124] واذا كان هذا هكذا فينبغى لمن آثر طلب الحق اذا وجد قولا شنيعا ولم يجد مقدمات محمودة تزيل عنه تلك الشنعة الا يعتقد ان ذلك القول باطل وان يطلبه من الطريق الذى زعم المدعى له انه يوقف منها عليه ويستعمل فى تعلم ذلك من طول الزمان والترتيب ما تقتضيه طبيعة ذلك الامر المتعلم واذا كان هذا موجودا فى غير العلوم الالهية فهذا المعنى فى العلوم الالهية احرى ان يكون موجودا لعبد هذه العلوم عن العلوم التى فى بادئ الرأى .
[125] واذا كان هذا هكذا فينبغى ان يعلم انه ليس يمكن ان يقع فى هذا الجنس مخاطبة جدلية مثل ما وقعت فى سائر المسائل والجدل نافع مباح فى سائر العلوم ومحرم فى هذا العلم ولذلك لجأ اكثر الناظرين فى هذا العلم الى ان هذا كله من باب التكليف فى الجوهر الذى لا تكيفه العقول لانه لو كيفته لكان العقل الازلى والكائن الفاسد واحدا واذا كان هذا هكذا فالله يأخذ الحق ممن تكلم فى هذه الاشياء الكلام العام ويجادل فى الله بغير علم ولذلك يظن ان الفلاسفة فى غاية الضعف فى هذه العلوم ولذلك يقول أبو حامد ان علومهم الالهية هى ظنية [126] ولكن على حال فنحن نروم أن نبين من أمور محمودة ومقدمات معلومة وان كانت ليست برهانية - ولم نك نستخير ذلك الا لان هذا الرجل أوقع هذا الخيال فى هذا العلم العظيم وأبطل على الناس الوصول الى سعادتهم بالاعمال الفاضلة والله سائله وحسيبه - الامور التى حركت الفلاسفة الى اعتقاد هذه الاشياء فى المبدأ الاول وسائر الموجودات ومقدار ما انتهت اليه من ذلك العقول الانسانية والشكوك الواقعة فى ذلك ونبين ايضا الطرق التى حركت المتكلمين من أهل الاسلام الى ما حركتهم اليه من الاعتقاد فى المبدأ الاول وفى سائر الموجودات والشكوك الداخلة عليهم فى ذلك ومقدار ما انتهت اليه حكمتهم ليكون ذلك مما يحرك من أحب الوقوف على الحق ويحرضه على النظر فى علوم الفريقين ويعمل فى هذا كله على ما وفقه الله تعالى اليه [127] فنقول فاما الفلاسفة فانهم طلبوا معرفة الموجودات بعقولهم لا مستندين الى قول من يدعوهم الى قبول قوله من غير برهان بل ربما خالفوا الامور المحسوسة وذلك انهم وجدوا الاشياء المحسوسة التى دون الفلك ضربين متنفسه وغير متنفسة ووجدوا جميع هذه يكون المتكون منها متكونا بشىء سموه صورة وهو المعنى الذى به صار موجودا بعد ان كان معدوما ومن شىء سموه مادة وهو الذى منه تكون وذلك أنهم ألفوا كل ما يتكون ههنا انما يتكون من موجود غيره فسموا هذه مادة ووجدوه أيضا يتكون عن شىء فسموه فاعلا ومن أجل شىء سموه أيضا غاية فاثبتوا أسبابا أربعة .
[128] ووجدوا الشىء الذى يتكون به المتكون أعنى صورة المتكون والشىء الذى عنه يتكون وهو الفاعل القريب له واحدا إما بالنوع وإما بالجنس أما بالنوع فمثل ان الانسان يولد انسانا والفرس فرسا وأما بالجنس فمثل تولد البغل عن الفرس والحمار ولما كانت الاسباب لا تمر عندهم الى غير نهاية ادخلوا سببا فاعلا اولا باقيا . [129] فمنهم من قال هذا السبب الذى بهذه الصفة هو الاجرام السماوية ومنهم من جعله مبدأ مفارقا مع الاجرام السماوية ومنهم من جعل هذا المبدأ هو المبدأ الاول ومنهم من جعله دونه واكتفوا فى تكون الاجرام البسيطة بالسماوات ومبادى الاجرام لانه وجب عندهم أيضا ان يجعلوا لها أيضا سببا فاعلا وأما ما دون الاجرام البسيطة من الامور المكونة بعضها بعضا المتنفسة فوجب ان يدخلوا من أجل التنفس مبدأ آخر وهو معطى النفس ومعطى الصورة والحكمة التى تظهر فى الموجودات وهو الذى يسميه جالينوس القوة المصورة وبعض هؤلاء جعلوا هذه القوة هى مبدأ مفارق فبعض جعله عقلا وبعض جعله نفسا وبعض جعله الجرم السماوى وبعض جعله الاول وسمى جالينوس هذه القوة الخالق وشك هل هى الاله أو غيره هذا فى الحيوان والنبات المتناسل وأما فى غير ذلك من النبات ومن الحيوان الغير المتناسل فانه ظهر لهم ان الحاجة فيه الى ادخال هذا المبدأ أكثر فهذا مقدار ما انتهى اليه فحصهم عن الموجودات التى دون السماء .
[130] وفحصوا ايضا عن السماوات بعد ما اتفقوا انها مبادى الاجرام المحسوسة فاتفقوا على ان الاجرام السماوية هى مبادى الاجرام المحسوسة المتغيرة التى ههنا ومبادى الانواع اما مفردة واما مع مبدأ مفارق . [131] ولما فحصوا عن الاجرام السماوية ظهر لهم انها غير متكونة بالمعنى الذى به هذه الاشياء كائنة فاسدة أعنى ما دون الاجرام السماوية وذلك ان المتكون بما هو متكون يظهر من أمره انه جزء من هذا العالم المحسوس وانه لا يتم تكونه الا من حيث هو جزء وذلك ان المتكون منها انما يتكون من شىء عن شىء وبشىء وفى مكان وزمان والفوا الاجرام السماوية شرطا فى تكونها من قبل انها اسباب فاعلة بعيدة فلو كانت الاجرام السماوية متكونة مثل هذا التكون لكانت ههنا أجسام أقدم منها هى شرط فى تكونها حتى تكون هى جزءا من عالم آخر فيكون ههنا أجسام سماوية مثل هذه الاجسام وان كانت أيضا تلك متكونة لزم ان يكون قبلها أجسام سماوية أخر ويمر ذلك الى غير نهاية . [132] فلما تقرر عندهم بهذا النحو من النظر وبانحاء كثيرة هذا أقربها ان الاجرام السماوية غير متكونة ولا فاسدة بالمعنى الذى به هذه متكونة وفاسدة لان المتكون ليس له حد ولا رسم ولا شرح ولا مفهوم غير هذا ظهر لهم ان هذه أيضا اعنى الاجسام السماوية لها مبادى تتحرك بها وعنها.
[133] ولما فحصوا عن مبادى هذه ظهر لهم انه يجب ان تكون مبادئها المحركة لها موجودات ليست باجسام ولا قوى فى أجسام أما كون مبادئها ليست باجسام فلانها مبادى أول للاجسام المحيطة بالعالم وأما كونها ليست قوى فى اجسام الاجسام شرط فى وجودها كالحال فى المبادى المركبة ههنا للحيوانات فلان كل قوة فى جسم عندهم هى متناهية اذ كانت منقسمة بانقسام الجسم وكل جسم هو بهذه الصفة فهو كائن فاسد اعنى مركبا من هيولى وصورة الهيولى شرط فى وجود الصورة وايضا لو كانت مبادئها على نحو مبادى هذه لكانت الاجرام السماوية مثل هذه فكانت تحتاج الى أجرام أخر اقدم منها . [134] ولما تقرر لهم وجود مبادى بهذه الصفة اعنى ليست أجساما ولا قوى فى جسم وكان قد تقرر لهم من امر العقل الانسانى ان للصورة وجودين وجود معقول اذا تجردت من الهيولى ووجود محسوس اذا كانت فى هيولى مثال ذلك ان الحجر له صورة جمادية وهى فى الهيولى خارج النفس وصورة هى ادراك وعقل وهى المجردة من الهيولى فى النفس وجب عندهم ان تكون هذه الموجودات المفارقة باطلاق عقولا محضة لانه اذا كان عقلا بما هو مفارق لغيره فما هو مفارق باطلاق أحرى ان يكون عقلا . [135] وكذلك وجب عندهم أن يكون ما تعقله هذه العقول هى صور الموجودات والنظام الذى فى العالم كالحال فى العقل الانسانى اذ كان العقل ليس شيئا غير ادراك صور الموجودات من حيث هى فى غير هيولى فصح عندهم من قبل هذا ان للموجودات وجودين وجود محسوس ووجود معقول وان نسبة الوجود المحسوس من الوجود المعقول هى نسبة المصنوعات من علوم الصانع واعتقدوا لمكان هذا ان الاجرام السماوية عاقلة لهذه المبادى وان تدبيرها لما ههنا من الموجودات انما هو من قبل انها ذوات نفوس .
[136] ولما قايسوا بين هذه العقول المفارقة وبين العقل الانسانى رأوا ان هذه العقول أشرف من العقل الانسانى وان كانت تشترك مع العقل الانسانى فى ان معقولاتها هى صور الموجودات وان صورة واحد واحد منها هو ما يدركه هو من صور الموجودات ونظامها كما ان العقل الانسانى انما هو ما يدركه من صور الموجودات ونظامها لكن الفرق بينهما ان صور الموجودات هى علة للعقل الانسانى اذ كان يستكمل بها على جهة ما يستكمل الشىء الموجود بصورته واما تلك فمعقولاتها هى العلة فى صور الموجودات وذلك ان النظام والترتيب فى الموجودات انما هو شىء تابع ولازم للترتيب الذى فى تلك العقول المفارقة واما الترتيب الذى فى العقل الذى فينا فانما هو تابع لما يدركه من ترتيب الموجودات ونظامها ولذلك كان ناقصا جدا لان كثيرا من الترتيب والنظام الذى فى الموجودات لا يدركه العقل الذى فينا . [137] فاذا كان ذلك كذلك فلصور الموجودات المحسوسة مراتب فى الوجود اخسها وجودها فى المواد ثم وجودها فى العقل الانسانى أشرف من وجودها فى المواد ثم وجودها فى العقول المفارقة أشرف من وجودها فى العقل الانسانى ثم لها ايضا فى تلك العقول مراتب متفاضلة فى الوجود بحسب تفاضل تلك العقول فى انفسها . [138] ولما نظروا ايضا الى الجرم السماوى ورأوا فى الحقيقة جسما واحدا شبيها بالحيوان الواحد له حركة واحدة كلية شبيهة بحركة الحيوان الكلية وهى نقلته بجميع جسده وهذه الحركة هى الحركة اليومية وراوا ان سائر الاجرام السماوية وحركاتها الجزئية شبيهة باعضاء الحيوان الواحد الجزئية وحركاتها الجزئية فاعتقدوا لمكان ارتباط هذه الاجسام بعضها ببعض ورجوعها الى جسم واحد وغاية واحدة وتعاونها على فعل واحد وهو العالم باسره انها ترجع الى مبدأ واحد كالحال فى الصنائع الكثيرة التى تؤم مصنوعا واحدا فانها ترجع الى صناعة واحدة رئيسة .
[139] فاعتقدوا لمكان هذا ان تلك المبادى المفارقة ترجع الى مبدأ واحد مفارق هو السبب فى جميعها وان الصور التى فى هذا المبدأ والنظام والترتيب الذى فيه هو افضل الوجودات التى للصور والنظام والترتيب الذى فى جميع الموجودات وان هذا النظام والترتيب هو السبب فى سائر النظامات والترتيبات التى فيما دونه وان العقول تتفاضل فى ذلك بحسب حالها منه فى القرب والبعد . [140] والاول عندهم لا يعقل الا ذاته وهو بعقله ذاته يعقل جميع الموجودات بافضل وجود وافضل ترتيب وافضل نظام وما دونه فجوهره انما هو بحسب ما يعقله من الصور والترتيب والنظام الذى فى العقل الاول وان تفاضلها انما هو فى تفاضلها فى هذا المعنى ولزم على هذا عندهم أن لا يكون الاقل شرفا يعقل من الاشرف ما يعقل الاشرف من نفسه ولا الاشرف يعقل ما يعقل الاقل شرفا من ذاته أعنى أن يكون ما يعقل كل واحد منهما من الموجودات فى مرتبة واحدة لانه لو كان ذلك كذلك لكانا متحدين ولم يكونا متعددين فمن هذه الجهة قالوا ان الاول لا يعقل الا ذاته وان الذى يليه انما يعقل الاول ولا يعقل ما دونه لانه معلول ولو عقله لعاد المعلول علة واعتقدوا ان ما يعقل الاول من ذاته فهو علة لجميع الموجودات وما يعقله كل واحد من العقول التى دونه فمنه ما هو علة الموجودات الخاصة بذلك العقل اعنى بتخليقها ومنه ما هو علة لذاته وهو العقل الانسانى بجملته [141] فعلى هذا ينبغى ان يفهم مذهب الفلاسفة فى هذه الاشياء والاشياء التى حركتهم الى مثل هذا الاعتقاد فى العالم فاذا تؤملت فليست باقل اقناعا من الاشياء التى حركت المتكلمين من اهل الملة اعنى المعتزلة أولا والاشعرية ثانيا الى ان اعتقدوا فى المبدأ الاول ما اعتقدوه [142] أعنى انهم اعتقدوا ان ههنا ذاتا غير جسمانية ولا هى فى جسم حية عالمة مريدة قادرة متكلمة سميعة بصيرة الا ان الاشعرية دون المعتزلة اعتقدوا ان هذه الذات هى الفاعلة لجميع الموجودات بلا واسطة والعالمة لها بعلم غير متناه اذ كانت الموجودات غير متناهية ونفوا العلل التى ههنا وان هذه الذات الحية العالمة المريدة السميعة البصيرة القادرة المتكلمة موجودة مع كل شىء وفى كل شىء أعنى متصلة به اتصال وجود .
[143] وهذا الوضع يظن به انه تلحقه شناعات وذلك ان ما هذا صفته من الموجودات فهو ضرورة من جنس النفس لان النفس هى ذات ليست بجسم حية عالمة قادرة مريدة سميعة بصيرة متكلمة فهؤلاء وضعوا مبدأ الموجودات نفسا كلية مفارقة للمادة من حيث لم يشعروا [144] وسنذكر الشكوك التى تلزم هذا الوضع واظهرها على القول بالصفات أن يكون ههنا ذات مركبة قديمة فيكون ههنا تركيب قديم وهو خلاف ما تضعه الاشعرية من ان كل تركيب محدث لانه عرض وكل عرض عندهم محدث . [145] ووضعوا مع هذا جميع الموجودات افعالا جائزة ولم يروا ان فيها ترتيبا ولا نظاما ولا حكمة اقتضتها طبيعة الموجودات بل اعتقدوا ان كل موجود فيمكن ان يكون بخلاف ما هو عليه وهذا يلزمهم فى العقل ضرورة وهم مع هذا يرون فى المصنوعات التى شبهوا بها المطبوعات نظاما وترتيبا وهذا يسمى حكمة ويسمون الصانع حكيما . [146] والذى اقنعوا به فى ان فى الكل مثل هذا المبدأ هو انهم شبهوا الافعال الطبيعية بالافعال الارادية فقالوا كل فعل بما هو فعل فهو صادر عن فاعل مريد قادر مختار حى عالم وان طبيعة الفعل بما هو فعل تقتضى هذا وأقنعوا فى هذا بان قالوا ما سوى الحى فهو جماد وميت والميت لا يصدر عنه فعل فما سوى الحى لا يصدر عنه فعل فجحدوا الافعال الصادرة عن الامور الطبيعية ونفوا مع ذلك أن يكون للأشياء الحية التى فى الشاهد أفعال وقالوا ان هذه الافعال تظهر مقترنة بالحى فى الشاهد وانما فاعلها الحى الذى فى الغائب فلزمهم ان لا يكون فى الشاهد حياة لان الحياة انما تثبت للشاهد من افعاله وايضا فمن اين ليت شعرى حصل لهم هذا الحكم على الغائب .
[147] والطريق الذى سلكوا فى اثبات هذا الصانع هو ان وضعوا ان المحدث له محدث وان هذا لا يمر الى غير نهاية فسيمر الامر ضرورة الى محدث قديم وهذا صحيح لكن ليس ببين من هذا ان هذا القديم ليس هو جسما فلذلك يحتاج ان يضاف الى هذا ان كل جسم ليس قديما فتلحقهم شكوك كثيرة . [148] وليس يكفى فى ذلك بيانهم ان العالم محدث اذ قد يمكن أن يقال ان المحدث له هو جسم قديم ليس فيه شىء من الاعراض التى استدللتم منها على ان السماوات محدثة لا من الدورات ولا من غير ذلك مع انكم تضعون مركبا قديما . [149] ولما وضعوا ان الجسم السماوى مكون وضعوه على غير الصفة التى تفهم من الكون فى الشاهد وهو ان يكون من شىء وفى زمان ومكان وفى صفة من الصفات لا فى كليته فانه ليس فى الشاهد جسم يتكون من لا جسم ولا وضعوا الفاعل له كالفاعل فى الشاهد وذلك ان الفاعل الذى فى الشاهد انما فعله ان يغير الموجود من صفة الى صفة لا ان يغير العدم الى الوجود بل يحوله اعنى الموجود الى الصورة والصفة النفسية التى ينتقل بها ذلك الشىء من موجود ما الى موجود ما مخالف له بالجوهر والحد والاسم والفعل كما قال الله تعالى ولقد خلقنا الإنسان من سلالة من طين ثم جعلناه نطفة فى قرار مكين ثم خلقنا النطفة علقة فخلقنا العلقة مضغة الآية ولذلك كان القدماء يرون أن الموجود باطلاق لا يتكون ولا يفسد فلذلك اذا سلم لهم ان السماوات محدثة لم يقدروا ان يبينوا انها أول المحدثات وهو ظاهر ما فى الكتاب العزيز فى غير ما آية مثل قوله تعالى أو لم ير الذين كفروا ان السماوات والارض كانتا رتقا الآية وقوله سبحانه وكان عرشه على الماء وقوله سبحانه ثم استوى الى السماء وهى دخان الآية .
[150] واما الفاعل عندهم فيفعل مادة المتكون وصورته ان اعتقدوا ان له مادة أو يفعله بجملته ان اعتقدوا انه بسيط كما يعتقدون فى الجوهر الذى لا يتجزا وان كان ذلك كذلك فهذا النوع من الفاعل انما يغير العدم الى الوجود عند الكون أعنى كون الجوهر الغير المنقسم الذى هو عندهم اسطقس الاجسام او يغير الوجود الى العدم عند الفساد أعنى عند فساد الجزء الذى لا يتجزا وبين انه لا ينقلب الضد الى ضده فانه لا يعود نفس العدم وجودا ولا نفس الحرارة برودة ولكن المعدوم هو الذى يعود موجودا والحار باردا والبارد حارا ولذلك قالت المعتزلة ان العدم ذات ما الا انهم جعلوا هذه الذات متعرية من صفة الوجود قبل كون العالم . [151] والاقاويل التى ظنوا من قبلها انه يلزم عنها انه لا يكون شىء من شىء هى أقاويل غير صحيحة واقنعها انهم قالوا لو كان شىء عن شىء لمر الامر الى غير نهاية . [152] والجواب ان هذا انما يمتنع من ذلك ما كان على الاستقامة لانه يوجب وجود ما لا نهاية له بالفعل وأما دورا فليس يمتنع مثل ان يكون من الهواء نار ومن النار هواء الى غير نهاية والموضوع أزليا . [153] فان معتمدهم فى حدوث الكل هو ان ما لا يخلو عن الحوادث فهو حادث والكل الموضوع للحوادث لا يخلو عن الحوادث فهو حادث وأحد ما يلزمهم من الفساد فى هذا الاستدلال اذا سلمت لهم هذه المقدمة هو انهم لم يطردوا الحكم لان ما لا يخلو عن الحوادث فى الشاهد هو حادث على انه حادث من شىء لا من لا شىء وهم يضعون ان الكل حادث من لا شىء وأيضا فان هذا الموضوع عند الفلاسفة وهو الذى يسمونه المادة الاولى ليس يخلو عن الجسمية والجسمية المطلقة عندهم غير حادثة والمقدمة القائلة ان ما لا يخلو عن الحوادث حادث ليست صحيحة الا ما لا يخلو عن حادث واحد بعينه واما ما لا يخلو عن حوادث هى واحدة بالجنس ليس لها اول فمن اين يلزم ان يكون الموضوع لها حادثا .
[154] ولهذا لما شعر بهذا المتكلمون من الاشعرية اضافوا الى هذه المقدمة مقدمة ثانية وهو انه لا يمكن ان توجد حوادث لا نهاية لها أى لا اول لها ولا آخر وذلك هو واجب عند الفلاسفة . [155] فهذه ونحوها هى الشناعات التى تلزم وضع هؤلاء وهى أكثر كثيرا من الشناعات التى تلزم الفلاسفة . [156] ووضعهم أيضا ان الفاعل الواحد بعينه الذى هو المبدأ الاول هو فاعل لجميع ما فى العالم من غير وسط وذلك ان هذا الوضع يخالف ما يحس من فعل الاشياء بعضها فى بعض واقوى ما أقنعوا به فى هذا المعنى ان الفاعل لو كان مفعولا لمر الامر الى غير نهاية وانما كان يلزم ذلك لو كان الفاعل انما هو فاعل من جهة ما هو مفعول والمحرك محرك من جهة ما هو متحرك وليس الامر كذلك بل الفاعل انما هو فاعل من جهة ما هو موجود بالفعل لان المعدوم لا يفعل شيئا والذى يلزم عن هذا هو أن تنتهى الفاعلات المفعولة الى فاعل غير مفعول أصلا لا ان ترتفع الفاعلات المفعولة كما ظن القوم . [157] وايضا فان الذى يلزم نتيجتهم من المحال اكثر من الذى يلزم مقدماتهم التى منها صاروا الى نتيجتهم وذلك انه ان كان مبدأ الموجودات ذاتا ذات حياة وعلم وقدرة وارادة وكانت هذه الصفات زائدة على الذات وتلك الذات غير جسمانية فليس بين النفس وهذا الموجود فرق الا ان النفس هى فى جسم وهذا الموجود هو نفس ليس فى جسم وما كان بهذه الصفة فهو ضرورة مركب من ذات وصفات وكل مركب فهو ضرورة يحتاج الى مركب اذ ليس يمكن ان يوجد شىء مركب من ذاته كما انه ليس يمكن ان يوجد متكون من ذاته لان التكوين الذى هو فعل المكون ليس هو شيئا غير تركيب المتكون والمكون ليس شيئا غير المركب وبالجملة فكما ان لكل مفعول فاعلا كذلك لكل مركب مركبا فاعلا لان التركيب شرط فى وجود المركب ولا يمكن ان يكون الشىء هو علة فى شرط وجوده لانه كان يلزم ان يكون الشىء علة نفسه .
[158] ولذلك كانت المعتزلة فى وضعهم هذه الصفات فى المبدأ الاول راجعة الى الذات لا زائدة عليها على نحو ما يوجد عليه كثير من الصفات الذاتية لكثير من الموجودات مثل كون الشىء موجودا وواحدا وازليا وغير ذلك أقرب الى الحق من الاشعرية ومذهب الفلاسفة فى المبدأ الاول هو قريب من مذهب المعتزلة [159] فقد ذكرنا الامور التى حركت الفريقين الى مثل هذه الاعتقادات فى المبدأ الاول والشناعات التى تلزم الفريقين اما التى تلزم الفلاسفة فقد استوفاها ابو حامد وقد تقدم الجواب عن بعضها وسيأتى بعد واما التى تلزم المتكلمين من الشناعات فقد اشرنا نحن فى هذا الكلام الى اعيانها [160] ولنرجع الى تمييز مرتبة قول قول من الاقاويل التى يقولها هذا الرجل فى هذا الكتاب من الاقناع ومقدار ما يفيده من التصديق على ما شرطنا وانما اضطررنا الى ذكر الاقاويل المحمودة التى حركت الفلاسفة الى تلك الاعتقادات فى مبادى الكل لان منها يتأتى جوابهم لخصومهم فيما يلزمونهم من الشناعات وذكرنا الشناعات التى تلزم المتكلمين أيضا لان من العدل ان يقام بحجتهم فى ذلك ويناب عنهم اذ لهم ان يحتجوا بها ومن العدل كما يقول الحكيم ان ياتى الرجل من الحجج لخصومه بمثل ما يأتى لنفسه أعنى ان يجهد نفسه فى طلب الحجج لخصومه كما يجهد نفسه فى طلب الحجج لمذهبه وان يقبل لهم من الحجج النوع الذى يقبله لنفسه [161] فنقول اما ما شنعوا به من ان المبدأ الاول اذا كان لا يعقل الا ذاته فهو جاهل بجميع ما خلق فانما كان يلزم ذلك لو كان ما يعقل من ذاته شيئا هو غير الموجودات باطلاق وانما الذى يضعون ان الذى يعقله من ذاته هو الموجودات باشرف وجود وانه العقل الذى هو علة للموجودات لا بانه يعقل الموجودات من جهة انها علة لعقله كالحال فى العقل منا فمعنى قولهم انه لا يعقل ما دونه من الموجودات اى انه لا يعقلها بالجهة التى نعقلها نحن بها بل بالجهة التى لا يعقلها بها عاقل موجود سواه سبحانه لانه لو عقلها موجود بالجهة التى يعقلها هو لشاركه فى علمه تعالى الله عن ذلك وهذه هى الصفة المختصة به سبحانه ولذلك ذهب بعض المتكلمين ان له صفة تخصه سوى الصفات السبع التى أثبتوها له .
[162] ولذلك لا يجوز فى علمه ان يوصف بانه كلى ولا جزئى لان الكلى والجزئى معلولان عن الموجودات وكلا العلمين كائن فاسد وسنبين هذا اكثر عند التكلم هل يعلم الجزئيات أو لا يعلمها على ما جرت به عادتهم فى فرض هذه المسئلة وسنبين انها مسألة مستحيلة فى حق الله تبارك وتعالى . [163] وهذه المسئلة انحصرت بين قسمين ضروريين احدهما ان الله تعالى لو عقل الموجودات على انها علة لعلمه للزم ان يكون عقله كائنا فاسدا وان يستكمل الاشرف بالاخس . [164] ولو كانت ذاته غير معقولات الاشياء ونظامها لكان ههنا عقل آخر ليس هو ادراك صور الموجودات على ما هى عليه من الترتيب والنظام واذا كان هذان الوجهان يستحيلان لزم ان يكون ما يعقله ذاته هو الموجودات بوجود اشرف من الوجود الذى صارت به موجودة . [165] والشاهد على ان الموجود الواحد بعينه يوجد له مراتب فى الوجود هو ما يظهر من امر النفس فان اللون نجد له مراتب فى الوجود بعضها أشرف من بعض وذلك ان احسن مراتبه هو وجوده فى الهيولى وله وجود اشرف من هذا وهو وجوده فى البصر وذلك ان هذا الوجود هو وجود للون مدرك لذاته والذى له فى الهيولى هو وجود جمادى غير مدرك لذاته وقد تبين ايضا فى علم النفس ان للون وجودا ايضا فى القوة الخيالية وانه اشرف من وجوده فى القوة الباصرة وكذلك تبين ان له فى القوة الذاكرة وجودا أشرف من وجوده فى القوة الخيالية وله فى العقل وجودا اشرف من جميع هذه الوجودات وكذلك نعتقد ان له فى ذات العلم الاول وجودا اشرف من جميع وجوداته وهو الوجود الذى لا يمكن ان يوجد وجود أشرف منه [166] واما ما حكاه عن الفلاسفة فى ترتيب فيضان المبادى المفارقة عنه وفى عدد ما يفيض عن مبدأ مندأ من تلك المبادى فشىء لا يقوم برهان على تحصيل ذلك وتحديده ولذلك لا يلفى التحديد الذى ذكره فى كتب القدماء .
[167] واما كون جميع المبادى المفارقة وغير المفارقة فائضة عن المبدأ الاول وان بفيضان هذه القوة الواحدة صار العالم باسره واحدا وبها ارتبطت جميع اجزائه حتى صار الكل يؤم فعلا واحدا كالحال فى بدن الحيوان الواحد المختلف القوى والاعضاء والافعال فانه انما صار عند العلماء واحدا وموجودا بقوة واحدة فيه [168] فاضت عن الاول فامر اجمعوا عليه لان السماء عندهم باسرها هى بمنزلة حيوان واحد والحركة اليومية التى لجميعها هى كالحركة الكلية فى المكان للحيوان والحركات التى لاجزاء السماء هى كالحركات الجزئية التى لاعضاء الحيوان وقد قام عندهم البرهان على ان فى الحيوان قوة واحدة بها صار واحدا وبها صارت جميع القوى التى فيه تؤم فعلا واحدا وهو سلامة الحيوان وهذه القوى مرتبطة بالقوة الفائضة عن المبدأ الاول ولو لا ذلك لافترقت اجزاؤه ولم يبق طرفة عين فان كان واجبا ان يكون فى الحيوان الواحد قوة واحدة روحانية سارية فى جميع اجزائه بها صارت الكثرة الموجودة فيه من القوى والاجسام واحدة حتى قيل فى الاجسام الموجودة فيه انها جسم واحد وقيل فى القوى الموجودة فيه انها قوة واحدة وكانت نسبة اجزاء الموجودات من العالم كله نسبة اجزاء الحيوان الواحد من الحيوان الواحد فباضطرار ان يكون حالها فى اجزائه الحيوانية وفى قواها المحركة النفسانية والعقلية هذه الحال أعنى ان فيها قوة واحدة روحانية بها ارتبطت جميع القوى الروحانية والجسمانية وهى سارية فى الكل سريانا واحدا ولو لا ذلك لما كان ههنا نظام وترتيب وعلى هذا يصح القول ان الله خالق كل شىء وممسكه وحافظه كما قال سبحانه ان الله يمسك السماوات والارض ان تزولا الآية .
[169] وليس يلزم من سريان القوة الواحدة فى اشياء كثيرة ان يكون فى تلك القوة كثرة كما ظن من قال ان المبدأ الواحد انما فاض عنه اولا واحد ثم فاض من ذلك الواحد كثرة فان هذا انما يظن به انه لازم اذا شبه الفاعل الذى فى غير هيولى بالفاعل الذى فى الهيولى ولذلك ان قيل اسم الفاعل على الذى فى غير هيولى والذى فى هيولى فباشتراك الاسم فهذا يبين لك جواز صدور الكثرة عن الواحد . [170] وايضا فان وجود سائر المبادى المفارقة انما هو فيما يتصور منه وليس يمتنع ان يكون هو شيئا واحدا بعينه يتصور منه اشياء كثيرة تصورات مختلفة كما انه ليس يمتنع فى الكثرة ان تتصور تصورا واحدا وقد نجد الاجرام السماوية كلها فى حركتها اليومية تتصور هى وفلك الكواكب الثابتة تصورا واحدا بعينه فانها تتحرك باجمعها فى هذه الحركة عن محرك واحد وهو محرك فلك الكواكب الثابتة ونجد لها ايضا حركات تخصها مختلفة فوجب ان تكون حركاتها عن محركين مختلفين من جهة متحدين من جهة وهو من جهة ارتباط حركاتها بحركة الفلك الاول فانه كما انه لو توهم متوهم ان العضو المشترك لاعضاء الحيوان او القوة المشتركة قد ارتفع لارتفعت جميع اعضاء ذلك الحيوان وجميع قواه كذلك الامر فى الفلك فى اجزائه وقواه المحركة وبالجملة فى مبادى العالم واجزائه مع المبدأ الاول وبعضها مع بعض .
[171] والعالم أشبه شىء عندهم بالمدينة الواحدة وذلك انه كما ان المدينة تتقوم برئيس واحد ورئاسات كثيرة تحت الرئيس الاول كذلك الامر عندهم فى العالم وذلك انه كما ان سائر الرئاسات التى فى المدينة انما ارتبطت بالرئيس الاول من جهة ان الرئيس الاول هو الموجب لواحدة واحدة من تلك الرئاسات على الغايات التى من اجلها كانت تلك الرئاسات وعلى ترتيب الافعال الموجبة لتلك الغايات كذلك الامر فى الرئاسة الاولى التى فى العالم مع سائر الرئاسات . [172] وتبين عندهم ان الذى يعطى الغاية فى الموجودات المفارقة للمادة هو الذى يعطى الوجود لان الصورة والغاية هى واحدة فى هذا النوع من الموجودات فالذى يعطى الغاية فى هذه الموجودات هو الذى يعطى الصورة والذى يعطى الصورة هو الفاعل فالذى يعطى الغاية فى هذه الموجودات هو الفاعل ولذلك يظهر ان المبدأ الاول هو مبدأ لجميع هذه المبادى فانه فاعل وصورة وغاية . [173] واما حاله من الموجودات المحسوسة فلما كان هو الذى يعطيها الوحدانية وكانت الوحدانية التى فيها هى سبب وجود الكثرة التى تربطها تلك الوحدانية صار مبدأ لهذه كلها على انه فاعل وصورة وغاية وصارت جميع الموجودات تطلب غايتها بالحركة نحوه وهى الحركة التى تطلب بها غاياتها التى من اجلها خلقت وذلك أما لجميع الموجودات فبالطبع وأما للانسان فبالارادة ولذلك كان مكلفا من بين سائر الموجودات ومؤتمنا من بينها وهو معنى قوله سبحانه انا عرضنا الامانة على السماوات والارض والجبال الآية .
[174] وانما عرض للقوم ان يقولوا ان هذه الرئاسات التى فى العالم وان كانت كلها صادرة عن المبدأ الاول ان بعضها صدر عنه بلا واسطة وبعضها صدر منه بواسطة عند السلوك والترقى من العالم الاسفل الى العالم الاعلى وذلك انهم وجدوا اجزاء الفلك بعضها من اجل حركات بعض فنسبوها الى الاول فالاول حتى وصلوا الى الاول باطلاق فلاح لهم نظام آخر وفعل اشتركت فيه جميع الموجودات اشتراكا واحدا والوقوف على الترتيب الذى ادركه النظار فى الموجودات عند الترقى الى معرفة الاول عسير والذى تدركه العقول الانسانية منه انما هو مجمل لكن الذى حرك القوم ان اعتقدوا انها مرتبة عن المبدأ الاول بحسب ترتيب افلاكها فى الموضع هو انهم رأوا ان الفلك الاعلى فيما يظهر من امره انه اشرف مما تحته وان سائر الافلاك تابعة له فى حركته فاعتقدوا لمكان هذا ما حكى عنهم من الترتيب بحسب المكان . [175] ولقائل ان يقول لعل الترتيب الذى فى هذه انما هو من أجل الفعل لا من أجل الترتيب فى المكان وذلك انه لما كان يظهر من افعال هذه الكواكب أعنى السيارة حركاتها من اجل حركة الشمس فلعل المحركين لها انما يقتدون فى تحريكاتهم بحركة الشمس وتحرك الشمس عن الاول فلذلك ليس يلفى فى هذا المطلب مقدمات يقينية بل من جهة الاولى والاخلق [176] واذ قد تقرر هذا فلنرجع الى ما كنا بسبيله [177] قال ابو حامد هو ان من ذهب الى ان الاول لا يعقل الا نفسه انما خاف من لزوم الكثرة اذ لو قال فيه يعقل غيره للزم ان يقال عقله غير عقله نفسه وهذا لازم فى المعلول الاول فينبغى ان لا يعقل الا نفسه لانه لو عقل غيره لكان ذلك غير ذاته ولافتقر الى علة غير علة ذاته ولا علة الا علة ذاته وهو المبدأ الاول فينبغى ان لا يعلم الا ذاته وتبطل الكثرة التى نشأت من هذا الوجه فان قيل لما وجد وعقل ذاته لزمه ان يعقل انه مبدأ قلنا لزمه ذلك لعلة او لغير علة فان كان لعلة فلا علة الا المبدأ الاول وهو واحد ولا يتصور ان يصدر منه الا واحد وقد صدر وهو ذات المعلول فالثانى كيف يصدر منه .
وان لزم بغير علة فليلزم وجود الاول موجودات بلا علة كثيرة وليلزم منها الكثرة . فان لم يعقل هذا من حيث ان واجب الوجود لا يكون الا واحدا والزائد على الواحد ممكن والممكن يفتقر الى علة فهذا اللازم فى حق المعلول ان كان واجب الوجود بذاته فقد بطل قولهم واجب الوجود واحد وان كان ممكنا فلا بد له من علة ولا علة له فلا يعقل وجوده . وليس هو من ضرورة المعلول الاول لكونه ممكن الوجود فان امكان الوجود ضرورى فى كل معلول أما كون المعلول عالما بالعلة ليس ضروريا فى وجود ذاته كما ان كون العلة عالما بالمعلول ليس ضروريا فى وجود ذاته بل لزوم العلم بالمعلول اظهر من لزوم العلم بالعلة فبان ان الكثرة الحاصلة من علمه بالمبدإ محال فانه لا مبدأ له وليس هو من ضرورة وجود ذات المعلول وهذا ايضا لا مخرج عنه [178] قلت هذه حجة من يوجب ان يكون الاول يعقل من ذاته ما هو له علة لانه يقول ان لم يعقل من ذاته انه مبدأ فقد عقل ذاته عقلا ناقصا [179] واما اعتراض أبى حامد على هذا فمعناه إن كان عقل ما هو له مبدأ فلا يخلو ان يكون ذلك لعلة أو لغير علة فان كان لعلة لزم ان يكون للأول علة ولا علة للاول وان كان لغير علة وجب ان يلزم عنه كثرة وان لم يعلمها فان لزمت عنه كثرة لم يكن واجب الوجود لان واجب الوجود لا يكون الا واحدا والذى يصدر عنه أكثر من واحد هو ممكن الوجود والممكن الوجود مفتقر الى علة فقد بطل قولهم ان يكون الاول واجب الوجود وان يعلم معلوله .
قال واذا كان كون المعلول عالما بالعلة ليس من ضرورة وجوده فاحرى ألا يكون من ضرورة كون العلة ان تكون عارفة بمعلولها [180] قلت هذا كلام سفسطانى فانه اذا فرضنا العلة عقلا ويعقل معلولة فانه ليس يلزم عن ذلك ان يكون ذلك لعلة زائدة على ذاته بل لنفس ذاته اذ كان صدور المعلول عنه شيئا تابعا لذاته ولا ان كان صدور المعلول عنه لا لعلة بل لذاته يلزم ان يكون يصدر عنه كثرة لان ذلك على اصلهم راجع لذاته ان كانت ذاته واحدة صدر عنها واحد وان كانت كثيرة صدر عنها كثرة . [181] وما وضع فى هذا القول من ان كل معلول فهو ممكن الوجود فان هذا انما هو صادق فى المعلول المركب فليس يمكن ان يوجد شىء مركب وهو ازلى فكل ممكن الوجود عند الفلاسفة فهو محدث وهذا شىء قد صرح به ارسطو فى غير ما موضع من كتبه وسيبين هذا من قولنا بعد بيانا اكثر عند التكلم فى واجب الوجود واما الذى يسميه ابن سينا ممكن الوجود فهو والممكن الوجود مقول باشتراك الاسم ولذلك ليس كونه محتاجا الى الفاعل ظاهرا من الجهة التى منها ظهر حاجة الممكن [182] قال ابو حامد هو ان عقل المعلول الاول ذات نفسه عين ذاته أو فى الهواس [183] قلت الكلام ههنا فى العقول هو فى موضعين أحدهما فيما يعقل وما لا يعقل وهى مسألة خاض فيها القدماء .
واما الكلام فيما صدر عنها فانفرد ابن سينا بالقول الذى حكاه ههنا عن الفلاسفة وتجرد هو للرد عليهم ليوهم انه رد على جميعهم وهذا كما قال تعمق ممن قاله فى الهوس . [184] وليس يلفى هذا القول لاحد من القدماء وهو قول ليس يقوم عليه برهان الا ما ظنوا من ان الواحد لا يصدر عنه الا واحد وهذه القضية ليست فى الفاعلات التى هى صور فى مواد كالحال فى الفاعلات التى هى صور مجردة من المادة فانه ليس ذات العقل المعلول عندهم الا ما يعقل من مبداه ولا ههنا شيئان احدهما ذات غيره فان كان غيره فليكن كذلك فى المبدأ الاول فيلزم منه كثرة وان كان ليسه غيره ... فيه تربيع ولا تثليث بزعمهم فانه ذاته وعقله نفسه وعقله مبدأه وانه ممكن الوجود بذاته ويمكن ان يزاد انه واجب الوجود بغيره فيظهر تخميس وبهذا يظهر تعمق هؤلاء قلت الاخر معنى زائد على الذات لانه لو كان ذلك كذلك لكان مركبا والبسيط لا يكون مركبا . [185] والفرق بين العلة والمعلول ان العلة الاولى وجودها بذاتها اعنى فى الصور المفارقة والعلة الثانية وجودها بالاضافة الى العلة الاولى لان كونها معلولة هو نفس جوهرها وليس هو معنى زائدا عليها كالحال فى المعلولات المادية مثال ذلك ان اللون هو شىء موجود بذاته فى الجسم وكونه علة للبصر هو من حيث هو مضاف والبصر ليس له وجود الا فى هذه الاضافة ولذلك كانت المجردة من الهيولى جواهر من طبيعة المضاف ولذلك اتحدت العلة والمعلول فى الصور المفارقة للمواد ولذلك كانت الصور الحسية من طبيعة المضاف كما تبين فى كتاب النفس [186] الاعتراض الرابع ان يقال التثليث لا يكفى فى المعلول الاول فان جرم السماء الاول لزم عندهم من معنى واحد من ذات المبدأ وفيه تركيب من ثلاثة أوجه احدها انه مركب من صورة وهيولى وهكذا كل جسم عندهم فلا بد لكل واحد من مبدأ اذ الصورة تخالف الهيولى وليست كل واحدة على مذهبهم علة مستقلة للاخرى حتى يكون أحدهما بواسطة الآخر من غير علة أخرى زائدة عليها [187] قلت الذى يقوله ان الجسم السماوى هو عندهم مركب من مادة وصورة ونفس فيجب ان يكون فى العقل الثانى الذى صدر عنه الفلك اربعة معان معنى تصدر عنه الصورة ومعنى تصدر عنه الهيولى اذ ليس احد هذين علة مستقلة للثانية بل المادة علة للصورة بوجه والصورة علة للمادة بوجه ومعنى صدر عنه النفس ومعنى صدر عنه المحرك للفلك الثانى فيكون فيه تربيع ضرورة .
[188] والقول بان الجسم السماوى مركب من صورة وهيولى كسائر الاجسام هو شىء غلط فيه ابن سينا على المشائين بل الجرم السماوى عندهم جسم بسيط ولو كان مركبا لفسد عندهم ولذلك قالوا فيه انه غير كائن ولا فاسد ولا فيه قوة على المتناقضين ولو كان كما قال ابن سينا لكان مركبا كالحيوان ولو سلم هذا لكان التربيع لازما لمن يقول ان الواحد لا يصدر عنه الا واحد . [189] وقد قلنا ان الوجه الذى به هذه الصور بعضها اسباب لبعض وكونها اسبابا للاجرام السماوية ولما دونها وكون السبب الاول سببا لجميعها هو غير هذا كله [190] قال ابو حامد بذلك القدر من بين سائر المقادير زائد على وجود ذاته اذ كان ذاته ممكنا اصغر منه أو اكبر فلا بد له من مخصص بذلك المقدار زائد على المعنى البسيط الموجب لوجوده لا كوجود العقل فانه وجود محض لا يختص بمقدار مقابل لسائر المقادير فيجوز ان يقال لا يحتاج الا الى علة بسيطة [191] قلت معنى هذا القول انهم اذا قالوا ان جسم الفلك هو معنى ثالث صدر وهو فى نفسه غير بسيط اعنى انه جسم ذو كمية ففيه اذا معنيان احدهما يعطى الجسمية الجوهرية والثانى الكمية المحدودة فيجب ان يكون فى ذلك العقل الذى صدر عنه جسم الفلك اكثر من معنى واحد فلا تكون العلة الثانية مثلثة بل مربعة .
[192] وهذا كله وضع فاسد فان الفلاسفة لا يعتقدون ان الجسم باسره يصدر عن مفارق وان صدر عندهم فانما يصدر الصورة الجوهرية ومقادير اجزائها عندهم تابعة للصور لكن هذا كله عندهم فى الصور الهيولانية والاجرام السماوية عندهم من حيث هى بسيطة لا تقبل الصغر والكبر ثم وضع الصورة والمادة صادرتين عن مبدأ مفارق خارج عن اصولهم وبعيدا جدا والفاعل بالحقيقة عند الفلاسفة الذى فى الكائنات الفاسدات ليس يفعل الصورة ولا الهيولى وانما يفعل من الهيولى والصورة المركب منهما جميعا اعنى المركب من الهيولى والصورة لانه لو كان الفاعل يفعل الصورة فى الهيولى لكان يفعلها فى شىء من لا شىء وهذا كله ليس رأيا للفلاسفة فلا معنى لرده على انه رأى الفلاسفة [193] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل سببه انه لو كان اكبر منه لكان مستغنى عنه فى تحصيل النظام الكلى ولو كان أصغر منه لم يصلح للنظام المقصود [194] قلت يريد بهذا القول ان الفلاسفة ليس يرون ان جرم الفلك مثلا جائز ان يكون اكبر او اصغر مما هو عليه لانه لو كان باحد الوصفين لم يحصل النظام المقصود ههنا ولا كان تحريكه لما ههنا تحريكا طبيعيا بل كان اما زائدا على هذا التحريك واما ناقصا وكلاهما يقتضى فساد الموجودات ههنا لا أن الكبر كان يكون فضلا كما قال ابو حامد بل الكبر والصغر كلاهما كانا يقتضيان فساد العالم عندهما [195] قال ابو حامد رادا على الفلاسفة فنقول وتعين جهة النظام هل هو كاف فى وجود ما به النظام أم يفتقر الى علة موجدة فان كان كافيا فقد استغنيتم عن وضع العلل فاحكموا بان كون النظام فى هذه الموجودات اقتضى هذه الموجودات بلا علة زائدة وان كان ذلك لا يكفى بل افتقر الى علة فذلك ايضا لا يكفى للاختصاص بالمقادير بل يحتاج ايضا الى علة التركيب [196] قلت حاصل هذا القول انه يلزمهم ان فى الجسم اشياء كثيرة ليس يمكن ان تصدر عن فاعل واحد الا ان يقولوا ان الفاعل الواحد يصدر عنه افعال كثيرة او يعتقدوا ان كثيرا من لواحق الجسم يلزم عن صورة الجسم وصورة الجسم عن الفاعل وعلى هذا الرأى فليس تصدر الاعراض التابعة للجسم المتكون عن الفاعل له صدورا أولا بل بتوسط صدور الصورة عنه وهذا القول سائغ على اصول الفلاسفة لا على اصول المتكلمين واظن ان المعتزلة ترى ان ههنا اشياء لا تصدر عن الفاعل للشىء صدورا اوليا كما تراه الفلاسفة .
[197] واما نحن فقد تقدم من قولنا كيف الواحد سبب لوجود النظام ووجود الاشياء الحاملة للنظام فلا معنى لاعادة ذلك [198] الوجه الثالث قال ابو حامد هو ان الفلك الاقصى انقسم الى نقطتين هما القطبان وهما ثابتا الوضع لا يفارقان وضعهما واجزاء المنطقة يختلف وضعها فلا يخلو اما ان يكون جميع اجزاء الفلك الاقصى متشابها فلم يلزم تعين نقطتين من بين سائر النقط لكونهما قطبين أو أجزاؤها مختلفة ففى بعضها خواص ليس فى البعض فما مبدأ تلك الاختلافات والجرم الاقصى لم يصدر الا عن معنى واحد بسيط والبسيط لا يوجب الا بسيطا فى الشكل وهو الكرى ومتشابها فى المعنى وهو الخلو عن الخواص المميزة وهو ايضا لا مخرج عنه [199] قلت البسيط يقال على معنيين احدهما ما ليس مركبا من اجزاء كثيرة وهو مركب من صورة ومادة وبهذا يقولون فى الاجسام الاربعة انها بسيطة والثانى يقال على ما ليس مؤلفا من صورة ومادة مغايرة للصورة بالقوة وهى الاجرام السماوية والبسيط أيضا يقال على ما حد الكل والجزء منه واحد وان كان مركبا من الاسطقسات الاربعة . [200] والبسيط بالمعنى المقول على الاجرام السماوية لا يبعد ان توجد اجزاؤه مختلفة بالطبع كاليمين والشمال للفلك والاقطاب والكرة بما هى كرة يجب ان يكون لها اقطاب محدودة ومركز محدود به تختلف كرة كرة وليس يلزم من كون الكرة لها جهات محدودة أن تكون غير بسيطة بل هى بسيطة من حيث انها غير مركبة من صورة ومادة فيها قوة وغير متشابهة من جهة ان الجزء القابل لموضع النقطتين ليس هو اى جزء اتفق من الكرة بل هو جزء محدود بالطبع فى كرة كرة ولو لا ذلك لم يكن للاكر مراكز بالطبع بها تختلف فهى غير متشابهة فى هذا المعنى وليس يلزم من انزالها انها غير متشابهة فى هذا المعنى ان تكون مركبة من اجسام مختلفة الطبائع ولا ان يكون الفاعل لها مركبا من قوى كثيرة لان كل كرة فهى واحدة .
[201] ولا يصح القول عندهم أيضا بان كل نقطة من اى كرة اتفقت يمكن ان تكون مركزا وانما يخصصها الفاعل فان هذا انما يصح فى الاكر الصناعية لا فى الاكر الطبيعية . [202] وليس يلزم عن وضع أن كل نقطة من الكرة يصلح ان تكون مركزا وان الفاعل هو الذى يخصصها ان يكون الفاعل كثيرا الا ان يوضع انه ليس فى الشاهد شىء واحد يصدر عن فاعل واحد لان ما فى الشاهد هو مركب من المقولات العشر فكان يلزم ان يكون كل واحد مما ههنا يلزم عن عشر فاعلين وهذا كله سخافات وهذيانات أدى اليه هذا النظر الذى هو شبيه بالهذيان فى العلم الالهى والمصنوع الواحد فى الشاهد انما يصنعه صانع واحد وان كان يوجد فيه المقولات العشر فما أكذب هذه القضية ان الواحد لا يصنع الا واحدا اذا فهم ما فهم ابن سينا وأبو نصر وابو حامد فى المشكاة فانه عول على مذهبهم فى المبدأ الاول [203] قال ابو حامد فان قيل لعل فى المبدأ انواع من الكثرة لازمة لا من جهة المبدأ وانما ظهر لنا ثلاثة او اربعة والباقى لم نطلع عليه وعدم عثورنا على عينة لا يشككنا فى ان مبدأ الكثرة كثرة وان الواحد لا يصدر منه كثير [204] قلت هذا القول لو قالت به الفلاسفة للزمهم ان يعتقدوا ان فى المعلول الاول كثرة لا نهاية لها وقد كان يلزمهم ضرورة ان يقال لهم من اين جاءت فى المعلول الاول كثرة وكما يقولون ان الواحد لا يصدر عنه كثير كذلك يلزمهم ان الكثير لا يصدر عن الواحد فقولكم ان الواحد لا يصدر عنه الا واحد يناقض قولكم ان الذى صدر عن الواحد الاول شىء فيه كثرة لانه يلزم ان يصدر عن الواحد واحد الا ان يقولوا ان الكثرة التى فى المعلول الاول كل واحد منها أول فيلزمهم ان تكون الاوائل كثيرة .
[205] والعجب كل العجب كيف خفى هذا على أبى نصر وابن سينا لانهما اول من قال هذه الخرافات فقلد هما الناس ونسبوا هذا القول الى الفلاسفة لانهم اذا قالوا ان الكثرة التى فى المبدأ الثانى انما هى مما يعقل من ذاته وما يعقل من غيره لزم عندهم ان تكون ذاته ذات طبيعتين أعنى صورتين فاى ليت شعرى هى الصادرة عن المبدأ الاول واى هى الغير صادرة وكذلك يلزمهم اذا قالوا فيه انه ممكن من ذاته واجب من غيره لان الطبيعة الممكنة يلزم ضرورة ان تكون غير الطبيعة الواجبة التى استفادها من واجب الوجود فان الطبيعة الممكنة ليس يمكن ان تعود واجبة الا لو امكن ان تنقلب طبيعة الممكن ضرورية ولذلك ليس فى الطبائع الضرورية امكان أصلا كانت ضرورية بذاتها أو بغيرها . [206] وهذه كلها خرافات وأقاويل أضعف من اقاويل المتكلمين وهى كلها أمور دخيلة فى الفلسفة ليست جارية على اصولهم وكلها اقاويل ليست تبلغ مرتبة الاقناع الخطابى فضلا عن الجدلى ولذلك يحق ما يقول ابو حامد فى غير ما موضع من كتبه ان علومهم الالهية هى ظنية [207] قال ابو حامد قلنا فاذا جوزتم هذا فقولوا ان الموجودات كلها على كثرتها وقد بلغت آلافا صدرت من المعلول الاول فلا يحتاج ان يقتصر على جرم الفلك الاقصى ونفسه بل يجوز ان يكون قد صدر منه جميع النفوس الفلكية والانسانية وجميع الاجسام الارضية والسماوية بانواع كثيرة لازمة فيها لم يطلعوا عليها فيقع الاستغناء بالمعلول الاول [208] قلت هذا اللزوم هو صحيح وبخاصة ان صيروا الفعل الصادر عن المبدأ الاول هى الوحدانية التى بها صار المعلول الاول موجودا واحدا مع الكثرة الموجودة فيه فانهم ان جوزوا كثرة فى المعلول الاول غير محدودة لم يخل ان تكون اقل من عدد الموجودات أو أكثر منها او مساوية لها فان كانت اقل فحينئذ يلزم ان يدخلوا ثالثا أو يكون شىء بلا علة وان كانت مساوية او اكثر لم يلزمهم أن يدخلوا مبدأ ثالثا ولكن تكون الكثرة الواردة فيه فضلا [209] قال ابو حامد ثم يلزم عنه الاستغناء بالعلة الاولى فانه اذا جاز تولد كثرة يقال انها لازمة لا بعلة مع انها ليست ضرورية فى وجود المعلول الاول جاز ان يقدر ذلك مع العلة الاولى ويكون وجودها لا بعلة ويقال انها لزمت ولا يدرى عددها وكلما تخيل وجودها بلا علة مع الاول تخيل ذلك بلا علة مع الثانى بل لا معنى لقولنا مع الاول والثانى اذ ليس بينهما مفارقة فى زمان ولا مكان فما لا يفارقهما فى مكان وزمان ويجوز ان يكون موجودا بلا علة لم يختص أحدهما بالاضافة اليه [210] قلت يقول انه اذا جاز ان يوجد كثرة فى المعلول الاول عن غير علة لان العلة الاولى لا يلزم عنها كثرة جاز تقدير كثرة مع العلة الاولى واستغنى عن وضع علة ثانية ومعلول اول فان كان مستحيلا وجود شىء مع العلة الاولى بلا علة فهو مستحيل ايضا مع العلة الثانية بل لا معنى لقولنا علة ثانية اذ هى متحدة فى المعنى وليس يفترق احدهما من الآخر بزمان ولا مكان فاذا جاز ان يوجد شىء بلا علة لم تختص احدى العلتين به اعنى الاولى أو الثانية بل يكفى فى ذلك ان يوجد مع احداهما ويستغنى عن وضعه مع العلة الثانية [211] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل لقد كثرت ااشياء حتى زادت على الف ويبعد ان تبعد ان تبلغ الكثرة فى المعلول الاوا الى هذا الحد فلذلك اكثرنا الوسائط قال ابو حامد [212] ثم قال رادا على الفلاسفة قلنا قول القائل يبعد هذا رجم ظن لا يحكم به فى المعقولات الا ان يقول انه يستحيل فنقول لم يستحيل وما المراد والفيصل فمهما جاوزنا الواحد واعتقدنا انه يجوز ان يلزم المعلول الاول لا من جهة العلة لازم واحد واثنان وثلاثة فما المحيل لاربعة وخمسة وهكذا الى الف والا فمن يتحكم بمقدار دون مقدار فليس بعد مجاوزة الواحد مرد وهذا ايضا قاطع [213] قلت لو جاوب ابن سينا وسائر الفلاسفة ان المعلول الاول فيه كثرة ولا بد وان كل كثرة انما يكون منها واحد بوحدانية اقتضت ان ترجع الكثرة الى الواحد وان تلك الوحدانية التى صارت بها الكثرة واحدا هى معنى بسيط صدرت عن واحد مفرد بسيط لاستراحوا من هذه اللوازم التى ألزمهم ابو حامد وخرجوا من هذه الشناعات .
[214] فابو حامد لما ظفر ههنا بوضع فاسد منسوب الى الفلاسفة ولم يجد مجيبا يجاوبه بجواب صحيح سر بذلك وكثر المحالات اللازمة لهم وكل مجر بالخلاء يسر ولو علم انه لا يرد به على الفلاسفة لما فرح به . [215] وأصل فساد هذا الوضع قولهم ان الواحد لا يصدر عنه الا واحد ثم وضعوا فى ذلك الواحد الصادر كثرة فلزمهم ان تكون تلك الكثرة عن غير علة ووضعهم تلك الكثرة محدودة تحتاج الى ادخال مبدأ ثالث ورابع لوجود الموجودات شىء وضعى لا يضطر اليه برهان وبالجملة هذا الوضع غير وضع مبدأ أول وثان وذلك انه يقال لم اختصت العلة الثانية ان يوجد فيها كثرة من دون العلة الاولى فهذا كله هذيان وخرافات وأصل هذا انهم لم يفهموا كيف يكون الواحد علة على مذهب ارسطوطاليس ومذهب من تبعه من المشائين وقد تمدح هو فى آخر مقالة اللام بهذا المعنى واخبر ان كل من كان قبله من القدماء لم يقدروا ان يقولوا فى ذلك شيئا . [216] وعلى هذا الوجه الذى حكيناه عنهم تكون القضية القائلة ان الواحد لا يصدر عنه الا واحد قضية صادقة وان الواحد يصدر عنه كثرة قضية صادقة أيضا [217] قال أبو حامد ثم نقول هذا باطل بالمعلول الثانى فانه صدر منه فلك الكواكب وفيه ألف ونيف ومئتا كوكب وهى مختلفة العظم والشكل والوضع واللون والتأثير والنحوس والسعود فبعضها على صورة الحمل والثور والاسد وبعضها على صورة الانسان ويختلف تأثيرها فى محل واحد من العالم السفلى فى التبريد والتسخين والسعادة والنحوس وتختلف مقاديرها فى ذاتها .
فلا يمكن ان يقال الكل نوع واحد مع هذا الاختلاف ولو جاز هذا لجاز ان يقال كل اجسام العالم نوع واحد فى الجسمية فيكفيها علة واحدة فان كان اختلاف صفاتها وجواهرها وطبائعها دل على اختلافها فكذا الكواكب مختلفة لا محالة ويفتقر كل واحد الى علة لصورته وعلة لهيولاه وعلة لاختصاصه بطبيعته المسخنة او المبردة او السعيدة أو النحسة ولاختصاصه بموضعه ثم لاختصاص جملها باشكال البهائم المختلفة وهذا الكثرة ان تصور ان تعقل فى العقل الثانى تصور فى الاول ووقع الاستغناء [218] قلت هذا الشك قد فرغ منه وهو من معنى ما كثر به فى هذا الباب واذا قدرت الجواب الذى ذكرناه عنهم لم يلزم شىء من هذه المحالات واما اذا فهم من القول ان الواحد بالعدد البسيط لا يصدر عنه الا واحد بسيط بالعدد لا واحد بالعدد من جهة وكثير من جهة وان الوحدانية منه هى علة وجود الكثرة فلن ينفك من هذه الشكوك أبدا . [219] وايضا فان الاشياء انما تكثر عند الفلاسفة بالفصول الجوهرية واما اختلاف الاشياء من قبل اعراضها فليس يوجب عندهم اختلافا فى الجوهر كمية كانت أو كيفية أو غير ذلك من انواع المقولات والاجسام السماوية كما قلنا ليست مركبة من هيولى وصورة ولا هى مختلفة بالنوع اذ ليست تشترك عندهم فى جنس واحد لانها لو اشتركت فى جنس لكانت مركبة ولم تكن بسيطة وقد تقدم القول فى هذه الاشياء فلا معنى لتكثير القول فيه [220] قال ابو حامد الاعتراض الخامس هو انا نقول ان سلمنا هذه الاوضاع الباردة والتحكمات الفاسدة ولكن كيف لا يستحيون من قولهم ان كون المعلول الاول ممكن الوجود اقتضى وجود جرم الفلك الاقصى منه وعقله نفسه اقتضى وجود نفس الفلك منه وعقله الاول يقتضى وجود عقل منه وما الفصل بين هذا وبين قائل عرف وجود انسان غائب وانه ممكن الوجود وانه يعقل نفسه وصانعه فقال يلزم من كونه ممكن الوجود وجود فلك فيقال له وأى مناسبة بين كونه ممكن الوجود وبين وجود فلك منه وكذلك يلزم من كونه عاقلا لنفسه ولصانعه شيئا آخران وهذا اذا قيل فى انسان ضحك منه وكذا فى موجود آخر اذ إمكان الوجود قضية لا تختلف باختلاف ذات الممكن انسانا كان او ملكا أو فلكا فلست ادرى كيف يقنع المجنون نفسه بمثل هذه الاوضاع فضلا عن العقلاء الذين يشقون الشعر بزعمهم فى المعقولات [221] قلت اما هذه الاقاويل كلها التى هى اقاويل ابن سينا ومن قال بمثل قوله فهى اقاويل غير صادقة ليست جارية على اصول الفلاسفة ولكن ليست تبلغ من عدم الاقناع المبلغ الذى ذكره هذا الرجل ولا الصورة التى صور فيها هى صورة حقيقية .
[222] وذلك ان الانسان الذى فرضه ممكن الوجود من ذاته واجبا من غيره عاقلا لنفسه ولفاعله انما يصح تمثيله بالعلة الثانية اذا وضع هذا الانسان فعالا للموجودات من جهة ذاته ومن جهة علمه كما يضع المبدأ الثانى من قال بقول ابن سينا وكما من شأن الكل ان يضعوا المبدأ الاول سبحانه فانه اذا وضع هكذا لزم ان يصدر عن هذا الانسان شيئان اثنان احدهما من حيث يعلم ذاته والآخر من حيث يعلم صانعه لانه انما فرض فعالا من حيث العلم ولا يبعد ايضا ان فرض فعالا من جهة ذاته ان يقول ان الذى يلزم عنه من حيث هو ممكن الوجود غير الذى يلزم عنه من حيث هو واجب الوجود اذ كان هذان الوصفان موجودين لذاته . [223] فاذا ليس هذا القول من الشناعة فى الصورة التى أراد ان يصورها هذا الرجل حتى ينفر بذلك النفوس عن اقوال الفلاسفة ويخسسهم فى اعين النظار ولا فرق بين هذا وبين من يقول اذا وضعتم موجودا حيا بحياة مريدا بارادة عالما بعلم سميعا بصيرا متكلما بسمع وبصر وكلام ولزم عنه جميع العالم لزم ان يكون الانسان الحى العالم السميع البصير المتكلم يلزم عنه جميع العالم لانه ان كانت هذه الصفات هى التى تقتضى وجود العالم فيجب ان يكون لا فرق فيما يوجب فى كل موجود يوصف بها .
[224] فان كان الرجل قصد قول الحق فى هذه الاشياء فغلط فهو معذور وان كان علم التمويه فيها فقصده فان لم يكن هنالك ضرورة داعية له فهو غير معذور وان كان انما قصد بهذا ليعرف انه ليس عنده قول برهانى يعتمد عليه فى هذه المسئلة أعنى المسئلة التى هى من أين جاءت الكثرة كما يظهر بعد من قوله فهو صادق فى ذلك اذ لم يبلغ الرجل المرتبة من العلم المحيط بهذه المسئلة وهذا هو الظاهر من حاله فيما بعد وسبب ذلك انه لم ينظر الرجل الا فى كتب ابن سينا فلحقه القصور فى الحكمة من هذه الجهة [225] قال ابو حامد فان قال قائل فاذا ابطلتم مذهبهم فما ذا تقولون انتم اتزعمون انه يصدر من الشىء الواحد من كل وجه شيئان مختلفان فتكابرون العقول ام تقولون المبدأ الاول فيه كثرة فتتركون التوحيد او تقولون لا كثرة فى العالم فتنكرون الحس او تقولون لزمت بالوسائط فتضطرون الى الاعتراف بما قالوه قلنا نحن لم نخض فى هذا الكتاب خوض ممهد وانما غرضنا ان نشوش دعاويهم وقد حصل . على أنا نقول ومن زعم ان المصير الى صدور اثنين من واحد مكابرة للعقول او اتصاف المبدأ بصفات قديمة أزلية مناقض للتوحيد فهاتان دعوتان باطلتان لا برهان لهم عليهما فانه ليس يعرف استحالة صدور اثنين من واحد كما يعرف استحالة كون الشخص الواحد فى مكانين وعلى الجملة لا يعرف بالضرورة ولا بالنظر .
وما المانع من ان يقال المبدأ الاول عالم قادر مريد يفعل ما يشاء ويحكم ما يريد يخلق المختلفات والمتجانسات كما يريد وعلى ما يريد فاستحالة هذا لا يعرف بضرورة ولا نظر وقد ورد به الانبياء المؤيدون بالمعجزات فيجب قبوله . وأما البحث عن كيفية صدور الفعل من الله تعالى بالارادة ففضول وطمع فى غير مطمع والذين طمعوا فى طلب مناسبته ومعرفته رجع حاصل نظر هم الى ان المعلول الاول من حيث انه ممكن الوجود صدر منه فلك ومن حيث انه يعقل نفسه صدر منه نفس الفلك فهذه حماقة لا اظهار مناسبة فلنقبل مبادى هذه الامور من الانبياء صلوات الله عليهم وليصدقوا فيها اذ العقل لا يحيلها ولنترك البحث عن الكيفية والكمية والماهية فليس ذلك مما يتسع له القوى البشرية ولذلك قال صاحب الشرع تفكروا فى خلق الله ولا تتفكروا فى ذات الله [226] قلت قوله ان كل ما قصرت عن ادراكه العقول الانسانية فواجب ان نرجع فيه الى الشرع حق . [227] وذلك ان العلم المتلقى من قبل الوحى انما جاء متمما لعلوم العقل أعنى ان كل ما عجز عنه العقل افاده الله تعالى الانسان من قبل الوحى والعجز عن المدارك الضروري علمها فى حياة الانسان ووجوده منها ما هو عجز باطلاق أى ليس فى طبيعة العقل ان يدرك بما هو عقل ومنها ما هو عجز بحسب طبيعة صنف من الناس وهذا العجز اما ان يكون فى اصل الفطرة واما ان يكون لامر عارض من خارج من عدم تعلم وعلم الوحى رحمة لجميع هذه الاصناف [228] واما قوله فانه لا يليق هذا الغرض به وهى هفوة من هفوات العالم فان العالم بما هو عالم انما قصده طلب الحق لا ايقاع الشكوك وتحيير العقول [229] وقوله فانه ليس يعرف استحالة صدور اثنين عن واحد كما يعرف استحالة كون الشخص الواحد فى مكانين فانه وان لم يكن هاتان المقدمتان فى مرتبة واحدة من التصديق فليس يخرج كون المقدمة القائلة ان الواحد البسيط لا يصدر عنه الا واحد بسيط من ان تكون يقينية فى الشاهد .
[230] والمقدمات اليقينية تتفاضل على ما تبين فى كتاب البرهان والسبب فى ذلك ان المقدمات اليقينية اذا ساعدها الخيال قوى التصديق فيها واذا لم يساعدها الخيال ضعف والخيال غير معتبر الا عند الجمهور ولذلك من ارتاض بالمعقولات واطرح التخيلات فالمقدمتان فى مرتبة واحدة عنده من التصديق [231] وأكثر ما يقع اليقين بمثل هذه المقدمات اذا تصفح الانسان الموجودات الكائنة الفاسدة فرأى انها انما تختلف اسماؤها وحدودها من قبل أفعالها وانه لو صدر أى موجود اتفق عن أى فعل اتفق وعن اى فاعل اتفق لاختلطت الذوات والحدود وبطلت المعارف فالنفس مثلا انما تميزت من الجمادات بافعالها الخاصة الصادرة عنها والجمادات انما تميزت بعضها عن بعض بافعال تخصها وكذلك النفوس . [232] ولو كان يصدر عن قوة واحدة افعال كثيرة كما يصدر عن القوى المركبة افعال كثيرة لم يكن فرق بين الذات البسيطة والمركبة ولا تميزت لنا . وأيضا ان امكن ان يصدر عن ذات واحدة أفعال كثيرة فقد أمكن فعل من غير فاعل وذلك ان الموجود انما يوجد عن موجود لا عن معدوم ولذلك ليس يمكن ان يوجد المعدوم من ذاته فاذا كان المحرك للمعدوم والمخرج له من القوة الى الفعل انما يخرجه من جهة ما هو بالفعل فواجب ان يكون نحو الفعل الذى فيه على نحو الفعل المخرج له من العدم الى الوجود فانه ان خرج اى مفعول اتفق من اى فاعل اتفق لم يمتنع ان تخرج المفعولات الى الفعل من ذاتها لا من قبل فاعل يفعلها فان تخرج انحاء كثيرة من القوة الى الفعل عن فاعل واحد فواجب ان تكون فيه اعنى تلك الانحاء او ما يناسبها لانه ان لم يكن فيه الا نحو واحد منها فما خرج من سائر الانحاء انما خرج من نفسه من غير مخرج له .
[233] وليس لقائل ان يقول ان شرط الفاعل انما هو ان يوجد فاعلا فقط بالفعل المطلق فقط لا بنحو من الفعل مخصوص فانه لو كان ذلك كذلك لفعل أى موجود اتفق اى فعل اتفق واختلطت الموجودات وايضا فان الموجود المطلق اعنى الكلى أقرب الى العدم من الموجود الحقيقى ولذلك نفى القول بموجود مطلق ولون مطلق القائلون بنفى الاحوال وقال القائلون باثباتها انها لا موجودة ولا معدومة فلو صح هذا لصح ان تكون الاحوال علة للموجودات . [234] وكون الفعل الواحد يصدر عن واحد هو فى العالم الذى فى الشاهد أبين منه فى غير ذلك العالم فان العلم يتكثر بتكثر المعقولات للعالم لانه انما يعقلها على النحو الذى هى عليه موجودة وهى علة علمه وليس يمكن ان تكون المعلومات الكثيرة تعلم بعلم واحد ولا يكون العلم الواحد علة لصدور معلولات كثيرة عنه فى الشاهد مثال ذلك ان علم الصانع الصادر عنه مثلا الخزانة غير العلم الصادر عنه الكرسي . [235] لكن العلم القديم مخالف فى هذا العلم المحدث والفاعل القديم للفاعل المحدث [236] فان قيل فما تقول انت فى هذه المسئلة وقد ابطلت مذهب ابن سينا فى علة الكثرة فما تقول انت فى ذلك فانه قد قيل ان فرق الفلاسفة كانوا يجيبون فى ذلك بواحد من ثلاثة أجوبة أحدها قول من قال ان الكثرة انما جاءت من قبل الهيولى والثانى قول من قال انما جاءت من قبل الآلات والثالث قول من قال من قبل الوسائط وحكى عن آل ارسطو انهم صححوا القول الذى يجعل السبب فى ذلك التوسط [237] قلت ان هذا لا يمكن الجواب فيه فى هذا الكتاب بجواب برهانى ولكن لسنا نجد لارسطو ولا لمن شهر من قدماء المشائين هذا القول الذى نسب اليهم الا لفرفوريوس الصورى صاحب مدخل علم المنطق والرجل لم يكن من حذاقهم والذى يجرى عندى على اصولهم او سبب الكثرة هو مجموع الثلاثة الاسباب اعنى المتوسطات والاستعدادات والآلات وهذه كلها قد بينا كيف تستند الى الواحد وترجع اليه اذ كان وجود كل واحد منها بوحدة محضة هى سبب الكثرة .
[238] وذلك انه يشبه ان يكون السبب فى كثرة العقول المفارقة اختلاف طبائعها القابلة فيما تعقل من المبدأ الاول وفيما تستفيد منه من الوحدانية الذى هو فعل واحد فى نفسه كثير بكثرة القوابل له كالحال فى الرئيس الذى تحت يده رئاسات كثيرة والصناعة التى تحتها صنائع كثيرة وهذا يفحص عنه فى غير هذا الموضع فان تبين شىء منه والا رجع الى الوحى . [239] واما ان الاختلاف يقع من قبل اختلاف الاسباب الاربعة فبين وذلك ان اختلاف الافلاك يكون من قبل اختلاف محركيها واختلاف صورها وموادها ان كان لها مواد وافعالها المخصوصة فى العالم وان كانت ليست من أجل هذه الافعال عندهم . [240] واما الاختلاف الذى يعرض أولا بما دون الفلك من الاجسام البسيطة فهو اختلاف المادة مع اختلافها فى القرب والبعد من المحركين لها وهى الاجرام السماوية مثل اختلاف النار والارض وبالجملة المتضادات واما السبب فى اختلاف الحركتين العظيمتين اللتين احداهما فاعلة الكون والثانية الفساد فاختلاف الاجرام السماوية واختلاف حركاتها على ما تبين فى كتاب الكون والفساد فسبب الاختلاف الذى يكون من قبل الاجرام السماوية هو شبيه بالاختلاف الذى يكون من قبل اختلاف الآلات واذا كان ذلك كذلك فاسباب الكثرة عند ارسطو من الفاعل الواحد هى الثلاثة الاسباب ورجوعه الى الواحد هو بالمعنى المتقدم وهو كون الواحد سبب الكثرة .
[241] واما ما دون فلك القمر فانه يوجد الاختلاف فيه من قبل الاربعة الاسباب اعنى اختلاف الفاعلين واختلاف المواد واختلاف الآلات وكون الافعال تقع من الفاعل الاول بواسطة غيره وهذا كانه قريب من الآلات [242] ومثال الاختلاف الذى يكون من قبل اختلاف القوابل وكون المختلفات بعضها أسبابا لبعض اللون فان اللون الذى يحدث فى الهواء غير الذى يحدث فى الجسم والذى يحدث فى البصر اعنى فى العين غير الذى يحدث فى الهواء والذى يحدث فى الحس المشترك غير الذى يحدث فى العين والذى يحدث فى الخيال غير الذى يحدث فى الحس المشترك والذى يحدث فى القوة الحافظة والذاكرة غير الذى فى الخيال وهذا كله على ما تبين فى كتاب النفس
مسئلة فى بيان عجزهم عن الاستدلال على وجود صانع العالم
[1] قال ابو حامد فنقول الناس فرقتان فرقة اهل الحق وقد رأوا ان العالم حادث وعلموا ضرورة ان الحادث لا يوجد بنفسه فافتقر الى صانع فعقل مذهبهم فى القول بالصانع وفرقة أخرى وهم الدهرية وقد رأوا ان العالم قديم كما هو عليه ولم يثبتوا له صانعا ومعتقدهم مفهوم وان كان الدليل يدل على بطلانه . وأما الفلاسفة فقد رأوا أن العالم قديم ثم أثبتوا له مع ذلك صانعا وهذا المذهب بوضعه متناقض لا يحتاج فيه الى ابطال [2] قلت بل مذهب الفلاسفة مفهوم من الشاهد اكثر من المذهبين جميعا . [3] وذلك ان الفاعل قد يلفى صنفين صنف يصدر منه مفعول يتعلق به فعله فى حال كونه وهذا اذا تم كونه استغنى عن الفاعل كوجود البيت عن البناء والصنف الثانى انما يصدر عنه فعل فقط يتعلق بمفعول لا وجود لذلك المفعول الا بتعلق الفعل به وهذا الفاعل يخصه ان فعله مساوق لوجود ذلك المفعول اعنى انه اذا عدم ذلك الفعل عدم المفعول واذا وجد ذلك الفعل وجد المفعول اى هما معا وهذا الفاعل اشرف وادخل فى باب الفاعلية من الاول لانه يوجد مفعوله ويحفظه والفاعل الآخر يوجد مفعوله ويحتاج الى فاعل آخر يحفظه بعد الايجاد وهذه حال المحرك مع الحركة والاشياء التى وجودها [4] انما هو فى الحركة فالفلاسفة لما كانوا يعتقدون ان الحركة فعل الفاعل وان العالم لا يتم وجوده الا بالحركة قالوا ان الفاعل للحركة هو الفاعل للعالم وانه لو كف فعله طرفة عين عن التحريك لبطل العالم فعملوا قياسهم هكذا العالم فعل أو شىء وجوده تابع لفعل وكل فعل لا بد له من فاعل موجود بوجوده فأنتجوا من ذلك ان العالم له فاعل موجود بوجوده فمن لزم عنده ان يكون الفعل الصادر عن فاعل العالم حادثا قال العالم حادث عن فاعل قديم ومن كان فعل القديم عنده قديما قال العالم حادث عن فاعل لم يزل قديما وفعله قديم اى لا اول له ولا آخر لا انه موجود قديم بذاته كما تخيل لمن يصفه بالقدم [5] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل نحن اذا قلنا للعالم صانع لم نعن به فاعلا مختارا يفعل بعد ان لم يفعل كما نشاهد فى اصناف الفاعلين من الخياط والنساج والبناء بل نعنى به علة العالم ونسميه المبدأ الاول على معنى انه لا علة لوجوه وهو علة لوجود غيره فان سميناه صانعا فبهذا التأوتل .
وثبوت موجود لا علة لوجوده يقوم عليه البرهان القاطع على قرب فانا نقول العالم وموجوداته اما ان يكون له علة أو لا علة له فان كان له علة فتلك العلة لها علة ام لا علة لها وكذلك نقول فى علة العلة فاما ان يتسلسل الى غير نهاية وهو محال واما ان ينتهى الى طرف فالاخير علة أولى لا علة لوجودها فنسميه المبدأ الاول وان كان العالم موجودا بنفسه لا علة له فقد ظهر المبدأ الاول فانا لم نعن به الا موجودا لا علة له وهو ثابت بالضرورة . نعم لا يجوز ان يكون المبدأ الاول هى السماوات لانها عدد ودليل التوحيد يمنعه فيظهر بطلانه بالنظر فى صفة المبدأ ولا يجوز ان يقال انه سماء واحد او جسم واحد او شمس او غيره لانه جسم والجسم مركب من هيولى وصورة والمبدأ الاول لا يجوز ان يكون مركبا وذلك يعرف بنظر ثان والمقصود ان موجودا لا علة لوجوده ثابت بالضرورة والاتفاق وانما الخلاف فى الصفات وهو الذى نعنيه بالمبدأ الاول قال ابو حامد [6] قلت هذا كلام مقنع غير صحيح فان اسم العلة يقال باشتراك الاسم على العلل الاربعة أعنى الفاعل والصورة والهيولى والغاية ولذلك لو كان هذا جواب الفلاسفة لكان جوابا مختلا فانهم كانوا يسألون عن اى علة ارادوا بقولهم ان العالم له علة أولى فلو قالوا أردنا بذلك السبب الفاعل الذى فعله لم يزل ولا يزال ومفعوله هو فعله لكان جوابا صحيحا على مذهبهم على ما قلناه غير معترض عليه ولو [قالوا اردنا به السبب المادى لكان قوله معترضا وكذلك لو] قالوا اردنا به السبب الصورى لكان ايضا معترضا ان فرضوا صورة العالم قائمة به وان قالوا اردنا صورة مفارقة للمادة جرى قولهم على مذهبهم وان قالوا صورة هيولانية لم يكن المبدأ عندهم شيئا غير جسم من الاجسام وهذا لا يقولون به وكذلك ان قالوا هو سبب على طريق الغاية كان جاريا ايضا على اصولهم واذا كان هذا الكلام فيه من الاحتمال ما يرى فكيف يصح ان يجعل جوابا للفلاسفة [7] وقوله ونسميه المبدأ الاول على معنى انه لا علة لوجوده وهو علة لوجود غيره كلام ايضا مختل فان هذه التسمية تصدق على الفلك الاول او على السماء باسرها وبالجملة على أى نوع كان من الموجودات اذا فرض لا علة له ولا فرق بين هذا الاعتقاد واعتقاد الدهرية [8] وقوله عنهم أيضا كلام مختل ايضا فانه يحتاج ان يفصل العلل الاربعة ويبين ان فى كل واحد منها أولا لا علة له اعنى ان العلل الفاعلية ترتقى الى فاعل اول والصورية الى صورة اولى والمادية الى مادة اولى والغائية الى غاية اولى ويبقى بعد هذا بيان ان هذه العلل الاربعة الاخيرة ترتقى الى علة اولى وهذا كله غير ظاهر من هذا القول الذى حكاه عنهم [9] وكذلك القول الذى أتى به فى بيان ان ههنا علة أولى كلام مختل وذلك ان قوله الى اخر قوله وذلك ان اسم العلة يقال باشتراك الاسم .
[10] وكذلك مرور الاسباب الى غير نهاية هو من جهة ما عندهم ممتنع ومن جهة ما واجب عند الفلاسفة وذلك انه ممتنع عندهم اذا كانت بالذات وعلى استقامة ان كان المتقدم منها شرطا فى وجود المتأخر وغير ممتنع عندهم اذا كانت بالعرض ودورا واذا لم يكن المتقدم شرطا فى وجود المتأخر وكان هنالك فاعل أول مثل وجود المطر عن الغيم والغيم عن البخار والبخار عن المطر فان هذا يمر عندهم دورا الى غير نهاية لكن ذلك ضرورة بسبب أول . [11] وكذلك وجود انسان عن انسان الى غير نهاية لان وجود المتقدمات عندهم فى امثال هذه ليس هو شرطا فى وجود المتأخرات بل ربما كان الشرط فساد بعضها وامثال هذه العلل هى عندهم مرتقية لعلة اولى أزلية تنتهى الحركة اليها فى علة علة من هذه العلل فى وقت حدوث المعلول الاخير مثال ذلك ان سقراط اذا ولد أفلاطون فان المحرك الاقصى للتحريك عندهم فى حين توليده اياه هو الفلك او النفس او العقل أو جميعها او البارى سبحانه ولذلك ما يقول ارسطو ان الانسان يولده انسان والشمس وبين ان الشمس ترتقى الى محركها ومحركها إلى المبدأ الاول فاذا ليس الانسان الماضى شرطا فى وجود الانسان الآتى . [12] كما ان الصانع اذا صنع مصنوعات متتابعة فى اوقات متتابعة بآلات مختلفة وصنع تلك الآلات بآلات وتلك بآلات أخر فان كون هذه الآلات بعضها عن بعض هو بالعرض وليس منها واحدة شرطا فى وجود المصنوع الا الآلة الاولى اعنى المباشرة فالاب ضرورى فى كون الابن كما ان الآلة التى يباشر بها المصنوع ضرورية فى كون المصنوع واما الآلة التى صنع بها تلك الآلة فهى ضرورية فى كون الآلة الباشرة وليست ضرورية فى كون المصنوع الذى صنع الا بالعرض ولذلك ربما كان فساد الآلة المتقدمة شرطا فى وجود المتأخرة اذا فعل المتأخرة من مادة المتقدمة مثل ان يكون انسان من انسان فسد بتوسط كونه نباتا والنبات منيا أو دم طمث وقد تقدم القول فى هذا [13] واما التى تجوز مرور العلل الى غير نهاية بالذات فهى الدهرية ومن يسلم هذا يلزمه الا يعترف بعلة فاعلة ولا خلاف عند الفلاسفة فى وجود علة فاعلة [14] وقوله يريد ان الدهريين وغير هم معترفون بمبدأ أول لا علة له وانما اختلافهم فى هذا المبدأ فالدهريون يقولون انه الفلك الكلى وغير الدهريين يقولون انه شىء خارج عن الفلك وان الفلك معلول وهؤلاء فرقتان فرقة تزعم ان الفلك فعل محدث وفرقة تزعم انه فعل قديم [15] ولما كان هذا البيان مشتركا للدهريين وغير هم قال يريد ان النظام الذى فى العالم يظهر منه ان المدبر له واحد كما ان النظام الذى فى الجيش يظهر منه ان المدبر له واحد وهو قائد الجيش وهذا كله كلام صحيح [16] وقوله ولا يجوز ان يقال انه سماء واحد أو جسم واحد أو شمس أو غيره لانه جسم والجسم مركب من هيولى وصورة والمبدأ الاول لا يجوز ان يكون مركبا [17] قلت اما قوله ان كل جسم مركب من هيولى وصورة فليس هو مذهب الفلاسفة فى الجرم السماوى الا ان يكون هنالك هيولى باشتراك الاسم وانما هو شىء انفرد به ابن سينا لان كل مركب عندهم من هيولى وصورة محدث مثل حدوث البيت والخزانة والسماء ليست عندهم محدثة بهذا النوع من الحدوث ولذلك سموها أزلية أى ان وجودها مع الازلى .
[18] وذلك انه لما كان سبب الفساد عندهم هو الهيولى كان ما ليس بفاسد ليس بذى هيولى بل هو معنى بسيط ولو لا الكون والفساد الذى فى هذه الاجرام لما لزم ان تكون مركبة من هيولى وصورة لان الاصل ان الجسم واحد فى الوجود كما هو فى الحس فلولا فساد هذه الاجسام لقضينا انها بسيطة وان الهيولى هى الجسم فالجسم السماوى لما كان لا يفسد دل على ان الهيولى فيه هى الجسمية الموجودة بالفعل وان النفس التى فيه ليس لها قوام بهذا الجسم لان هذا الجسم ليس يحتاج فى بقائه الى النفس كما يحتاج اجسام الحيوانات وانما يحتاج الى النفس لا لان من ضرورة وجودها ان تكون متنفسة بل لان الافضل من ضرورته ان يكون بالحالة الافضل والمتنفسة افضل من غير المتنفسة والاجرام السماوية لا خلاف عندهم انه ليس فيها قوة الجوهر فليست ضرورة ذات مادة كما هى الاجرام الكائنة فاما ان تكون كما يقول ثامسطيوس صورا واما ان يكون لها مواد باشتراك وانا أقول واما ان تكون هى المواد أنفسها او تكون مواد حية بذاتها لا حية بحياة [19] قال ابو حامد والجواب من وجهين احدهما انه يلزم على مساق مذهبهم ان تكون اجسام العالم قديمة كذلك لا علة لها وقولهم ان بطلان ذلك يعلم بنظر ثان فسيبطل ذلك عليهم فى مسألة التوحيد وفى نفى الصفات بعد هذه المسئلة المتقدمة الذكر [20] قلت يريد انهم اذا لم يقدروا ان يثبتوا الوحدانية ولا قدروا ان يثبتوا ان الواحد ليس بجسم لانهم اذا لم يقدروا على نفى الصفات كان ذلك الاول عندهم ذاتا بصفات وما كان على هذه الصفة فهو جسم أو قوة فى جسم لزمهم ان تكون الاول التى لا علة لها هى الاجرام السماوية .
[21] وهذا القول لازم لمن يقول بالقول الذى حكاه عن الفلاسفة والفلاسفة ليس يحتجون على وجود الاول الذى لا علة له بما نسبه اليهم من الاحتجاج ولا يزعمون ايضا انهم يعجزون عن دليل التوحيد ولا عن دليل نفى الجسمية عن المبدأ الاول وستأتى هذه المسئلة فيما بعد [22] قال ابو حامد والوجه الثانى وهو الخاص بهذه المسئلة هو ان يقال ثبت تقديرا ان هذه الموجودات لها علة ولكن لعل لها علة ولعلة العلة علة وهكذا الى غير نهاية . وقولهم انه يستحيل اثبات علل لا نهاية لها لا يستقيم منهم فانا نقول عرفتم ذلك ضرورة بغير وسط او عرفتموه بوسط ولا سبيل الى دعوى الضرورة وكل مسلك ذكرتموه فى النظر يبطل عليكم بتجويز دورات لا اول لها واذا جاز ان يدخل فى الوجود ما لا نهاية له فلم يبعد ان يكون بعضها علة لبعض وينتهى من الطرف الاخير الى معلول لا معلول له ولا ينتهى من الجانب الآخر الى علة لا علة لها كما ان الزمان السابق له آخر وهو الآن الراهن ولا اول له . فان زعمتم ان الحوادث الماضية ليست موجودة معا فى الحال ولا فى بعض الاحوال والمعدوم لا يوصف بالتناهى وعدم التناهى فيلزمكم فى النفوس البشرية المفارقة للابدان فانها لا تغنى عندكم والموجود المفارق للبدن من النفوس لا نهاية لاعدادها اذ لم تزل نطفة من انسان وانسان من نطفة الى غير نهاية ثم كل انسان مات فقد بقيت نفسه وهو بالعدد غير نفس من مات قبله ومعه وبعده وان كان الكل بالنوع واحدا فعندكم فى الوجود فى كل حال نفوس لا نهاية لاعدادها فان قيل النفوس ليس لبعضها ارتباط بالبعض ولا ترتيب لها بالطبع ولا بالوضع وانما نحيل نحن موجودات لا نهاية لها اذا كان لها ترتيب بالوضع كالاجسام فانها مرتبة بعضها فوق البعض او كان لها ترتيب بالطبع كالعلل والمعلولات وأما النفوس فليست كذلك قلنا وهذا الحكم فى الوضع ليس طرده بأولى من عكسه فلم أحلتم أحد القسمين دون الآخر وما البرهان المفرق ولم تنكرون على من يقول ان هذه النفوس التى لا نهاية لها لا تخلو عن ترتيب اذ وجود بعضها قبل البمض فان الايام والليالى الماضية اها واذا قدرنا وجود نفس واحدة فى كل يوم وليلة كان الحاصل فى الوجود الآن خارجا عن النهاية واقعا على ترتيب فى الوجود اى بعضها بعد بعض والعلة غايتها ان يقال انها قبل المعلول بالطبع كما يقال انها فوق المعلول بالذات لا بالمكان فاذا لم يستحل ذلك فى القبل الحقيقى الزمانى فينبغى ان لا يستحيل فى القبل الذاتى الطبيعى وما بالهم لم يجوزوا أجساما بعضها فوق بعض بالمكان الى غير نهاية وجوزوا موجودات بعضها قبل بعض بالزمان الى غير نهاية وهل هذا الا تحكم بارد لا أصل له [23] قلت قوله الى قوله وكل مسلك ذكرتموه فى النظر يبطل عليكم بتجويز دورات لا اول لها شك قد تقدم الجواب فيه حين قلنا ان الفلاسفة لا يجوز عللا ومعلولات لا نهاية لها لانه يؤدى الى معلول لا علة له ويوجبونها بالعرض من قبل علة قديمة ولكن لا اذا كانت مستقيمة ومعا ولا فى مواد لا نهاية لها بل اذا كانت دورا [24] واما ما يحكيه عن ابن سينا انه يجوز نفوسا لا نهاية لها وان ذلك انما يمتنع فيما له وضع فكلام غير صحيح ولا يقول به احد من الفلاسفة وامتناعه يظهر من البرهان العام الذى ذكرناه عنهم فلا يلزم الفلاسفة شىء مما ألزمهم من قبل هذا الوضع اعنى القول بوجود نفوس لا نهاية لها بالفعل ومن اجل هذا قال بالتناسخ من قال ان النفوس متعددة بتعدد الاشخاص وانها باقية [25] واما قوله وما بالهم لم يجوزوا اجساما بعضها فوق بعض بالمكان الى غير نهاية وجوزوا فان الفرق بينهما عند الفلاسفة ظاهر جدا وذلك ان وضع اجسام لا نهاية لها معا يلزم عنه ان يوجد لما لا نهاية له كل وان يكون بالفعل وذلك مستحيل والزمان ليس بذى وضع فليس يلزم من وجود اجسام بعضها قبل بعض الى غير نهاية وجود ما لا نهاية له بالفعل وهو الذى امتنع عندهم [26] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل البرهان القاطع على استحالة علل الى غير نهاية ان يقال كل واحد من آحاد العلل اما ان تكون ممكنة فى نفسها او واجبة فان كانت واجبة فلم تفتقر الى علة وان كانت ممكنة فالكل موصوف بالامكان وكل ممكن مفتقر الى علة زائدة على ذاته فيفتقر الكل الى علة خارجة عنها [27] قلت هذا البرهان الذى حكاه عن الفلاسفة اول من نقله الى الفلسفة ابن سينا على انه طريق خير من طريق القدماء لانه زعم انه من جوهر الموجود وان طرق القوم من اعراض تابعة للمبدأ الاول .
وهو طريق أخذه ابن سينا من المتكلمين وذلك ان المتكلمين ترى ان من المعلوم بنفسه ان الموجود ينقسم الى ممكن وضرورى ووضعوا ان الممكن يجب ان يكون له فاعل وان العالم باسره لما كان ممكنا وجب ان يكون الفاعل له واجب الوجود هذا هو اعتقاد المعتزلة قبل الاشعرية وهو قول جيد ليس فيه كذب الا ما وضعوا من ان العالم باسره ممكن فان هذا ليس معروفا بنفسه . فاراد ابن سينا ان يعمم هذه القضية ويجعل المفهوم من الممكن ما له علة كما ذكر ابو حامد . [28] واذا سومح فى هذه التسمية لم تنته به القسمة الى ما اراد لان قسمة الموجود اولا الى ما له علة والى ما لا علة له ليس معروفا بنفسه ثم ما له علة ينقسم الى ممكن والى ضرورى فان فهمنا منه الممكن الحقيقى أفضى الى ممكن ضرورى ولم يفض للى ضرورى لا علة له وان فهمنا من الممكن ما له علة وهو ضرورى لم يلزم عن ذلك الا ان ما له علة فله علة وامكن ان نضع ان تلك لها علة وان يمر ذلك الى غير نهاية فلا ينتهى الامر الى موجود لا علة له وهو الذى يعنونه بواجب الوجود الا ان يفهم من الممكن الذى وضعه بازاء ما لا علة له الممكن الحقيقى فان هذه الممكنات هى التى يستحيل وجود العلل فيها الى غير نهاية واما ان عنى بالممكن ما له علة من الاشياء الضرورية فلم يتبين بعد ان ذلك مستحيل بالوجه الذى تبين فى الموجودات الممكنة بالحقيقة ولا يتبين بعد ان ههنا ضروريا يحتاج الى علة فيجب عن وضع هذا ان ينتهى الامر الى ضرورى بغير علة الا ان يبين ان الامر فى الجملة الضرورية التى من علة ومعلول كالامر فى الجملة الممكنة [29] قال ابو حامد قلنا لفظ الممكن والواجب لفظ مبهم الا ان يراد بالواجب ما لا علة لوجوده ويراد بالممكن ما لوجوده علة وان كان المراد هذا فلنرجع الى هذه اللفظة فنقول كل واحد ممكن على معنى ان له علة زائدة على ذاته والكل ليس بممكن على معنى انه ليس له علة زائدة على ذاته خارجة منه وان أريد بلفظ الممكن غير ما اردنا فهو ليس بمفهوم فان قيل فهذا يؤدى الى ان يتقوم واجب الوجود بممكنات الوجود وهو محال قلنا ان اردتم بالواجب والممكن ما ذكرناه فهو نفس المطلوب فلا نسلم انه محال وهو كقول القائل يستحيل ان يتقوم القديم بالحوادث والزمان عندهم قديم وآحاد الدورات هادثة وهى ذوات أوائل والمجموع لا أول له فقد تقدم ما لا أول له بذوات أوائل وصدق ذوات الاوائل على الآحاد ولم يصدق على المجموع فكذلك يقال على كل واحد ان له علة ولا يقال للمجموع علة وليس كل ما صدق على الآحاد يلزم ان يصدق على المجموع اذ يصدق على كل واحد انه واحد وانه بعض وانه جزء ولا يصدق على المجموع وكل موضع عيناه من الارض فانه قد استضاء بالشمس فى النهار وأظلم بالليل وكل واحد حادث بعد ان لم يكن اى له أول والمجموع عندهم ما له أول فتبين ان من يجوز حوادث لا أول لها وهى صور العناصر الاربعة فلا يتمكن من انكار علل لا نهاية لها ويخرج من هذا انه لا سبيل لهم الى الوصول الى اثبات المبدأ الاول لهذا الاشكال وترجع فرقهم الى التحكم المحض [30] قلت وضع اسباب ممكنة لا نهاية لها يلزم عنه وضع ممكن لا فاعل له واما وضع أشياء ضرورية لها علل غير متناهية فانما يلزم عن ذلك ان يكون ما وضع ان له علة ليس له علة وهو صحيح الا ان المحال اللازم عن اسباب بهذه الصفة غير اللازم عن اسباب من طبيعة الممكن .
[31] فلذلك ان أراد مريد ان يخرج هذا القول الذى استعمله ابن سينا مخرج برهان ان يستعمل هكذا الموجودات الممكنة لا بد لها من علل تتقدم عليها فان كانت العلل ممكنة لزم ان يكون لها علل ومر الامر الى غير نهاية وان مر الامر الى غير نهاية لم يكن هنالك علة فلزم وجود الممكن بلا علة وذلك مستحيل فلا بد ان ينتهى الامر الى علة ضرورية فاذا انتهى الامر الى علة ضرورية لم تخل هذه العلة الضرورية ان تكون ضرورية بسبب أو بغير سبب فان كانت بسبب سئل أيضا فى ذلك السبب فاما ان تمر الاسباب الى غير نهاية فيلزم ان يوجد بغير سبب ما وضع انه موجود بسبب وذلك محال فلا بد ان ينتهى الامر الى سبب ضرورى بلا سبب أى بنفسه وهذا هو واجب الوجود ضرورة فبهذا النوع من التفصيل يكون البرهان صحيحا . [32] واما اذا اخرج المخرج الذى أخرجه ابن سينا فليس بصحيح من وجوه احدها ان الممكن المستعمل فيه هو باشتراك الاسم وقسمة الموجود أولا فيه الى ما هو ممكن والى ما هو غير ممكن ليس بصحيح أعنى انها ليست قسمة تحصر الموجود بما هو موجود [33] واما قوله فى الرد على الفلاسفة فنقول كل واحد ممكن على معنى ان له علة زائدة على ذاته والكل ليس بممكن على معنى ان ليس له علة زائدة على ذاته خارجة منه يريد واذا سلم الفلاسفة انهم يعنون بممكن الوجود ماله علة وبواجب الوجود ما ليس له علة قيل لهم لا يمتنع على اصولكم ان تكون علل ومعلولات لا نهاية لها وتكون الجملة واجبة الوجود فان من اصولهم انهم يجوزون ان يكون حكم الجزء غير حكم الكل والجميع .
[34] وهذا القول الاختلال فيه من وجوه احدها انهم لا يجوزون عللا بالذات غير متناهية على ما تقدم وسواء كانت العلل والمعلولات من طبيعة الممكن او من طبيعة الضرورى على ما تبين من قولنا . [35] والاختلال الذى لزم ابن سينا فى هذا القول انه قيل له اذا قسمت الموجود الى ممكن الوجود وواجب الوجود وعنيت بالممكن الوجود ما له علة وبالواجب ما ليس له علة لم يمكنك ان تبرهن على امتناع وجود علل لا نهاية لها لانه يلزم عن وجودها غير متناهية ان تكون من الموجودات التى لا علة لها فتكون من جنس واجب الوجود لا سيما انه يجوز عندكم ان يتقوم الازلى من اسباب لا نهاية لها كل واحد منها حادث وانما عرض لهذا القول هذا الاختلال بقسمه الموجود الى ما لا علة له وزلى ما له علة ولو قسمه على النحو الذى قسمناه لم يكن عليه شىء من هذه الاعتراضات [36] وقوله ان القدماء يسلمون انه قد يتقوم قديم مما لا نهاية له لتجويزهم دورات لا نهاية لها هو قول فاسد فان هذا انما يقال عليه اسم القديم مع القديم الذى هو واحد باشتراك [37] وقوله فان قيل فهذا يؤدى الى ان يتقوم واجب الوجود بممكنات الوجود قلنا ان اردتم بالواجب والممكن ما ذكرناه فهو نفس المطلوب فلا نسلم انه محال يريد انهم ان ارادوا بالواجب ما لا علة له وبالممكن ما له علة فلا نسلم انه يستحيل أن يتقوم ما ليس له علة بعلل لا نهاية لها لان انزالنا ان ذلك مستحيل هو رفع لعلل لا نهاية لها وانزالكم واجب الوجود هى نتيجتكم التى رمتم انتاجها [38] ثم قال وهو كقول القائل يستحيل ان يتقوم القديم بالحوادث والزمان عندهم قديم وآحاد الدورات حادثة وهى ذوات أوائل والمجموع لا أول له فقد تقوم ما لا أول له بذوات اوائل وصدق انها ذوات اوائل على الآحاد ولم يصدق على المجموع [فكذلك يقال على كل واحد ان له علة ولا يقال للمجموع علة وليس كل ما صدق على الآحاد يلزم ان يصدق على المجموع] اذ يصدق على كل واحد انه واحد وانه بعض وانه جزء ولا يصدق على المجموع [39] يريد انه لا يستحيل ان يتقوم ما لا علة له بمعلولات غير متناهية كما يتقوم القديم عندكم بالحوادث التى لا نهاية لها فان الزمان عندهم قديم وهو يتقوم بازمنة محدثة وكذلك حركة الفلك عندهم قديمة والدورات التى تقومت منها غير متناهية .
[40] والجواب ان الفلاسفة ليس من اصولهم وجود قديم قائم من اجزاء محدثة من جهة ما هى غير متناهية بل هم اشد الناس انكارا لهذا وانما هذا من قول الدهرية وذلك ان المجموع لا يخلو ان يكون من اشخاص متناهية كائنة فاسدة او غير متناهية فان كان من متناهية فالكل متفق على ان الجنس كائن فاسد وان كان من أشخاص غير متناهية فان الدهرية تضع انه ممكن وواجب ان يكون المجموع أزليا من غير علة [41] توجد عنها واما الفلاسفة فانهم يجوزون ذلك ويرون ان مثل هذه الاجناس من جهة ما تتقوم باشخاص ممكنة كائنة فاسدة انه لا بد لها من سبب خارج جنسها دائم أزلى هو الذى من قبله استفادت هذه الاجناس الازلية ولا يزعمون ايضا ان استحالة علل لا نهاية لها هى من قبل استحالة تقوم القديم بما لا نهاية له فهم يقولون ان كون الحركات المختلفة بالجنس ههنا دائمة لا تخل هو ان ههنا حركة واحدة بالعدد أزلية وان السبب فى ان ههنا اجساما كائنة فاسدة بالاجزاء أزلية بالكل ان ههنا موجودا ازليا بالجزء والكل وهو الجرم السماوى والحركات التى لا نهاية لها انما صارت أبدية بالجنس من قبل حركة واحدة بالعدد متصلة دائمة وهى حركة الجرم السماوى وليس حركة السماء مؤلفة من دورات كثيرة الا فى الذهن فقط وحركة الجرم السماوى انما استفادت الدوام وان كانت كائنة فاسدة بالاجزاء من قبل محرك لا يمكن فيه ان يحرك تارة ولا يحرك اخرى ومن قبل متحرك لا يمكن فيه ايضا ان يتحرك حينا ويسكن حينا من جهة ما هو متحرك كما يلفى ذلك فى المتحركات التى لدينا [42] ومذهب الناس فى الاجناس ثلاثة مذاهب مذهب من يرى ان كل جنس فهو كائن فاسد من قبل انه متناهى الاشخاص ومذهب من يرى ان من الاجناس ما هى ازلية أى لا اول لها ولا آخر من قبل انه يظهر من امرها انها من اشخاص غير متناهية وهؤلاء قسمان قسم قالوا ان أمثال هذه الاجناس انما يصح لها الدوام من علة ضرورية واحدة بالعدد والا لحقها ان تعدم مرات لا نهاية لها فى الزمان الذى لا نهاية له وهؤلاء هم الفلاسفة وقوم اعتقدوا ان وجود اشخاصها غير متناهية كاف فى كونها ازلية وهم الدهرية .
فقف على هذه الثلاثة الاراء . [43] فجملة الاختلاف هو راجع الى هذه الثلاث الاصول فى كون العالم أزليا أو غير ازلى وهل له فاعل او لا فاعل له وقول المتكلمين ومن يقول بحدوث العالم طرف وقول الدهرية طرف آخر وقول الفلاسفة متوسط بينهما [44] واذا تقرر هذا كله فقد تبين لك ان من يقول ان من يجوز عللا لا نهاية لها ليس يمكن ان يثبت علة اولى قول كاذب بل الذى يظهر ضد هذا وهو انه من لا يعترف بوجود علل لا نهاية لها لا يقدر ان يثبت علة اولى ازلية لان وجود معلولات لا نهاية لها هى التى اقتضت وجوب علة ازلية من قبلها استفاد وجودا ما لا نهاية له والا فقد كان يجب ان تتناهى الاجناس التى كل واحد من اشخاصها محدث وبهذا الوجه فقط امكن ان يكون القديم علة للحوادث وأوجب وجود الحوادث التى لا نهاية لها وجود اول قديم واحد سبحانه لا اله الا هو [45] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فى الاعتراض الذى وجهه عليهم صورة واحدة بالفعل وما لا وجود له لا يوصف بالتناهى وعدم التناهى الا اذا قدر فى الوهم وجودها ولا يبعد ما يقدر فى الوهم وان كانت المقدرات بعضها عللا لبعض فالانسان قد يفرض ذلك فى وهمه وانما الكلام فى الموجودات فى الاعيان لا فى الاذهان .
فلا يبقى الا نفوس الاموات وقد ذهب بعض الفلاسفة الى انها كانت واحدة أزلية قبل التعلق بالابدان وعند مفارقة الابدان تتحد فلا يكون فيه عدد فضلا من ان توصف بانه لا نهاية لها وقال آخرون النفس تابعة للمزاج وانما معنى الموت عدمها ولا قوام لها بجوهرها دون الجسم فاذا لا وجود للنفوس الا فى حق الاحياء والاحياء الموجودون محصورون ولا تنتفى النهاية عنهم والمعدومون لا يوصفون أصلا لا بوجود النهاية ولا بعدمها الا فى الوهم اذا فرضوا موجودين [46] ثم قال والجواب ان هذا الاشكال فى النفوس اوردناه عن ابن سينا والفارابى والمحققين منهم اذ حكموا بان النفس جوهر قائم بنفسه وهو اختيار ارسطو والمعتبرين من الاوائل . ومن عدل عن هذا المسلك فنقول له هل يتصور ان يحدث مع كل آن شىء يبقى أم لا فان قالوا لا فهو محال وان قالوا نعم قلنا فاذا قدرنا كل يوم حدوث شىء وبقاءه اجتمع الى الآن لا محالة موجودات لا نهاية لها فالدورة وان كانت منقضية فحصول موجود فيها يبقى ولا ينقضى غير مستحيل وبهذا التقدير يتقرر الاشكال ولا غرض فى ان يكون ذلك الباقى نفس آدمى او جنى او شيطان او ملك او ما شئت من الموجودات وهو لازم على كل مذهب لهم اذا اثبتوا دورات لا نهاية لها [47] قلت اما جوابه عن الفلاسفة بان ما سلف من الدورات معدومة وكذلك ما سلف من صور العناصر المتكون بعضها عن بعض معدومات والمعدوم لا يتصف لا بالتناهى ولا بعدم التناهى فليس بجواب صحيح وقد تقدم ذلك .
[48] وما تشكك به عليهم من امر اعتقادهم فى النفوس فليس شىء من ذلك من مذاهب القوم والنقلة من مسألة الى مسألة فعل سفسطانى
مسئلة فى بيان عجزهم عن اقامة الدليل على ان الله تعالى واحد وانه لا يجوز فرض اثنين واجبى الوجود كل واحد منهما لا علة له
[1] واستدلالهم على هذا بمسلكين قالوا انهما لو كانا اثنين لكان نوع وجود الوجود مقولا على كل واحد منهما وما قيل عليه انه واجب الوجود فلا يخلو اما ان يكون وجوب وجوده لذاته فلا يتصور ان يكون لغيره او وجوب الوجود له علة فيكون ذات واجب الوجود معلولا وقد اقتضت علة له وجوب الوجود به ونحن لا نريد بواجب الوجود الا ما لا ارتباط لوجوده بعلة بجهة من الجهات . وزعموا ان نوع الانسان مقول على زيد وعلى عمرو وليس زيد انسانا لذاته اذ لو كان انسانا لذاته لما كان عمرو انسانا بل لعلة جعلته انسانا وقد جعلت عمرا ايضا انسانا فتكثرت الانسانية بتكثر المادة الحاملة لها ويعلقها بالمادة معلول ليس لذات الانسانية وكذلك ثبوت وجوب الوجود لواجب الوجود ان كان لذاته فلا يكون الا له وان كان لعلة فهو اذا معلول وليس بواجب الوجود فقد ظهر بهذا ان واجب الوجود لا بد ان يكون واحدا فهذا القول الذى اورده ابو حامد [2] ثم قال ابو حامد مجيبا لهم على طريق المناقضة قلنا قولكم نوع وجوب الوجود لواجب الوجود لذاته او لعلة تقسيم خطأ فى وضعه فانا قد بينا ان لفظ وجوب الوجوب فيه اجمال الا ان يراد به نفى العلة فلتستعمل هذه العبارة فنقول لم يستحيل ثبوت موجودين لا علة لهما وليس احدهما علة للآخر .
فقولكم ان الذى لا علة له لا علة له اما لذاته واما لسبب تقسيم خطأ لان نفى العلة واستغناء الوجود عن العلة لا يطلب له علة فاى معنى لقول القائل ان ما لا علة له لا علة له اما لذاته أو لعلة اذ قولنا لا علة له سلب محض والسلب المحض لا يكون له سبب ولا يقال فيه انه لذاته أو لا لذاته . وان عنيتم بوجوب الوجود وصفا ثابتا لواجب الوجود سوى انه موجود لا علة لوجوده فهو غير مفهوم فى نفسه والذى ينسبك من لفظه نفى العلة لوجوده وهو سلب محض لا يقال فيه انه لذاته أو لعلة حتى يبنى على وضع هذا التقسيم غرض فدل ان هذا برهان من خرف لا اصل له . بل نقول معنى انه واجب الوجود انه لا علة لوجوده ولا علة لكونه بل لا علة اصلا وليس كونه بلا علة مطلا أيضا بذاته بل لا علة لوجوده ولا علة لكونه بلا علة اصلا . وهذا التقسيم لا يتطرق الى بعض صفات الاثبات فضلا عما يرجع الى السلب اذ لو قال قائل السواد لون لذاته أو لعلة فان كان لذاته فينبغى ان لا تكون الحمرة لونا وان لا يكون هذا النوع أعنى اللونية الا لذات السواد وان كان السواد لونا لعلة جعلته لونا فينبغى ان يعقل سواد ليس بلون اى لم تجعله العلة لونا فان ما يثبت للذات زائدا على الذات لعلة يمكن تقدير عدمه فى الوهم وان لم يتحقق فى الوجود ولكن يقال هذا التقسيم خطأ فى الوضع فلا يقال فى السواد انه لون لذاته قولا يمنع ان يكون لغير ذاته فكذلك لا يقال ان هذا الموجود واجب لذاته اى لا علة له لذاته قولا يمنع ان يكون ذلك لغير ذاته مجال [3] قلت هذا المسلك فى التوحيد هو مسلك انفرد به ابن سينا وليس هو مسلك لاحد من قدماء الفلاسفة وهو مؤلف من مقدمات عامة يكاد ان تكون معانيها مقولة باشتراك فيدخلها من أجل ذلك المعاندة كثيرا ولكن اذا فصلت تلك المعانى وعين المقصود منها قرب من الاقاويل البرهانية [4] فقول أبى حامد فى التقسيم الاول انه تقسيم فاسد قول غير صحيح وذلك انه قال ان المفهوم من واجب الوجود ما لا علة له ولو قال قائل فيما لا علة له اما ان يكون لا علة له لذاته او لعلة لكان قولا مستحيلا فكذلك قول القائل واجب الوجود لا يخلو ان يكون واجب الوجود اما لذاته واما لعلة .
[5] وليس الامر كذلك وانما معنى القول هل كونه واجب الوجود لطبيعة تخصه من حيث هو واحد بالعدد أو لطبيعة مشتركة له ولغيره . مثال ذلك ان نقول هل عمرو انسان من جهة انه عمرو او من جهة طبيعة مشتركة له ولخالد فان كان انسانا من جهة ما هو عمرو فليس توجد الانسانية لغيره وان كان من جهة طبيعة مشتركة فهو مركب من طبيعتين عامة وخاصة والمركب معلول وواجب الوجود ليس له علة فواجب الوجود واحد فانه اذا أخرج القول هذا المخرج كان قول ابن سينا صحيحا [6] وقوله كلام غير صحيح ايضا لان الشىء قد يسلب عن الشىء اما لمعنى بسيط يخصه وهو الذى ينبغى ان يفهم ههنا من ذاته واما لصفة غير خاصة له وهو الذى ينبغى ان يفهم ههنا من اسم العلة [7] وقوله ان هذا ليس يصدق فى الصفات التى على طريق الايجاب فضلا عن التى تكون على طريق السلب ومعاندته ذلك بالمثال الذى اتى به من السواد واللونية وذلك ان معنى قوله هو ان قولنا فى السواد انه لون لا يقتسم الصدق والكذب عليه قول القائل اما ان يكون لونا لذاته او لعلة بل كلا القولين كاذبان وذلك انه ان كان لونا لذاته لزم الا تكون الحمرة لونا كما ان كان عمرو انسانا لذاته لزم الا يكون خالد انسانا وان كان لونا لعلة لزم ان تكون تلك الصفة زائدة على الذات وكل ما هو زائد على الذات امكن ان يتصور بنفسه دون الزائد فيلزم هذا الوضع ان يتصور السواد من غير اللونية وذلك مستحيل وهو كلام مغلط سفسطانى للاشتراك الذى فى اسم العلة وفى قولنا لذاته .
[8] وذلك انه اذا فهم من الذات مقابل ما بالعرض كان صادقا قولنا ان اللون موجود للسواد بذاته ولم يمتنع ان يكون موجودا لغيره اى للحمرة واذا فهم من قولنا انه موجود للسواد لعلة اى لمعنى زائد على السواد اعنى لعلة خارجة عن الشىء لم يلزم عنه ان يتصور السواد دون اللونية لان الجنس معنى زائد على الفصل والنوع وليس يمكن ان يتصور النوع او الفصل دون الجنس وانما يمكن ذلك فى الزائد الذى هو عرضى لا فى الزائد الجوهرى وعلى هذا يقتسم الصدق والكذب قولنا ان اللون موجود للسواد بذاته او لعلة اى ان اللون لا يخلو ان يكون موجودا للسواد بما هو نفس السواد او بما هو معنى زائد على السواد . [9] وهذا هو الذى اراد ابن سينا بقوله ان واجب الوجود لا يخلو ان يكون واجب الوجود لمعنى يخصه فى نفسه او لمعنى زائد على نفسه لا يخصه فان كان لمعنى يخصه لم يتصور هنالك موجودان اثنان كل واحد منهما واجب الوجود وان كان لمعنى يعم كان كل واحد منهما مركبا من معنى يعم ومعنى يخص والمركب غير واجب الوجود من ذاته . [10] واذا كان هذا هكذا فقول ابى حامد فما الذى يمنع ان يتصور موجودان اثنان كل واحد منهما واجب الوجود كلام مستحيل [11] فان قيل انه قد قلت ان هذا هو قريب من البرهان والظاهر منه البرهان .
قلنا انما قلنا ذلك لان قوة هذا البرهان هى قوة قول القائل ان المغايرة بين الاثنين المفروضين واجبى الوجود لا يخلو ان تكون مغايرة اما بالشخص فيشتركان فى الصفة النوعية واما بالنوع فيشتركان فى الصفة الجنسية وكلا المغايرتين انما توجد للمركبات ونقصان هذا عن البرهان انه قد تبين ان ههنا موجودات تتغاير وهى بسائط لا تغاير النوع ولا تغاير الاشخاص وهى العقول المفارقة لكن تبين من امرهم انه يجب ان يكون فيها المتأخر فى الوجود فقول والمتقدم والا لم يعقل هنالك تغاير اصلا . [12] وبرهان ابن سينا يتم على هذا الوجه واجب الوجود ان كان اثنين فلا يخلو ان تكون المغايرة التى بينهما بالعدد او بالنوع او بالتقديم والتاخير فان كانت المغايرة التى بينهما بالعدد كانا متفقين بالنوع وان كان التغاير بالنوع كانا متفقين بالجنس وعلى هذين النوعين يلزم ان يكون واجب الوجود مركباوان كان التغاير الذى بينهما بالتقديم والتأخيز وجب ان يكون واجب الوجود واحدا وهو لعلة جميعها وهذا هو الصحيح فواجب الوجود اذا واحدا اذ لم يكن ههنا غير هذا الثلاثة الاقسام بطل منها الاثنان وصح القسم الذى يوجب انفراد واجب الوجود بالوحدانية
مسلكهم الثانى
[13] ان قالوا لو فرضنا واجبى الوجود لكانا متماثلين من كل وجه او مختلفين فان كانا متماثلين من كل وجه فلا يعقل التعدد والاثنينية اذ السوادان هما اثنان اذا كانا فى محلين أو فى محل واحد ولكن فى وقتين اذ السواد والحركة فى محل واحد فى وقت واحد هما اثنان لاختلاف ذاتيهما واما اذا لم يختلف الذاتان كالسوادين مع اتحاد الزمان والمكان لم يعقل التعدد ولو جاز ان يقال فى وقت واحد فى محل واحد سوادان لجاز ان يقال فى حق كل شخص انه شخصان ولكن ليس يبين بينهما مغايرة . واذا استحال التماثل من كل وجه ولا بد من الاختلاف ولم يمكن بالزمان ولا بالمكان فلم يبق الا الاختلاف فى الذات ومهما اختلفا فى شىء فلا يخلو اما ان اشتركا فى شىء أو لا يشتركا فى شىء فان لم يشتركا فى شىء فهو محال اذ يلزم الا يشتركا فى الوجود ولا فى وجوب الوجود ولا فى كون كل واحد قائما بنفسه لا فى موضوع واذا اشتركا فى شىء واختلفا فى شىء كان ما فيه الاشتراك غير ما فيه الاختلاف فيكون ثم تركيب وانقسام بالقول . وواجب الوجود لا تركيب فيه وكما لا ينقسم بالكمية فلا ينقسم ايضا بالقول الشارح اذ لا يتركب ذاته من أمور يدل القول الشارح على تعددها كدلالة الحيوان والناطق على ما تقوم به ماهية الانسان فانه حيوان وناطق ومدلول لفظ الحيوان من الانسان غير مدلول لفظ الناطق فيكون الانسان مركبا من اجزاء تنتظم فى الحد بالفاظ تدل على تلك الاجزاء ويكون اسم الانسان لمجموعة وهذا لا يتصور ودون هذا لا تتصور التثنية والجواب انه مسلم انه لا تتصور التثنية الا بالمغايرة فى شىء ما وان المتماثلين من كل وجه لا يتصور تغاير هما ولكن قولكم ان هذا النوع من التركيب محال فى المبدأ الاول تحكم محض فما البرهان عليه ولنرسم هذه المسئلة على حيالها فان من كلامهم المشهور ان المبدأ الاول لا ي نقسم بالقول الشارح كما لا ينقسم بالكمية وعليه يبنى اثبات وحدانية الله سبحانه عندهم قلت لم يشعر ابو حامد بالاختلال الذى فى هذا المسلك الثانى فاخذ يتكلم معهم فى تجويز الكثرة بالحد على واجب الوجود التى نفوها عنه ورأى ان يجعلها مسألة على حدتها لان المتكلمين من الاشعرية يجوزون على المبدأ الاول الكثرة اذ يجعلونه ذاتا وصفاتا والاختلال الذى فى هذا المسلك الثانى ان المتباينين قد تباينا فى جوهريهما من غير ان يتفقا فى شىء الا فى اللفظ فقط وذلك اذا لم يكونا متفقين فى جنس اصلا لا قريب ولا بعيد مثل اسم الجسم عند الفلاسفة المقول على الجسم السماوى والجسم الفاسد ومثل اسم العقل المقول على عقل الانسان وعلى العقول المفارقة ومثل اسم الموجود المقول على الامور الكائنة الفاسدة والازلية فان اشباه هذه الالفاظ هى اشبه ان تدخل فى الاسماء المشتركة منها فى الاسماء المتواطئة فاذا ليس يلزم فى الموجودات المتباينة ان تكون مركبة ولما اقتصر ابو حامد فى جوابهم فى هذا المسلك على هذا القدر الذى ذكره اخذ يقرر اولا مذهبهم فى التوحيد ثم يروم معاندتهم قال ابو حامد حكاية عن الفلاسفة بل زعموا ان التوحيد لا يتم الا باثبات الوحدة لذات البارى من كل وجه واثبات الوحدة بنفى الكثرة من كل وجه والكثرة تتطرق الى الذوات من خمسة اوجه الاول بقبول الانقسام فعلا أو وهما فلذلك لم يكن الجسم الواحد واحدا مطلقا فانه واحد بالاتصال القائم القابل للزوال فهو منقسم فى الوهم بالكمية .
وهذا محال فى المبدأ الاول الثانى ان ينقسم الشىء فى العقل الى معنيين مختلفىن لا بطريق الكمية كانقسام الجسم الى الهيولى والصورة فان كل واحد من الهيولى والصورة وان كان لا يتصور أن يقوم بنفسه دون الآخر فهما شيئان مختلفان بالحد والحقيقة يحصل بمجموعهما واحد هو الجسم . وهذا ايضا منفى عن الله تعالى فلا يجوز ان يكون البارى صورة فى جسم ولا مادة فى هيولى لجسم ولا مجموعهما . أما مجموعهما فلعلتين احديهما انه منقسم بالكمية عند التجزئة فعلا أو وهما والثانية انه منقسم بالمعنى الى الصورة والهيولى ولا يكون مادة لانها تحتاج الى الصورة وواجب الوجود مستغن من كل وجه فلا يجوز ان يرتبط وجوده بشرط آخر سواه ولا يكون صورة لانها تحتاج الى مادة الثالث الكثرة بالصفات بتقدير العلم والقدرة والارادة فان هذه الصفات ان كانت واجبة الوجود كان وجوب الوجود مشتركا بين الذات وبين هذه الصفات ولزمت كثرة فى واجب الوجود وانتفت الوحدة الرابع كثرة عقلية تحصل بتركيب الجنس والنوع فان السواد سواد ولون والسوادية غير اللونية فى حق العقل بل اللونية جنس والسوادية فصل فهو مركب من جنس وفصل والحيوانية غير الانسانية فى العقل فان الانسان حيوان ناطق والحيوان جنس والناطق فصل وهو مركب من الجنس والفصل وهذا نوع كثرة . فزعموا ان هذا أيضا منفى عن المبدأ الاول الخامس كثرة تلزم من جهة تقدير ماهية وتقدير وجود لتلك الماهية فان للانسان ماهية قبل الوجود والوجود يرد عليها ويضاف اليها وكذلك المثلث له ماهية وهو انه شكل يحيط به ثلاثة اضلاع وليس الوجود جزءا من ذات هذه الماهية مقوما لها ولذلك يجوز ان يدرك العاقل ماهية الانسان وماهية المثلث وليس يدرى ان لهما وجودا فى الاعيان أم لا ولو كان الوجود مقوما لماهيته لما تصور ثبوت ماهيته فى العقل قبل وجوده فالوجود مضاف الى الماهية سواء كان لازما بحيث لا تكون تلك الماهية الا موجودة كالسماء أو عارضا بعد ما لم يكن كماهية الانسان من زيد وعمرو وماهية الاعراض والصور الحادثة [بعمرو] فزعموا ان هذه الكثرة أيضا يجب ان تنفى عن الاول .
فيقال ليس له ماهية الوجود مضاف اليها بل الوجود الواجب له كالماهية لغيره فالوجود الواجب ماهية وحقيقة كلية وطبيعة حقيقية كما ان الانسان والشجر والسماء ماهية اذ لو ثبت له ماهية لكان الوجود الواجب لازما لتلك الماهية غير مقوم لها واللازم تابع ومعلول فيكون الوجود الواجب معلولا ومناقضا لكونه واجبا [17] قلت فهذا ما حكاه ابو حامد من اقاويل الفلاسفة فى نفى الكثرة عن الواحد وهو بعد ذلك يشرع فى تقرير ما ناقضوا به انفسهم فى هذا المعنى [18] وينبغى نحن ان ننظر اولا فى هذه الاقاويل التى ينسبها اليهم وبين مرتبتها فى التصديق ثم نشير الى النظر فيما يذكره من مناقضتهم ثم الى النظر فى عناداتهم التى استعمل معهم فى هذه المسئلة [19] فاول ضروب الانقسام التى ذكر ان الفلاسفة ينفونها عن الاول هو الانقسام بالكمية تقديرا او وجودا وهو متفق عليه عند كل من يعتقد ان المبدأ الاول ليس بجسم سواء من اعتقد ان الجسم مركب من اجزاء لا تتجزى أو انه غير مركب منها والبرهان على هذا هو البرهان على انه ليس بجسم وسياتى الكلام على هذا البرهان [20] واما النوع الثانى فهو الانقسام بالكيفية كانقسام الجسم الى الهيولى والصورة وهذا على مذهب من يرى ان الاجسام مركبة من مادة وصورة وهو مذهب الفلاسفة وليس هذا موضع التكلم على تصحيح احد المذهبين وهذا الانقسام ينتفى عن الاول ايضا عند كل من اعتقد انه ليس بجسم .
[21] واما انتفاء الجسمية عن الاول من جهة ما هو واجب الوجود بذاته فسياتى الكلام فى تعريف مرتبة القول المستعمل فى ذلك على التمام . وذلك ان قوله واجب الوجود مستغن عن غيره أعنى انه لا يتقوم بغيره والجسم يتقوم بالصورة والهيولى وكل واحد من هذينت ليسا بواجب الوجود لان الصورة غير مستغنية عن الهيولى والهيولى ايضا غير مستغنية عن الصورة هذا وفيه نظر . [22] وذلك ان الجسم السماوى عند الفلاسفة ليس مركبا من مادة وصورة وانما هو عندهم بسيط فقد يظن انه يصدق عليه انه واجب الوجود بجوهره وستأتى هذه المسئلة . ولسنا نعرف أحدا من الفلاسفة اعتقد ان الجسم السماوى مركب من مادة وصورة كالاجسام البسيطة التى دونه الا ابن سينا فقط وقد تكلمنا فى هذه المسئلة فى غير ما موضع وسنتكلم فيها فيما يستأنف [23] واما البيان الثالث وهو نفى كثرة الصفات عن واجب الوجود لان هذه الصفات ان كانت واجبة الوجود والذات واجبة الوجود كان واجب الوجود اكثر من موجود واحد وان كانت معلولة عن الذات لزم الا تكون واجبة الوجود فيكون من صفات واجب الوجود ما ليس واجب الوجود او يكون هذا الاسم يشتمل على ما هو واجب الوجود وغير واجب الوجود وذلك ممتنع ومستحيل فانه بيان قريب من ان يكون حقا اذا سلم ان واجب الوجود يدل ولا بد على موجود فى غير مادة فان الموجودات التى ليست فى مادة وهى القائمة بذاتها من غير ان تكون اجساما ليس يمكن ان يتصور فيها صفات ذاتية تتقوم بها الذات فضلا عن ان يتصور فيها صفات زائدة على الذات وهى الصفات التى تسمى اعراضا لانها اذا توهمت مرتفعة لم ترتفع الذات بخلاف الصفات الذاتية ولذلك يصدق حمل الصفات الذاتية على الموصوف على انها هى هى ولا يصدق حمل الصفات الغير ذاتية عليه الا باشتقاق الاسم فلا نقول فى الانسان انه علم كما نقول فيه انه حيوان وانما نقول فيه انه عالم فوجود امثال هذه الصفات فيما ليس بجسم مستحيل لان طبيعتها طبيعة غريبة عن الموصوف بها ولذلك سميت اعراضا وتميزت عن الموصوف فى النفس وخارج النفس [24] فان قيل ان الفلاسفة يعتقدون ان النفس فيها امثال هذه الصفات وذلك انهم يعتقدون انها دراكة مريدة محركة وهم يعتقدون مع هذا انها ليست بجسم [25] فالجواب انهم ليس يريدون ان هذه الصفات هى للنفس زائدة على الذات بل يرون انها صفات ذاتية ومن شأن الصفات الذاتية الا يتكثر بها الموضوع الحامل لها بالفعل بل انما يتكثر بالجهة التى يتكثر المحدود باجزاء الحدود وذلك انها هى كثرة ذهنية عندهم لا كثرة بالفعل خارج النفس .
ومثال ذلك ان حد الانسان حيوان ناطق وليس النطق والحياة كل واحد منهما متميزا عن صاحبه فيه خارج النفس بالفعل واللون والشكل فيه خارج النفس ولذلك يلزم من يسلم ان النفس ليس من شروط وجودها المادة ان يسلم انه يوجد فى الموجودات المفارقة ما هو واحد بالفعل خارج النفس كثير بالحد . [26] وهذا هو مذهب النصارى فى الاقاليم الثلاث وذلك انهم ليس يرون انها صفات زائدة على الذات وانما هى عندهم متكثرة بالحد وهى كثيرة بالقوة لا بالفعل ولذلك يقولون انه ثلاثة واحد اى واحد بالفعل ثلاثة بالقوة [27] . وسنعدد الشناعات والمحالات التى تلحق من يضع ان المبدأ الاول ذو صفات زائدة على ذاته [28] واما الكثرة الرابعة وهى الكثرة التى تكون للشىء من قبل جنسه وفصله فهى قريبة من الكثرة التى تكون للشىء من اجل مادته وصورته وذلك ان الحدود انما توجد للمركبات من المادة والصورة لا للبسائط فلا ينبغى ان يختلف فى انتفاء الكثرة الحدية عن المبدأ الاول سبحانه [29] واما الكثرة الخامسة وهى تعدد الماهية والانية فان الانية فى الحقيقة فى الموجودات هى معنى ذهنى وهو كون الشىء خارج النفس على ما هو عليه فى النفس وما يدل عليه فهو مرادف للصادق وهى التى تدل عليه الرابطة الوجودية فى القضايا الحملية فان لفظ الوجود يقال على معنيين احدهما ما يدل عليه الصادق مثل قولنا هل الشىء موجود أم ليس بموجود وهل كذا يوجد كذا او لا يوجد كذا والثانى ما يتنزل من الموجودات منزلة الجنس مثل قسمة الموجود الى المقولات العشر والى الجوهر والعرض واذا فهم من الموجود ما يفهم من الصادق لم يكن خارج النفس كثرة واذا فهم منه ما يفهم من الذات والشىء كان اسم الموجود مقولا على واجب الوجود وعلى ما سواه بتقديم وتأخير مثل اسم الحرارة المقول على النار وعلى الاشياء الحارة هذا هو مذهب الفلاسفة [30] واما هذا الرجل فانما بنى القول فيها على مذهب ابن سينا وهو مذهب خطأ وذلك انه يعتقد ان الانية وهو كون الشىء موجودا شىء زائد على الماهية خارج النفس وكانه عرض فيها واذا وضع انها شرط فى وجود الماهية فلو كان واجب الوجود له انية هى شرط فى ماهيته لكان واجب الوجود مركبا من شرط ومشروط فكان يكون ممكن الوجود وايضا فان عند ابن سينا أن ما وجوده زائد على ذاته فله علة واما الوجود عند ابن سينا فهو عرض لا حق [31] للماهية وعليه يدل قول أبى حامد ههنا .
وذلك ان قوله فان للانسان ماهية قبل الوجود والوجود يرد عليها ويضاف اليها وكذلك المثلث له ماهية وهو انه شكل يحيط به ثلاثة اضلاع وليس الوجود جزءا من ذات هذه الماهية مقوما لها ولذلك يجوز ان يدرك العاقل ماهية الانسان وماهية المثلث وليس يدرى ان لهما وجودا فى الاعيان ام لا فدل على ان الوجود الذى استعمل ههنا ليس هو الوجود الذى يدل على ذوات الاشياء اعنى الذى هو كالجنس لها ولا على الذى يدل على ان الشىء خارج النفس . [32] وذلك ان اسم الموجود يقال على معنيين احدهما على الصادق والآخر على الذى يقابله العدم وهذا هو الذى ينقسم الى الاجناس العشرة وهو كالجنس لها وهذا هو متقدم على الموجودات بالوجه الثانى اعنى الامور التى هى خارج الذهن وهذا هو الذى يقال بتقديم وتأخير على المقولات العشر وبهذا المعنى نقول فى الجوهر انه موجود بذاته وفى العرض انه موجود بوجوده فى الموجود بذاته واما الموجود الذى بمعنى الصادق فيشترك فيه جميع المقولات على السواء والموجود الذى بمعنى الصادق هو معنى فى الاذهان وهو كون الشىء خارج النفس على ما هو عليه فى النفس وهذا العلم يتقدم العلم بماهية الشىء اعنى انه ليس يطلب معرفة ماهية الشىء حتى يعلم انه موجود واما الماهية التى تتقدم علم الموجود فى اذهاننا فليست فى الحقيقة ماهية وانما هى شرح معنى اسم من الاسماء فاذا علم ان ذلك المعنى موجود خارج النفس علم انها ماهية وحد وبهذا المعنى قيل فى كتاب المقولات ان كليات الاشياء المعقولة انما صارت موجودة باشخاصها واشخاصها معقولة بكلياتها وقيل فى كتاب النفس ان القوة التى بها يدرك ان الشىء مشار اليه وموجود غير القوة التى يدرك بها ماهية الشىء المشار اليه وبهذا المعنى قيل ان الاشخاص موجودة فى الاعيان والكليات فى الاذهان فلا فرق فى معنى الصادق فى الموجودات الهيولانية والمفارقة .
[33] وأما قول القائل ان الوجود امر زائد على الماهية وليس يتقوم به الموجود فى جوهره فقول مغلط جدا لان هذا يلزمه ان يكون اسم الموجود يدل على عرض مشترك للمقولات العشر خارج النفس وهو مذهب ابن سينا ويسأل عن ذلك العرض اذا قيل فيه انه موجود هل يدل على معنى الصادق أو على عرض موجود فى ذلك العرض فتوجد اعراض لا نهاية لها وذلك مستحيل وقد بينا هذا فى غير ما موضع . [34] واظن ان هذا المعنى هو الذى رام ابو حامد ان ينفيه عن المبدأ الاول وهو منفى عن جميع الموجودات فضلا عن الاول اذ هو اعتقاد باطل [35] ولما ذكر هذا المعنى من الاتحاد من قولهم اخذ يذكر ما ناقضوا به أنفسهم فى هذا المعنى مما يظن بهم فقال ومع هذا فانهم يقولون للبارى تعالى انه مبدأ وأول وموجود وجوهر وواحد وقديم وباق وعالم وعقل وعاقل ومعقول وفاعل وخالق ومريد وقادر وحى وعاشق ومعشوق ولذيذ وملتذ وجواد وخير محض وزعموا ان كل ذلك عبارة عن معنى واحد لا كثرة فىه وهذا من العجائب [36] ثم قال فينبغى ان نحقق مذهبهم لتفهمه أولا ثم نشتغل بالاعتراض فان الاعتراض على المذهب قبل تمام التفهم رمى فى غاية البعد والعمدة فى فهم مذهبهم انهم يقولون ذات المبدأ واحد وانما تكثر الاسامى باضافة شىء اليه أو اضافته الى شىء أو سلب شىء عنه والسلب لا يوجب كثرة فى ذات المسلوب عنه ولا الاضافة توجب كثرة فلا ينكرون اذن كثرة السلوب وكثرة الاضافات ولكن الشأن فى رد هذه الامور كلها الى السلب والاضافة فقالوا اذا قيل له اول فهو اضافة الى الموجودات بعده .
واذا قيل مبدأ فهو اشارة الى ان وجود غيره منه وهو سبب له فهو اضافة الى معلولاته . واذا قيل موجود فمعناه معلوم . واذا قيل جوهر فمعناه الوجود مسلوبا عنه الحلول فى موضوع وهذا سلب . واذا قيل قديم فمعناه سلب العدم عنه أولا واذا قيل باق فمعناه سلب العدم عنه آخرا ويرجع حاصل القديم والباقى الى وجود ليس مسبوقا بعدم ولا ملحوقا بعدم . واذا قيل واجب الوجود فمعناه انه موجود لا علة له وهو علة لغيره فيكون جمعا بين السلب والاضافة اذ نفى علة له سلب وجعله علة لغيره اضافة . واذا قيل عقل فمعناه انه موجود برىء عن المادة وكل موجود هذا صفته فهو عقل أى يعقل ذاته ويشعر به ويعقل غيره وذات الله هذا صفته أى هو برىء عن المادة فاذن هو عقل وهما عبارتان عن معنى واحد . واذا قيل عاقل فمعناه ان ذاته الذى هو عقل فله معقول هو ذاته فانه يشعر بنفسه ويعقل نفسه فذاته معقول وذاته عاقل والكل واحد اذ هو معقول من حيث انه ماهية مجردة عن المادة غير مستورة عن ذاته الذى هو عقل بمعنى انه ماهية مجردة عن المادة لا يكون شىء مستورا عنه ولما عقل نفسه كان عاقلا ولما كان نفسه معقولا لنفسه كان معقولا ولما كان عقله لذاته لا بزائد على ذاته كان عقلا ولا يبعد ان يتحد العاقل والمعقول فان العاقل اذا عقل كونه عاقلا عقله لكونه عاقلا فيكون العاقل والمعقول واحدا بوجه ما وان كان عقلنا فى ذلك يفارق عقل الاول فان ما للاول بالفعل أبدا وما لنا يكون بالقوة تارة وبالفعل أخرى .
واذا قيل خالق وفاعل وبارئ وسائر صفات الفعل فمعناه ان وجوده وجود شريف يفىض عنه وجود الكل فيضانا لازما وان وجود غيره حاصل منه وتابع لوجوده كما يتبع النور الشمس والاسخان النار . ولا تشبه نسبة العالم اليه نسبة النور الى الشمس الا فى كونه معلولا فقط والا فليس هو كذلك فان الشمس لا تشعر بفىضان النور عنها ولا النار بفىضان الاسخان فهو طبع محض بل الاول عالم بذاته وان ذاته مبدأ لوجود غيره ففيضان ما يفيض عنه معلوم له فليس به غفلة عما يصدر منه . ولا هو ايضا كالواحد منا اذا وقف بين مريض وبين الشمس فاندفع حر الشمس عن المريض بسببه لا باختياره ولكنه عالم به وهو غير كاره أيضا له فان المظل الفاعل للظل شخصه وجسمه والعالم الراضى بوقوع الظل نفسه لا جسمه وفى حق الاول ليس كذلك فان الفاعل منه هو العالم وهو الراضى أى انه غير كاره وانه عالم بان كماله فى ان يفيض منه غيره . بل لو أمكن ان يفرض كون الجسم المظل بعينه هو العالم بعينه بوقوع الظل وهو الراضى لم يكن ايضا مساويا للاول فان الاول هو العالم وهو الفاعل وعلمه هو مبدأ فعله فان علمه بنفسه فى كونه مبدأ للكل علة فيضان الكل فان النظام الموجود تبع للنظام المعقول بمعنى انه واقع به فكونه فاعلا للكل غير زائد على كونه عالما بالكل اذ علمه بالكل علة فيضان الكل عنه وكونه عالما بالكل لا يزيد على علمه بذاته فانه لا يعلم ذاته ما لم يعلم انه مبدأ للكل فيكون المعلوم بالقصد الاول ذاته ويكون الكل معلوما عنده بالقصد الثانى فهذا معنى كونه فاعلا .
واذا قيل قادر لم يعن به الا كونه فاعلا على الوجه الذى قررناه وهو ان وجوده وجود يفيض عنه المقدورات التى بفيضانها ينتظم الترتيب فى الكل على أبلغ وجوه الامكان فى الكمال والحسن . واذا قيل مريد لم يعن به الا ان ما يفىض عنه ليس هو غافلا عنه وليس كارها له بل هو عالم بان كماله فى فيضان الكل عنه فيجوز بهذا المعنى ان يقال هو راض وجاز ان يقال للراضى انه مريد فلا تكون الارادة الا عين القدرة ولا القدرة الا عين العلم ولا العلم الا عين الذات فالكل اذن يرجع الى عين الذات . وهذا لان علمه بالاشياء ليس مأخوذا من الاشياء والا لكان مستفيدا وصفا وكمالا من غيره وهو محال فى واجب الوجود ولكن علمنا على قسمين علم شىء حصل من صورة ذلك الشىء كعلمنا بصورة السماء والارض وعلم اخترعناه كشىء لم نشاهد صورته ولكن صورناه فى أنفسنا ثم أحدثناه فيكون وجود الصورة مستفادا من العلم لا العلم من الوجود وعلم الاول بحسب القسم الثانى فان تمثل النظام فى ذاته سبب لفىضان النظام عن ذاته . نعم لو كان مجرد حضور صورة نقش او كتابة خط فى نفوسنا كافيا فى حدوث تلك الصورة لكان العلم بعينه منا هو القدرة بعينها والارادة بعينها ولكنا لقصورنا فليس يكفى تصورنا لايجاد الصورة بل نحتاج مع ذلك الى ارادة متجددة تنبعث من قوة شوقية ليتحرك منهما القوة المحركة للعضل والاعصاب فى الاعضاء الآلية فيتحرك بحركة العضل والاعصاب اليد او غيره ويتحرك بحركته القلم او آلة أخرى خارجة وتتحرك المادة بحركة القلم كالمداد او غيره ثم تحصل الصورة المتصورة فى نفوسنا فلذلك لم يكن نفس وجود هذه الصورة فى نفوسنا قدرة ولا ارادة بل كانت القدرة فينا عند المبدأ المحرك للعضل وهذه الصورة محركة لذلك المحرك الذى هو مبدأ القدرة وليس كذلك فى واجب الوجود فانه ليس مركبا من اجسام تنبث القوى فى اطرافه فكانت القدرة والارادة والعلم والذات منه واحدا .
واذا قيل حى لم يرد به الا انه عالم علما يفيض عنه الموجود الذى يسمى فعلا له فان الحى هو الفعال الدراك فيكون المراد به ذاته مع اضافة الى الافعال على الوجه الذى ذكرناه لا كحياتنا فانها لا تتم الا بقوتين مختلفتين ينبعث عنهما الادراك والفعل فحياته عين ذاته ايضا. واذا قيل له جواد اريد به انه يفيض عنه الكل لا لغرض يرجع اليه والجود يتم بشيئين احدهما ان يكون للمنعم عليه فائدة فيما وهب منه فلعل من يهب شيئا ممن هو مستغن عنه لا يوصف بالجود والثانى ان لا يحتاج الجواد الى الجود فيكون اقدامه على الجود لحاجة نفسه وكل من يجود ليمدح أو يثنى عليه او يتخلص من مذمة فهو مستعيض وليس بجواد وانما الجود الحقيقى لله تعالى فانه ليس يبغى به خلاصا عن ذم ولا كمالا مستفادا بمدح فيكون الجواد اسما منبئا عن وجوده مع اضافة الى الفعل وسلب للغرض فلا يؤدى الى الكثرة فى ذاته . واذا قيل خير محض فاما ان يراد وجوده بريئا عن النقص وامكان العدم فان الشر لا ذات له بل يرجع الى عدم جوهر او عدم صلاح الجوهر والا فالوجود من حيث انه وجود خير فترجع هذه الاسماء الى السلب لامكان النقص والشر وقد يقال خير لما هو سبب لنظام الاشياء والاول مبدأ النظام كل شىء فهو خير ويكون الاسم دالا على الوجود مع نوع اضافة .
واذا قيل واجب الوجود فمعناه هذا الوجود مع سلب علة لوجوده واحالة علة لعدمه أولا وآخرا . واذا قيل عاشق ومعشوق ولذيذ وملتذ فمعناه هو ان كل جمال وبهاء وكمال فهو محبوب ومعشوق لذى الكمال ولا معنى للذة الا ادراك الكمال الملائم ومن عرف كمال نفسه فى احاطته بالمعلومات لو احاط بها وفى جمال صورته وكمال قدرته وقوة اعضائه وبالجملة ادراكه لحضور كل كمال هو ممكن له لو امكن ان يتصور ذلك فى انسان واحد لكان محبا لكماله وملتذا به وانما تنتقض لذته بتقدير العدم والنقصان فان السرور لا يتم بما يزول أو يخشى زواله والاول له البهاء الاكمل والجمال الاتم اذ كل كمال هو ممكن له فهو حاضر له وهو مدرك لذلك الكمال مع الامن من امكان النقصان والزوال والكمال الحاصل له فوق كل كمال فاحبابه وعشقه لذلك الكمال فوق كل احباب والتذاذه به فوق كل التذاذ بل لا نسبة للذاتنا اليها البتة بل هى أجل من ان يعبر عنها باللذة والسرور والطيبة . الا ان تلك المعانى ليس لها عبارات عندنا فلا بد من الابعاد فى الاستعارة كما نستعير له لفظ المريد والمختار والفاعل منا مع القطع يبعد ارادته عن ارادتنا وبعد قدرته وعلمه عن قدرتنا وعلمنا ولا بعد فى ان يستبشع عبارة اللذة فىستعمل غيره . والمقصود ان حالته أشرف من أحوال الملائمة وأحرى بان يكون مغبوطا وحالة الملائكة أشرف من احوالنا ولو لم تكن لذة الا فى شهوة البطن والفرج لكان حال الحمار والخنزير أشرف من حال الملائكة وليس لها لذة أى للمبادى من الملائكة المجردة عن المادة الا فى السرور بالشعور بما خص بها من الكمال والجمال الذى لا يخشى زواله ولكن الذى للاول فوق الذى للملائكة فان وجود الملائكة التى هى العقول المجردة وجود ممكن فى ذاته واجب الوجود بغيره وامكان العدم نوع شر ونقص فليس شىء بريئا عن كل شر مطلقا سوى الاول فهو الخير المحض وله البهاء والجمال الاكمل ثم هو معشوق عشقه غيره او لم يعشقه كما انه عاقل ومعقول عقله غيره أو لم يعقله وكل هذه المعانى راجعة الى ذاته والى ادراكه لذاته وعقله له وعقله لذاته هو عين ذاته فانه عقل مجرد فيرجع الكل الى معنى واحد فهذا طريق تفهيم مذهبهم وهذه الامور منقسمة الى ما يجوز اعتقاده فنبين انه لا يصح على اصولهم والى ما لا يصح اعتقاده فنبين فساده .
ولنعد الى المراتب الخمسة فى اقسام الكثرة ودعواهم نفيها ولنبين عجزهم عن اقامة الدليل ولنرسم كل واحد مسألة على حيالها [37] قلت قد اجاد فى اكثر ما ذكره من وصف مذاهب الفلاسفة فى كون البارى سبحانه واحدا مع وصفه باوصاف كثيرة فلا كلام معه فى هذا الا ما ذكره من تسميته عقلا انه يدل على معنى سلبى وليس كذلك بل هو الاسم الاخص بذاته عند الفلاسفة المشائين بخلاف ما يراه افلاطون من ان العقل غير المبدأ الاول وانه لا يوصف بانه عقل وكذلك قوله فى العقول المفارقة ان فيها امكانا وعدما وشرا ليس هو من قولهم [38] فلنرجع الى ما ذكره فى الرد عليهم فى المسائل الخمس
مسئلة
[1] قال ابو حامد اتفقت الفلاسفة على استحالة اثبات العلم والقدرة والارادة للمبدأ الاول كما اتفقت عليه المعتزلة وزعموا ان هذه الاسامى وردت شرعا ويجوز اطلاقها لغة ولكن ترجع الى ذات واحدة كما سبق ولا يجوز اثبات صفة زائدة على ذاته كما يجوز فى حقنا ان يكون علمنا وقدرتنا وارادتنا وصفا لنا زائدا على ذاتنا . وزعموا ان ذلك يوجب كثرة لان هذه الصفات لو طرت علينا لكنا نعلم انها زائدة على الذات اذ تجردت ولو قدرت مقارنة لوجودنا من غير تأخر لما خرجت عن كونها زائدة على الذات بالمقارنة فكل شيئين اذا طرى احدهما على الآخر وعلم ان هذا ليس ذاك وذاك ليس هذا فلو اقترنا أيضا عقل كونهما شيئين فاذا لا تخرج هذه الصفات بان تكون مقارنة لذات الاول عن ان تكون أشياء سوى الذات فىوجب ذلك كثرة فى واجب الوجود وهذا محال فلهذا اجمعوا على نفى الصفات [2] قلت الذى يعسر على من قال بنفى تعدد الصفات هو ان تكون الصفات المختلفة ترجع الى ذات واحدة حتى يكون مفهوم العلم مثلا والارادة والقدرة مفهوما واحدا وانها ذات واحدة وان يكون ايضا العلم والعالم والقدرة والقادر والارادة والمريد معنى واحدا . [3] والذى يعسر على من قال ان ههنا ذاتا وصفات زائدة على الذات ان تكون الذات شرطا فى وجود الصفات والصفات شرطا فى كمال الذات ويكون المجموع من ذلك شيئا واجب الوجود أى موجودا واحدا ليس فيه علة ولا معلول .
[4] لكن هذا لا جواب عنه فى الحقيقة اذا وضع ان ههنا شيئا واجب الوجود بذاته فانه يجب ان يكون واحدا من جميع الوجوه وغير مركب اصلا من شرط ومشروط وعلة ومعلول لان كل موجود بهذه الصفة فاما ان يكون تركيبه واجبا واما ان يكون ممكنا فان كان واجبا كان واجبا بغيره لا بذاته لانه يعسر انزال مركب قديم من ذاته أعنى من غير ان يكون له مركب وبخاصة على قول من انزل ان كل عرض حادث لان التركيب فيه يكون عرضا قديما وان كان ممكنا فهو محتاج الى ما يوجب اقتران العلة بالمعلول . [5] واما هل يوجد شىء مركب من ذاته على اصول الفلاسفة وان جوزوا اعراضا قديما فغير ممكن وذلك ان التركيب شرط فى وجوده وليس يمكن ان تكون الاجزاء هى فاعلة للتركيب لان التركيب شرط فى وجودها ولذلك اجزاء كل مركب من الامور الطبيعية اذا انحلت لم يكن الاسم المقول عليها الا باشتراك مثل اسم اليد المقولة على التى هى جزء من الانسان الحى واليد المقطوعة بل كل تركيب عند ارسطاطاليس فهو كائن فاسد فضلا على ان يكون لا علة له . [6] واما هل تفضى الطريقة التى سلكها ابن سينا فى واجب الوجود وممكن الوجود الى نفى مركب قديم فليس تفضى الى ذلك لانه اذا فرضنا ان الممكن ينتهى الى علة ضرورية والضرورية لا تخلو اما ان يكون لها علة أو لا علة لها وانه ان كانت لها علة فانها تنتهى الى ضرورى لا علة له فان هذا القول انما يؤدى من جهة امتناع التسلسل الى وجود ضرورى لا علة له فاعلة لا الى موجود ليس له علة اصلا لانه يمكن ان يكون له علة صورية او مادية الا ان يوضع ان كل ماله مادة وصورة وبالجملة كل مركب فواجب ان يكون له فاعل خارج عنه وهذا يحتاج الى بيان ولم يتضمنه القول المسلوك فى بيان واجب الوجود مع ما ذكرنا ان فيه من الاختلال .
[7] ولهذا بعينه لا يفضى دليل الاشعرية وهو ان كل حادث له محدث الى أول قديم ليس بمركب وانما يفضى الى اول ليس بحادث واما ان يكون العالم والعلم شيئا واحدا فليس ممتنعا بل واجب ان ينتهى الامر فى امثال هذه الاشياء الى ان يتحد المفهوم فيهما وذلك ان العالم ان كان عالما بعلم فالذى به يكون العالم عالما أحرى ان يكون عالما . وذلك أن كل ما استفاد صفة من غيره فتلك الصفة أولى بذلك المعنى المستفاد . مثال ذلك ان هذه الاجسام الحية التى لدينا ان كانت ليست حية من ذاتها بل من قبل حياة تحلها فواجب ان تكون تلك الحياة التى استفاد منها ما ليس بحى الحياة حية بذاتها او يفضى الامر فيها الى غير نهاية وكذلك يعرض فى العلم وسائر الصفات [8] واما كون الذات الواحدة ذات صفات كثيرة مضافة أو مسلوبة او متوهمة بانحاء مختلفة من غير ان تكون تلك الذات متكثرة بتكثر تلك الصفات فذلك امر لا ينكر وجوده مثل كون الشىء موجودا وواحدا وممكنا وواجبا فان الشىء الواحد بعينه اذا اعتبر من جهة ما يصدر عنه شىء غيره سمى قادرا وفاعلا واذا اعتبر من جهة تخصيصه أحد الفعلين المتقابلين سمى مريدا واذا اعتبر من جهة ادراكه لمفعوله سمى عالما واذا اعتبر العلم من حيث هو ادراك وسبب للحركة سمى حيا اذ كان الحى هو المدرك المتحرك من ذاته .
[9] وانما الذى يمتنع وجود واحد بسيط ذى صفات كثيرة قائمة بذاتها وبخاصة ان كانت تلك الصفات جوهرية وموجودة بالفعل واما ان كانت بالقوة فليس يمتنع عند الفلاسفة ان يكون الشىء واحدا بالفعل كثيرا بالقوة وهذه هى عندهم حال اجزاء الحدود مع المحدود [10] قوله الى قوله يريد ان كون هذه الصفات مقارنة للذات ليس يمنع ذلك من وجوب كونها كثيرة فى نفسها كما لو تأخر وجودها عن الذات أو تأخر وجود بعضها عن بعض لما كان المفهوم عند العقل من ذلك واحدا [11] ولما حكى ابو حامد قول الفلاسفة قال فيقال لهم بم عرفتم استحالة الكثرة من هذا الوجه وانتم مخالفون من كافة المسلمين سوى المعتزلة فما البرهان عليه فان قول القائل الكثرة محال فى واجب الوجود مع كون الذات الموصوفة واحدة يرجع الى انه يستحيل كثرة الصفات وفيه النزاع وليس استحالته معلوما بالضرورة فلا بد من البرهان قولهم البرهان عليه ان كل واحد من الصفة والموصوف اذا لم يكن هذا ذلك ولا ذلك هذا فاما ان يستغنى كل واحد عن الآخر فى وجوده او يفتقر كل واحد الى الآخر أو يستغنى واحد عن الآخر ويحتاج اليه الآخر . فان فرض كل واحد مستغنيا فهما واجبا الوجود وهو التثنية المطلقة وهو محال . واما ان يحتاج كل واحد منهما الى الآخر قد يكون واحد منهما واجب الوجود اذ معنى واجب الوجود ما قوامه بذاته وهو مستغن من كل وجه عن غيره فما احتاج الى غيره فذلك الغير علته اذ لو رفع ذلك الغير لامتنع وجوده فلا يكون وجوده من ذاته بل من غيره .
فان قيل احدهما يحتاج دون الآخر فالذى يحتاج معلول والواجب الوجود هو الآخر وايهما كان معلولا افتقر الى سبب فىؤدى الى ان ترتبط ذات واجب الوجود بسبب [12] قلت اما اذا سلم الخصوم للفلاسفة ان ههنا موجودا هو واجب الوجود من ذاته وان معنى واجب الوجود انه لا علة له اصلا لا فى ذاته مما بها قوامه ولا من خارج فلا انفكاك لهم عما ألزمتم الفلاسفة وذلك انه ان كانت الصفات متقومة بالذات فالذات هى الواجبة الوجود بذاتها والصفات بغيرها فيكون واجب الوجود بذاته هى الذات والصفات واجبة بغيرها ويكون المجموع منهما مركبا لكن الاشعرية ليس تسلم لهم ان واجب الوجود بذاته يدل على هذا لان برهانهم لا يفضى اليه اذ كان برهانهم انما يؤدى الى لا علة له فاعلة زائدة عليها [13] قال ابو حامد والاعتراض على هذا ان يقال المختار من هذه الاقسام هو القسم الاخير . ولكن ابطالكم القسم الاول وهو التثنية المطلقة قد بينا انه لا برهان لكم عليها فى المسئلة التى قبل هذه وانها لا تتم الا بالبناء على نفى الكثرة فى هذه المسئلة وما بعدها فما هو نوع هذه المسئلة كيف تنبنى هذه المسئلة عليها . ولكن المختار ان يقال الذات فى قوامها غير محتاجة الى الصفات والصفات محتاجة الى الموصوف كما فى حقنا فيبقى قولهم ان المحتاج الى غيره لا يكون واجب الوجود فيقال ان اردتم بواجب الوجود انه ليس له علة فاعلية فلم قلتم ذلك ولم استحال ان يقال كما ان ذات واجب الوجود قديم لا فاعل له فكذلك صفته قديمة معه ولا فاعل لها وان اردتم بواجب الوجود ان لا يكون له علة قابلية فهو ليس بواجب الوجود على هذا التأويل ولكنه مع هذا قديم ولا فاعل له فما المحيل لذلك فان قيل واجب الوجود المطلق هو الذى ليس له علة فاعلية ولا قابلية فاذا سلم ان له علة قابلية فقد سلم كونه معلولا قلنا تسمية الذات القابلة علة قابلية من اصطلاحكم والدليل لم يدل على ثبوت واجب الوجود بحكم اصطلاحكم وانما دل على اثبات طرف ينقطع به تسلسل العلل والمعلولات ولم يدل الا على هذا القدر وقطع التسلسل ممكن بواحد له صفات قديمة لا فاعل لها كما انه لا فاعل لذاته ولكنها تكون مقدرة فى ذاته فليطرح لفظ واجب الوجود فانه ممكن التلبس فيه فان البرهان لم يدل الا على قطع التسلسل ولم يدل على غيره البتة فدعوه غيره تحكم فان قيل كما يجب قطع التسلسل فى العلة الفاعلية يجب قطعها فى القابلية اذ لو افتقر كل موجود الى محل يقوم فيه وافتقر المحل ايضا الى محل للزم التسلسل كما لو افتقر كل موجود الى علة وافتقرت العلة ايضا الى علة قلنا صدقتم فلا جرم قطعنا هذا التسلسل وقلنا ان الصفة فى ذاته وليست ذاته قائمة بغيره كما ان علمنا فى ذاتنا وذاتنا محل له وليس ذاتنا فى محل فالصفة انقطع تسلسل علتها الفاعلية مع الذات اذ لا فاعل لها كما لا فاعل للذات بل لم تزل الذات بهذه الصفة موجودة فلا علة له ولا لصفته واما العلة القابلية فلم ينقطع تسلسلها الا على الذات ومن أين يلزم ان ينتفى المحل حين تنتفى العلة والبرهان ليس يضطر الا الى قطع التسلسل فكل طريق امكن قطع التسلسل به فهو وفاء بقضية البرهان الداعى الى واجب الوجود .
وان أريد بواجب الوجود شىء سوى موجود ليس له علة فاعلية حتى ينقطع به التسلسل فلا نسلم ان ذلك واجب أصلا ومهما اتسع العقل لقبول موجود قديم لا علة لوجوده اتسع لقبول قديم موصوف لا علة لوجوده فى ذاته وصفاته جميعا [14] قلت قوله ولكن ابطالكم القسم الاول وهو التثنية المطلقة قد بينا انه لا برهان لكم عليها فى المسئلة التى قل هذه وانها لا تتم الا بالبناء على نفى الكثرة يريد ابطالهم ان يكون الموصوف والصفة كل واحد منهما قائما بذاته وذلك انه يلزم عنه ان يستغنى كل واحد منهما عن صاحبه فيكون الها مستقلا بنفسه ويكون هنالك اثنينية اذ لا يكون هنالك معنى به صارت الصفة والموصوف واحدا ولما كانوا قد استعملوا فى ابطال هذا النوع من الكثرة لزوم وجود اثنينية فى الاله عنها وكان الامر فى البرهان يجب ان يكون بالعكس أى تبطل التثنية من جهة ابطال الكثرة قال فيه انهم عكسوا فبينوا الاصل بالفرع .
[15] والذى فعلوه هو معاندة لا بحسب الامر فى نفسه بل بحسب قول الخصم وذلك ان خصومهم ينكرون الاثنينية وأنت فقد علمت فى غير هذا الموضع ان المعاندة صنفان صنف بحسب الامر فى نفسه وصنف بحسب قول المعاند وان الحقيقة هى التى بحسب الامر فى نفسه وان المعاندة الثانية وان لم تكن حقيقية فانها قد تستعمل ايضا [16] ثم قال ولكن المختار ان يقال الذات فى قوامها غير محتاجة الى الصفات والصفات محتاجة الى الموصوف كما فى حقنا فيبقى قولهم ان المحتاج الى غيره لا يكون واجب الوجود [17] يريد أنه اذا وضع لهم هذا القسم من الاقسام التى استعملوا فى ابطال الكثرة آل الامر معهم الى ان يثبتوا ان واجب الوجود ليس يمكن ان يكون مركبا من صفة وموصوف ولا ان تكون ذاته ذات صفات كثيرة وهذا شىء ليس يقدرون عليه بحسب اصولهم [18] ثم اخذ يبين ان المحال الذى راموا ان يلزموه عن انزال هذا القسم ليس بلازم فقال فيقال لهم ان اردتم بواجب الوجود انه ليس له علة فاعلية فلم قلتم ذلك ولم استحال ان يقال كما ان ذات واجب الوجود قديم لا فاعل له فكذلك صفته قديمة ولا فاعل لها [19] قلت هذا كله معاندة لمن سلك فى نفى الصفات طريقة ابن سينا فى اثبات واجب
الوجود بذاته واما الطريقة الاقنع فى هذه فى وجود الاتحاد ولزوم ذلك للاشعرية فهى طريقة المعتزلة وذلك انهم يفهمون من الممكن الوجود الممكن الحقيقى ويرون ان كل ما دون المبدأ الاول هو بهذه الصفة وخصومهم من الاشعرية يسلمون هذا ويرون أيضا ان كل ممكن فله فاعل وان التسلسل ينقطع بالافضاء الى ما ليس ممكنا فى نفسه وخصومهم يسلمون لهم ذلك فاذا سلم لهم هذه ظن بها انه يلزم عنها ان يكون الاول الذى انقطع عنده الامكان ليس ممكنا فوجب ان يكون بسيطا غير مركب لكن للاشعرية ان تقول ان الذى ينتفى عنه الامكان الحقيقى ليس يلزم ان يكون بسيطا وانما يلزم ان يكون قديما فقط لا علة فاعلية له فلذلك ليس عند هؤلاء برهان على ان الاول بسيط من طريقة واجب الوجود [20] ثم قال فان قيل واجب الوجود المطلق هو الذى ليس له علة فاعلية ولا قابلية فاذا سلم ان له علة قابلية فهو ليس بواجب الوجود على هذا التاويل [21] يريد فان قالت الفلاسفة ان البرهان قد أدى الى ان واجب الوجود ليس له علة فاعلة فليس له قابلة واذا وضعتم ذاتا وصفات فقد وضعتم علة قابلة [22] ثم قال مجيبا عن هذا (قلنا واذا سلم ان له علة قابلية فقد سلم كونه معلولا) قلنا تسمية الذات القابلية
علة من اصطلاحكم والدليل لم يدل على ثبوت واجب الوجود بحكم اصطلاحكم وانما دل على اثبات طرف ينقطع به تسلسل العلل والمعلولات [23] يريد ان الاشعرية ليس تسلم ان تلك الذات الحاملة للصفات علة قابلة فيلزمهم ان يكون لها علة فاعلة ولم يدل واجب الوجود بحسب ما أدى اليه برهانكم على موجود ليس له علة قابلية فضلا على ان يدل على ما ليس له ذات وصفات وانما دل على انه ليس له سبب فاعل [24] قلت وهذا العناد لازم بحسب دليلهم ولو سلمت الاشعرية للفلاسفة ان ما ليس له علة فاعلية ليس له علة قابلية لما انكسر بذلك قولهم لان الذات التى وضعوا انما هى قابلة للصفات لا للاول اذ يضعون ان الصفات زائدة على الذات وليس يضعونها صفات ذاتية كما يضع ذلك النصارى [25] ثم قال فان قيل كما يجب قطع التسلسل فى العلة الفاعلية يجب قطعه فى القابلية اذ لو افتقر كل موجود الى محل يقوم فيه وافتقر المحل أيضا الى محل للزم التسلسل وأفضى الامر الى موجود لا محل له كالحال فى العلة الفاعلية [26] ثم قال مجاوبا لهم صدقتم فلا جرم قطعنا هذا التسلسل وقلنا ان الصفة فى ذاته وليست ذاته قائمة بغيره كما ان علمنا فى ذاتنا وذاتنا محل له وليس ذاتنا فى محل [27]
قلت هذا قول لا ارتباط له بهذه المسئلة لا على ما حكاه عن الفلاسفة ولا على ما قاله مجاوبا لهم فكانه قول سفسطانى وذلك ان القول فى وجوب تناهى العلل القابلية ولا تناهيها لا نسبة بينه وبين المسئلة المتكلم فيها وهى هل من شرط الفاعل الاول ان يكون له علة قابلية وذلك ان الفحص عن تناهى العلل القابلية غير الفحص عن تناهى العلل الفاعلية فان من سلم وجود العلل القابلية فيسلم ضرورة قطع تسلسلها بعلة قابلية أولى خارجة عن الفاعل الاول [28] ضرورة كما يسلم وجود فاعل اول خارج عن المواد القابلية فالفاعل الاول ان كانت له مادة فليست تلك المادة معدودة لا فى القابلية الاولى ولا فيما دونها من القوابل لسائر الموجودات بل يلزم تلك المادة التى للفاعل الاول ان كانت له مادة ان تكون مادة خاصة به وبالجملة فتكون له وذلك اما بان تكون هى الاولى له أو بان ينتهى الى قابلية أولى وبالجملة فتكون هذه القابلية ليست من جنس القابلية المشروطة فى وجود سائر الموجودات الصادرة عن الفاعل الاول لكن ان كانت المادة شرطا فى وجود الفاعل الاول فسيلزم ضرورة ان تكون شرطا فى وجود كل الفاعلات للمفعولات فتكون المادة ليست شرطا فى وجود فعل الفاعل فقط اذ كان كل فاعل انما يفعل فى قابل بل وان
تكون شرطا فى وجود الفاعل فيكون كل فاعل جسما وهذا كله لا تسلمه الاشعرية ولا تبطله فان قالوا ان هذه الذات الموصوفة بهذه الصفات يلزم ان تكون جسما قيل لهم النفس عندكم موصوفة بهذه الصفات وهى عندكم ليست بجسم وهذا هو غاية ما تنتهى اليه الاقاويل الجدلية فى هذه المسئلة .
[29] واما الاقاويل البرهانية ففى كتب القدماء التى كتبوا فى هذه الحكمة وبخاصة فى كتب الحكيم الاول لا ما أثبته فى ذلك ابن سينا وغيره ممن ينسب الى الاسلام ان الفى له شىء فى ذلك فان ما اثبتوا من هذا العلم هو من جنس الاقاويل الظنية لانها من مقدمات عامة لا خاصة أى خارجة من طبيعة المفحوص عنه [30] وقوله قلنا فالصفة قد انقطع تسلسل علتها الفاعلية مع الذات اذ لا فاعل لها كما لا فاعل للذات بل لم تزل الذات بهذه الصفة موجودة فلا علة له ولا لصفته [31] قلت هذا شىء لا يسلمه الخصوم بل يقولون ان من شرط الفاعل الاول الا يكون قابلا لصفة لان القبول يدل على هيولى وذلك انه ليس يمكن ان يقطع التسلسل بوضع فاعل باى صفة اتفق بل بفاعل لا يكون له فاعل اصلا ولا موصوف بصفة يلزم عنها ان يكون له فاعل وذلك ان وضع الصفة الفاعلية الاولى تقوم بعلة قابلية هى شرط فى وجودها قد يظن انه مستحيل فان كل ما له شرط فى وجوده فاقترانه بالشرط هو من قبل علة غيره لان الشىء لا يمكن ان يكون علة لمقارنته لشرط وجوده كما لا يكون علة لوجود نفسه لان المشروط لا يخلو ان يكون قائما بذاته من دون اقترانه بالشرط فيحتاج الى علة فاعلة لتركيبه مع المشروط اذ لا يكون الشىء علة فى وجود شرط وجوده لكن هذه كلها امور عامة .
[32] وبالجملة فهذه المسئلة ليس يمكن ان يتصور فيها شىء يقرب من اليقين من هذه الطريقة وذلك لاشتراك الاسم الذى فى واجب الوجود بذاته وفى الممكن من ذاته الواجب من غيره وفى سائر المقدمات التى تزاد عليها
المسلك الثانى
[33] قال ابو حامد قولهم ان العلم والقدرة فينا ليست داخلة فى ماهية ذاتنا بل كانت عارضة واذا اثبت هذه الصفات للاول لم تكن ايضا داخلة فى ماهية ذاته بل كانت عارضة بالاضافة اليه وان كانت دائما فرب عارض لا يفارق أو يكون لازما لماهيته ولا يصير بذلك مقوما لذاته واذا كان عارضا كان تابعا للذات وكان الذات سببا فيه فكان معلولا فكيف يكون واجب الوجود [34] ثم قال ابو حامد رادا على هذا القول وهذا هو الاول مع تغيير عبارة فنقول ان عنيتم بكونه تابعا للذات وكون الذات سببا له ان الذات علة فاعلية وانها مفعولة للذات فليس كذلك فان ذلك ليس يلزم فى علمنا بالاضافة الى ذاتنا اذ ذواتنا ليست بعلة فاعلة لعلمنا . وان عنيتم ان الذات محل وان الصفة لا تقوم بنفسها فى غير محل فهذا مسلم فلم يمتنع هذا فان عبر عنه بالتابع أو العارض او المعلول أو ما اراده المعبر لم يتغير المعنى اذا لم يكن المعنى سوى انه قائم بالذات قيام الصفات بالموصوفات ولم يستحل ان يكون قائما فى ذات وهو مع ذلك قديم فلا فاعل له وكل ادلتهم تهويل بتقبيح العبارة بتسميته ممكنا وجائزا وتابعا ولازما ومعلولا وان ذلك مستنكر . فيقال ان أريد بذلك ان له فاعلا فليس كذلك وان لم يرد به الا انه لا فاعل له ولكن له محل هو قائم فيه فليعبر عن هذا المعنى باى عبارة أريد فلا استحالة فيه [35] قلت هذا تكثير من القول فى معنى واحد والفصل فى هذه القضية بين الخصوم هو فى نكتة واحدة وهى هل يجوز فيما له علة قابلية ان لا يكون له فاعل أو لا يجوز ذلك .
[36] ومن اصول المتكلمين ان اقتران الشرط بالمشروط هو من باب الجائز وان كل جائز يحتاج فى وقوعه وخروجه الى الفعل الى مخرج والى مقارنة الشرط للمشروط ولان المقارنة هى شرط فى وجود المشروط وليس يمكن ان يكون الشىء علة فى شرط وجوده ولا يمكن أيضا ان يكون الشرط هو العلة الفاعلة لوجود المشروط فان ذاتنا ليست علة فاعلة لوجود العلم بها ولكنها شرط فى وجود العلم قائما بها ولذلك لم يكن بد على هذه الاصول من علة فاعلية اوجبت اقتران الشرط المشروط وهكذا الحال فى كل مركب من شرط ومشروط . [37] ولكن هذا كله ينكسر على الفلاسفة بوضعهم السماء قديمة وهى ذات وصفات ولا يضعون لها فاعلا على النحو الذى هو الفاعل فى الشاهد على ما يلزم من ذلك الا ان يضعوا ان ههنا برهانا يؤدى الى ربط قديم عن رابط قديم وهو نوع آخر من الرباط غير الذى فى الكائنة الفاسدة فان هذه كلها مواضع فحص شديد . [38] واما وضعهم ان هذه الصفات ليست متقومة بها الذات فليس بصحيح فان كل ذات استكملت بصفات صارت بها اكمل واشرف فذاتها متقومة بتلك الصفات فان بالعلم والقدرة والارادة صرنا اشرف من الموجودات التى ليست بعالمة والذات منا التى قامت بها هذه الصفات هى مشتركة لنا وللجمادات فكيف يكون أمثال هذه الصفات اعراضا تابعة لذاتنا هذا كله من قول من لم يرتض بالصفات النفسانية والعرضية [39] قال ابو حامد وربما هولوا بتقبيح العبارة بوجه آخر فقالوا هذا يؤدى الى ان يكون الاول محتاجا الى هذه الصفات فلا يكون غنيا مطلقا اذ الغنى المطلق لا يحتاج الى غيره [40] ثم قال رادا عليهم وهذا كلام وعظى فى غاية الركاكة فان صفات الكمال لا تباين ذات الكامل حتى يقال انه يحتاج الى غيره فاذا لم يزل ولا يزال كاملا بالعلم والقدرة والحياة فكيف يكون محتاجا أو كيف يجوز ان يعبر عن ملازمة الكمال بالحاجة وهو كقول القائل الكامل من لا يحتاج الى كمال فالمحتاج الى وجود صفات الكمال لذاته ناقص فيقال لا معنى لكونه كاملا الا وجود الكمال لذاته وكذلك لا معنى لكونه غنيا الا وجود الصفات المنافية للحاجات لذاته فكيف تنكر صفات الكمال التى بها تتم الالهية بمثل هذه التخييلات اللفظية [41] قلت والكمال على ضربين كامل بذاته وكامل بصفات افادته الكمال وتلك الصفات يلزم ضرورة ان تكون كاملة بذاتها لانها ان كانت كاملة بصفات كمالية يسال ايضا فى تلك الصفات هل هى كاملة بذاتها أو بصفات فينتهى الامر الى كامل بذاته والكامل بغيره يحتاج ضرورة على الاصول المتقدمة اذا سلمت الى مفيد له صفات الكمال والا كان ناقصا واما الكامل بذاته فهو كالموجود بذاته فما احق ان يكون الموجود بذاته كاملا بذاته فان كان ههنا موجود بذاته فيجب ان يكون كاملا بذاته وغنيا بذاته والا كان مركبا من ذات ناقصة وصفات مكملة لتلك الذات فاذا كان ذلك كذلك فالصفة والموصوف فيه واحد وما نسب اليه من الافعال التى توجب انها صدرت عن صفات متميزة فيه فهى على طريق الاضافة [42] قال ابو حامد مجيبا للفلاسفة (وما اشنع ان نكون نحن والبارى تعالى فى هذا المعنى بحال سوى اعنى ان كون الكمال لذاتنا بصفات كمالية) فان قيل اذا أثبتم ذاتا وصفة وحلولا للصفة بالذات فهو تركيب وكل تركيب يحتاج الى مركب ولذلك لم يجز ان يكون الاول جسما لانه مركب قلنا قول القائل كل مركب يحتاج الى مركب كقوله كل موجود يحتاج الى موجد فيقال له الاول قديم موجود لا علة له ولا موجد فكذلك يقال هو موصوف قديم ولا علة لذاته ولا لصفته ولا لقيام صفته بذاته بل الكل قديم بلا علة .
واما الجسم فانما لم يجز ان يكون هو الاول لانه حادث من حيث انه لا يخلو عن الحوادث ومن لم يثبت له حدوث الجسم يلزمه ان يجوز ان تكون العلة الاولى جسما كما سنلزمه عليكم من بعد [43] قلت والتركيب ليس هو مثل الوجود لان التركيب هو مثل التحريك اعنى صفة انفعالية زائدة على ذات الاشياء التى قبلت التركيب والوجود هو صفة هى الذات بعينها ومن قال غير هذا فقد اخطأ وايضا المركب ليس ينقسم الى مركب من ذاته ومركب من غيره فيلزم ان ينتهى الامر الى مركب قديم كما ينتهى الامر فى الموجودات الى موجود قديم وقد تكلمنا فى هذه المسئلة فى غير ما موضع وايضا اذا كان الامر كما قلنا من ان التركيب امر زائد على الوجود فلقائل ان يقول ان كان يوجد مركب من ذاته فسيوجد متحرك من ذاته وان وجد متحرك من ذاته فسيوجد المعدوم من ذاته لان وجود المعدوم هو خروج ما بالقوة الى الفعل وكذلك الامر فى الحركة والمتحرك وليس كذلك الوجود لانه ليس صفة زائدة على الذات فكل موجود لم يكن وقتا موجودا بالقوة ووقتا موجودا بالفعل فهو موجود بذاته والمتحرك وجوده انما هو مع القوة المحركة فلذلك احتاج كل متحرك الى محرك . [44] والفصل فى هذه المسئلة ان المركب لا يخلو ان يكون كل واحد من جزئيه او اجزائه التى تركب منها شرطا فى وجود صاحبه بجهتين مختلفتين كالحال فى المركبات من مواد وصور عند المشائين أو لا يكون واحد منهما شرطا فى وجود صاحبه أو يكون احدهما شرطا فى وجود الثانى والثانى ليس شرطا فى وجود الاول .
[45] فاما القسم الاول فليس يمكن ان يكون قديما وذلك ان التركيب نفسه هو شرط فى وجود الاجزاء فليس يمكن ان تكون الاجزاء هى علة التركيب ولا التركيب علة نفسه الا لو كان الشىء علة نفسه ولذلك امثال هذه المركبات هى كائنة فاسدة ولا بد لها من فاعل يخرجها من العدم الى الوجود . [46] واما القسم الثانى اعنى ان لم يكن ولا واحد من الجزءين شرطا فى وجود صاحبه فان امثال هذه اذا لم يكن فى طباع أحدهما أن يلازم الآخر فانها ليست تتركب الا بمركب خارج عنها اذ كان التركيب ليس من طباعها الذى به تتقوم ذاتها او يتبع ذاتها واما ان كانت طباعها تقتضى التركيب وهما فى أنفسهما قديمان فواجب ان يكون المركب منهما قديما لكن لا بد له من علة تفيده الوحدانية لانه لا يمكن ان يوجد شىء قديم الوحدانية له بالعرض . [47] واما ان كان أحدهما شرطا فى وجود الآخر والآخر ليس شرطا فيه كالحال فى الصفة والموصوف الغير جوهرية فان كان الموصوف قديما ومن شأنه ألا تفارقه الصفة فالمركب قديم واذا كان هذا هكذا فليس يصح ان يجوز مجوز وجود مركب قديم ان يتبين على طريق الاشعرية ان كل جسم محدث لانه ان وجد مركب قديم وجدت اعراض قديمة احدها التركيب لان أصل ما يبنون عليه وجوب حدوث الاعراض انه لا تكون الاجزاء التى تركب منها الجسم عندهم الا بعد افتراق فاذا جوزوا مركبا قديما أمكن أن يوجد اجتماع لم يتقدمه افتراق وحركة لم يتقدمها سكون فاذا جاز هذا أمكن أن يوجد جسم ذو أعراض قديمة ولم يصح لهم أن ما لا يخلو عن الحوادث حادث .
[48] وايضا قد قيل ان كل مركب انما يكون واحدا من قبل وحدة موجودة فيه وتلك الوحدة انما توجد فيه من قبل شىء هو واحد بذاته واذا كان ذلك كذلك فالواحد بما هو واحد متقدم على كل مركب وهذا الفاعل الواحد ان كان أزليا ففعله الذى هو افادة جميع الموجودات الوحدات التى بها صارت موجودة واحدة هو فعل دائم أزلى لا فى وقت دون وقت فان الفاعل الذى يتعلق فعله بالمفعول فى حين خروجه من القوة الى الفعل هو فاعل محدث ضرورة ومفعوله محدث ضرورة واما الفاعل الاول ففيه تعلق بالمفعول على الدوام والمفعول تشوبه القوة على الدوام فعلى هذا ينبغى أن يفهم الامر فى الاول سبحانه مع جميع الموجودات . [49] وهذه الاشياء اذ لا يمكن أن تتبين فى هذا الموضع فلنضرب عنها اذ كان الغرض انما هو أن نبين ان ما يحتوى عليه هذا الكتاب من الاقاويل هى أقاويل غير برهانية وأكثرها سفسطانية وأعلى مراتبها أن تكون جدلية فان الاقاويل البرهانية قليلة جدا وهى من الاقاويل بمنزلة الذهب الابريز من سائر المعادن والدر الخالص من سائر الجواهر فلنرجع الى ما كنا فيه [50] قال ابو حامد وكل مسالكهم فى هذه المسئلة تخييلات ثم انهم لا يقدرون على رد جميع ما يثبتونه الى نفس الذات فانهم اثبتوا كونه عالما ويلزمهم ان يكون ذلك زائدا على مجرد الوجود فيقال لهم أتسلمون ان الاول يعلم غير ذاته ومنهم من سلم ذلك ومنهم من قال لا يعلم الا ذاته فاما الاول فهو الذى اختاره ابن سينا فانه يزعم انه يعلم الاشياء كلها بنوع كلى لا يدخل تحت الزمان ولا يعلم الجزئيات التى يوجب تجدد الاحاطة بها تغيرا فى ذات العالم .
فنقول علم الاول بوجود كل الانواع والاجناس التى لا نهاية لها عين علمه بنفسه أو غيره فان قلتم انه غيره فقد أثبتم كثرة ونقضتم القاعدة وان قلتم انه عينه لم تتميزوا عن من يدعى ان علم الانسان بغيره عين علمه بنفسه وعين ذاته ومن قال ذلك سفه فى عقله . وقيل حد الشىء الواحد ان يستحيل فى الوهم الجمع فيه بين النفى والاثبات فالعلم بالشىء الواحد لما كان شيئا واحدا استحال ان يتوهم فى حالة واحدة موجودا ومعدوما ولما لم يستحل فى الوهم ان يقدر علم الانسان بنفسه دون علمه بغيره قيل ان علمه بغيره غير علمه بنفسه اذ لو كان هو هو لكان نفيه نفيا له واثباته اثباتا له اذ يستحيل ان يكون زيد موجودا وزيد معدوما اعنى هو بعينه فى حالة واحدة ولا يستحيل مثل ذلك فى العلم بالغير مع العلم بنفسه وكذا فى علم الاول بذاته مع علمه بغيره اذ يمكن ان يتوهم وجود احدهما دون الآخر فهما اذا شيئان ولا يمكن ان يتوهم وجود ذاته دون وجود ذاته فلو كان الكل كذلك لكان هذا التوهم محالا وكل من اعترف من الفلاسفة بان الاول يعرف غير ذاته فقد اثبت كثرة لا محالة [51] قلت حاصل هذا القول فى الاعتراض على من قال ان الاول يعقل ذاته ويعقل غيره أن علم العالم بذاته غير علمه بغيره وهذا تمويه فان هذا يفهم منه معنيان أحدهما ان يكون علم زيد بنفسه الشخصية هو علمه بغيره فهذا لا يصح البتة والمعنى الثانى ان يكون علم الانسان بغيره التى هى الموجودات هو علمه بذاته وهذا صحيح وبيان ذلك انه ليست ذاته اكثر من علمه بالموجودات فان كان الانسان كسائر الاشياء انما يعلم ماهيته التى تخصه وكانت ماهيته هى علم الاشياء فعلم الانسان ضرورة بنفسه هو علمه بسائر الاشياء لانه ان كان غيرا فذاته غير علم الاشياء .
وذلك بين فى الصانع فان ذاته التى بها يسمى صانعا ليست شيئا اكثر من علمه بالمصنوعات . [52] وأما قوله انه لو كان علمه بنفسه هو علمه بغيره لكان نفيه نفيا له واثباته اثباتا له فانه يريد انه لو كان علم الانسان بنفسه هو علمه بغيره لكان اذا لم يعلم الغير لم يعلم ذاته أعنى اذا جهل الغير جهل ذاته واذا علم الغير علم ذاته فانه قول صادق من جهة كاذب من جهة لان ماهية الانسان هو العلم والعلم هو المعلوم من جهة وهو غيره من جهة اخرى فاذا جهل معلوما ما فقد جهل جزءا من ذاته واذا جهل جميع المعلومات فقد جهل ذاته فنفى هذا العلم عن الانسان هو نفى علم الانسان بنفسه لانه اذا انتفى عن العالم المعلوم من جهة ما المعلوم والعلم شىء واحد انتفى علم الانسان بنفسه وأما المعلوم من جهة ما هو غير العلم فانه غير الانسان وليس يوجب انتفاء هذا العلم عن الانسان انتفاء علم الانسان بنفسه وكذلك الحال فى الاشخاص فانه ليس علم زيد بعمرو هو نفس زيد ولذلك قد يعلم زيد ذاته مع جهله بعمرو [53] قال أبو حامد فان قيل هو لا يعلم الغير بالقصد الاول بل يعلم ذاته مبدأ للكل فيلزمه العلم بالكل بالقصد الثانى اذ لا يمكن ان يعلم ذاته الا مبدأ فانه حقيقة ذاته ولا يمكن ان يعلم ذاته مبدأ لغيره الا ويدخل الغير فى علمه بطريق التضمن واللزوم ولا يبعد ان يكون لذاته لوازم وذلك لا يوجب كثرة فى ماهية الذات وانما يمتنع ان يكون فى نفس الذات كثرة والجواب من وجوه الاول ان قولكم انه يعلم ذاته مبدأ تحكم بل ينبغى ان يعلم وجود ذاته فقط فاما العلم بكونه مبدأ فزائد على العلم بالوجود لان المبدئية اضافة الى الذات ويجوز ان يعلم الذات ولا يعلم اضافته ولو لم تكن المبدئية اضافة لتكثر ذاته وكان له وجود ومبدئية وهما شيئان وكما يجوز ان يعلم الانسان ذاته ولا يعلم كونه معلولا لان كونه معلولا اضافة له الى علته فكذلك كونه علة اضافة له الى معلوله فالالزام قائم فى مجرد قولهم انه يعلم كونه مبدأ اذ فيه علم الذات والمبدئية وهو الاضافة والاضافة غير الذات فالعلم بالاضافة غير العلم بالذات بالدليل الذى ذكرناه وهو انه يمكن ان يتوهم العلم بالذات دون العلم بالمبدئية ولا يمكن ان يتوهم العلم بالذات دون العلم بالذات لان الذات واحدة [54] قلت كلام الفلاسفة مع هذا الرجل فى هذه المسئلة يبتنى على اصول لهم يجب أن يتقدم فيتكلم فيها فانهم اذا سلم لهم ما وضعوه منها وزعموا ان البرهان قادهم اليه لم يلزمهم شىء من هذه الالزامات كلها .
[55] وذلك ان القوم يضعون ان الموجود الذى ليس بجسم هو فى ذاته علم فقط وذلك أنهم يرون ان الصور انما كانت غير عالمة لانها فى مواد فاذا وجد شىء ليس قائما فى مادة علم انه عالم وعلم ذلك بدليل انهم وجدوا ان الصور المادية اذا تجردت فى النفس من مادتها صارت علما وعقلا وان العقل ليس شيئا أكثر من الصور المتجردة من المادة واذا كان ذلك كذلك فيما كان ليس مجردا فى اصل طبيعته فالتى هى مجردة فى أصل طبيعتها أحرى ان تكون علما وعقلا . [56] ولما كانت معقولات الاشياء هى حقائق الاشياء وكان العقل ليس شيئا أكثر من ادراك المعقولات كان العقل منا هو المعقول بعينه من جهة ما هو معقول ولم يكن هنالك مغايرة بين العقل والمعقول الا من جهة أن المعقولات هى معقولات أشياء ليست فى طبيعتها عقلا وانما تصير عقلا بتجريد العقل صورها من المواد ومن قبل هذا لم يكن العقل منا هو المعقول من جميع الجهات فان الفى شىء فى غير مادة فالعقل منه هو المعقول من جميع الجهات وهو عقل المعقولات [57] ولا بد ولان العقل ليس هو شيئا اكثر من ادراك نظام الاشياء الموجودة وترتيبها ولكنه واجب فيما هو عقل مفارق الا يستند فى عقل الاشياء الموجودة وترتيبها الى الاشياء الموجودة ويتأخر معقوله عنها لان كل عقل هو بهذه الصفة فهو تابع للنظام الموجود فى الموجودات ومستكمل به وهو ضرورة يقصر فيما يعقله من الاشياء ولذلك كان العقل منا مقصرا عما تقتضيه طبائع الموجودات من الترتيب والنظام الموجود فيها فان كانت طبائع الموجودات جارية على حكم العقل وكان هذا العقل منا مقصرا عن ادراك طبائع الموجودات فواجب ان يكون ههنا علم بنظام وترتيب هو السبب فى النظام والترتيب والحكمة الموجودة فى موجود موجود وواجب أن يكون هذا العقل النظام الذى منه هو السبب فى هذا النظام الذى فى الموجودات وان يكون ادراكه لا يتصف بالكلية فضلا عن الجزئية لان الكليات معقولات تابعة للموجودات ومتأخرة عنها وذلك العقل الموجودات تابعة له فهو عاقل ضرورة للموجودات بعقله من ذاته النظام والترتيب الموجود فى الموجودات لا بعقله شيئا خارجا عن ذاته لانه كان يكون معلولا عن الموجود الذى يعقله لا علة له وكان يكون مقصرا .
[58] واذا فهمت هذا من مذهب القوم فهمت ان معرفة الاشياء بعلم كلى هو علم ناقص لانه علم لها بالقوة وان العقل المفارق لا يعقل الا ذاته وانه بعقل ذاته يعقل جميع الموجودات اذ كان عقله ليس شيئا اكثر من النظام والترتيب الذى فى جميع الموجودات وذلك النظام والترتيب هو الذى تتقبله القوى الفاعلة ذوات النظام والترتيب الموجودة فى جميع الموجودات وهى التى تسميها الفلاسفة الطبائع فانه يظهر ان كل موجود ففيه افعال جارية على نظام العقل وترتيبه وليس يمكن ان يكون ذلك بالعرض ولا يمكن ان يكون من قبل عقل شبيه بالعقل الذى فينا بل من قبل عقل أعلى من جميع الموجودات وليس هو لا كليا ولا جزئيا . [59] فاذا فهمت هذا من مذهب القوم انحلت لك جميع الشكوك التى أوردها هذا الرجل عليهم فى هذا الموضع واذا أنزلت أن العقل الذى هنالك شبيه بعقل الانسان لحقت تلك الشكوك المذكورة فان العقل الذى فينا هو الذى يلحقه التعدد والكثرة واما ذلك العقل فلا يلحقه شىء من ذلك وذلك انه برىء عن الكثرة اللاحقة لهذه المعقولات وليس يتصور فيه مغايرة بين المدرك والمدرك وأما العقل الذى فينا فادراكه ذات الشىء غير ادراكه انه مبدأ للشىء وكذلك ادراكه غيره غير ادراكه ذاته بوجه ما . [60] ولكن فيه شبه من ذلك العقل وذلك العقل هو الذى افاده ذلك الشبه وذلك ان المعقولات التى فى ذلك العقل برية من النقائص التى لحقتها فى هذا العقل منا مثال ذلك ان العقل انما صار هو المعقول من جهة ما هو معقول لان ههنا عقلا هو المعقول من جميع الجهات وذلك ان كل ما وجدت فيه صفة ناقصة فهى موجودة له ضرورة من قبل موجود فيه تلك الصفة كاملة مثال ذلك ان ما وجدت فيه حرارة ناقصة فهى موجودة له من قبل شىء هو حار بحرارة كاملة وكذلك ما وجد حيا بحياة ناقصة فهى موجودة له من قبل حى بحياة كاملة وكذلك ما وجد عاقلا بعقل ناقص فهو موجود له من قبل شىء هو عقل بعقل كامل وكذلك كل ما وجد له فعل عقلى كامل فهو موجود له من قبل عقل كامل فان كانت افعال جميع الموجودات افعالا عقلية كاملة حكمية وليست ذوات عقول فههنا عقل من قبله صارت افعال الموجودات افعالا عقلية .
[61] ومن لم يفهم هذا المعنى من ضعفاء الحكماء هو الذى يطلب هل المبدأ الاول يعقل ذاته أو يعقل شيئا خارجا عن ذاته فان وضع انه يعقل شيئا خارجا عن ذاته لزمه ان يستكمل بغيره وان وضع انه لا يعقل شيئا خارجا عن ذاته لزم ان يكون جاهلا بالموجودات والعجب من هؤلاء القوم انهم نزهوا الصفات الموجودة فى البارى سبحانه وفى المخلوقات عن النقائص التى لحقتها فى المخلوقاث وجعلوا العقل الذى فينا شبيها بالعقل الذى فيه وهو احق شىء بالتنزيه . [62] وهذا كاف فى هذا الباب ولكن على كل حال فلنذكر باقى كلام هذا الرجل فى هذا الفصل وننبه على الغلط اللاحق فيه [63] قال ابو حامد هو ان قولهم ان الكل معلوم له بالقصد الثانى كلام غير معقول فانه مهما كان علمه محيطا بغيره كما يحيط بذاته كان له معلومان متغايران وكان له علم بهما وتعدد المعلوم وتغايره يوجب تعدد العلم اذ يقبل أحد المعلومين الفصل عن الآخر فى الوهم فلا يكون العلم باحد هما عين العلم بالآخر اذ لو كان لتعذر تقدير وجود احدهما دون الآخر وليس ثم آخر مهما كان الكل واحدا فهذا لا يختلف بان يعبر عنه بالقصد الثانى . ثم ليت شعرى كيف يقدم على نفى الكثرة من يقول انه لا يغرب عن علمه مثقال ذرة فى السماوات ولا فى الارض الا انه يعرف الكل بنوع كلى والكليات المعلومة له لا تتناهى فيكون العلم المتعلق بها مع كثرتها وتغايرها واحدا من كل وجه .
[64] قلت تحصيل الكلام ههنا فى سؤالين . أحدهما كيف صار علمه بذاته هو علمه بغيره وقد تقدم الجواب على ذلك وانه يوجد فى عقل الانسان من هذا معنى ما هو الذى اوقفنا على وجوب وجوده فى العقل الاول [65] والسؤال الثانى هو هل يتكثر علمه بتكثر المعلومات فانه يحيط بجميع المعلومات المتناهية وغير المتناهية على الوجه الذى يمكن ان يحيط علمه بغير المتناهى . والجواب عن هذا السؤال انه ليس يمتنع فى العلم الاول ان يوجد فيه مع الاتحاد تفصيل بالمعلومات فانه لم يمتنع عند الفلاسفة ان يكون يعلم غيره وذاته علما مفترقا من جهة انه يكون هنالك علوم كثيرة وانما امتنع عند هم ان العقل مستكمل بالمعقول ومعلول عنه فلو عقل غيره على جهة ما نعقله نحن لكان عقله معلولا عن الموجود المعقول لا علة له وقد قام البرهان على انه علة للموجود . [66] والكثرة التى نفى الفلاسفة هو ان يكون عالما لا بنفسه بل بعلم زائد على ذاته وليس يلزم من نفى هذه الكثرة عنه سبحانه نفى كثرة المعلومات الا على طريقة الجدل فنقله السؤال من الكثرة التى فى العلم عندهم الى الكثرة التى فى المعلومات نفسها فعل من افعال السفسطانيين لانه اوهم انهم كما ينفون تلك الكثرة التى هى من حامل ومحمول كذلك ينفون الكثرة التى هى فى العلم من قبل المعلومات .
[67] لكن الحق فى ذلك انه ليس تعدد المعلومات فى العلم الازلى كتعددها فى العلم الانسانى وذلك انه يلحقها فى العلم الانسانى تعدد من وجهين أحدهما من جهة الخيالات وهذا يشبه التعدد المكانى والتعدد الثانى تعددها فى أنفسها فى العقل منا أعنى التعدد الذى يلحق الجنس الاول كانك قلت الموجود بانقسامه الى جميع الانواع الداخلة تحته فان العقل منا هو واحد من جهة الامر الكلى المحيط بجميع الانواع الموجودة فى العالم وهو يتعدد بتعدد الانواع . [68] وهو بين انه اذا نزهنا العلم الازلى عن معنى الكلى انه يرتفع هذا التعدد ويبقى هنالك تعدد ليس شأن العقل منا ادراكه الا لو كان العلم منا هو هو بعينه ذلك العلم الازلى وذلك مستحيل ولذلك أصدق ما قال القوم ان للعقول حدا تقف عنده لا تتعداه وهو العجز عن التكليف الذى فى ذلك العلم . [69] وايضا فان العقل منا هو علم للموجودات بالقوة لا علم بالفعل والعلم بالقوة ناقص عن العلم بالفعل وكل ما كان العلم منا اكثر كلية كان ادخل فى باب العلم بالقوة وادخل فى باب نقصان العلم وليس يصح على العلم الازلى ان يكون ناقصا بوجه من الوجوه ولا يوجد فيه علم هو علم بالقوة لان العلم بالقوة هو علم فى هيولى فلذلك يرى القوم ان العلم الاول يجب ان يكون علما بالفعل والا يكون هنالك كلية أصلا ولا كثرة متولدة عن قوة مثل كثرة الانواع المتولدة عن الجنس .
وانما امتنع عندنا ادراك ما لا نهاية له بالفعل لان المعلومات عندنا منفصلة بعضها عن بعض فاما ان وجد ههنا علم تتحد فيه المعلومات فالمتناهية وغير المتناهية فى حقه سواء . [70] هذا كله مما يزعم القوم انه قد قام البرهان عليه عندهم واذا لم نفهم نحن من الكثرة فى العلم الا هذه الكثرة وهى منتفية عنه فعلمه واحد وبالفعل سبحانه لكن تكييف هذا المعنى وتصوره بالحقيقة ممتنع على العقل الانسانى لانه لو ادرك الانسان هذا المعنى لكان عقله هو عقل البارى سبحانه وذلك مستحيل . [71] ولما كان العلم بالشخص عندنا هو العلم بالفعل علمنا ان علمه هو أشبه بالعلم الشخصى منه بالعلم الكلى وان كان لا كليا ولا شخصيا . ومن فهم هذا فهم معنى قوله سبحانه لا يعزب عنه مثقال ذرة فى السموات ولا فى الارض وغير ذلك من الآيات الواردة فى هذا المعنى [72] قال ابو حامد وقد خالف ابن سينا فى هذا غيره من الفلاسفة الذين ذهبوا الى انه لا يعلم الا نفسه احترازا من لزوم الكثرة فكيف شاركهم فى نفى الكثرة ثم باينهم فى اثبات العلم بالغير ولما استحيا ان يقول ان الله لا يعلم شيئا أصلا فى الدنيا والآخرة وانما يعلم نفسه فقط وأما غيره فيعرفه ويعرف أيضا نفسه وغيره فىكون غيره أشرف منه فى العلم فترك هذا حياء من هذا المذهب واستنكافا منه ثم لا يستحى من الاصرار على نفى الكثرة من كل وجه وزعم ان علمه بنفسه وبغيره بل بجميع الاشياء هو ذاته من غير مزيد وهو عين التناقض الذى استحيا منه سائر الفلاسفة لظهور التناقض فيه فى أول النظر فاذا ليس ينفك فريق منهم عن خزى فى مذهب وكذا يفعل الله عز وجل بمن ضل عن سبيله وظن ان الامور الالهية يستولى على كنهها بنظره وتخييله [73] قلت الجواب عن هذا كله بين مما قلناه وذلك ان القوم انما نفوا ان يعرف غيره من الجهة التى بها ذلك الغير أخس وجودا لئلا يرجع المعلول علة والاشرف وجودا أخس وجودا لان العلم هو المعلوم ولم ينفوه من جهة انه يعلم ذلك الغير بعلم أشرف وجودا من العلم الذى نعلم نحن به الغير بل واجب ان يعلمه من هذه الجهة لانها الجهة التى من قبلها وجود الغير عنه .
[74] واما النظر فى جواز كثرة المعلومات فى العلم الازلى فمسألة ثانية وقد ذكرناها ولم يفر القوم من أجل هذه المسئلة الى القول بانه لا يعرف الا ذاته كما توهم هذا الرجل بل من اجل ما قلنا وهو بالجملة لئلا يشبه علمه علمنا الذى فى غاية المخالفة له . [75] فابن سينا انما رام ان يجمع بين القول بانه لا يعلم الا ذاته ويعلم سائر الموجودات بعلم أشرف مما يعلمها به الانسان اذ كان ذلك العلم هو ذاته وذلك بين من قوله ان علمه بنفسه وبغيره بل بجميع الاشياء هو ذاته وان كان لم يشرح هذا المعنى كما شرحناه ولذلك ليس قوله هذا هو عين التناقض ولا استحيا منه سائر الفلاسفة بل هو قول جميعها أو اللازم عن قول جميعهم واذا تقرر هذا لك فقد بان لك قبح ما جاء به هذا الرجل من الحمل على الحكماء مع ما يظهر من موافقة الرجل لهم فى اكثر آرائهم [76] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل اذا ثبت انه يعرف نفسه مبدأ على سبيل الاضافة فالعلم بالمضافين واحد اذ من عرف الابن عرفه بمعرفة واحدة وفيه العلم بالاب وبالابوة والبنوة ضمنا فيكثر المعلوم ويتحد العلم فكذلك هو يعلم ذاته مبدأ لغيره فيتحد العلم وان تعدد المعلوم . ثم اذا عقل هذا فى معلول واحد واضافته اليه ولم يوجب ذلك كثرة فالزيادة فيما لا يوجب جنسه كثرة لا توجب كثرة .
وكذلك من يعلم الشىء ويعلم علمه بالشىء فانه يعلمه بذلك العلم فكل علم هو علم بنفسه وبمعلومه فيتعدد المعلوم ويتحد العلم . ويدل عليه ايضا انكم ترون ان معلومات الله تعالى لا نهاية لها وعلمه واحد ولا تصفونه بعلوم لا نهاية لاعدادها فان كان تعدد المعلوم يوجب تعدد ذات العلم فليكن فى ذات الله تعالى علوم لا نهاية لاعدادها وهذا محال [77] ثم قال ابو حامد مجيبا لهم قلنا مهما كان العلم واحدا من كل وجه لم يتصور تعلقه بمعلومين بل يقتضى ذلك كثرة ما على ما هو وضع الفلاسفة واصطلاحهم فى تقدير الكثرة حتى بالغوا فقالوا لو كان للاول ماهية موصوفة بالوجود لكان ذلك كثرة . فلم يعقلوا شيئا واحدا له حقيقة ثم يوصف بالوجود بل زعموا ان الوجود مضاف الى الحقيقة وهو غيره فيقتضى كثرة فعلى هذا الوجه لا يمكن تقدير علم يتعلق بمعلومات كثيرة الا ويلزم فيه نوع كثرة اجلى وابلغ من اللازم فى تقدير وجود مضاف الى ماهية . واما العلم بالابن وكذا سائر المضافات ففيه كثرة اذ لا بد من العلم بذات الابن وذات الاب وهما علمان وعلم ثالث وهو الاضافة نعم هذا الثالث مضمن بالعلمين السابقين اذ هما من شرطه وضرورته والا فما لم يعلم المضاف أولا لا تعلم الاضافة فهى علوم متعددة بعضها مشروطة فى البعض فكذلك اذا علم الاول ذاته مضافا الى سائر الاجناس والانواع بكونه مبدأ لها افتقر الى ان يعلم ذاته وآحاد الاجناس وأن يعلم اضافة نفسه بالمبدئية اليها والا لم يعقل كون الاضافة معلومة له .
واما قولهم ان من علم شيئا علم كونه عالما بذلك العلم بعينه فيكون المعلوم متعددا والعلم واحدا فليس كذلك بل يعلم كونه عالما بعلم آخر وينتهى الى علم يغفل عنه ولا يعلمه ولا نقول بالتسلسل الى غير نهاية بل القطع على علم متعلق بمعلومه وهو غافل عن وجود العلم لا عن وجود المعلوم كالذى يعلم السواد وهو فى حال علمه مستغرق النفس بمعلومه الذى هو سواد وغافل عن علمه بالسواد وليس ملتفتا اليه فان التفت اليه افتقر الى علم آخر الى ان ينقطع التفاته . واما قولهم ان هذا ينقلب عليكم فى معلومات الله فانها غير متناهية والعلم عندكم واحد فنقول نحن لم نخض فى هذا الكتاب خوض الممهدين بل خوض الهادمين المعترضين ولذلك سمينا الكتاب تهافت الفلاسفة لا تمهيد الحق فليس يلزمنا هذا الجواب فان قيل انا لا نلزمكم مذهب فرقة معينة من الفرق فاما ما ينقلب على كافة الخلق وتستوى الافهام فى اشكاله فلا يجوز لكم ايراده وهذا الاشكال متقلب عليكم ولا محيص لاحد من الفرق عنه قلنا لا بل المقصود تعجيزكم عن دعواكم معرفة حقائق الامور بالبراهين القطعية وتشكيككم فى دعاويكم . واذا ظهر عجزكم ففى الناس من يذهب الى ان حقائق الامور الالهية لا تنال بنظر العقل بل ليس فى قوة البشر الاطلاع عليه ولذلك قال صاحب الشرع تفكروا فى خلق الله ولا تفكروا فى ذات الله فما انكاركم على هذه الفرقة المعتقدة صدق الرسول بدليل المعجزة المقتصرة من قضية العقل على اثبات المرسل المتحرزة عن النظر فى الصفات بنظر العقل المتبعة صاحب الشرع فيما أتى به من صفات الله تعالى المقتفية اثره فى اطلاق العالم والمريد والقادر والحى المنتهية عن اطلاق ما لم يؤذن فيه المعترفة بالعجز عن درك العقل .
وانما انكاركم عليهم بنسبتهم الى الجهل بمسالك البراهين ووجه ترتيب المقدمات على اشكال المقاييس ودعواكم أنا قد عرفنا ذلك بمسالك عقلية وقد بان عجزكم وتهافت مسالككم وافتضاحكم فى دعوى معرفتكم وهو المقصود من هذا البيان فاين من يدعى ان براهين الالهيات قاطعة كبراهين الهندسيات [78] قلت هذا كله كلام طويل غايته خطبى او جدلى [79] وتحصيل ما حكاه فى نصرة الفلاسفة فى كون علم الله متحدا حجتان نتيجتهما انه يظهر ان فى المعقولات منا احوالا لا تتكثر ذوات المعقولات بكثرتها كما يظهر فى الموجودات أحوال لا تتكثر الذوات بكثرتها مثل ان الشىء واحد وموجود وضرورى او ممكن وان هذا اذا كان موجودا فهو دليل على وجود علم متحد محيط بعلوم كثيرة بل غير متناهية [80] فالحجة الاولى التى استعمل فى هذا الباب ما يظهر من الامور الذهنية التى تلحق المعقول فى النفس وهو فيه شبيه بالاحوال فى الموجودات عند اعتبار الاضافات الموجودة فيها والاسلاب وذلك ان الاضافة اللاحقة للمعقولات يظهر من أمرها انها حال لا تتكثر المعقولات بها ويحتج على ذلك بان الاضافة اللاحقة للامور المضافة هى من هذا الباب .فهو يعاند هذه الحجة بان الاضافة والمضافين علوم كثيرة وان علمنا بالابوة مثلا غير علمنا بالاب والابن . والحق ان الاضافة صفة زائدة على المضافين من خارج النفس فى الموجودات واما الاضافة التى فى المعقولات فهى ان تكون حالا أولى منها من ان تكون صفة زائدة على المضافين وهذا كله تشبيه العلم الانسانى بالعلم الازلى وهو عين الخطأ ولذلك كل من اثر شكا بالعلم الازلى ورام ان يحله بما يظهر فى العلم الانسانى فقد نقل الحكم من الشاهد الى الغائب فى موجودين فى غاية التباعد لا فى موجودين مشتركين فى النوع او فى الجنس بل مختلفين غاية الاختلاف [81] واما الحجة الثانية فهى انا نعلم الشىء بعلم واحد ونعلم انا نعلم بعلم هو حال فى العلم الاول لا صفة زائدة عليه والدليل على ذلك انه يمر الى غير نهاية .
واما ما جاوب به من ان هذا العلم هو علم ثان وانه لا يتسلسل فلا معنى له اذ معروف من امره انه يتسلسل وليس يلزم من كون العالم عالما بالشىء غافلا عن انه يعلم انه يعلم ان يكون اذا علم انه يعلم فقد علم علما زائدا على العلم الاول بل العلم الثانى هو حال من احوال العلم الاول ولذلك لم يمتنع عليه المرور الى غير نهاية ولو كان علما قائما بذاته زائدا على العلم الاول لم يصح فيه المرور الى غير نهاية [82] وأما الحجة التى ألزمت الفلاسفة المتكلمين من ان الجميع من المتكلمين يعترفون ان علوم الله تعالى غير متناهية وانه علم واحد فهى مقاومة بحسب اعتقاد قول القائل لا مقاومة بحسب الامر فى نفسه . [83] وهى معاندة لا انفكاك لخصومهم عنها الا بان يضعوا ان علم البارى تعالى ليس يشبه فى هذاالمعنى علم المخلوق فانه لا أجهل ممن يعتقد ان علم الله تعالى لا يخالف علم المخلوق الا من باب الكمية فقط أعنى انه اكثر علوما فقط . وهذه كلها أقاويل جدلية والذى يعتمد عليه ان علم الله واحد وانه ليس معلولا عن المعلومات بل هو علة لها والشىء الذى أسبابه كثيرة هو لعمرى كثير وأما الشىء الذى معلولاته كثيرة فليس يلزم ان يكون كثيرا بالوجه الذى به المعلولات كثيرة وعلم الاول لا يشك فى انه انتفت عنه الكثرة التى فى علم المخلوق كما انتفى عنه التغير بتغير المعلوم والمتكلمون يضعون هذا من أحد أصولهم وأما هذه الاقاويل التى قيلت ههنا فهى كلها اقاويل جدلية [84] وأما قوله ان قصده ههنا ليس هو معرفة الحق وانما قصده ابطال أقاويلهم واظهار دعاويهم الباطلة فقصد لا يليق به بل بالذين فى غاية الشر وكيف لا يكون ذلك كذلك ومعظم ما استفاد هذا الرجل من النباهة وفاق الناس فيما وضع من الكتب التى وضعت فيها انما استفادها من كتب الفلاسفة ومن تعليمهم .
وهبك اذا اخطئوا فى شىء فليس من الواجب ان ينكر فضلهم فى النظر وما راضوا به عقولنا ولو لم يكن لهم الا صناعة المنطق لكان واجبا عليه وعلى جميع من عرف مقدار هذه الصناعة شكرهم عليها وهو معترف بهذا المعنى وداع اليه وقد وضع فيها التآليف ويقول انه لا سبيل الى ان يعلم أحد الحق الا من هذه الصناعة وقد بلغ به الغلو فيها الى ان استخرجها من كتاب الله تبارك وتعالى أفيجوز لمن استفاد من كتبهم وتعاليمهم مقدار ما استفاد هو منها حتى فاق أهل زمانه وعظم فى ملة الاسلام صيته وذكره ان يقول فيهم هذا القول وان يصرح بذمهم على الاطلاق وذم علومهم . [85] وان وضعنا انهم يخطئون فى اشياء من العلوم الالهية فانا انما نحتج على خطإهم من القوانين التى علمونا اياها فى علومهم المنطقية ونقطع انهم لا يلوموننا على التوقيف على خطأ ان كان فى آرائهم فان قصدهم انما هو معرفة الحق ولو لم يكن لهم الا هذا القصد لكان ذلك كافيا فى مدحهم مع انه لم يقل أحد من الناس فى العلوم الالهية قولا يعتد به وليس يعصم أحد من الخطأ الا من عصمه الله تعالى بامر الهى خارج عن طبيعة الانسان وهم الانبياء فلا أدرى ما حمل هذا الرجل على مثل هذه الاقوال اسأل الله العصمة والمغفرة من الزلل فى القول والعمل [86] والذى حكاه عن صفة ايمان من اتبع الشرع فى هذه الاشياء هو الذى يقوله محققوا الفلاسفة لان قول من قال ان علم الله وصفاته لا تكيف ولا تقاس بصفات المخلوقين حتى يقال انها الذات أو زائدة على الذات هو قول المحققين من الفلاسفة والمحققين من غير هم من أهل العلم والله الموفق الهادى [87] قال ابو حامد فان قيل هذا الاشكال انما لزم على ابن سينا حيث زعم ان الاول يعلم غيره فاما المحققون من الفلاسفة فقد اتفقوا على انه لا يعلم الا نفسه فيندفع هذا الاشكال فنقول ناهيكم خزيا بهذا المذهب ولو لا انه فى غاية الركاكة لما استنكف المتأخرون عن نصرته ونحن ننبه على وجه الخزى فيه فان تفضيل معلولاته عليه اذ الملك والانسان وكل واحد من العقلاء يعرف نفسه ومبدأه ويعرف غيره .
والاول لا يعرف الا نفسه فهو ناقص بالاضافة الى آحاد الناس فضلا عن الملائكة بل البهيمة مع شعورها بنفسها تعرف امورا أخر سواها . ولا شك فى ان العلم شرف وان عدمه نقصان فاين قولهم انه عاشق ومعشوق لان له البهاء الاكمل والجمال الاتم وأى جمال لوجود بسيط لا ماهية له ولا حقيقة ولا خبر له بما يجرى فى العالم ولا بما يلزم ذاته ويصدر منه وأى نقصان فى عالم الله يزيد على هذا . وليتعجب العاقل من طائفة يتعمقون فى المعقولات بزعمهم ثم ينتهى نظر هم الى ان رب الارباب ومسبب الاسباب لا علم له اصلا بما يجرى فى العالم وأى فرق بينه وبين الميت الا فى علمه بنفسه واى كمال فى علمه بنفسه مع جهله بغيره وهذا مذهب تغنى صورته فى الافتضاح عن الاطناب والايضاح . ثم يقال لهؤلاء لم تتخلصوا من الكثرة مع اقتحام هذه المخازى فانا نقول علمه بذاته عين ذاته أو غير ذاته فان قلتم انه غيره فقد جاءت الكثرة وان قلتم انه عينه فما الفصل بينكم وبين القائل ان علم الانسان بذاته عين ذاته وهو حماقة اذ يعقل وجود ذاته فى حالة هو فيها غافل عن ذاته ثم تزول غفلته ويتنبه لذاته فيكون شعوره بذاته غير ذاته لا محالة فان قلتم ان الانسان قد يخلو عن العلم بذاته فيطرا عليه فيكون غيره لا محالة فنقول الغيرية لا تعرف بالطريان والمقارنة فان عين الشىء لا يجوز ان يطرا على الشىء وغير الشىء اذا قارن الشىء لم يصر هو هو ولم يخرج عن كونه غيرا فبأن كان الاول لم يزل عالما بذاته لا يدل على ان علمه بذاته عين بذاته ويتسع الوهم لتقدير الذات ثم طريان الشعور ولو كان هو الذات بعينه لما تصور هذا التوهم فان قيل ذاته عقل وعلم فليس له ذات ثم علم قائم به قلنا الحماقة ظاهرة فى هذا الكلام فان العلم صفة وعرض يستدعى موصوفا وقول القائل هو فى ذاته عقل وعلم كقوله هو قدرة وارادة وهو قائم بنفسه ولو قيل به فهو كقول القائل فى سواد وبياض انه قائم بنفسه وفى كمية وتربيع وتثليث انه قائم بنفسه وكذا فى كل الاعراض وبالطريق التى يستحيل ان تقوم صفات الاجسام بنفسها دون جسم هو غير الصفات بعين تلك الطريق يعلم ان صفات الاحياء من العلم والحياة والقدرة والارادة ايضا لا تقوم بنفسها وانما تقوم بذات فالحياة تقوم بالذات فتكون حياته بها وكذلك سائر الصفات فاذا لم يقنعوا بسلب الاول سائر الصفات ولا بسلبه الحقيقة والماهية حتى سلبوه ايضا القيام بنفسه وردوه الى حقائق الاعراض والصفات التى لا قوام لها بنفسها .
على انا سنبين بعد هذا عجزهم عن اقامة الدليل على كونه عالما بنفسه وبغيره فى مسألة مفردة [88] قلت الكلام فى علم البارى سبحانه بذاته وبغيره مما يحرم على طريق الجدل فى حال المناظرة فضلا عن ان يثبت فى كتاب فانه لا تنتهى افهام الجمهور الى مثل هذه الدقائق واذا خيض معهم فى هذا بطل معنى الالهية عندهم فلذلك كان الخوض فى هذا العلم محرما عليهم اذ كان المكافى فى سعادتهم ان يفهموا من ذلك ما اطلقته افهامهم ولذلك لم يقتصر الشرع الذى قصده الاول تعليم الجمهور فى تفهيم هذه الاشياء فى البارى سبحانه بوجودها فى الانسان كما قال سبحانه لم تعبد ما لا يسمع ولا يبصر ولا يغنى عنك شيئا بل وضطر الى تفهيم معانى فى البارى بتمثيلها بالجوارح الانسانية مثل قوله سبحانه أو لم يروا انا خلقنا لهم مما عملت أيدينا أنعاما فهم لها مالكون وقوله خلقت بيدى فهذه المسئلة هى خاصة بالعلماء الراسخين الذين اطلعهم الله على الحقائق ولذلك لا يجب ان تثبت فى كتاب الا فى الكتب الموضوعة على الطريق البرهانى وهى التى شأنها ان تقرأ على ترتيب وبعد تحصيل علوم أخر يضيق على اكثر الناس النظر فيها على النحو البرهانى اذا كان ذا فطرة فائقة مع قلة وجود هذه الفطرة فى الناس . [89] فالكلام فى هذا الاشياء مع الجمهور هو بمنزلة من يسقى السموم ابدان كثير من الحيوانات التى تلك الاشياء سموم لها فان السموم انما هى امور مضافة فانه قد يكون سما فى حق حيوان شىء هو غذاء فى حق حيوان آخر وهكذا الامر فى الاراء مع الانسان أعنى قد يكون رأى هو سم فى حق نوع من الناس وغذاء فى حق نوع آخر فمن جعل الاراء كلها ملائمة لكل نوع من انواع الناس بمنزلة من جعل الاشياء كلها اغذية لجميع الناس ومن منع النظر مستأهله بمنزلة من جعل الاغذية كلها سموما لجميع الناس وليس الامر كذلك بل فيها ما هو سم لنوع من الانسان وغذاء لنوع آخر فمن سقى السم من هو فى حقه سم فقد استحق القود وان كان فى حق غيره غذاء ومن منع السم ممن هو فى حقه غذاء حتى مات واجب عليه القود أيضا فعلى هذا ينبغى ان يفهم الامر فى هذا .
[90] ولكن اذاتعدى الشرير الجاهل فسقى السم من هو فى حقه سم على انه غذاء فقد ينبغى على الطبيب ان يجتهد بصناعته فى شفائه ولذلك استجزنا نحن التكلم فى هذه المسئلة فى مثل هذا الكتاب والا فما كنا نرى ان ذلك يجوز لنا بل هو من أكبر المعاصى أو من أكبر الفساد فى الارض وعقاب المفسدين معلوم بالشريعة واذا لم يكن بد من الكلام فى هذه المسئلة فلنقل فى ذلك بحسب ما تبلغه قوة الكلام فى هذا الموضع عند من لم يتقدم فيرتاض بالاشياء التى يجب بها الارتياض قبل النظر فى هذه المسئلة [91] فنقول ان القوم لما نظروا الى جميع المدركات وجدوا انها صنفان صنف مدرك بالحواس وهى اجسام قائمة بذاتها مشار اليها وأعراض مشار اليها فى تلك الاجسام وصف مدرك بالعقل وهى ماهيات تلك الامور المحسوسة وطبائعها أعنى الجواهر والاعراض . [92] ووجدوا التى لها ماهيات بالحقيقة فيها هى الاجسام وعنى بالماهيات للاجسام صفات موجودة فيها بها صارت تلك الاجسام موجودة بالفعل ومخصوصة بصدور فعل من الافعال يصدر عنها وخالفت هذه الصفات الاعراض عندهم بان وجدوا الاعراض أمورا زائدة على الذات المشار اليها القائمة بنفسها محتاجة الى الذوات القائمة بها والذوات غير محتاجة فى قوامها اليها أعنى الى الاعراض . [93] ووجدوا هذه الصفات التى ليست باعراض غير زائدة على الذات بل هى نفس حقيقة الذات المشار اليها القائمة بنفسها حتى متى توهم ارتفاع تلك الصفات ارتفعت الذات ووقفوا على هذه الصفات فى الموجودات المشار اليها اعنى الاجسام من قبل افعال جسم جسم من تلك الاجسام الخاصة بها مثال ذلك انهم ادركوا الصفات التى بها صار النبات نباتا من قبل فعله الخاص به والصفات التى بها صار الحيوان حيوانا من قبل افعال الحيوان الخاصة به وكذلك ادركوا ان فى الجمادات صورا بهذه الصفة تخصها من قبل افعال الجمادات الخاصة بها .
[94] ثم لما نظروا فى هذه الصفات علموا انها فى محل من تلك الذات وتميز لهم ذلك المحل بانقلاب الموجودات المشار اليها من نوع الى نوع ومن جنس الى جنس بانقلاب تلك الصفات وتغيرها مثال ذلك انقلاب طبيعة النار الى الهواء بزوال الصفة التى عنها يصدر فعل النار وهى التى بها سميت النار نارا الى الصفة التى عنها يصدر فعل الهواء الخاص به وهى التى سمى بها الهواء هواء واستدلوا ايضا على وجود هذا المحل بكون الذات المشار اليها تنفعل عن غيرها كما استدلوا بالفعل على الصورة وذلك انه لم يمكن ان يتوهم ان الفعل والانفعال هما عن شىء هو طبيعة واحدة فاعتقدوا من أجل هذا ان جميع الاجسام الفاعلة المنفعلة مركبة من طبيعتين فاعلة ومنفعلة فسموا الفاعلة صورة وماهية وجوهرا وسموا المنفعلة موضوعا وعنصرا ومادة [95] وظهر لهم من هذا ان هذه الاجسام المحسوسة ليست اجساما بسيطة على ما يظهر للحس ولا مركبة من اجسام بسيطة اذ كان كل جسم له فعل وانفعال ورأوا ان الذى يدلك الحس من هذه هى الاجسام المشار اليها المركبة من هذين الشيئين اللذين سموا احدهما صورة والآخر مادة وان الذى يدرك العقل من هذه هى هذه الصور وانها انما تصير معقولات وعقلا اذا جردها العقل من الامور القائمة بها اعنى الذى سموه موضوعا ومادة .
[96] ووجدوا الاعراض تنقسم فى العقل الى مثل هاتين الطبيعتين وان كان الموضوع لها بالحقيقة اعنى المحل الذى تقوم به هى الاجسام المركبة من ذينك المعنيين . [97] فلما تميزت لهم الامور المعقولة من الامور المحسوسة وتبين لهم ان فى المحسوسات طبيعتين احداهما قوة والاخرى فعل نظروا اى الطبيعتين هى المتقدمة للاخرى فوجدوا ان الفعل متقدم على القوة لكون الفاعل متقدما على المفعول ونظروا فى العلل والمعلولات ايضا فافضى بهم الامر الى علة أولى هى بالفعل السبب الاول لجميع العلل فلزم ان يكون فعلا محضا والا يكون فيها قوة اصلا لانه لو كان فيها قوة لكانت معلولة من جهة وعلة من جهة فلم تكن اولى ولما كان كل مركب من صفة وموصوف فيه قوة وفعل وجب عندهم الا يكون الاول مركبا من صفة وموصوف ولما كان كل برىء من القوة عندهم عقلا وجب ان يكون الاول عندهم عقلا [98] فهذه هى طريقة القوم مجمله فان كنت من اهل الفطرة المعدة لقبول العلوم وكنت من أهل الثبات واهل الفراغ فعرضيك ان تنظر فى كتب القوم وعلومهم لتقف على ما فى كتبهم من حق أو ضده وان كنت ممن نقصك واحد من هذه الثلاث فعرضتك ان تفرغ فى ذلك الى ظاهر الشرع ولا تنظر الى هذه العقائد المحدثة فى الاسلام فانك ان كنت من اهلها لم تكن من اهل اليقين ولا من أهل الشرع [99] فهذا هو الذى حرك هؤلاء القوم ان يعتقدوا ان هذه الذات التى وجدوا انها مبدأ العالم انها بسيطة وانها علم وعقل ولما رأوا ان النظام الموجود ههنا فى العالم واجزائه هو صادر عن علم متقدم عليه قضوا ان هذا العقل والعلم هو مبدأ العالم الذى افاده ان يكون موجودا وان يكون معقولا وهذا بعيد من المعارف الانسانية الاول والامور المشهورة بحيث لا يجوز ان يفصح للجمهور عنه بل لكثير من الناس والافصاح به حرام لمن وقع له اليقين به لمن لا سبيل له الى وقوع اليقين به لانه كالقاتل له .
[100] واما تسميتهم ما فارق المادة جوهر فانهم لما وجدوا الحد الخاص بالجوهر انه القائم بذاته وكان الاول هو السبب فى كل ما قام من الموجودات بذاتها كان هو احق باسم الجوهر واسم الموجود واسم العالم واسم الحى وجميع المعانى التى أفادها فى الموجودات وبخاصة ما كان منها من صفات الكمال [101] وأما سائر ما شنع به هذا الرجل على هذا المذهب فهو شىء غير ملتفت اليه الا عند الجمهور والعامة من الناس وهم الذين يحرم عليهم سماع هذا القول [102] فقوله وأى جمال لوجود بسيط لا ماهية له ولا حقيقة ولا خبر له بما يجرى فى العالم ولا بما يلزم ذاته ويصدر منه الى اخر ما قاله هو كلام باطل كله فانهم ان وضعوا ماهية منزهة عن المحل كانت منزهة عن الصفات ولم تكن محلا للصفات الا ان تكون فى محل [103] فتكون مركبة من طبيعة القوة وطبيعة الفعل وهو ذو الماهية الموجودة باطلاق فالموجودات انما صارت ذات ماهية به وهو الموجود العالم بالموجودات باطلاق من قبل ان الموجودات انما صارت موجودة ومعقولة من قبل علمه بذاته وذلك انه اذا كان هو السبب فى كون الموجودات موجودة ومعقولة وكانت موجودة بماهياتها ومعقولة بعلمه فهو علة كون ماهياتها موجودة ومعقولة والقوم انما نفوا عنه ان يكون علمه بالموجودات على نحو علم الانسان بها الذى هو معلول عنها فعلمه بالموجودات على الضد من علم الانسان اذ قد قام البرهان على هذا النوع من العلم .
[104] وأما على مذهب الاشعرية فليس له اصلا ماهية ولا ذات لان وجود ذات لا ماهية لها ولا هى ماهية لا يفهم وان كان قد ذهب بعض الاشعرية الى ان له ماهية خاصة بها تتميز الذات عن سائر الموجودات وهذه الماهية عند الصوفية هى التى يدل عليها اسم الله الاعظم [105] وقوله ثم يقال لهؤلاء لم تتخلصوا من الكثرة مع الاقتحام لهذه المخازى فانا نقول علمه عين ذاته أو غير ذاته فان قلتم انه غيره فقد جاءت الكثرة وان قلتم انه عينه فما الفصل بينكم وبين القائل ان علم الانسان بذاته عين ذاته كلام فى غاية الركاكة والمتكلم به أحق انسان بالخزى والافتضاح فان هذا هو الزام ان يكون الكامل المنزه عن صفات الحدوث والتغير والنقص على صفة الناقص المتغير وذلك ان الانسان من جهة انه شىء مركب من محل وعلم موجود فى ذلك المحل لزم ان يكون علمه غير ذاته بوجه ما كما سلف اذ كان المحل هو السبب فى تغاير العلم والذات ولما كان الانسان انما كان انسانا وكان أشرف من جميع الموجودات المحسوسة بالعقل المقترن الى ذاته لا بذاته وجب ان يكون ما هو بذاته عقل هو اشرف من الموجودات وان يكون منزها عن النقص الموجود فى عقل الانسان [106] وقوله فان قيل ذاته عقل وعلم فليس له ذات ثم علم قائم بها- قلنا الحماقة ظاهرة فى هذا الكلام فان العلم صفة وعرض يستدعى موصوفا وقول القائل هو فى ذاته عقل وعلم كقوله هو قدرة واردة وهو قائم بنفسه ولو قيل به فهو كقول القائل فى سواد وبياض انه قائم بنفسه وفى كمية وتربيع وتثليث انه قائم بنفسه وكذا فى كل الاعراض الى قوله [107] قلت الشرارة والتمويه فى قوله اظهر فانه قد تبين ان من الصفات ما هو احق باسم الجوهرية من الجوهر القائم بذاته وهى الصفة التى من قبلها صار الجوهر القائم بذاته قائما بذاته وذلك انه قد تبين ان المحل لهذه الصفة ليس شيئا قائما بذاته ولا موجودا بالفعل بل انما وجد له القيام بنفسه والوجود بالفعل من قبل هذه الصفة وهى فى وجودها على الجهة المقابلة للاعراض وان كان يظهر من امر بعضها انها تحتاج الى المحل فى الامور المتغيرة لان الاصل فى الاعراض ان تقوم بغيرها والاصل فى الماهيات ان تقوم بذاتها الا ما عرض هنا للاشياء الكائنة الفاسدة من كون ماهياتها محتاجة الى موضوع .
فهذا الوصف هو اشد شىء بعدا عن طبيعة الاعراض فتشبيهه العلم الذى هنالك بالاعراض التى هنا كلام فى غاية السخف وهو اشد سخفا ممن يجعل النفس عرضا كالتثليث والتربيع [108] وهذا كاف فى تهافت هذا القول كله وسخفه فلنسم هذا الكتاب التهافت باطلاق لا تهافت الفلاسفة . وما أبعد طبيعة العلم من طبيعة العرض وبخاصة علم الاول تعالى واذا كان فى غاية البعد من طبيعة العرض فهو فى غاية البعد من حاجته الى المحل
مسئلة فى ابطال قولهم ان الاول لا يجوز ان يشارك غيره فى جنس ويفارقه بفصل وانه لا يتطرق اليه انقسام فى حق العقل بالجنس والفصل
[1] قال ابو حامد وقد اتفقوا على هذا وبنوا عليه انه اذا لم يشارك غيره بمعنى جنسى لم ينفصل عنه بمعنى فصلى فلم يكن له حد اذ الحد ينتظم من الجنس والفصل وما لا تركيب فيه فلا حد له . وهذا نوع من التركيب . وزعموا أن قول القائل انه يساوى المعلول الاول فى كونه موجودا وجوهرا وعلة لغيره ويباينه بشىء آخر لا محالة فليس هذا مشاركة فى الجنس بل هى مشاركة فى لازم عام . وفرق بين الجنس واللازم فى الحقيقة وان لم يفترقا فى العموم على ما عرف فى المنطق فان الجنس هو الذاتى العام المقول فى جواب ما هو ويدخل فى ماهية الشىء المحدود ويكون مقوما لذاته فكون الانسان حيا داخل فى ماهية الانسان أعنى الحيوانية فكان جنسا وكونه مولودا ومخلوقا لازم لا يفارقه قط ولكنه ليس داخلا فى الماهية وان كان لازما عاما ويعرف ذلك فى المنطق معرفة لا يتمارى فيها . وزعموا ان الوجود لا يدخل قط فى ماهية الاشياء بل هو مضاف الى الماهية اما لازما لا يفارق كالسماء أو واردا بعد ان لم يكن كالاشياء الحادثة فالمشاركة فى الوجود ليست بمشاركة فى الجنس . وأما مشاركته فى كونه علة لغيره كسائر العلل فهى مشاركة فى اضافة لازمة لا تدخل أيضا فى الماهية فان المبدئية والوجود لا يقوم واحد منهما الذات بل يلزمان الذات بعد تقوم الذات باجزاء ماهيتها فليس المشاركة فيه الا مشاركة فى لازم عام يتبع الذات لزومه لا فى جنس ولذلك لا تحد الاشياء الا بالمقومات وان حدث باللوازم كان ذلك رسما للتمييز لا لتصوير حقيقة الشىء فلا يقال فى حد المثلث انه الذى تساوى زواياه القائمتين وان كان ذلك لازما عاما لكل مثلث بل يقال انه شكل تحيط به ثلاثة اضلاع .
وكذلك المشاركة فى كونه جوهرا فان معنى كونه جوهرا انه موجود لا فى موضوع والموجود ليس بجنس فبأن يضاف اليه أمر سلبى وهو انه لا فى موضوع فلا يصير جنسا مقوما بل لو أضيف اليه ايجابه وقيل موجود فى موضوع لم يصر جنسا فى العرض وهذا لان من عرف الجوهر بحده الذى هو كالرسم له وهو انه موجود لا فى موضوع فليس يعرف كونه موجودا فضلا من ان يعرف انه فى موضوع أو لا فى موضوع بل معنى قولنا فى رسم الجوهر انه الموجود لا فى موضوع أى انه حقيقة ما اذا وجد وجد لا فى موضوع ولسنا نعنى به انه موجود بالفعل حالة التحديد فليس المشاركة فيه مشاركة فى جنس بل المشاركة فى مقومات الماهية هى المشاركة فى الجنس المحوج الى المباينة بعده بالفصل وليس للاول ماهية سوى الوجود الواجب فالوجود الواجب طبيعة حقيقية وماهية فى نفسه هو له لا لغيره واذا لم يكن وجوب الوجود الا له لم يشارك غيره فلم ينفصل عنه بفصل نوعى فلم يكن له حد [2] قال ابو حامد فهذا تفهيم مذهبهم . والكلام عليه من وجهين [3] قلت هذا منتهى ما حكاه عن الفلاسفة فى هذا القول وفيه حق وفيه باطل [4] اما قولهم ان الاول لا يجوز ان يشارك غيره فى جنس ويفارقه بفصل فان كان أراد بالجنس المقول بتواطؤ فهو حق .
وكذلك الفصل المقول بتواطؤ لان كل ما هذا صفته فهو مركب من صورة عامة وخاصة وهذا هو الذى يوجد له الحد واما ان عنى بالجنس المقول بتشكيك أعنى بتقديم وتأخير فقد يكون له جنس هو الموجود مثلا أو الشىء أو الهوية او الذات وقد يكون له حد من هذا النوع من الحدود فان امثال هذه الحدود مستعملة فى العلوم مثل ما قيل فى حد النفس انها استكمال لجسم طبيعى آلى ومثل ما قيل فى حد الجوهر انه الموجود لا فى موضوع لكن ليس تكفى هذه الحدود فى معرفة الشىء وانما يؤتى بها ليتطرق من ذلك الى كل واحد مما يدخل تحت امثال الحدود هذه والى تصوره بما يخصه [5] واما حكايته عن الفلاسفة ان اسم الموجود انما يدل من ذوات الاشياء على لازم عام لها فهو قول باطل وقد بيناه فى غير ما موضع وما قاله احد منهم الا ابن سينا فقط وذلك انه لما انتفى عنده ان يكون جنسا مقولا بتواطؤ وانتفى ايضا ان يكون اسما مشتركا زعم انه اسم يدل على لازم عام للاشياء وما قاله فى الذات يلزمه فى اللازم ولو كان لازما لم يقل فى جواب ما هو وايضا ان كان يدل على لازم للاشياء فهو يدل على ذلك اللازم بتواطؤ او باشتراك أو بلزوم آخر فان كان يدل بتواطؤ فكيف يوجد عرض مقول بتواطؤ على امور مختلفة الذوات وأظن ابن سينا انه يسلم هذا وهو مستحيل لانه لا يكون عن الاشياء المختلفة شىء هو متفق وواحد الا من جهة ما تلك الاشياء المختلفة متفقة فى طبيعة واحدة اذ يلزم ضرورة ان يكون اللازم الواحد عن طبيعة واحدة كما يكون العقل الواحد صادر ايضا عن طبيعة واحدة .
[6] واذا كان ذلك مستحيلا فاسم الموجود انما يدل من الاشياء على ذوات متقاربة المعنى وبعضها فى ذلك أتم من بعض ولذلك كانت الاشياء التى وجود مثل هذا الوجود فيها أول هو العلة فى سائر ما يوجد فيها فى ذلك الجنس مثال ذلك ان قولنا حار مقول بتقديم وتأخير على النار وعلى الاشياء الحارة والذى يقال عليه بتقديم منها وهى النار هى السبب فى وجود سائر الاشياء الحارة حارة وكذلك الامر فى الجوهر وفى العقل وفى المبدأ وفيما اشبه ذلك من الاسماء واكثر طبائع ما يحتوى عليه العلم الالهى هى من هذا الجنس والاسماء التى بهذه الصفة توجد فى الجواهر وتوجد فى الاعراض . [7] وما قاله فى رسم الجوهر ( فقال فكذلك المشاركة فى كونه جوهرا فان معنى كونه جوهرا انه موجود لا فى موضوع والموجود ليس بجنس ) هو شىء لا معنى له بل الموجود هو جنس الجوهر المأخوذ فى حده على نحو ما تؤخذ أجناس هذه الاشياء فى حدودها وقد بين ذلك أبو نصر فى كتابه فى البرهان والامر عند القوم أشهر من هذا . [8] وانما غلط ابن سينا انه لما رأى اسم الموجود يدل على الصادق فى كلام العرب وكان الذى يدل على الصادق يدل على عرض ولا بد بل فى الحقيقة على معقول من المعقولات الثوانى اعنى المنطقية ظن انه حيث ما استعمله المترجمون انما يدل على هذا المعنى وليس الامر كذلك بل انما قصد به المترجمون ان يدل به على ما يدل عليها اسم الذات والشىء .
[9] وقد بين ذلك ابو نصر فى كتاب الحروف وعرف ان احد أسباب الغلط الواقع فى ذلك هو ان اسم الموجود هو بشكل المشتق والمشتق يدل على عرض بل هو فى أصل اللغة مشتق الا ان المترجمين لما لم يجدوا فى لسان العرب لفظا يدل على هذا المعنى الذى كان القدماء يقسمونه الى الجوهر والعرض والى القوة والفعل اعنى لفظا هو مثال أول دل عليه بعضهم باسم الموجود لا على ان يفهم منه معنى الاشتقاق فيدل على عرض بل معنى ما يدل عليه اسم الذات فهو اسم صناعى لا لغوى وبعضهم رأى لموضع الاشكال الواقع فى ذلك ان يعبر عن المعنى الذى قصد فى لسان اليونانيين التكلم فيه بان اشتق من لفظ الضمير الذى يدل على ارتباط المحمول بالموضوع ما يدل على ذلك المعنى لانه رأى ان هذا أقرب الى الدلالة على هذا المعنى فاستعمل بدل اسم الموجود اسم الهوية لكنه ايضا تكلف من هذا اللفظ صيغة ليست موجودة فى لسان العرب ولذلك عدل الفريق الآخر الى اسم الموجود . [10] والموجود الذى هو بمعنى الصادق هو الذى مفهومه هو غير مفهوم الماهية ولذلك قد يعلم الماهية من لا يعرف الوجود وهذا المعنى هو غير الماهية فى المركب ضرورة وهو فى البسيط والماهية واحد لا المعنى الذى دل به عليه المترجمون باسم الموجود فان هذا هو الماهية بعينها فاذا قلنا ان الموجود منه جوهر ومنه عرض لزم ان يفهم من اسم الموجود المعنى الذى دل عليه المترجمون وهو الدلالة المقولة بتقديم وتأخير على ذوات الاشياء المختلفة واذا قلنا ان الجوهر موجود لزم ان يفهم منه ما يفهم من الصادق .
[11] وكذلك اذا فهمنا من المسئلة المشهورة عند القدماء وهى القائلة هل الموجود واحد أو اكثر من واحد وهى التى تكلم فيها أرسطو مع برمنيدس ومالسيس من القدماء فى الاولى من السماع الطبيعى فليس ينبغى ان يفهم من ذلك الا ما يدل على الذات ولو كان الموجود يدل على عرض فى موضوع لكان قول من قال ان الموجود واحد متناقضا فى نفسه وهذا كله بين لمن ارتاض فى كتب القوم [12] ولما فرغ من تقرير قولهم اخذ فى الرد عليهم فقال قال ابو حامد فهذا تفهيم مذهبهم . والكلام عليه من وجهين مطالبة وابطال فبان يقال هذا حكاية المذهب فبم عرفتم استحالة ذلك فى حق الاول حتى بنيتم عليه نفى التثنية اذ قلتم ان الثانى ينبغى ان يشاركه فى شىء ويباينه فى شىء والذى فيه ما يشارك به وما يباين به فهو مركب والمركب محال [13] قلت قد قلت ان هذا انما يلزم فى المشاركة التى توجد من قبل الجنس المقول بتواطؤ لا من قبل الجنس المقول بتشكيك فاذا انزل مع الالاه الثانى اله فى مرتبة الاول فى الالوهية فاسم الالاه مقول عليهما بتواطؤ فهو جنس فينبغى أن يفترقا بفصل فيكون كل واحد منهما مركبا من جنس وفصل والفلاسفة لا يجوزون على موجود قديم أصلا اشتراكا فى الجنس وان كان مقولا بتقديم وتأخير لزم أن يكون المتقدم علة للمتأخر [14] ثم قال ابو حامد مناقضا لهم فنقول هذا النوع من التركيب من اين عرفتم استحالته ولا دليل عليه الا قولكم المحكى عنكم فى نفى الصفات وهو ان المركب من الجنس والفصل مجتمع من اجزاء فان كان يصح لواحد من الاجزاء أو الجملة وجود دون الآخر فهو واجب الوجود وما عداه ليس بواجب وان كان لا يصح للاجزاء وجود دون المجتمع ولا للمجتمع وجود دون الاجزاء فالكل معلول محتاج وقد تكلمنا عليه فى الصفات وبينا ان ذلك ليس بمحال فى قطع التسلسل والبرهان لم يدل الا على قطع التسلسل .
فاما العظائم التى اخترعوها فى لزوم اتصاف واجب الوجود فلم يدل عليه دليل فان كان واجب الوجود ما وصفوه به وهو أنه لا يكون فيه كثرة فلا يحتاج فى قوامه الى غيره فلا دليل اذا على اثبات واجب الوجود وانما الدليل على قطع التسلسل فقط وهذا قد فرغنا منه فى الصفات . وهو فى هذا النوع اظهر فان انقسام الشىء الى الجنس والفصل ليس كانقسام الموصوف الى ذات وصفة فان الصفة غير الذات والذات غير الصفة والنوع ليس غير الجنس من كل وجه فمهما ذكرنا النوع فقد ذكرنا الجنس وزيادة واذا ذكرنا الانسان فلم نذكر الا الحيوان مع زيادة نطق فقول القائل ان الانسانية هل تستغنى عن الحيوانية كقول القائل ان الانسانية هل تستغنى عن نفسها اذا انضم اليها شىء آخر فهذا ابعد عن الكثرة من الصفة والموصوف . ومن اى وجه يستحيل أن تنقطع سلسلة المعلولات على علتين احديهما علة السماوات والاخرى علة العناصر او احديهما علة العقول والاخرى علة الاجسام كلها ويكون بينهما مباينة ومفارقة فى المعنى كمباينة الحمرة والحرارة فى محل واحد فانهما متباينان فى المعنى من غير أن يفرض فى الحمرة تركيب جنسى وفصلى بحيث يقبل الانفصال بل ان كان فيه كثرة فهو نوع كثرة لا يقدح فى وحده الذات فمن أى وجه يستحيل هذا فى العلل وبهذا يتبين عجزهم عن نفى الهين صانعين [15] قلت اما التركيب الذى يكون من الجنس والفصل فهو بعينه التركيب الذى يكون من الشىء الذى هو بالقوة والشىء الذى يكون بالفعل لان الطبيعة التى يدل عليها الجنس ليس توجد بالفعل فى وقت من الاوقات خلية من الطبيعة التى تسمى الفصل والصورة .
[16] وكل ما عند القوم مركب من هاتين الطبيعتين فهو كائن فاسد وله فاعل لان الفصل من شروط وجود الجنس من جهة ما هو بالقوة فليس يوجد عريا من الفصل فمقارنة كل واحد منهما صاحبه بجهة ما شرط فى وجود الآخر والشىء بعينه لا يمكن ان يكون علة لشرط وجوده فله ضرورة علة هى التى افادته الوجود بلن قرنت الشرط بالمشروط فيه . [17] وعندهم ايضا ان القابل بالحقيقة هو ما كان قوة فقط وان كان فعلا فبالعرض والمقبول ما كان فعلا وان كان قوة فبالعرض وذلك ان ليس يتميز المقبول فيه من القابل الا من جهة ان احدهما بالقوة شىء آخر وهو بالفعل الشىء المقبول وكلما كان هو بالقوة شيئا آخر فهو ضرورة سيقبل ذلك الشىء الآخر ويخلع الشىء الذى هو بالفعل . [18] ولذلك ان ألفى ههنا قابل بالفعل ومقبول بالفعل فكلاهما قائم بذاته لكن القابل هو جسم ضرورة فان القبول انما يوجد أولا للجسم أو لما هو فى جسم فان الاعراض لا توصف بالقبول ولا الصور ولا السطح ولا الخط ولا النقطة ولا بالجملة ما لا ينقسم واما فاعل ليس بجسم فقد قام عليه البرهان واما قابل ليس بجسم ولا فى جسم فمستحيل . [19] الا ما تشككوا فيه من امر العقل الذى بالقوة فانه اذا كان المركب من صفة وموصوف ليست زائدة على الذات كان كائنا فاسدا وكان جسما ضرورة وان كان مركبا من موصوف وصفة زائدة على الذات من غير ان يكون فيه قوة فى الجوهر ولا قوة على تلك الصفة مثل ما يقول القدماء فى الجرم السماوى لزم ضرورة أن يكون ذا كمية وان يكون جسما لانه ان ارتفعت الجسمية عن تلك الذات الحاملة للصفة ارتفع عنها ان تكون قابلة محسوسة وكذلك يرتفع ادراك الحس عن تلك الصفة فيعود الصفة والموصوف كلاهما عقلا فيرجعان الى معنى واحد بسيط لان العقل والمعقول قد ظهر من امر هما انهما معنى واحد اذ كان التكثر فيهما بالعرض اعنى من جهة الموضوع .
[20] وبالجملة فوضع القوم ذاتا وصفات زائدة على الذات ليس شيئا أكثر من وضعهم جسما قديما واعراضا محمولة فيه وهم لا يشعرون لانهم اذا رفعوا الكمية التى هى الجسمية ارتفع ان يكون فى نفسه معنى محسوسا فلم يكن هنالك لا حامل ولا محمول فان جعلوا الحامل والمحمول مفارقين للمادة والجسم لزم ان يكون عاقلا ومعقولا وذلك هو الواحد البسيط الحق [21] وقوله ان تغليطهم كله انما هو من باب تسميتهم اياه واجب الوجود وانه اذا استعمل بدل ذلك ما ليس له علة لم يلزم الاول ما ألزموه من الصفات الواجبة لواجب الوجود ليس بصحيح لانه اذا وضع موجود ليس له علة وجب أن يكون واجب الوجود بنفسه كما انه اذا وضع موجود واجب الوجود بنفسه وجب الا يكون له علة واذا لم يكن له علة فاحرى ان لا ينقسم الى شيئين علة ومعلول ووضع المتكلمين الاول مركبا من صفة وموصوف يقتضى ان يكون له علة فاعلة فلا يكون علة اولى ولا واجب الوجود وهو ضد ما وضعوه من كونه من الموجودات التى ترجع الصفة والموصوف فيها الى معنى واحد بسيط فلا معنى لتكرار هذا والاطالة فيه [22] واما ما قاله من ان الاول سبحانه ان لم يستحل فى حقه ان يكون مركبا من موصوف وصفة زائدة على الموصوف فهو احرى ان لا يستحيل ان يكون مركبا من موصوف وصفة هى عين الموصوف فقد قلنا على أى جهة يستحيل وعلى اى جهة لا يستحيل وهو كونهما مفارقين للمواد [23] واما قوله ان برهانهم على نفى الاثنينية ليس بمانع ان يكون ههنا الهان احدهما هو علة السماء مثلا والآخر هو علة الارض او احدهما علة المعقول والآخر علة المحسوس من الاجسام ويكون بينهما مباينة ومفارقة لا تقتضى تضادا مثل المباينة التى توجد بين الحمرة والحرارة فانها توجد فى محل واحد فقول ليس بصحيح .
[24] لانه اذا فرض اختراع الموجود وابتداعه لطبيعة واحدة وذات واحدة لا لطبائع مختلفة لزم ضرورة متى وضع شىء من تلك الطبيعة مساويا فى الطبع والعقل للطبيعة الاولى أن يكونا مشتركين فى وصف متباينين فى وصف والذى يتباينان به لا يخلو ان يكون من نوع تباين الاشخاص او من نوع تباين الانواع فان كان من نوع تباين الانواع قيل عليهما اسم الاله باشتراك الاسم وذلك خلاف ما وضع لان الانواع المشتركة فى جنس واحد هى اما اضداد واما ما بين الاضداد وهذا كله مستحيل وان كان تباينهما بالشخص فكلاهما فى مادة وذلك خلاف ما اتفق عليه واما ان وضع ان تلك الطبيعة بعضها اشرف من بعض وانها مقولة عليها بتقديم وتأخير فالطبيعة الاولى أشرف من الثانية والثانية معلولة عنها ضرورة حتى يكون مثلا مبتدع السماوات هو المبتدع للعلة التى ابتدعت الاسطقسات وهذا هو وضع الفلاسفة . [25] وكلا الوضعين يرجع الى وضع علة أولى اعنى من يضع ان الاول يفعل بوسائط علل كثيرة او يضع ان الاول علة بنفسه لجميع الاشياء المختلفة بغير واسطة لكن هذا لا يجوز عند الفلاسفة لان من المعلوم بنفسه ان العوالم قامت من علة ومعلول فان البحث عن هذه العلل هو الذى افضى بنا الى علة أولى لجميعها ولو كانت هذه المبادى المختلفة بعضها مطلقا من بعض أعنى ليس بعضها عللا لبعض لما كان من العالم شىء واحد ومرتبط وهذا المعنى هو الذى دل على ابطاله قوله سبحانه لو كان فيهما الهة الا الله لفسدتا [26] قال ابو حامد فان قيل انما يستحيل هذا من حيث ان ما به المباينة بين الذاتين ان كان شرطا فى وجوب الوجود فينبغى أن يوجد لكل واجب وجود فلا يتباينان وان لم يكن هذا شرطا ولا الآخر شرطا فكل ما لا يشترط فى وجوب الوجود فوجوده مستغنى عنه ويتم وجوب الوجود بغيره قلنا هذا عين ما ذكرتموه فى الصفات وقد تكلمنا عليه ومنشأ التلبيس فى جميع ذلك فى لفظ واجب الوجود فليطرح فانا لا نسلم ان الدليل يدل على واجب الوجود ان لم يكن المراد به موجود لا فاعل له قديم وان كان المراد هذا فليترك لفظ واجب الوجود وليبين ان موجودا لا علة له ولا فاعل له يستحيل فيه التعدد والتباين ولا يقوم عليه دليل .
فيبقى قولهم ان ذلك هل هو شرط فى أن لا يكون له علة فهو هوس فان ما لا علة له قد بينا انه لا يعلل كونه لا علة له حتى يطلب شرط وهو كقول القائل ان السوادية هل هى شرط فى كون اللون لونا فان كان شرطا فلم كانت الحمرة لونا فيقال أما فى حقيقته فلا يشترط واحد منهم اعنى ثبوت حقيقة اللونية فى العقل وأما فى وجوده فالشرط احدهما لا بعينه اى لا يمكن جنس فى الوجود الا وله فصل وكذلك من يثبت علتين ويقطع التسلسل فيهما فيقول يتباينان بفصل وأحد الفصول شرط الوجود لا محالة ولكن لا على التعين [27] قلت حاصل ما حكاه فى الاحتجاج عن الفلاسفة انهم يقولون لا يخلو ان يكون الفصل الذى يقع به الاثنينية فى واجب الوجود هو شرط وجوب الوجود أو يكون فصلا ليس بشرط فى وجوب الوجود فان كان الفصل الذى به يفترقان شرطا فى وجوب الوجود فى حق كل واحد منهما فلا يفترقان فى وجوب الوجود فواجب الوجود واحد ضرورة كما انه لو كان السواد شرطا فى وجوب اللون والبياض شرطا فى اللونية لم يفترقا فى اللونية وان كان الفصل الذى به يفترقان ليس له مدخل فى وجوب الوجود فوجوب الوجود لكل واحد منهما بالعرض وهما اثنان لا من حيث كل واحد منهما واجب الوجود .
[28] وهذا الكلام غير صحيح فان الانواع شرط فى وجود الجنس وكل واحد منهما شرط فى وجود الجنس لا على التخصيص والتعيين لانه لو كان ذلك كذلك لم يجتمعا فى وجود اللون وهو يعاند هذا القول بمعاندتين . [29] احديهما ان هذا انما عرض من حيث يظن ان واجب الوجود يدل على طبيعة من الطبائع وليس الامر عندنا كذلك بل انما نفهم من واجب الوجود أمرا سلبيا وهو انه لا علة له والاسلاب غير معللة فكيف يستعمل فى نفى ما لا علة له مثل هذا حتى يقال لا يخلو ان يكون ما به يفترق ما لا علة له مما لا علة له شرطا فى كونه لا علة له أو لا يكون شرطا فان كان شرطا لم يكن هنالك تعدد ولا افتراق وان لم يكن شرطا لم يقع به تعدد فيما لا علة له وكان ما لا علة له واحدا . ووجه فساد هذا القول فيما زعم هو ان ما لا علة له نفى محض والنفى ليس له علة فكيف يكون له شرط هو السبب فى وجوده . [30] وهذه مغالطة فان الاسلاب الخاصة التى تجرى مجرى الاسماء المعدولة وهى الاسلاب التى تستعمل فى تمييز الموجودات بعضها من بعض لها علل وشروط هى التى اقتضت لها ذلك الساب كما لها اسباب وشروط هى التى اقتضت لها الاوصاف الايجابية فلا فرق فى هذا المعنى بين الصفات الايجابية والسلبية ووجوب واجب الوجود هو صفة لازمة لما لا علة له فلا فرق بين ان يقال فيه واجب الوجود أو لا علة له فالهوس هو من المتكلم بمثل هذا القول لا من خصومه [31] واما المعاندة الثانية فتحصيلها ان قولهم لا يخلو ان يكون الفصل الذى به يتباين واجب الوجود شرطا أو ليس بشرط فان كان شرطا فلم ينفصل احدهما عن الثانى من حيث هو واجب الوجود فواجب الوجود واحد وان لم يكن شرطا فواجب الوجود ليس له فصل به ينقسم هو مثل قول القائل اللون ان وجد منه أكثر من واحد فلا يخلو ان يكون ما ينفصل به لون عن لون شرطا فى وجود اللون اولا يكون فان كان شرطا فى وجود اللون فلم ينفصل أحدهما عن الثانى من جهة ما هو لون ويكون اللون طبيعة واحدة وان لم يكن واحد منهما شرطا فى وجود اللونية فليس للون فصل ينفصل به عن لون آخر وهذا كذب [32] ثم قال هو عن الفلاسفة فى هذا جوابا ما فقال فان قيل هذا يجوز فى اللون فان له وجودا مضافا الى الماهية زائدا على الماهية ولا يجوز فى واجب الوجود اذ ليس له الا وجوب الوجود وليس ثم ماهية يضاف الوجود اليها فكما ان فصل السواد وفصل الحمرة لا يشترط فى اللونية فى كونها لونية انما يشترط فى وجودها الحاصل بعلة فكذلك ينبغى ان لا يشترط فى الوجود الواجب فان الوجود الواجب للاول كاللونية للون لا كالوجود المضاف الى اللونية قلنا لا نسلم بل له حقيقة موصوفة بالوجود على ما سنبينه فى المسئلة التى بعده وقولهم انه وجود بلا ماهية خارج عن المعقول .
ورجع حاصل الكلام الى انهم بنوا نفى التثنية على نفى التركيب الجنسى والفصلى ثم بنوا ذلك على نفى الماهية وراء الوجود فمهما ابطلنا الاخير الذى هو اساس الاساس بطل عليهم الكل وهو بنيان ضعيف الثبوت قريب من بيت العنكبوت [33] قلت جوابه عن الفلاسفة بناه هنا على القول بان الوجود هو عرض فى الموجود أعنى الماهية وعاندهم هو بان الوجود فى كل شىء هو غير الماهية وزعم ان قولهم انما بنوه على هذا والفرق الذى أتوا به ليس يلزم عنه الانفصال عما الزموا من أمر اللونية والفصول التى فيها كيف ما وضعوا الامر فانه لا يشك أحد ان فصول الجنس هى علة الجنس سواء انزلت للجنس وجودا غير ماهيته أو ماهية نفس وجوده لانه ان كانت فصولا للوجود وكان الوجود للون غير ماهية اللون لزم الا تكون الفصول التى ينقسم بها اللون فصولا لماهية اللون بل فصولا لعرض من اعراضه وذلك فرض مستحيل ولذلك الحق هو انا اذا قسمنا اللون لفصوله فقلنا الوجود للون بما هو لون انما يكون بالفعل اما لانه ابيض أو أسود أو غير ذلك من الالوان فلم نقسم عرضا للون وانما قسمنا جوهر اللون فالقول بان الوجود عرض فى الموجود باطل بهذا المعنى والاعتراض وجوابه هو عن الاعتراض كلام ساقط [34] وقوله انهم بنوا نفى التثنية على نفى التركيب بالجنس والفصل ثم بنوا ذلك على نفى الماهية وراء الوجود فمتى ابطلنا الاخير الذى هو أساس الاساس بطل عليهم الكل كلام غير صحيح فان بنيانهم نفى التثنية بالعدد فى شيئين بسيطين مقول عليهما الاسم بتواطؤ أمر بين بنفسه فانه متى انزلنا التثنية والاشتراك فى شيئين بسيطين عاد البسيط مركبا .
[35] وتحصيل القول فى هذا ان الطبيعة المسماة بواجب الوجود وهى التى لا علة لها وهى علة لغيرها انه لا يخلو ان تكون واحدة بالعدد او كثيرة ثم ان كانت كثيرة فلا يخلو ان تكون كثيرة بالصورة واحدة بالجنس المقول بتواطؤ أو واحدة بالنسبة او تكون واحدة بالاسم فقط فان كانت مختلفة بالعدد مثل زيد وعمرو وواحدة بالنوع فهى ذات هيولى ضرورة وذلك مستحيل وان كانت مختلفة الصورة واحدة بالجنس المقول عليها بتواطؤ فهى مركبة ضرورة وان كانت واحدة بالجنس المقول بالنسبة الى شىء واحد فلا يمنع من ذلك مانع وبعضها علل لبعض وتنتهى الى اول فيها وهذه هى حال الصور المفارقة للمواد عنه الفلاسفة واما ان كانت انما تشترك فى الاسم فليس مانع يمنع من ان يوجد منها اكثر من واحد فان هذه هى حال الاسباب الاول الاربعة اعنى الفاعل الاول والصورة الاخيرة والغاية الاخيرة والمادة الاخيرة فلذلك ليس يحصل من هذا النحو من الفحص شىء محصل ولا يفضى الى المبدأ الاول كما ظن ابن سينا ولا انه واحد ولا بد
المسلك الثانى الالزام
[36] وهو انا نقول ان لم يكن الوجود والجوهرية والمبدئية جنسا لانه ليس مقولا فى جواب ما هو فالاول عندكم عقل مجرد كما ان سائر العقول التى هى المبادى للوجود المسماة بالملائكة عندهم التى هى معلولات الاول عقول مجردة عن المواد فهذه الحقيقة تشمل الاول ومعلوله الاول فان الموجود الاول ايضا بسيط لا تركيب فى ذاته الا من حيث لوازمه وهما مشتركان فى ان كل واحد عقل مجرد عن المادة وهذه حقيقة جنسية فليس العقلية المجردة للذات من اللوازم بل هى الماهية وهذه الماهية مشتركة بين الاول وسائر العقول فان لم يباينها شىء آخر فقد عقلتم الاثنينية من غير مباينة وان باينها فما به المباينة غير ما به المشاركة والعقلية والمشاركة فيها مشاركة فى الحقيقة فان الاول عقل نفسه وعقل غيره عند من يرى ذلك من حيث انه فى ذاته عقل مجرد عن المادة وكذا المعلول الاول وهو العقل الاول الذى ابدعه الله تعالى من غير واسطة مشارك فى هذا المعنى والدليل عليه ان العقول التى هى معلولات انواع مختلفة وانما اشتراكها فى العقلية وافتراقها بفصول سوى ذلك وكذلك الاول يشارك جميعها فى العقلية فهم فيه بين نقض القاعدة والمصير الى ان العقلية ليست مقومة للذات وكلاهما محال عندهم [37] قلت اما انت ان كنت فهمت ما قلناه قبل هذا من ان ههنا اشياء يعمها اسم واحد لا عموم الاسماء المتواطئة ولا عموم الاسماء المشتركة بل عموم الاسماء المنسوبة الى شىء واحد المشككة وان خاصة هذه الاشياء ان ترتقى الى اول فى ذلك الجنس هو العلة الاولى لجميع ما ينطلق عليه ذلك الاسم مثل اسم الحرارة المقولة على النار وعلى سائر الاشياء الحارة ومثل اسم الموجود المقول على الجوهر وعلى سائر الاعراض ومثل اسم الحركة المقول على الحركة فى الموضع وعلى سائر الحركات فليست تحتاج الى توقيف على الخلل الداخل فى هذا القول . [38] وذلك ان اسم العقل يقال على العقول المفارقة عند القوم بتقديم وتأخير وان فيها عقلا أولا هو العلة فى سائرها وكذلك الامر فى الجوهر والدليل على ان ليس لها طبيعة واحدة مشتركة ان بعضها علة لبعض وما هو علة لشىء فهو متقدم على المعلول وليس يمكن ان تكون طبيعة العلة والمعلول واحدة بالجنس الا فى العلل الشخصية وهذا النوع من المشاركة هو مناقض للمشاركة الجنسية الحقيقية فان الاشياء المشتركة فى الجنس ليس فيها اول هو العلة فى سائرها بل هى كلها فى مرتبة واحدة ولا يوجد فيها شىء بسيط والاشياء المشتركة فى معنى مقول عليها بتقديم وتاخير يجب ضرورة ان يكون فيها أول بسيط . [39] وهذا الاول ليس يمكن ان يتصور فيه اثنينية لانه مهما فرض له ثان وجب ان يكون فى مرتبته من الوجود وفى طبيعته فيكون هنالك طبيعة مشتركة لهما يشتركان فيها اشتراك الجنس الحقيقى فيجب ان يفترقا بفصول زائدة على الجنس فيكون كل واحد منهما مركبا من جنس وفصل وكل ما هو بهذه الصفة فهو محدث وبالجملة فالذى فى النهاية من الكمال فى الوجود يجب ان يكون واحدا لانه ان لم يكن واحدا لم يكن فى النهاية من الكمال فى الوجود لان الذى فى النهاية لا يشاركه غيره وذلك انه كما انه ليس للخط الواحد من طرف واحد نهايتان كذلك الاشياء الممتدة فى الوجود المختلفة بالزيادة والنقصان ليس لها نهايتان من طرف واحد . [40] فابن سينا لما لم يعترف بوجود هذه الطبيعة المتوسطة بين الطبيعة التى يدل عليها الاسم المتواطئ وبين الطبائع التى لا تشترك الا فى اللفظ فقط أو فى عرض بعيد لزمه هذا الاعتراض
مسئلة فى ابطال قولهم ان وجود الاول بسيط اى هو وجود محض ولا ماهية ولا حقيقة يضاف الوجود اليها بل الوجود الواجب له كالماهية لغيره
[1] والكلام عليه من وجهين فيقال بم عرفتم ذلك أبضرورة العقل او بنظر وليس بضرورى فلا بد من ذكر طريق النظر فان قيل لانه لو كان له ماهية لكان الوجود مضافا اليها او تابعا لها ولازما لها والتابع معلول فيكون الوجود للواجب معلولا وهو متناقض فنقول هذا رجوع الى منبع التلبيس فى اطلاق لفظ الوجود الواجب فانا نقول له حقيقة وماهية وتلك الحقيقة موجودة اى ليست معدومة منفية ووجودها مضاف اليها وان أحبوا ان يسموه تابعا ولازما فلا مشاحة فى الاسامى بعد ان يعرف انه لا فاعل للوجود بل لم يزل هذا الوجود قديما من غير علة فاعلية فان عنوا بالتابع والمعلول ان له علة فاعلية فليس كذلك وان عنوا غيره فهو مسلم ولا استحالة فيه اذ الدليل لم يدل الا على قطع تسلسل العلل وقطعه بحقيقة موجودة وماهية ثابتة ممكن فليس يحتاج فيه الى سلب الماهية فان قيل فتكون الماهية سببا للوجود الذى هو تابع له فيكون الوجود معلولا ومفعولا قلنا الماهية فى الاشياء الحادثة لا تكون سببا للوجود فكيف فى القديم ان عنوا بالسبب الفاعل له وان عنوا به وجها آخر وهو انه لا يستغنى عنه فليكن كذلك فلا استحالة فيه انما الاستحالة فى تسلسل العلل فاذا انقطع فقد اندفعت الاستحالة وما عدا ذلك لم تعرف استحالته فلا بد من برهان على استحالته وكل براهينهم تحكمات مبناها على أخذ لفظ واجب الوجود بمعنى له لوازم وتسلم ان الدليل قد دل على واجب وجود بالنعت الذى وصفوه وليس كذلك كما سبق .
وعلى الجملة دليلهم فى هذا يرجع الى دليل نفى الصفات ونفى الانقسام الجنسى والفصلى الا انه اغمض واضعف لان هذه الكثرة لا ترجع الا الى مجرد اللفظ والا فالعقل يتسع لتقدير ماهية واحدة موجودة وهم يقولون كل ماهية موجودة فكثرة اذ فيه ماهية ووجود وهذا غاية الضلال فان الموجود الواحد معقول بكل حال ولا موجود الا وله حقيقة ووجود الحقيقة لا ينفى الوحدة [2] قلت لم ينقل ابو حامد مذهب ابن سينا على وجهه كما فعل فى المقاصد وذلك ان الرجل لما اعتقد ان الوجود من الشىء يدل على صفة زائدة على ذاته لم يجز عنده ان تكون ذاته هى الفاعلة لوجوده فى الممكنات لانه لو كان ذلك كذلك لكان الشىء علة وجوده ولم يكن له فاعل فلزم عنده من هذا ان كل ما وجوده زائد على ذاته فله علة فاعلة فلما كان الاول عنده ليس له فاعل وجب ان يكون وجوده عين ذاته . [3] ولذلك ما عانده به ابو حامد بان شبه الوجود بلازم من لوازم الذات ليس بصحيح لان ذات الشىء هى علة لازمه وليس يمكن ان يكون الشىء علة وجوده لان وجود الشىء متقدم على ماهيته وليس وضعه ماهيته هى انيته هو رفع لماهيته كما قال بل انما هو ايجاب اتحاد الماهية والانية واذا وضعنا الوجود لاحقا من لواحق الموجود وكان الذى يعطى وجود الاشياء فى الاشياء الممكنة هو الفاعل فيجب ان يكون ما لا فاعل له اما ان يكون لا وجود له وذلك مستحيل واما ان يكون وجوده هو ماهيته لكن هذا كله مبناه على غلط وهو ان الوجود للشىء لازم من لوازمه .
[4] وذلك ان الوجود الذى يتقدم فى معرفتنا العلم بماهية الشىء هو الذى يدل على الصادق ولذلك كان معنى قولنا هل الشىء موجود اما فيما له سبب يقتضى وجوده فقوته قوة قولنا هل الشىء له سبب ام ليس له سبب هكذا يقول ارسطو فى اول المقالة الثانية من كتاب البرهان واما اذا لم يكن له سبب فمعناه هل الشىء يوجد له لازم من لوازمه يقتضى وجوده واما اذا فهم من الموجود ما يفهم من الشىء والذات فهو جار مجرى الجنس المقول بتقديم وتأخير واى ما كان فلا يفترق فى ذلك ما له علة وما ليس له علة ولا يدل على معنى زائد من معنى الموجود وهو المراد بالصادق وان دل على معنى زائد على الذات فعلى انه معنى ذهنى ليس له خارج النفس وجود الا بالقوة كالحال فى الكلى فهذه هى الجهة التى منها نظر القدماء فى المبدأ الاول فاثبتوه موجودا بسيطا واما الحكماء من الاسلام المتأخرين فانهم زعموا انهم لما نظروا فى طبيعة الموجود بما هو موجود آل بهم الامر الى موجود بسيط بهذه الصفة . [5] والطريقة التى يمكن عندى ان تسلك حتى تقرب من الطريقة البرهانية هو ان الموجودات الممكنة الوجود فى جوهرها خروجها من القوة الى الفعل انما يكون ضرورة من مخرج هو بالفعل اعنى فاعلا يحركها ويخرجها من القوة الى الفعل فان كان المخرج هو ايضا من طبيعة الممكن وجب ان يكون له مخرج فان كان ذلك من طبيعة الممكن ايضا اعنى الممكن فى جوهره وجب ان يكون ههنا مخرج واجبا فى جوهره غير ممكن وذلك ليستحفظ ما ههنا وتبقى دائما طبيعة الاسباب الممكنة المارة الى غير نهاية فانها اذا وجدت غير متناهية على ما يظهر من طبيعتها وكل واحد منها ممكن وجب ضرورة ان يكون الموجب لها اعنى الذى يقتضى لها الدوام شيئا واجبا فى جوهره اذ قد ظهر من أمرها وجوب المرور فيها الى غير نهاية اعنى الاشياء الممكنة فى جوهرها فانه لو وجد وقت ليس فيه متحرك أصلا لما كان سبيل الى حدوث الحركة وانما وجب ان يتصل الوجود الحادث بالوجود الازلى من غير ان يلحق الاول تغير بوساطة الحركة التى هى من جهة قديمة ومن جهة حادثة والمتحرك بهذه الحركة هو الذى يعبر عنه ابن سينا بواجب الوجود بغيره وهذا الواجب من غيره لم يكن بد من ان يكون جسما متحركا على الدوام فان بهذه الجهة امكن ان يوجد المحدث فى جوهره والفاسد عن الازلى وذلك بالقرب من الشىء تارة والبعد منه تارة كما ترى ذلك يعرض للموجودات الكائنة الفاسدة مع الاجرام السماوية .
[6] ولما كان هذا المحرك واجبا فى الجوهر ممكنا فى الحركة المكانية وجب ضرورة ان ينتهى الامر الى واجب الوجود باطلاق اى ليس فيه امكان أصلا لا فى الجوهر ولا فى المكان ولا فى غير ذلك من الحركات وان يكون ما هذه صفته بسيطا ضرورة لانه ان كان مركبا كان ممكنا لا واجبا واحتاج الى واجب الوجود فهذا النحو من البيان كاف عندى فى هذا الطريق وهو حق . [7] فاما ما يزيده ابن سينا فى هذه الطريقة ويقول ان الممكن الوجود يجب ان ينتهى اما الى واجب الوجود من غيره أو واجب الوجود من ذاته فان انتهى الى واجب الوجود من غيره وجب فى الواجب الوجود من غيره ان يكون لازما عن واجب الوجود لذاته وذلك انه زعم ان الواجب الوجود من غيره هو ممكن الوجود من ذاته والممكن يحتاج الى واجب فانما كانت هذه الزيادة عندى فضلا وخطأ لان الواجب كيف ما فرض ليس فيه امكان اصلا ولا يوجد شىء ذو طبيعة واحدة ويقال فى تلك الطبيعة انها ممكنة من جهة واجبة من جهة لانه قد بين القوم ان الواجب ليس فيه امكان أصلا لان الممكن نقيض الواجب وانما الذى يمكن ان يوجد شىء واجب من جهة طبيعة ما ممكن من جهة طبيعة اخرى مثل ما يظن الامر عليه فى الجرم السماوى او فيما فوق الجرم السماوى أعنى انه واجب فى الجوهر ممكن فى الحركة فى الاين .
[8] وانما الذى قاده الى هذا التقسيم انه اعتقد فى السماء انها فى جوهرها واجبة من غيرها ممكنة من ذاتها وقد قلنا فى غير ما موضع ان هذا لا يصح والبرهان الذى استعمله ابن سينا فى واجب الوجود متى لم يفصل هذا التفصيل وعين هذا التعيين كان من طبيعة الاقاويل العامة الجدلية ومتى فصل كان من طبيعة الاقاويل البرهانية . [9] وينبغى ان تعلم ان الحدوث الذى صرح الشرع به فى هذا العالم هو من نوع الحدوث المشاهد ههنا وهو الذى يكون فى صور الموجودات التى يسمونها الاشعرية صفات نفسية وتسميها الفلاسفة صورا وهذا الحدوث انما يكون من شىء اخر وفى زمان ويدل على ذلك قوله تعالى اولم ير الذين كفروا ان السماوات والارض كانتا رتقا ففتقناهما الآية وقوله سبحانه ثم استوى الى السماء وهى دخان الآية واما كيف حال طبيعة الموجود الممكن مع الموجود الضرورى فسكت عنه الشرع لبعده عن افهام الناس ولان معرفته ليست ضرورية فى سعادة الجمهور . [10] واما الذى تزعم الاشعرية من ان طبيعة الممكن مخترعة وحادثة من غير شيء فهو الذى يخالفهم فيه الفلاسفة من قال منهم بحدوث العالم او لم يقل فما قالوه اذا تأملته بالحقيقة ليس هو من شريعة المسلمين ولا يقوم عليه برهان . [11] والذى يظهر من الشريعة هو النهى عن المفاحص التى سكت عنها الشرع ولذلك جاء فى الحديث لا يزال الناس يتفكرون حتى يقولوا هذا خلق الله فمن خلق الله فقال النبى عليه السلام اذا وجد احدكم ذلك فذلك محض الايمان وفى بعض طرق الحديث اذا وجد ذلك أحدكم فليقرأ قل هو الله احد فاعلم ان بلوغ الجمهور الى مثل هذا الطلب هو من باب الوسوسة ولذلك قال هذا محض الايمان
مسلكهم الثانى
[12] هو ان نقول وجود بلا ماهية ولا حقيقة غير معقول وكما لا يعقل عدم مرسل الا بالاضافة الى موجود يقدر عدمه فلا يعقل وجود مرسل الا بالاضافة الى حقيقة معينة لا سيما اذا تعين ذاتا واحدة فكيف يتعين واحد متميزا عن غيره بالمعنى ولا حقيقة له فان نفى الماهية نفى للحقيقة واذا انتفت حقيقة الموجود لم يعقل الموجود فكأنهم قالوا وجود ولا موجود وهو متناقض . ويدل عليه انه لو كان هذا معقولا لجاز ان يكون فى المعلولات وجود لا حقيقة له يشارك الاول فى كونه لا حقيقة ولا ماهية له ويباينه فى ان له علة والاول لا علة له فلم لا يتصور هذا فى المعلولات وهل له سبب الا انه غير معقول فى نفسه وما لا يعقل فى نفسه فبأن تنفى علته لا يصير معقولا وما يعقل فبأن تقدر له علة لا يخرج عن كونه معقولا. والتناهى الى هذا الحد غاية ظلماتهم فقد ظنوا انهم يبرهنون فيما يقولون فانتهى كلامهم الى النفى المجرد فان نفى الماهية نفى الحقيقة ولا يبقى مع نفى الحقيقة الا لفظ الوجود ولا مسمى له أصلا اذا لم يضف الى ماهية فان قيل حقيقته انه واجب وهو الماهية قلنا ولا معنى للواجب الا نفى العلة وهو سلب لا يتقوم به حقيقة ذات ونفى العلة عن الحقيقة لازم الحقيقة فلتكن الحقيقة معقولة حتى توصف بانها لا علة لها ولا يتصور عدمها اذ لا معنى للوجوب الا هذا . على ان الوجوب ان زاد على الوجود فقد جاءت الكثرة وان لم يزد فكيف يكون هو الماهية والوجود ليس بماهية فكذلك ما لا يزيد عليه [13] قلت هذا الفصل كله مغلط سفسطانى فان القوم لم يضعوا للاول وجودا بلا ماهية ولا ماهية بلا وجود وانما اعتقدوا ان الوجود فى المركب صفة زائدة على ذاته وان هذه الصفة انما استفادها من الفاعل واعتقدوا فيما هو بسيط لا فاعل له ان هذه الصفة فيه ليست زائدة على الماهية وانه ليس ماهية مغايرة للوجود لا انه لا ماهية له أصلا كما بنى هو كلامه عليه فى معاندتهم [14] ولما وضع انهم يرفعون الماهية وهو كذب أخذ يشنع عليهم فقال ان هذا لو كان معقولا لجاز ان يكون فى المعلولات موجود لا حقيقة له يشارك الاول فى كونه لا حقيقة له [15] فان القوم لم يضعوا موجودا لا ماهية له باطلاق وانما وضعوالا ماهية له بصفات ماهيات سائر الموجودات وهذا الموضع هو من مواضع السفسطة لان اسم الماهية مشترك فهذا الوضع وكل مركب على هذا كلام سفسطانى وذلك ان المعدوم لا يتصف بنفى شىء عنه او بايجابه فهذا الرجل فى امثال هذه المواضع فى هذا الكتاب لا يخلو من الشرارة أو الجهل وهو اقرب الى الشرارة منه الى الجهل او نقول ان هنالك ضرورة داعية الى ذلك [16] واما قوله ان معنى واجب الوجود انه ليس له علة فغير صحيح بل قولنا فيه واجب الوجود هو فيه صفة ايجابية لازمة عن طبيعة ليس لها علة اصلا لا فاعلة من خارج ولا هى جزء منه [17] واما قوله ان الوجوب ان زاد على الوجود فقد جاءت الكثرة وان لم يزد فكيف يكون هو الماهية والوجود ليس بماهية فكذا ما لا يزيد عليه [18] فان الوجوب ليس صفة زائدة عندهم على الذات وهى بمنزلة قولنا فيه انه ضرورى وأزلى . [19] وكذلك الوجود اذا فهمنا منه صفة ذهنية لم يكن أمرا زائدا على الذات واما ان فهمنا منه عرضا كما يقول ابن سينا فى الموجود المركب فقد يعسر أن يقال كيف كان البسيط هو نفس الماهية الا ان يقال كما يعود العلم فى البسيط هو نفس العالم واما ان فهم من الموجود ما يفهم من الصادق فلا معنى لهذه الشكوك وكذلك ان فهم من الموجود ما يفهم من الذات وعلى هذا يصح القول ان الوجود فى البسيط هو نفس الماهية
مسئلة فى تعجيزهم عن اقامة الدليل على ان الاول ليس بجسم
[1] قال ابو حامد فنقول هذا انما يستقيم لمن يرى ان الجسم حادث من حيث انه لا يخلو عن الحوادث وكل حادث فيفتقر الى محدث فاما انتم اذا عقلتم جسما قديما لا أول لوجوده مع انه لا يخلو عن الحوادث فلم يمتنع ان يكون الاول جسما اما الشمس واما الفلك الاقصى واما غيره فان قيل لان الجسم لا يكون الا مركبا منقسما الى جزئين بالكمية والى الهيولى والصورة بالقسمة المعنوية والى اوصاف يختص بها لا محالة حتى يباين سائر الاجسام والا فالاجسام متساوية فى انها اجسام وواجب الوجود واحد لا يقبل القسمة بهذه الوجود كلها قلنا وقد ابطلنا عليكم هذا وبينا انه لا دليل لكم عليه سوى ان المجتمع اذا افتقر بعض اجزائه الى البعض كان معلولا وقد تكلمنا عليه وبينا انه اذا لم يبعد تقدير موجود لا موجد له لم يبعد تقدير مركب لا مركب له وتقدير موجودات لا موجد لها اذ نفى العدد والتثنية بنيتموه على نفى التركيب ونفى التركيب على نفى الماهية سوى الوجود وما هو الاساس الاخير فقد استأصلناه وبينا تحكمكم فيه فان قيل الجسم ان لم يكن له نفس لا يكون فاعلا وان كان له نفس فنفسه علة له فلا يكون الجسم أولا قلنا نفسنا ليست علة لوجود جسمنا ولا نفس الفلك بمجردها علة لوجود جسمه عندكم بل هما يوجدان بعلة سواهما فاذا جاز وجودهما قديما جاز ان لا يكون لهما علة فان قيل كيف اتفق اجتماع النفس والجسم قلنا هو كقول القائل كيف اتفق وجود الاول فيقال هذا سؤال عن حادث فاما ما لم يزل موجودا فلا يقال له كيف اتفق وكذلك الجسم ونفسه اذا لم يزل كل واحد موجودا لم يبعد ان يكون صانعا [2] قلت اما من لا دليل له على ان الاول ليس بجسم الا من طريق انه قد صح عنده ان كل جسم محدث فما اوهى دليله وأبعده من طبيعة المدلول لما تقدم من أن بياناتهم التى بنوا عليها ان كل جسم محدث بيانات مختلفة وما أحرى من جوز مركبا قديما كما حكيته ههنا عن الاشعرية ان يجوز وجود جسم قديم لانه يكون من الاعراض على هذا ما هو قديم وهو التركيب مثلا فلا يصح برهانهم على ان كل جسم محدث لانهم انما بنوا ذلك على حدوث الاعراض .
[3] والقدماء من الفلاسفة ليس يجوزون وجود جسم قديم من ذاته بل من غيره وذلك لا بد عندهم من موجود قديم بذاته هو الذى صار به الجسم القديم قديما لكن ان نقلنا اقاويلهم فى هذا الموضع صارت جدلية فلتستبن فى مواضعها [4] واما قوله فى الاعتراض على هذا قلنا قد أبطلنا عليكم هذا وبينا انه لا دليل لكم عليه سوى ان المجتمع اذا افتقر بعض اجزائه لبعض كان معلولا فانه يريد انه قد تكلم فيما سلف وقال انه لا دليل لهم على ان واجب الوجود بذاته لا يكون جسما لان معنى واجب الوجود بذاته لا علة له فاعلة فمن اين منعوا وجود جسم لا علة له فاعلة لا سيما اذا وضع جسما بسيطا غير منقسم لا بالكمية ولا بالكيفية وبالجملة مركب قديم لا مركب له وهى معاندة صحيحة لا ينفصل عنها الا باقاويل جدلية .
[5] وجميع ما فى هذا الكتاب لابى حامد على الفلاسفة وللفلاسفة عليه او على ابن سينا كلها اقاويل جدلية من قبل اشتراك الاسم الذى فيها ولذلك لا معنى للتطويل فى ذلك [6] وقوله مجيبا عن الاشعرية القديم من ذاته لا يفتقر الى علة من قبلها كان قديما فاذا وضعنا نحن قديما من قبل ذاته ووضعنا الذات علة للصفات فلم تصر الذات قديمة من اجل غيرها [7] قلت قد يلزمه ان يكون القديم مركبا من علة ومعلول وان تكون الصفات قديمة من قبل علة وهى الذات فان كان المعلول ليس شرطا فى وجوده فالقديم هو العلة فلنقل ان الذات القائمة بذاتها هى الاله وان الصفات معلولة فيلزمهم ان يضعوا شيئا قديما بذاته واشياء قديمة بغيرها ومجموع هذه هو الاله وهذا بعينه هو الذى انكروه على من قال ان الاله قديم بذاته والعالم قديم بغيره أى بالاله وهم يقولون ان القديم واحد وهذا كله فى غاية التناقض [8] واما قوله ان انزالنا موجودا لا موجد له هو مثل انزالنا مركبا لا مركب له وانزالنا موجودا واحدا بهذه الصفة او كثيرين مما لا يستحيل فى تقدير العقل هو كله كلام مختل فان التركيب لا يقتضى مركبا هو ايضا مركب فيفضى الامر الى مركب من ذاته كما ان العلة ان كانت معلولة فانه يفضى
الامر الى علة غير معلولة ولا ايضا اذا أدى البرهان الى موجود لا موجد له امكن ان يبرهن من هذا انه واحد [9] واما قوله انه متى انتفت الماهية انتفى التركيب وان ذلك موجب لاثبات التركيب فى الاول فغير صحيح فان القوم لا ينفون الماهية عن الاول وانما ينفون ان يكون هنالك ماهية على نحو الماهية التى فى المعلولات وهذا كله كلام جدلى ممارى [10] وقد تقدم من قولنا الاقاويل المقنعة التى تقال فى هذا الكتاب على أصول الفلاسفة فى بيان ان الاول ليس بجسم وهى ان الممكن يؤدى الى موجود ضرورى وانه لا يصدر الممكن عن الضرورى الا بوساطة موجود هو من جهة ضرورى ومن جهة ممكن وهو الجرم السماوى وحركته الدورية ومن اقنع ما يقال على اصولهم ان كل جسم فقوته متناهية وان هذا الجسم انما استفاد القوة الغير متناهية الحركة من موجود ليس بجسم [11] قال ابو حامد مجيبا عن الاعتراض الذى أوجب ألا يكون الفاعل عند الفلاسفة الا الفلك الذى هو مركب من نفس وبدن فان قيل لان الجسم من حيث انه جسم لا يخلق غيره والنفس المتعلقة بالجسم لا تفعل الا بواسطة الجسم ولا يكون الجسم واسطة للنفس فى خلق الاجسام ولا فى ابداع النفوس واشياء لا تناسب الاجسام قلنا ولم لا يجوز ان يكون
فى النفوس نفس تختص بخاصية تتهيأ بها ان توجد الاجسام وغير الاجسام منها فاستحالة ذلك لا يعرف ضرورة ولا برهان يدل عليه الا انه لم يشاهد من هذه الاجسام المشاهدة وعدم المشاهدة لا يدل على الاستحالة فقد أضافوا الى الموجود الاول ما لا يضاف الى موجود أصلا ولم يشاهد من غيره وعدم المشاهدة من غيره لا يدل على الاستحالة منه وكذا فى نفس الجسم والجسم [12] قلت اما القول بان الاجسام لا تخلق الاجسام فانه اذا فهم من التخليق التكوين كان الامر الصادق بالضد وذلك انه لا يتكون جسم فيما يشاهد الا عن جسم ولا جسم متنفس الا عن جسم متنفس فانه لا يتكون الجسم المطلق ولو تكون الجسم المطلق لكان التكون من عدم لا بعد العدم وانما تتكون الاجسام المشار اليها من اجسام مشار اليها وعن اجسام مشار اليها وذلك بان ينتقل الجسم من اسم الى اسم ومن حد الى حد فىتغير جسم الماء مثلا الى جسم النار بان ينتقل من جسم الماء الصفة التى بانتقالها انتقل عنه اسم الماء وحده الى اسم النار وحدها وذلك يكون ضرورة من جسم فاعل اما مشاركة للمتكون بالنوع واما بالجنس المقول بتواطؤ او بتقديم وتأخير وهل ينتقل شخص الجسيمة المخصوصة بالماء الى شخص الجسمية المخصوصة بالنار فيه نظر [13] واما قوله فهو
قول بنى من آراء الفلاسفة على رأى من يرى ان المعطى لصور الاجسام التى ليست متنفسة وللنفوس هو جوهر مفارق اما عقل واما نفس مفارقة وانه ليس يمكن ان يعطى ذلك جسم متنفس ولا غير متنفس فانه اذا وضع هذا ووضع ان السماء جسم متنفس لم يمكن فيها ان تعطى صورة من هذه الصور الكائنة الفاسدة لا نفسا ولا غيرها فان النفس التى فى الجسم انما تفعل بوساطة الجسم وما فعل بوساطة الجسم فليس توجد عنه لا صورة ولا نفس اذ كان ليس من شأن الجسم ان يفعل صورة جوهرية لا نفسا ولا غيرها وهو شبيه بقول أفلاطون فى الصور المجردة من المادة التى يقول بها وهذا هو مذهب ابن سينا وغيره من فلاسفة الاسلام وحجتهم ان الجسم انما يفعل فى الجسم حرارة او برودة أو رطوبة أو يبوسة وهذه هى أفعال الاجسام السماوية عندهم فقط واما الذى يفعل الصور الجوهرية وبخاصة المتنفسة فهو موجود مفارق وهو الذى يسمونه واهب الصور .
[14] وقوم من الفلاسفة يرون عكس هذا ويقولون ان الذى يفعل الصور فى الاجسام هى اجسام ذوات صور مثلها اما بالنوع واما بالجنس أما بالنوع فالاجسام الحية فهى تفعل اجساما حية على ما يشاهد كالحيوان الذى يولد بعضها بعضا وأما بالجنس ولا يتولد عن ذكر وانثى فالاجرام السماوية عندهم هى التى تعطيها الحياة لانها حية ولهؤلاء حجج غير المشاهدة ليس هذا موضع ذكرها [15] ولذلك اعترض ابو حامد عليهم بهذا المعنى فقال ولم لا يجوز ان يكون فى النفوس نفس تختص بخاصية تتهيأ بها ان توجد منها الاجسام وغير الاجسام [16] يريد ولم لا يجوز ان يكون فى النفوس التى فى الاجسام نفوس تختص بتوليد سائر الصور المتنفسة وغير المتنفسة وما اغرب تسليم أبى حامد ان المشاهدة معدومة فى تكون جسم عن جسم وليس المشاهدة غير هذا [17] وانت ينبغى ان تفهم انه متى جردت اقاويل الفلاسفة من الصنائع البرهانية عادت اقاويل جدلية ولا بد ان كانت مشهورة او منكرة غريبة ان لم تكن مشهورة والعلة فى ذلك ان الاقاويل البرهانية انما تتميز من الاقاويل الغير برهانية اذا اعتبرت بجنس الصناعة الذى فيه النظر فما كان منها داخلا فى حد الجنس او الجنس داخلا فى حده كان قولا برهانيا وما لم يظهر فيه ذلك كان قولا غير برهانى وذلك لا يمكن الا بعد ان تحدد طبيعة ذلك الجنس المنظور فيه وتحدد الجهة التى من قبلها توجد المحمولات الذاتية لذلك الجنس من الجهة التى لا توجد لها ويتحفظ فى تقرير تلك الجهة فى قول قول من الاقاويل الموضوعة فى تلك الصناعة بان تحضر ابدا نصب العين فمتى وقع فى النفس ان القول جوهرى لذلك الجنس أو لازم من لوازم جوهره صح القول واما متى لم تخطر هذه المناسبة بذهن الناظر أو خطرت خطورا ضعيفا فان القول ظنى لا يقين ولذلك كان الفرق بين البرهان والظن الغالب فى حق العقل ادق من الشعر عند البصر وأخفى من النهاية التى بين الظل والضوء وبخاصة فى الامور المادية عند قوم عمى لاختلاط ما بالذات فيها مع ما بالعرض .
[18] ولذلك ما نرى ان ما فعل أبو حامد من نقل مذاهب الفلاسفة فى هذا الكتاب وفى سائر كتبه وابرازها لمن لم ينظر فى كتب القوم على الشروط التى وضعوها انه مغير لطبيعة ما كان من الحق فى اقاويلهم او صارف اكثر الناس عن جميع اقاويلهم فالذى صنع من هذا الشر عليه أغلب من الخير فى حق الحق ولذلك علم الله ما كنت أنقل فى هذه الاشياء قولا من اقاويلهم ولا استجيز ذلك لولا هذا الشر اللاحق للحكمة واعنى بالحكمة النظر فى الاشياء بحسب ما تقتضيه طبيعة البرهان [19] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل الجسم الاقصى او الشمس او ما قدر من الاجسام فهو متقدر بمقدار يجوز ان يزيد عليه وينقص منه فيفتقر اختصاصه بذلك المقدار الجائز الى مخصص فلا يكون اولا قلنا بم تنكرون على من يقول ان ذلك الجسم يكون على مقدار يجب ان يكون غاية لنظام الكل ولو كان اصغر منه او اكبر لم يجز كما انكم قلتم ان المعلول الاول يقتضى الجرم الاقصى منه متقدرا بمقدار وسائر المقادير بالنسبة الى ذات المعلول الاول متساوية ولكن تعين بعض المقادير لكون النظام متعلقا به فوجب المقدار الذى وقع ولم يجز خلافه فكذا اذا قدر غير معلول . بل لو اثبتوا فى المعلول الاول الذى هو علة الجرم الاقصى عند هم مبدأ للتخصيص مثل ارادة مثل لم ينقطع السؤال اذ يقال ولم اراد هذا المقدار دون غيره كما الزموه على المسلمين فى اضافتهم الاشياء الى الارادة القديمة وقد قلبنا ذلك عليهم فى تعين جهة حركة السماء وفى تعين نقطتى القطبين .
فاذا بان انهم مضطرون الى تجويز تميز الشىء عن مثله والوقوع بعلة فتجويزه بغير علة كتجويزه بعلة اذ لا فرق بين ان يتوجه السؤال فى نفس الشىء فيقال لم اختص بهذا القدر وبين ان يتوجه فى العلة فيقال ولم خصصه بهذا القدر عن مثله فان امكن دفع السؤال عن العلة بان هذا المقدار ليس مثل غيره اذ النظام مرتبط به دون غيره أمكن دفع السؤال عن نفس الشىء ولم يفتقر الى علة وهذا ما لا مخرج عنه فان هذا المقدار المعين الواقع ان كان مثل الذى لم يقع فالسؤال متوجه انه كيف ميز الشىء عن مثله خصوصا على أصلهم وهم ينكرون الارادة المميزة وان لم يكن مثلا له فلا يثبت الجواز بل يقال وقع كذلك قديما كما وقعت العلة القديمة بزعمهم . وليستمد الناظر فى هذا الكلام مما أوردناه لهم من توحيه السؤال فى الارادة القديمة وقلبنا ذلك عليهم فى نقطة القطب وجهة حركة الفلك وتبين بهذا ان من لم يصدق بحدوث الاجسام فلا يقدر على اقامة دليل على ان الاول ليس بجسم أصلا [20] قلت ما أغرب كلام هذا الرجل فى هذا الموضع فانه وجه على الفلاسفة اعتراضا بانهم لا يقدرون على اثبات صانع سوى الجرم السماوى اذ كانوا يحتاجون فى ذلك الى الجواب باصل لا يعتقدونه وانما يعتقده المتكلمون وهو قولهم ان كون السماء بمقدار محدود دون سائر المقادير التى كان يمكن ان يكون عليها السماء هو لعلة مخصصة والمخصص قد يكون قديما فان هذا الرجل قد غالط فى هذا المعنى او غلط .
[21] فان التخصيص الذى ألزمته الفلاسفة غير التخصيص الذى ارادته الاشعرية وذلك ان التخصيص الذى تريده الاشعرية انما هو تمييز الشىء اما من مثله واما من ضده من غير ان يقتضى ذلك حكمة فى نفس الشىء اضطرت الى تخصيص أحد المتقابلين . [22] والفلاسفة فى هذا الموضع انما ارادوا بالمخصص الذى اقتضته الحكمة فى المصنوع وهو السبب الغائى فانه ليس عند الفلاسفة كمية فى موجود من الموجودات ولا كيفية الا وهى الغاية فى الحكمة التى لا تخلو من احد أمرين اما ان يكون ذلك أمرا ضروريا فى طباع فعل ذلك الموجود واما ان يكون فيه من جهة الافضل فانه لو كان عندهم فى المخلوقات كمية او كيفىة لا تقتضى حكمة لكانوا قد نسبوا الصانع الخالق الاول فى ذلك الى ما لا يجوز نسبته الى الصناع المخلوقين الا على جهة الذم لهم وذلك انه لا عيب اشد من ان يقال وقد نظر الى مصنوع ما فى كمية وكيفية لم اختار صانع هذا المصنوع هذه الكمية وهذه الكيفية دون سائر الكميات ودون سائر الكيفيات الجائزة فيه فيقال لانه اراد ذلك لا لحكمة وعبرة فى المصنوع وكلها متساوية فى غاية هذا المصنوع الذى صنعه الصانع من أجله اعنى من أجل فعله الذى هو الغاية وذلك ان كل مصنوع فانما يفعل من اجل شىء ما وذلك الشىء لا يوجد صادرا عن ذلك المصنوع الا وذلك المصنوع مقدر بكمية محدودة وان كان لها عوض فى بعض المصنوعات [وكيفية محدودة] وطبيعة محدودة ولو كان اى مصنوع اتفق يقتضى اى فعل اتفق لما كانت ههنا حكمة اصلا فى مصنوع من المصنوعات ولا كانت ههنا صناعة اصلا ولكانت كميات المصنوعات وكيفياتها راجعة الى هوى الصانع وكان كل انسان صانعا او نقول ان الحكمة انما هى فى صنع المخلوق لا فى صنع الخالق نعوذ بالله من هذا الاعتقاد فى الصانع [23] الاول بل نعتقد ان كل ما فى العالم فهو لحكمة وان قصرت عن كثير منها عقولنا وان الحكمة الصناعية انما فهمها العقل من الحكمة الطبيعية فان كان العالم مصنوعا واحدا فى غاية الحكمة فهنا ضرورة حكيم واحد هو الذى افتقرت الى وجوده السماوات والارضون ومن فيها فانه ما من احد يقدر ان يجعل المصنوع من الحكمة العجيبة علة نفسه فالقوم من حيث ارادوا ان ينزهوا الخالق الاول ابطلوا الحكمة فى حقه وسلبوه أفضل صفاته
المسئلة العاشرة فى بيان عجزهم عن اقامة الدليل على ان للعالم صانعا وعلة وان القول بالدهر لازم لهم
[1] قال ابو حامد فنقول من ذهب الى ان كل جسم فهو حادث لانه لا يخلو عن الحوادث عقل مذهبهم فى قولهم انه افتقر الى صانع وعلة . واما انتم فما الذى يمنعكم من مذهب الدهرية وهو ان العالم قديم كذلك ولا علة له ولا صانع وانما العلة للحوادث وليس يحدث فى العالم جسم ولا ينعدم جسم وانما يحدث الصور والاعراض فان الاجسام هى السماوات وهى قديمة والعناصر الاربعة التى هى حشو فلك القمر واجسامها وموادها قديمة وانما يتبدل عليها الصور بالامتزاجات والاستحالات ويحدث النفوس الانسانية والحيوانية والنباتية فهذه الحوادث تنتهى عللها الى الحركة الدورية والحركة الدورية قديمة ومصدرها نفس قديمة للفلك فاذا لا علة للعالم ولا صانع لاجسام بل هو كما هو عليه لم يزل قديما كذلك بلا علة اعنى الاجسام فما معنى قولهم ان هذه الاجسام وجودها بعلة وهى قديمة [2] قلت الفلاسفة تقول ان من قال ان كل جسم محدث وفهم من الحدوث الاختراع من لا موجود اى من العدم فقد وضع معنى من الحدوث لم يشاهده قط وهذا يحتاج ضرورة الى برهان . [3] فاما ما حمل عليهم من الاعتراضات فى هذا الفصل حتى الزمهم القول بالدهر فقد قلنا الجواب عن ذلك فيما سلف فلا معنى للاعادة وجملة الامر ان الجسم عندهم سواء كان محدثا او قديما ليس مستقلا فى الوجود بنفسه وهى عندهم فى الجسم القديم واجبة على نحو ما هو عليه فى الجسم المحدث الا ان الخيال لا يساعد كيفية وجودها فى القديم كما يساعد فى الجسم المحدث ولذلك لما اراد ارسطو ان يبين كون الارض مستديرة بطبائعها انزلها محدثة ليتصور العقل منها العلة ثم ينقلها الى الازلية وذلك فى المقالة الثانية من السماء والعالم [4] ولما اتى بالشناعات التى تلزم الفلاسفة أخذ مجاوبا عنهم ومعاندا لاجوبتهم فقال فان قيل كل ما لا علة له فهو واجب الوجود وقد ذكرنا من صفات واجب الوجود ما تبين به ان الجسم لا يكون واجب الوجود قلنا وقد بينا فساد ما ادعيتموه من صفات واجب الوجود وان البرهان لا يدل الا على قطع السلسلة وقد انقطع عند الدهرى فى اول الامر اذ يقول لا علة للاجسام واما الصور والاعراض فبعضها علة للبعض الى ان تنتهى الى الحركة الدورية وهى بعضها سبب للبعض كما هو مذهب الفلاسفة وينقطع تسلسلها بها ومن تأمل ما ذكرناه علم عجز كل من يعتقد قدم الاجسام عن دعوى علة لها ولزمه الدهر والالحاد كما صرح به فريق فهم الذين وفوا بمقتضى نظر هؤلاء [5] قلت كل هذا قد وقع الجواب عنه والتعريف بمرتبته من الاقاويل التصديقية فلا معنى لاعادة الكلام فى ذلك [6] واما الدهرية فالحس هو الذى اعتمدت عليه وذلك انه لما انقطعت الحركات عندها بالجرم السماوى وانقطع به التسلسل ظنت انه قد انقطع بالعقول ما انقطع بالحس وليس كذلك واما الفلاسفة فانهم اعتبروا الاسباب حتى انتهت الى الجرم السماوى ثم اعتبروا الاسباب المعقولة فافضى بهم الامر الى موجود ليس بمحسوس هو علة ومبدأ للوجود المحسوس وهو معنى قوله سبحانه وكذلك نرى ابراهيم ملكوت السماوات والارض الآية واما الاشعرية فانهم جحدوا الاسباب المحسوسة اى لم يقولوا بكون بعضها اسبابا لبعض وجعلوا علة الموجود المحسوس موجودا غير محسوس بنوع من الكون غير مشاهد ولا محسوس وانكروا الاسباب والمسببات وهو نظر خارج عن الانسان بما هو انسان [7] قال ابو حامد معاندا للفلاسفة فى قولهم فان قيل ان الدليل على ان الجسم لا يكون واجب الوجود [انه ان كان واجب الوجود لم يكن له علة لا خارجه ولا داخله وان كان له علة لكونه مركبا كان باعتبار ذاته ممكنا] وكل ممكن يفتقر الى واجب الوجود قلنا لا يفهم لفظ واجب الوجود وممكن الوجود فكل تلبيساتهم فى هاتين اللفظتين فلنعدل الى المفهوم وهو نفى العلة واثباته فكأنهم يقولون هذه الاجسام لها علة أم لا علة لها فيقول الدهرى لا علة لها فما المستنكر واذا عنى بالامكان والوجوب هذا فنقول انه واجب وليس بممكن وقولهم الجسم ليس يمكن ان يكون واجبا تحكم لااصل له [8] قلت قد تقدم من قولنا انه اذا فهم من واجب الوجود ما ليس له علة وفهم من ممكن الوجود ما له علة لم تكن قسمة الموجود بهذين الفصلين معترفا بها فان للخصم ان يقول ليس كما ذكر بل كل موجود لا علة له .
[9] لكن اذا فهم من واجب الوجود الموجود الضرورى ومن الممكن الممكن الحقيقى افضى الامر ولا بد الى موجود لا علة له وهو ان يقال ان كل موجود فاما ان يكون ممكنا او ضروريا فان كان ممكنا فله علة فان كانت تلك العلة من طبيعة الممكن تسلسل الامر فيقطع التسلسل بعلة ضرورية ثم يسأل فى تلك العلة الضرورية اذا جوز ايضا ان من الضرورى ما له علة وما ليس له علة فان وضعت العلة من طبيعة الضرورى الذى له علة لزم التسلسل وانتهى الامر الى علة ضرورية ليس لها علة . [10] وانما اراد ابن سينا ان يطابق بهذه القسمة رأى الفلاسفة فى الموجودات وذلك ان الجرم السماوى عند الجميع من الفلاسفة هو ضرورى بغيره واما هل الضرورى بغيره فيه امكان بالاضافة الى ذاته ففيه نظر ولذلك كانت هذه الطريقة مختلة اذا سلك فيها هذا المسلك فاما مسلكه فهو مختل ضرورة لانه لم يقسم الموجود أولا الى الممكن الحقيقى والضرورى وهى القسمة المعروفة بالطبع للموجودات [11] ثم قال ابو حامد مجيبا للفلاسفة فى قولهم على ان الجسم ليس بواجب الوجود بذاته لكونه له اجزاء هى علته فان قيل لا ينكر ان الجسم له اجزاء وان الجملة انما تتقوم بالاجزاء وان الاجزاء تكون سابقة فى الذات على الجملة قلنا ليكن كذلك فالجملة تقومت بالاجزاء واجتماعها ولا علة للاجزاء ولا لاجتماعها بل هى قديمة كذلك بلا علة فاعلية .
فلا يمكنهم رد هذا الا بما ذكروه من لزوم نفى الكثرة عن الموجود الاول وقد ابطلناه عليهم ولا سبيل لهم سواء فبان ان من لا يعتقد حدوث الاجسام فلا يصل الاعتقاد فى الصانع اصلا [12] قلت هذا القول لازم لزوما لا شك فيه لمن سلك طريقة واجب الوجود فى اثبات موجود ليس بجسم وذلك ان هذه الطريقة لم تسلكها القدماء وانما أول من سلكها فيما وصلنا ابن سينا وقد قال انها اشرف من طريقة القدماء وذلك ان القدماء انما صاروا الى اثبات موجود ليس بجسم هو مبدأ للكل من امور متأخرة وهى الحركة والزمان وهذه الطريقة تفضى اليه فيما زعم اعنى الى اثبات مبدأ بالصفة التى اثبتها القدماء من النظر فى طبيعة الموجود بما هو موجود ولو أفضت لكان ما قال صحيحا لكنها ليس تفضى وذلك ان واجب الوجود بذاته اذا وضع موجودا فغاية ما ينتفى عنه ان يكون مركبا من مادة وصورة وبالجملة ان يكون له حد فاذا وضع موجودا مركبا من اجزاء قديمة من شأنها ان تتصل بعضها ببعض كالحال فى العالم واجزائه صدق على العالم واجزائه انه واجب الوجود هذا كله اذا سلمنا ان ههنا موجودا هو واجب الوجود وقد قلنا نحن ان الطريقة التى سلكها فى اثبات موجود بهذه الصفة ليست برهانية ولا تفضى بالطبع اليها الا على النحو الذى قلنا .
[13] واكثر ما يلزم هذا القول اعنى ضعف هذه الطريقة عند من يضع ان ههنا جسما بسيطا غير مركب من مادة وصورة وهو مذهب المشائين لان من يضع مركبا قديما من اجزاء بالفعل فلا بد ان يكون واحدا بالذات وكل وحدة فى شىء مركب فهى من قبل واحد هو واحد بنفسه اعنى بسيطا ومن قبل هذا الواحد صار العالم واحدا ولذلك يقول الاسكندر انه لا بد ان تكون ههنا قوة روحانية سارية فى جميع اجزاء العالم كما يوجد فى جميع اجزاء الحيوان الواحد قوة تربط اجزاءه بعضها ببعض والفرق بينهما ان الرباط الذى فى العالم قديم من قبل ان الرابط قديم والرباط الذى بين اجزاء الحيوان ههنا كائن فاسد بالشخص غير كائن ولا فاسد بالنوع من قبل الرباط القديم من قبل انه لم يمكن فيه ان يكون غير كائن ولا فاسد بالشخص كالحال فى العالم فتدارك الخالق سبحانه هذا النقص الذى لحقه بهذا النوع من التمام الذى لا يمكن فيه غيره كما يقوله ارسطو فى كتاب الحيوان . [14] وقد رأينا فى هذا الوقت كثيرا من اصحاب ابن سينا لموضع هذا الشك قد تأولوا على ابن سينا هذا الرأى وقالوا انه ليس يرى ان ههنا مفارقا وقالوا ان ذلك يظهر من قوله فى واجب الوجود فى مواضع وانه المعنى الذى اودعه فى فلسفته المشرقية قالوا وانما سماها فلسفة مشرقية لانها مذهب اهل المشرق فانهم يرون ان الآلهة عندهم هى الاجرام السماوية على ما كان يذهب اليه وهم مع هذا يضعفون طريق ارسطو فى اثبات المبدأ الاول من طريق الحركة .
[15] ونحن فقد تكلمنا فى هذه الطريقة غير ما مرة وبينا الجهة التى منها يقع اليقين فيها وحللنا جميع الشكوك الواردة عليها وتكلمنا ايضا على طريقة الاسكندر فى ذلك اعنى الذى اختاره فى كتابه الملقب بالمبادى وذلك انه يظن انه عدل عن طريقة ارسطو الى طريقة اخرى لكنها مأخوذة من المبادى التى بينها ارسطو وكلتا الطريقتين صحيحة لكن الطبيعة اكثر [] ذلك هى طريقة ارسطو . [16] ولكن اذا حققت طريقة واجب الوجود عندى على ما اصفه كانت حقا وان كان فيها اجمال يحتاج الى تفصيل وهو ان يتقدمها العلم باصناف الممكنات الوجود فى الجوهر والعلم باصناف الواجبة الوجود فى الجوهر وهذه الطريقة هى ان نقول ان الممكن الوجود فى الجوهر الجسمانى يجب ان يتقدمه واجب الوجود فى الجوهر الجسمانى وواجب الوجود فى الجوهر الجسمانى يجب ان يتقدمه واجب الجود باطلاق وهو الذى لا قوة فيه أصلا لا فى الجوهر ولا فى غير ذلك من انواع الحركات وما هو هكذا فليس بجسم . [17] مثال ذلك ان الجرم السماوى قد ظهر من أمره انه واجب الوجود فى الجوهر الجسمانى والا لزم ان يكون هنالك جسم اقدم منه وظهر من أمره انه ممكن الوجود فى الحركة التى فى المكان فوجب ان يكون المحرك له واجب الوجود فى الجوهر والا يكون فيه قوة اصلا لا على حركة ولا على غيرها فلا يوصف بحركة ولا سكون ولا بغير ذلك من انواع التغيرات وما هو بهذه الصفة فليس بجسم اصلا ولا قوة فى جسم .
[18] واجزاء العالم الازلية انما هى واجبة الوجود فى الجوهر اما بالكلية كالحال فى الاسطقسات الاربع واما بالشخص كالحال فى الاجرام السماوية
السئلة الحادية عشر فى تعجيز من يرى منهم ان الاول يعلم غيره ويعلم الاجناس والانواع بنوع كلى
[1] قال ابو حامد فنقول اما المسلمون فلما انحصر عندهم الوجود فى حادث وقديم ولم يكن عندهم قديم الا الله وصفاته وما عداه حادث من جهته بارادته حصل عندهم مقدمة ضرورية فى علمه فان المراد بالضرورة لا بد ان يكون معلوما للمريد فبنوا عليه ان الكل معلوم له لان الكل مراد له وحادث بارادته فلا كائن الا وهو حادث بارادته ولم يبق الا ذاته ومهما ثبت انه مريد عالم بما اراده فهو هى بالضرورة وكل حى يعرف غيره فهو بأن يعرف ذاته أولى فصار الكل عندهم معلوما لله تعالى وعرفوه بهذا الطريق بعد ان بان لهم انه مريد لاحداث العالم [2] قلت هذا القول انما قدمه توطئة ليقايس بينه وبين قول الفلاسفة فى العلم القديم لكون هذا القول اقنع فى بادئ الرأى من قول الفلاسفة وذلك ان المتكلمين اذا حقق قولهم وكشف أمرهم مع من ينبغى ان يكشف ظهر انهم انما جعلوا الاله انسانا ازليا وذلك انهم شبهوا العالم بالمصنوعات التى تكون عن ارادة الانسان وعلمه وقدرته فلما قيل لهم انه يلزم ان يكون جسما قالوا انه أزلى وان كل جسم محدث فلزمهم ان يضعوا انسانا فى غير مادة فعالا لجميع الموجودات فصار هذا القول قولا مثاليا شعريا والاقوال المثالية مقنعة جدا الا انها اذا تعقبت ظهر اختلالها . [3] وذلك انه لا شىء أبعد من طباع الموجود الكائن الفاسد من طباع الموجود الازلى واذا كان ذلك كذلك لم يصح ان يوجد نوع واحد مختلف بالازلية وعدم الازلية كما يختلف الجنس الواحد بالفصول المقسمة له وذلك ان تباعد الازلى من المحدث أبعد من تباعد الانواع بعضها من بعض المشتركة فى الحدوث فاذا كان بعد الازلى من غير الازلى اشد من تباعد الانواع بعضها من بعض فكيف يصح ان ينتقل الحكم من الشاهد الى الغائب وهما فى غاية المضادة .
[4] واذا فهم معنى الصفات الموجودة فى الشاهد وفى الغائب ظهر انهما باشتراك الاسم اشتراكا لا يصح معه النقلة من الشاهد الى الغائب وذلك ان الحياة الزائدة على العقل فى الانسان ليس تنطلق على شىء الا على القوة المحركة فى المكان عن الارادة وعن الادراك الحاصل عن الحواس والحواس ممتنعة على البارى سبحانه وابعد من ذلك الحركة فى المكان واما المتكلمون فانهم يضعون حياة للبارى سبحانه من غير حاسة وينفون عنه الحركة باطلاق فاذا اما الا يثبتوا للبارى تعالى معنى الحياة الموجودة للحيوان التى هى شرط فى وجود العلم للانسان واما ان يجعلوها هى نفس الادراك كما تقول الفلاسفة ان الادراك والعلم فى الاول هما نفس الحياة . [5] وايضا فان معنى الارادة فى الحيوان هى الشهوة الباعثة على الحركة وهى فى الحيوان والانسان عارضة لتمام ما ينقصهما فى ذاتهما . والبارى سبحانه محال ان تكون عنده شهوة لمكان شىء ينقصه فى ذاته حتى تكون سببا للحركة والفعل اما فى نفسه واما فى غيره فكيف يتخيل ارادة ازلية هى سبب لفعل محدث من غير ان تزيد الشهوة فى وقت الفعل او كيف يتخيل ارادة وشهوة حالهما قبل الفعل وفى وقت الفعل وبعد الفعل حال واحدة دون ان يلحقها تغير وايضا الشهوة من حيث هى سبب للحركة والحركة لا توجد الا فى جسم فالشهوة لا توجد الا فى جسم متنفس فاذا ليس معنى الارادة فى الاول عند الفلاسفة الا ان فعله فعل صادر عن علم فالعلم من جهة ما هو علم بالضدين ممكن ان يصدر عنه كل واحد منهما وبصدور الافضل من الضدين دون الاخس عن العالم بهما يسمى العالم فاضلا ولذلك يقولون فى البارى سبحانه ان الاخص به ثلاث صفات وهو كونه عالما فاضلا قادرا ويقولون ان مشيته جارية فى الموجودات بحسب علمه وان قدرته لا تنقص عن مشيتة كما تنقص فى البشر [6] هذا كله هو قول الفلاسفة فى هذا الباب واذا أورد هذا كما أوردناه بهذه الحجج كان قولا مقنعا له برهانيا فعليك ان تنظر فى هذه الاشياء ان كنت من أهل السعادة التامة فى مواضعها من كتب البرهان ان كنت ممن تعلمت الصنائع التى فعلها البرهان فان الصنائع البرهانية أشبه شىء بالصنائع العملية وذلك انه كما أن ليس يمكن من كان من غير أهل الصناعة أن يفعل فعل الصناعة كذلك ليس يمكن من لم يتعلم صنائع البرهان ان يفعل فعل صناعة البرهان وهو البرهان بعينه بل هذه الصناعة احرى بذلك من سائر الصنائع وانما خالف القول فى هذا العمل لان العمل هو فعل واحد فلا يصدر ضرورة الا عن صاحب الصناعة وأصناف الاقاويل كثيرة فيها برهانية وغير برهانية والغير برهانية لما كانت تتأتى بغير صناعة ظن بالاقاويل البرهانية انها تتأتى بغير صناعة وذلك غلط كبير ولذلك ما كان من مواد الصنائع البرهانية ليس يمكن فيها قول غير القول الصناعى لم يمكن فيها قول الا لصاحب الصناعة كالحال فى صنائع الهندسة ولذلك كل ما وضعنا فى هذا الكتاب فليس هو قولا صناعيا برهانيا وانما هى أقوال غير صناعية بعضها أشد اقناعا من بعض فعلى هذا ينبغى أن يفهم ما كتبناه ههنا .
ولذلك كان هذا الكتاب أحق باسم التهافت من الفرقتين جميعا . [7] وهذا كله عندى تعد على الشريعة وفحص عما لم تأمر به شريعة لكون قوى البشر مقصرة عن هذا وذلك ان ليس كل ما سكت عنه الشرع من العلوم يجب ان يفحص عنه ويصرح للجمهور بما أدى اليه النظر انه من عقائد الشرع فانه يتولد عن ذلك مثل هذا التخليط العظيم فينبغى ان يسكت من هذه المعانى عما سكت عنه الشرع ويعرف الجمهور ان عقول الناس مقصرة عن الخوض فى هذه الاشياء ولا يتعدى التعليم الشرعى المصرح به فى الشرع اذ هو التعليم المشترك للجميع الكافى فى بلوغ سعادتهم وذلك انه كما ان الطبيب انما يفحص من أمر الصحة على القدر الذى يوافق الاصحاء فى حفظ صحتهم والمرضى فى ازالة مرضهم كذلك المر فى صاحب الشرع فانه انما يعرف الجمهور من الامور مقدار ما تحصل لهم به سعادتهم . [8] وكذلك الحال فى الامور العملية ولكن الفحص فى الامور العملية عما سكت عنه الشرع أتم وخاصة فى المواضع التى يظهر انها من جنس الاعمال التى فيها حكم شرعى ولذلك اختلف الفقهاء فى هذا الجنس فمنهم من نفى القياس وهم الظاهرية ومنهم من أثبته وهم أهل القياس وهذا بعينه هو لا حق فى الامور العلمية ولعل الظاهرية فى الامور العلمية أسعد من الظاهرية فى الامور العملية .
[9] والسائل من المتخاصمين فى امثال هذه الاشياء ليس يخلو ان يكون من أهل البرهان أو لا يكون فان كان من أهل البرهان تكلم عنه على طريقة البرهان وعرف ان هذا النحو من التكلم هو خاص باهل البرهان وعرف بالمواضع التى نبه الشرع أهل هذا الجنس من العلم على ما أدى اليه البرهان وان لم يكن من أهل البرهان فلا يخلو ان يكون مؤمنا بالشرع أو كافرا فان كان مؤمنا عرف ان التكلم فى مثل هذه الاشياء حرام بالشرع وان كان كافرا لم يبعد على اهل البرهان معاندته بالحجج القاطعة له هكذا ينبغى ان يكون حال صاحب البرهان فى كل شريعة وبخاصة شريعتنا هذه الآلهية التى ما من مسكوت عنه فيها من الامور العلمية الا وقد نبه الشرع على ما يؤدى اليه البرهان فيها وسكت عنها فى التعليم العام . [10] واذ قد تقرر هذا فلنرجع الى ما كنا بسبيله مما دعت اليه الضرورة والا فالله العالم والشاهد والمطلع انا ما كنا نستجيز ان نتكلم فى هذه الاشياء هذا النحو من التكلم [11] ولما وصف أبو حامد الطرق التى منها اثبت المتكلمون صفة العلم وغيرها على انه فى غاية البيان لكونها فى غاية الشهرة وفى غاية السهولة فى التصديق بها أخذ يقايس بينها وبين طرق الفلاسفة فى هذه الصفات وذلك فعل خطبى فقال - مخاطبا للفلاسفة فاذا زعمتم ان العالم قديم لم يحدث بارادته فمن أين عرفتم انه يعرف غير ذاته فلا بد من الدليل عليه [12] ثم قال
الاول
ان الاول موجود لا فى مادة وكل موجود لا فى مادة فهو عقل محض فجميع المعقولات مكشوفة له فان المانع عن درك الاشياء كلها التعلق بالمادة والاشتغال بها ونفس الآدمى مشغول بتدبير المادة اى البدن واذا انقطع شغله ولم يكن قد تدنس بالشهوات البدنية والصفات الرذيلة المتعدية اليه من الامور الطبيعية انكشف له حقائق المعقولات كلها ولذلك قضى بان الملائكة كلهم يعرفون جميع المعقولات ولا يشذ عنهم شىء لانهم أيضا عقول مجردة لا فى مادة [13] ثم لما حكى قولهم قال رادا عليهم فنقول قولكم الاول موجود لا فى مادة ان كان المعنى انه ليس بجسم ولا منطبع فى جسم بل هو قائم بنفسه من غير تحيز واختصاص بجهة فهو مسلم . فيبقى قولك وما هذه صفته فهو عقل مجرد فما ذا تعنى بالعقل ان عنيت ما يعقل سائر الاشياء فهذا نفس المطلوب وموضع النزاع فكيف اخذته فى مقدمات قياس المطلوب وان عنيت به غيره وهو انه يعقل نفسه فربما يسلك لك اخوانك من الفلاسفة ذلك ولكن يرجع حاصله الى ان ما يعقل نفسه يعقل غيره فيقال ولم ادعيت هذا وليس ذلك بضرورى وقد انفرد به ابن سينا عن سائر الفلاسفة فكيف تدعيه ضروريا وان كان نظريا فما البرهان عليه فان قيل لان المانع من درك الاشياء المادة ولا مادة فنقول نسلم انه مانع ولا نعلم انه المانع فقط وينتظم قياسهم على شكل القياس الشرطى وهو ان يقال ان كان هذا فى المادة فهو لا يعقل الاشياء ولكنه ليس فى المادة فاذا يعقل الاشياء فهذا استثناء نقيض المقدم واستثناء نقيض المقدم غير منتج بالاتفاق وهو كقول القائل ان كان هذا انسانا فهو حيوان لكنه ليس بانسان فاذا ليس بحيوان فهذا لا يلزم اذ ربما لا يكون انسانا ويكون فرسا فيكون حيوانا نعم استثناء نقيض المقدم ينتج نقيض التالى على ما ذكر فى المنطق بشرط وهو ثبوت انعكاس التالى على المقدم وذلك بالحصر وهو كقولهم ان كانت الشمس طالعة فالنهار موجود لكن الشمس ليست طالعة فالنهار غير موجود لان وجود النهار لا سبب له سوى طلوع الشمس فكان احدهما منعكسا على الآخر وبيان هذه الاوضاع والالفاظ يفهم فى كتاب مدارك العقول الذى صنفاه مضموما الى هذا الكتاب فان قيل فنحن ندعى التعاكس وهو ان المانع محصور فى المادة فلا مانع سواه قلنا هذا تحكم فما الدليل عليه [14] قلت أول ما فى هذا الكلام من الاختلال حكاية المذهب والحجة عليه ان ما أورد فيه من المقدمات التى اوردها على انها كالاوائل هى عندهم نتائج عن مقدمات كثيرة .
[15] وذلك انه لما تبين عندهم ان كل موجود محسوس مؤلف من مادة وصورة وان الصورة هى المعنى الذى به صار الموجود موجودا وهى المدلول عليها بالاسم والحد وعنها يصدر الفعل الخاص بموجود موجودوهو الذى دل على وجود الصور فى الموجود وذلك انهم لما ألفوا الجواهر فيها قوى فاعلة خاصة بموجود موجود وقوى منفعلة اما خاصة واما مشتركة وكان الشىء ليس يمكن ان يكون منفعلا بالشىء الذى هو به فاعل وذلك ان الفعل نقيض الانفعال والاضداد لا تقبل بعضها بعضا وانما يقبلها الحامل لها على جهة التعاقب مثال ذلك ان الحرارة لا تقبل البرودة وانما الذى يقبل البرودة الجسم الحار بان تنسلخ عنه الحرارة ويقبل البرودة وبالعكس فلما ألفوا حال الفعل والانفعال بهذه الحال وقفوا على ان جميع الموجودات التى بهذه الصفة مركبة من جوهرين جوهر هو فعل وجوهر هو قوة ووجدوا ان الجوهر الذى بالفعل هو كمال الجوهر الذى بالقوة وهو له كالنهاية فى الكون اذ كان غير متميز عنه بالفعل . [16] ثم لما تصفحوا صور الموجودات تبين لهم انه يجب ان يرتقى الامر فى هذه الجواهر الى جوهر بالفعل عرى من المادة فلزم أن يكون هذا الجوهر فاعلا غير منفعل أصلا والا يلحقه كلال ولا تعب ولا فساد اذ كان هذا انما لحق الجوهر الذى بالفعل من قبل انه كمال الجوهر الذى بالقوة لا من قبل انه فعل محض وذلك انه لما كان الجوهر الذى بالقوة انما يخرج الى الفعل من قبل جوهر هو بالفعل لزم ان ينتهى الامر فى الموجودات الفاعلة المنفعلة الى جوهر هو فعل محض وان ينقطع التسلسل بهذا الجوهر وبيان وجود هذا الجوهر من جهة ما هو محرك وفاعل بالمقدمات الذاتية الخاصة به هو موجود فى المقالة الثامنة من الكتاب الذى يعرفونه بالسماع الطبيعى .
[17] فلما أثبتوا هذا الجوهر بطرق خاصة وعامة على ما هو معلوم فى كتبهم نظروا فى طبيعة الصور المحركة الهيولانية فوجدوا بعضها أقرب الى الفعل وأبعد مما بالقوة لكونها متبرية عن الانفعال أكثر من غيرها الذى هو علامة المادة الخاصة بها وألفوا النفس من هذه الصور أشدها تبريا عن المادة وبخاصة العقل حتى شكوا فيه هل هو من الصور المادية أو ليس من الصور المادية ولما التفتوا للصور المدركة من صور النفس ووجدوها متبرية عن الهيولى علموا ان علة الادراك هو التبرى من الهيولى ولما وجدوا العقل غير منفعل علموا ان العلة فى كون الصورة جمادا أو مدركة ليس شيئا اكثر من انها اذا كانت كمال ما بالقوة كانت جمادا او غير مدركة واذا كانت كمالا محضا لا تشوبهاالقوة كانت عقلا وهذا كله قد ثبت بترتيب برهانى وأقيسة طبيعية ليس يمكن أن تتبين فى هذا الموضع بالترتيب البرهانى الا لو اجتمع ما شأنه أن يكتب فى كتب كثيرة مختلفة فى موضع واحد وذلك شىء يعرف من ارتاض فى صناعة المنطق أدنى ارتياض انه غير ممكن فمن هذا النحو من الطرق وقفوا على ان ما ليس منفعلا أصلا فهو عقل وليس بجسم لان كل منفعل جسم عندهم فى مادة . فوجه الاعتراض على الفلاسفة فى هذه الاشياء انما يجب أن يكون فى الاوائل التى استعملوها فى بيان هذه الاشياء لا فى هذه الاشياء انفسها التى اعترض عليهم هذا الرجل .
[18] فبهذا وقفوا على ان ههنا موجودا هو عقل محض ولما رأوا ايضا النظام ههنا فى الطبيعة وفى افعالها يجرى على النظام العقلى الشبيه بالنظام الصناعى علموا أن ههنا عقلا هو الذى افاد هذه القوى الطبيعية أن يجرى فعلها على نحو فعل العقل فقطعوا من هذين الامرين على ان ذلك الموجود الذى هو عقل محض هو الذى افاد الموجودات الترتيب والنظام الموجود فى أفعالها . [19] وعلموا من هذا كله أن عقله ذاته هو عقله الموجودات كلها وان مثل هذا الموجود ليس ما يعقل من ذاته هو غير ما يعقل من غيره كالحال فى العقل الانسانى وانه لا يصح فيه التقسيم المتقدم وهو ان يقال كل عقل فاما ان يعقل ذاته أو غيره أو يعقلهما جميعا ثم يقال انه ان عقل غيره فمعلوم انه يعقل ذاته [واما ان عقل ذاته] فليس يجب ان يعقل غيره وقد تكلمنا فى هذا فيما تقدم [20] وكل ما تكلم فيه من القياس الشرطى الذى صاغه على ما تأوله فليس بصحيح وذلك ان القياس الشرطى لا يصح الا حتى يتبين المستثنى منه واللزوم بقياس حملى اما واحدا واما أكثر من واحد والقياس الصحيح الشرطى فى هذه المسئلة هو هكذا ان كان ما ليس يعقل هو فى مادة فما ليس فى مادة فهو يعقل وذلك اذا تبين صحة هذا الاتصال وصحة المستثنى وهى المقدمات التى قلنا انها عندهم نتائج ونسبها هذا الرجل اليهم على انها عندهم أوائل أو قريبة من الاوائل .
[21] واذا تأول على ما قلناه كان قياسا صحيح الشكل صحيح المقدمات اما صحة شكله فان الذى استثنى منه هو مقابل التالى فانتج مقابل المقدم لا كما زعم هو انهم استثنوا مقابل المقدم وأنتجوا مقابل التالى لكن لما كانت ليست أوائل ولا هى مشهورة ولا يقع فى بادئ الرأى بها تصديق أتت فى غاية الشناعة لا سيما عند من لم يسمع قط من هذه الاشياء شيئا . [22] فلقد شوش العلوم هذا الرجل تشويشا عظيما وأخرج العلم عن أصله وطريقه [23] قال ابو حامد
الفن الثانى
قولهم انا وان لم نقل ان الاول مريد الاحداث ولا ان الكل حادث حدوثا ثانيا فانا نقول انه فعله وقد وجد منه . الا أنه لم يزل بصفة الفاعلين فلم يزل فاعلا فلا نفارق غيرنا الا فى هذا القدر وأما فى أصل الفعل فلا واذا وجب كون الفاعل عالما بالاتفاق بفعله فالكل عندنا من فعله والجواب من وجهين احدهما ان الفعل قسمان ارادى كفعل الحيوان والانسان وطبيعى كفعل الشمس فى الاضاءة والنار فى التسخين والماء فى التبريد وانما يلزم العلم بالفعل فى الفعل الارادى كما فى الصناعات البشرية واما الفعل الطبيعى فلا . وعندكم ان الله تعالى فعل العالم بطريق اللزوم عن ذاته بالطبع والاضطرار لا بطريق الارادة والاختيار بل لزم الكل ذاته كما يلزم النور الشمس وكما لا قدرة للشمس على كف النور ولا للنار على كف التسخين فلا قدرة للاول على الكف عن افعاله تعالى عن قولهم علوا كبيرا وهذا النمط وان تجوز بتسميته فعلا فلا يقتضى علما الفاعل اصلا فان قيل بين الامرين فرق وهو ان صدر الكل عن ذاته بسبب علمه بالكل فتمثل النظام الكلى سبب فيضان الكل ولا سبب له سوى العلم بالكل والعلم بالكل عين ذاته فلو لم يكن له علم بالكل لما وجد منه الكل بخلاف النور من الشمس قلنا وفى هذا خالفك اخوانك فانهم قالوا ذاته ذات يلزم منه وجود الكل على ترتيبه بالطبع والاضطرار لا من حيث انه عالم بها فما المحيل لهذا المذهب مهما وافقتهم على نفى الارادة ولما لم يشترط علم الشمس بالنور للزوم النور بل يتبعه النور ضرورة فليقدر ذلك فى الاول ولا مانع له [24] قلت استفتح هذا الفصل بان حكى عن الفلاسفة شيئا شنيعا وهو أن البارى سبحانه ليس له ارادة لا فى الحادثات ولا فى الكل لكون فعله صادرا عن ذاته ضرورة كصدور الضوء من الشمس ثم حكى عنهم انهم قالوا من كونه فاعلا يلزم أن يكون عالما .
[25] والفلاسفة ليس ينفون الارادة عن البارى سبحانه ولا يثبتون له الارادة البشرية لان البشرية انما هى لوجود نقص فى المريد وانفعال عن المراد فاذا وجد المراد له تم النقص وارتفع ذلك الانفعال المسمى ارادة وانما يثبتون له من معنى الارادة ان الافعال الصادرة عنه هى صادرة عن علم وكل ما صدر عن علم وحكمة فهو صادر بارادة الفاعل لا ضروريا طبيعيا اذ ليس يلزم عن طبيعة العلم صدور الفعل عنه كما حكى هو عن الفلاسفة لانه اذا قلنا انه يعلم الضدين لزم أن يصدر عنه الضدان معا وذلك محال فصدور احد الضدين عنه يدل على صفة زائدة على العلم وهى الارادة هكذا ينبغى ان يفهم ثبوت الارادة فى الاول عند الفلاسفة فهو عندهم عالم مريد عن علمه ضرورة [26] وأما قوله ان الفعل قسمان اما طبيعى واما ارادى فباطل بل فعله عند الفلاسفة لا طبيعى بوجه من الوجوه ولا ارادى باطلاق بل ارادى منزه عن النقص الموجود فى ارادة الانسان ولذلك اسم الارادة مقول عليهما باشتراك الاسم كما ان اسم العلم كذلك على العلمين القديم والحادث فان الارادة فى الحيوان والانسان انفعال لا حق لهما عن المراد فهى معلولة عنه هذا هو المفهوم من ارادة الانسان والبارى سبحانه منزه عن ان يكون فيه صفة معلولة فلا يفهم من معنى الارادة الا صدور الفعل مقترنا بالعلم فان العلم كما قلنا بالضدين ففى العلم الاول بوجه ما علم بالضدين ففعله احد الضدين دليل على ان ههنا صفة أخرى وهى التى تسمى ارادة [27] قال ابو حامد وهو انا نسلم ان صدور الشىء عن الفاعل يقتضى العلم بالصادر فعندهم فعل الله تعالى واحد وهو المعلول الذى هو عقل بسيط فينبغى أن لا يكون عالما الا به والمعلول الاول يكون عالما ايضا بما صدر منه فقط فان الكل لم يوجد من الله تعالى دفعة بل بالوسائط والتولد واللزوم فالذى يصدر مما يصدر منه لم ينبغ ان يكون معلوما له ولم يصدر منه الا شىء واحد .
بل هذا لا يلزم فى الفعل الارادى فكيف فى الطبيعى فان حركة الحجر من فوق جبل قد يكون بتحريك ارادى يوجب العلم باصل الحركة ولا يوجب العلم بما يتولد منه بواسطة من مصادمته وكسره غيره فهذا ايضا لا جواب لهم عنه [28] قلت الجواب عنه ان يقال ان الفاعل الذى علمه فى غاية التمام يعلم ما صدر عن ما صدر منه وما صدر من ذلك الصادر الى آخر ما صدر فان كان الاول فى غاية العلم فيجب ان يكون عالما بكل ما صدر عنه بوساطة أو بغير وساطة وليس يلزم عنه ان يكون علمه من جنس علمنا لان علمنا ناقص ومتأخر عن المعلوم [29] ثم قال ابو حامد مجيبا عن الاعتراض الذى اعترض على الفلاسفة فقال فان قيل لو قضينا بانه لا يعرف الا نفسه لكان ذلك فى غاية الشناعة فان غيره يعرف نفسه ويعرف غيره فيكون فى الشرف فوقه وكيف يكون المعلول أشرف من العلة [30] قلت هذا الجواب ناقص فانه عارض فيه المعقول بالشنيع [31] ثم جاوب هو فقال قلنا هذه الشناعة لازمة من مفاد الفلاسفة فى نفى الارادة ونفى حدث العالم فيجب ارتكابها كما ارتكب سائر الفلاسفة أو لا بد من ترك الفلسفة والاعتراف بان العالم حادث بالارادة [32] قلت يريد انه يجب عليهم ان كانوا ممن أوجبوا انه يعرف مصنوعه من قبل الشناعة ان يلتزموا هذه الشناعة كما قالوا بشناعة أخرى من قدم العالم ونفى الارادة وهم لم ينفوا الارادة وانما نفوا الجزء الناقص منها [33] ثم قال بم تنكرون على من قال من الفلاسفة ان ذلك ليس بزيادة شرف فان العلم انما احتاج اليه غيره ليستفيد كما لا فانه فى ذاته قاصر والانسان شرف بالمعقولات اما ليطلع على مصلحته فى العواقب فى الدنيا والآخرة واما لتكمل ذاته المظلمة الناقصة وكذا سائر المخلوقات واما ذات الله تعالى فمستغنية عن التكميل بل لو قدر له علم يكمل به لكان ذاته من حيث ذاته ناقصا .
وهذا كما قلت فى السمع والبصر وفى العلم بالجزئيات الداخلة تحت الزمان فانك وافقت سائر الفلاسفة بان الله تعالى منزه عنه وان التغيرات الداخلة فى الزمان المنقسمة الى ما كان ويكون لا يعرفها الاول لان ذلك يوجب تغيرا فى ذاته وتأثرا ولم يكن فى سلب ذلك عنه نقصان بل هو كمال وانما النقصان فى الحواس والحاجة اليها ولو لا نقصان الآدمى لما احتاج الى حواس لتحرسه عما يتعرض للتغير له . وكذلك العلم بالحوادث الجزئية زعمتم انه نقصان . فاذا كنا نعرف الحوادث كلها وندرك المحسوسات كلها والاول لا يعرف شيئا من الجزئيات ولا يدرك شيئا من المحسوسات ولا يكون ذلك نقصانا فالعلم بالكليات العقلية ايضا يجوز ان يثبت لغيره ولا يثبت له ولا يكون ذلك نقصانا ايضا وهذا لا مخرج عنه [34] قلت هذه حجة من يقول انه لا يعرف الا ذاته وقد حكينا مذهب القوم فى الجمع بين قولهم انه لا يعرف الا ذاته وانه يعرف جميع الموجودات ولذلك يقول بعض مشاهيرهم ان البارى سبحانه هو الموجودات كلها وانه المنعم بها فلا معنى لتكرير القول فى ذلك . [35] والمقدمات المستعملة فى هذا الفصل مشهورة جدلية لانها كلها من باب قياس الغائب على الشاهد اللذين لا يجمعهما جنس ولا بينهما مشاركة أصلا وبالجملة فكلامه فى هذا الفصل مع ابن سينا لما احتج بقول من يقول من الفلاسفة انه يعلم ذاته ويعلم غيره اذ لا بد ان يعرف ما فعل وجملة المقدمات التى يحكيها عن ابن سينا فى تثبيت هذا المذهب ويستعملها هو ايضا فى معاندته هى مأخوذة من الامور المعروفة من الانسان ويروم نقلتها الى البارى سبحانه وذلك لا يصح لان المعرفتين مقولة باشتراك الاسم .
[36] وذلك ان ما يقوله ابن سينا ان كل عاقل يصدر عنه فعل ما فهو عالم بذلك الفعل هى مقدمة صادقة لكن لا على نحو علم الانسان بالشىء الذى يعقله لان عقل الانسان مستكمل بما يدركه ويعقله وينفعل عنه وسبب الفعل فيه هو التصور بالعقل . [37] وبما يوجد فى هذا الجنس من المقدمات يرد عليه ابو حامد وذلك ان كل من يفعل من الناس فعلا ويلزم عن ذلك الفعل فعل آخر وعن الثانى ثالث وعن الثالث رابع فليس يلزم ان يعرف الفاعل العاقل اللوازم التى تلزم عن فعله الاول ويقول له ان هذا أمر موجود فى الذى يفعل بارادة فكيف اذا وضعتم عالما لا يفعل بارادة وانما قال هذا لان الذى اعتمد هو فى تثبيت العلم للبارى سبحانه تثبيت الارادة له . ولهذا قال يعنى فى انه ليس يلزم ان يكون الاول يعقل عنده من الغير الا الفعل الذى لزم عنه اولا وهو العلة الثانية والمعلول الاول . وكذلك ما حكى عنه من انه لو كان يعقل ذاته ولا يعقل غيره لكان الانسان أشرف منه وعلة وجود الاقناع فى هذا القول انه متى توهم الانسان انسانين احدهما لا يعقل الا ذاته والآخر يعقل ذاته وغيره حكم ان العقل الذى يعقل ذاته وغيره اشرف من الذى يعقل ذاته ولا يعقل غيره فاما من عقله باشتراك الاسم مع هذا العقل من قبل ان أحدهما فاعل لا منفعل والآخر منفعل لا فاعل فليس تصح هذه النقلة .
[38] ولما احتج عن ابن سينا بمقدمة يسملها هو فى كل ذى عقل وهو ان الاكثر علما أشرف وكان فيما زعم ان نفى الفلاسفة الارادة ونفيهم الحدوث هو الذى أوجب عليهم ان لا يقدروا ان يثبتوا ان الاول يعلم غيره لانه انما يعلم الفاعل العاقل مفعولة الذى هو غيره من حيث هو مريد له قال ان هذه الشناعة انما تلزم الفلاسفة فقط يريد كون المعلول الذى هو الانسان اشرف من العلة الذى هو الخالق سبحانه لانهم اذا نفوا حدوث العالم كما زعم نفوا الارادة واذا انتفت الارادة انتفى ان يعلم ما يصدر عنه وهذا كله قد تقدم انه ليس بصحيح أعنى نفى الارادة عن البارى سبحانه وانما ينفون الارادة المحدثة [39] ولما احتج عن ابن سينا بمقدمات يظن انها عامة للعلمين المحدث والازلى اخذ يحتج عليه بما تقول الفلاسفة فى هذا الباب من الفرق بين العلمين وهو شىء لازم له فى الحقيقة فقال ثم يقال بم تنكرون على من قال من الفلاسفة ان ذلك ليس بزيادة شرف فان العلم انما احتاج اليه غيره الى آخر ما كتبناه [40] وتلخيصه ان هذه الادراكات كلها ان كانت لنقص فى الآدمى فالبارى منزه عنها فهو يقول لابن سينا انه كما اتفقت مع اصحابك ان كونه لا يدرك الجزئيات ليس لنقص فيه اذ كان قد قام البرهان عندك على ان ادراك الجزئيات هو لموضع نقص فى المدرك كذلك عدم ادراك الغير ليس يلزم ان يكون لنقص فيه اذ كان ادراك الغير هو الذى يكون لموضع نقص المدرك [41] والانفصال عن هذا كله ان علمه ليس يقتسم فيه الصدق والكذب المتقابلات التى تقتسم الصدق والكذب على علم الانسان مثال ذلك ان الانسان يقال فيه اما ان يعلم الغير واما ان لا يعلمه على انهما متناقضان اذا صدق أحدهما كذب الآخر وهو سبحانه يصدق عليه الامران جميعا اعنى الذى نعلمه ولا نعلمه أى لا يعلمه بعلم يقتضى نقصا وهو العلم الانسانى ويعلمه بعلم لا يقتضى نقصا وهو العلم الذى لا يدرك كيفيته الا هو وكذلك الامر فى الكليات والجزئيات يصدق عليه سبحانه انه يعلمها ولا يعلمها هذا هو الذى تقتضيه أصول الفلاسفة القدماء منهم واما من فصل فقال انه يعلم الكليات ولا يعلم الجزئيات فغير محيط بمذهبهم ولا لازم لاصولهم فان العلوم الانسانية كلها انفعالات وتاثيرات عن الموجودات الموجودات هى المؤثرة فيها وعلم البارى سبحانه هو المؤثر فى الموجودات والموجودات هى المنفعلة عنه [42] واذا تقرر هذا فقد وقعت الراحة من جميع المشاجرة بين أبى حامد وبين الفلاسفة فى هذا الباب وفى الباب الذى يلى هذا وفى الذى يلى الذى يليه ولكن على كل حال فلنذكر نحن هذه الابواب وننبه فيها على ما يخصها ونذكر ما سلف من ذلك
المسئلة الثانية عشر فى تعجيز هم عن اقامة الدليل على انه يعرف ذاته
[1] فنقول المسلمون لما عرفوا حدوث العالم بارادته استدلوا بالارادة على العلم ثم بالارادة والعلم جميعا على الحياة ثم بالحياة على ان كل حى يشعر بنفسه وهو حى فيعرف ايضا ذاته فكان هذا منهجا معقولا فى غاية المتانة . فاما انتم فاذا نفيتم الارادة والاحداث وزعمتم ان ما يصدر عنه يصدر بلزوم على سبيل الضرورة والطبع فاى بعد فى ان تكون ذاته ذاتا من شأنها ان يوجد منه المعلول الاول فقط ثم يلزم المعلول الاول المعلول الثانى الى تمام ترتيب الموجودات ولكنه مع ذلك لا يشعر بذاته كالنار يلزم منها السخونة والشمس يلزم منها النور ولا يعرف واحد منهما ذاته كما لا يعرف غيره بل ما يعرف ذاته يعرف ما يصدر عنه فيعرف غيره وقد بينا من مذهبهم انه لا يعرف غيره وألزمنا من خالفهم فى ذلك موافقتهم بحكم وضعهم فاذا لم يعرف غيره لم يبعد الا يعرف نفسه فان قيل كل من لا يعرف نفسه فهو ميت فكيف يكون الاول ميتا قلنا فقد لزمكم ذلك على مساق مذهبكم اذ لا فصل بينكم وبين من قال كل من لا يفعل بارادة وقدرة واختيار ولا يسمع ولا يبصر فهو ميت ومن لا يعرف غيره فهو ميت فان جاز ان يكون الاول خاليا عن هذه الصفات كلها فاى حاجة به الى ان يعرف ذاته .
فان عادوا الى ان كل برىء من المادة عقل بذاته فيعقل نفسه فقد بينا ان ذلك تحكم لا برهان عليه وان قالوا البرهان عليه ان الموجود ينقسم الى حى وميت والحى اقدم واشرف من الميت والاول أقدم وأشرف فليكن حيا وكل حى يشعر بذاته اذ يستحيل ان يكون فى معلولاته الحى وهو لا يكون حيا قلنا هذه تحكمات فنا نقول لم يستحيل ان يلزم مما لا يعرف نفسه ما يعرف نفسه بالوسائط الكثيرة أو بغير واسطة فان كان المحيل لذلك كون المعلول أشرف من العلة فلم يستحيل ان يكون المعلول اشرف من العلة وليس هذا بديهيا . ثم بم تنكرون ان شرفه فى ان الوجود الكلى تابع لذاته لا فى علمه والدليل عليه ان غيره ربما عرف اشياء سوى ذاته ويرى ويسمع وهو لا يرى ولا يسمع . ولو قال قائل الموجود ينقسم الى البصير والاعمى والعالم والجاهل فليكن البصير أقدم وليكن الاول بصيرا وعالما بالاشياء . لكنهم ينكرون ذلك ويقولون ليس الشرف فى البصر والعلم بالاشياء بل فى الاستغناء عن البصر والعلم وكون الذات بحيث يوجد منها الكل الذى فيه العلماء وذوو الابصار فكذلك لا شرف فى معرفة الذات بل فى كونه مبدأ الذوات العرافة وهذا شرف مخصوص به فبالضرورة يضطرون إلى نفى علمه أيضا بذاته، إذ لا يدل على شيء من ذلك سوى الإرادة ولا يدل على الارادة سوى حدوث العالم وبفساد ذلك يفسد هذا كله على من يأخذ هذه الامور من نظر العقل فجميع ما ذكروه من صفات الاول او نفوه لا حجة لهم عليها الا تخمينات وظنون يستنكف الفقهاء منها فى الظنيات ولا غرو لو حار العقل فى الصفات الالهية ولا عجب انما العجب من عجبهم بانفسهم وبادلتهم ومن اعتقادهم انهم عرفوا هذه الامور معرفة يقينية مع ما فيها من الخبط والخبال [2] قلت من أعجب الاشيا دعواهم ان حدوث العالم يلزم عنه ان يكون عن ارادة والحوادث نجدها تحدث عن الطبيعة وعن الارادة وعن الاتفاق .
اما التى تحدث عن الارادة فهى الامور الصناعية واما التى تحدث عن الطبيعة وهى الامور الطبيعية ولو كان الحادث لا يحدث الا عن ارادة لكانت الارادة مأخوذة فى حده ومعلوم ان حد الحادث هو الموجود بعد العدم . [3] والعالم ان كان حادثا فهو ان يحدث من حيث هو موجود طبيعى عن مبادى امور طبيعية احرى منه ان يحدث من مبادى صناعية وهى الارادة ولكن اذا ثبت انه وجد عن فاعل اول آثر وجوده على عدمه وجب ان يكون مريدا وان كان لم يزل مؤثرا للوجود والمريد كما قال يلزم ان يكون عالما فقد شاركتهم الفلاسفة فى هذا الاصل والقول كله الذى حكاه عن المتكلمين انما صار مقنعا لان فيه تشبيه الامور الطبيعية بالامور الصناعية [4] واما قوله عن الفلاسفة انهم يرون ان ما يصدر عن البارى سبحانه يصدر على طريق الطبع فقول باطل عليهم والذى يرون فى الحقيقة ان صدور الموجودات عنه هو بجهة اعلى من الطبيعة والارادة الانسانية فان كلتا الجهتين يلحقهما النقصان وليس تقتسمان الصدق والكذب اذ قام البرهان انه لا يجوز ان يكون صدور الفعل عنه سبحانه صدورا طبيعيا ولا صدورا اراديا على نحو مفهوم الارادة ههنا فان الارادة فى الحيوان هى مبدأ الحركة واذا كان الخالق يتنزه عن حركة فهو يتنزه عن مبدأ الحركة على الجهة التى يكون بها المريد فى الشاهد فهو صادر عنه بجهة أشرف من الارادة ولا يعلم تلك الجهة الا هو سبحانه والبرهان على انه مريد انه عالم بالضدين فلو كان فاعلا من جهة ما هو عالم فقط لفعل الضدين معا وذلك مستحيل فوجب ان يكون فعله أحد الضدين باختيار .
[5] ومما يلبسون به فى هذا الباب قولهم ان كل فعل اما ان يكون بالطبع او بالارادة وهم لا يفهمون معنى الطبع ولا معنى الارادة فان معنى الطبع عند الفلاسفة يقع على معان اولها صعود النار الى فوق وهوى الارض الى أسفل وهذه الحركة انما تصدر عن الموجود اذا لحقه أمر عارض وهو تكون الشىء فى غير موضعه وهنالك قاسر يقسره والبارى سبحانه منزه عن هذا الطبع ويطلقون ايضا اسم الطبع على كل قوة يصدر عنها فعل عقلى مثل الافعال التى تصدر عن الصنائع فبعضهم ينسب هذه الطبيعة الى انها عقل وبعضهم يقول ان ليس لها عقل وانما تفعل بالطبع وهم يقولون انها صادرة عن عقل لانهم يشبهونها بالامور الصناعية التى تتحرك من ذاتها وتصدر عنها افعال مرتبة منتظمة ولذلك يقول ارسطو رئيسهم انه من الظاهر ان طبيعة العقل مستولية على الكل فما أبعد هذا الاعتقاد مما قولهم به أبو حامد [6] واما من يضع حكما كليا ان العارف بذاته يعرف غيره الذى صدر عنه فانه يلزمه أن من لا يعرف غيره لا يعرف ذاته ولما كان قد ابطل على ابن سينا قوله انه يعرف غيره بما ساق عليه من حجج الفلاسفة فى ذلك ألزمه ان يكون الاول لا يعرف ذاته والالزام صحيح [7] واما ما حكاه عن الفلاسفة من احتجاجهم فى هذا الباب بقولهم ان من لا يعرف ذاته فهو ميت والاول لا يمكن ان يكون ميتا فهو قول اقناعى مؤلف من مقدمات مشهورة وذلك ان من ليس بحى فليس هو ميتا الا ان يكون شأنه ان يقبل الحياة الا ان يريد بميت ما يدل عليه لفظ موات وجماد فحينئذ يقتسم هذا التقابل الصدق والكذب وذلك ان كل موجود فاما ان يكون حيا واما جمادا هذا اذا فهمنا من الحياة انها مقولة باشتراك الاسم على الازلى والفاسد [8] واما قوله فان عادوا الى ان كل ما هو يرى عن المادة فهو عقل بذاته فيعقل نفسه فقد قلنا ان ذلك تحكم لا برهان عليه فانه قد سلف من قولنا وجه برهانهم عليه بحسب ما يبقى من قوة البرهان عليه اذا وضع فى هذا الكتاب أعنى انه تنقص قوته ولا بد بمنزلة الشىء اذا خرج من موضعه الطبيعى [9] واما ما حكاه ايضا عن احتجاج الفلاسفة فى هذا بقولهم ان الموجود اما ان يكون حيا او ميتا والحى أشرف من الميت والمبدأ أشرف من الحى فهو حى ضرورة فاذا فهم من الميت الموات كانت المقدمات مشهورة صادقة [10] واما قوله انه يمكن ان يصدر مما ليس بحى حياة وعن ما ليس بعالم علم ويكون الشرف للمبدأ انما هو من جهة ما هو مبدأ للكل فقط فقول كاذب فانه لو جاز ان يصدر عن ما ليس بحى حياة لجاز أن يصدر عما ليس بموجود موجود ولجاز ان يصدر أى شىء اتفق من أى شىء اتفق ولم يكن جملة بين الاسباب والمسببات موافقة لا فى الجنس المقول بتقديم وتأخير ولا فى النوع [11] وما قوله ان قولهم ان ما هو أشرف من الحى فهو حى بمنزلة قول القائل ما هو أشرف مما له سمع وبصر فله سمع وبصر وهم لا يقولون هذا لانهم ينفون عن المبدأ الاول السمع والبصر واذا جاز عندهم ان يكون ما هو اشرف من السميع والبصير ليس بسميع ولا بصير فيجوز ان يكون ما هو أشرف من الحى ومن العالم غير حى ولا عالم وايضا كما يجوز عندهم ان يصدر عما ليس له بصر ما له صر كذلك يجوز ان يصدر عما ليس له علم ما له علم وهذا الكلام هو سفسطانى مغلط جدا فانه انما صار عندهم ما ليس له سمع ولا بصر أشرف مما لا سمع وبصر لا باطلاق بل من جهة ما له ادراك اشرف من البصر والسمع وهو العلم فلما كان العلم ليس فوقه شىء فى الشرف لم يجز ان يكون ما ليس بعالم أشرف مما هو عالم مبدأ كان او غير مبدأ .
[12] وذلك ان المبادى لما كانت منها عالم ومنها غير عالم لم يجز ان يكون غير العالم منها أشرف من العالم كالحال فى المعلولات العالمة وغير العالمة فشرفية المبدأ ليس يمكن ان تفضل شرفية العلم الا لو فضلت شرفية المبدأ الغير عالم شرفية المبدأ العالم وليس يمكن ان تكون فضيلة المبدأ اشرف من فضيلة العلم ولذلك وجب ان يكون المبدأ الذى فى غاية الشرف فى الغاية من الفضيلة وهى العلم . [13] وانما فر القوم عن ان يصفوه بالسمع والبصر لانه يلزم عن وصفه بهما ان يكون ذا نفس وانما وصف نفسه فى الشرع بالسمع والبصر تنبيها على انه سبحانه لا يفوته نوع من انواع العلوم والمعرفة ولم يمكن تعريف هذا المعنى للجمهور الا بالسمع والبصر ولذلك كان هذا التأويل خاصا بالعلماء ولا يجوز ان يجعل من عقائد الشرع المشتركة للجميع كما جرت عادة كثير من المنسوبين الى العلم بالشريعة [14] فجميع ما تضمن هذا الفصل تمويه وتهافت من ابى حامد فانا لله وانا اليه راجعون على زلل العلماء ومسامحتهم لطلب حسن الذكر فى امثال هذه الاشياء اسأل لله ان لا يجعلنا ممن حجب بالدنيا عن الاخرى وبالادنى عن الاعلى ويختم لنا بالحسنى انه على كل شىء قدير
المسئلة الثالثة عشر فى ابطال قولهم ان الله تعالى عن قولهم لا يعرف الجزئيات المنقسمة بانقسام الزمان الى الكائن وما كان وما يكون
[1] وقد اتفقوا على ذلك فان من ذهب منهم الى انه لا يعلم الا نفسه فلا يخفى هذا من مذهبه ومن ذهب الى انه يعلم غيره وهو الذى اختاره ابن سينا فقد زعم انه يعلم الاشياء علما كليا لا يدخل تحت الزمان ولا يختلف بالماضى والمستقبل والآن ومع ذلك زعم انه لا يغرب عن علمه مثقال ذرة فى السماوات ولا فى الارض لانه يعلم الجزئيات بنوع كلى ولا بد اولا من فهم مذهبهم ثم الاثتفال بالاعتراض ونبين هذا بمثال وهو ان الشمس مثلا تنكسف بعد ان لم تكن منكسفة ثم تنجلى فيحصل له ثلاثة أحوال اعنى الكسوف حالة هو فيها معدوم ولكنه كان منتظر الوجود اى سيكون وحال هو فيها موجود اى هو كائن وحال ثالثة هو فيها معدوم ولكنه كان من قبل ولنا بازاء هذه الثلاثة انحاء من الوجوه ثلاثة علوم مختلفة فانا نعلم اولا ان الكسوف معدوم وسيكون وثانيا نه كائن وثالثا انه كان وليس كائنا الآن وهذه العلوم الثلاثة متعددة ومختلفة وتعاقبها على المحل يوجب تغير الذات العالمة فانه لو علم بعد الانجلاء ان الكسوف موجود الآن كما كان قبل كان جهلا لا علما ولو علم عند وجوده انه معدوم كان جهلا فبعض هذه لا تقوم مقام بعض . فزعموا ان الله تعالى لا يختلف حاله فى هذه الاحوال الثلاث فانه يؤدى الى التغير وما لم تختلف حاله لم يتصور ان يعلم هذه الامور الثلاثة فان العلم يتبع المعلوم فاذا تغير المعلوم تغير العلم واذا تغير العلم فقد تغير العالم لا محالة والتغير على الله تعالى محال .
ومع هذا زعموا انه يعلم الكسوف وجميع صفاته وعوارضه ولكن علما يتصف به فى الازل ولا يختلف مثل ان يعلم مثلا ان الشمس موجودة وان القمر موجود وانهما حصلا منه بوساطة الملائكة التى سموها باصطلاحهم عقولا مجردة ويعلم انها تتحرك حركات دورية ويعلم ان بين فلكيهما تقاطع على نقطتين هما الرأس والذنب وانهما يجتمعان فى بعض الاحوال فى العقدتين فتنكسف الشمس أى يحول جرم القمر بينها وبين أعين الناظرين فتستتر الشمس عن الاعين وانه اذا جاوزت العقدة مثلا بمقدار كذا وهو سنة مثلا فانها تنكسف مرة أخرى وان ذلك الانكساف يكون فى جميعها او ثلثها او نصفها وانه يمكث ساعة او ساعتين وهكذا الى جميع احوال الكسوف وعوارضه فلا يغرب عن علمه شىء ولكن علمه بهذا قبل الكسوف وحالة الكسوف وبعد الانجلاء على وتيرة واحدة لا يختلف ولا يوجب تغيرا فى ذاته . وهكذا علمه بجميع الحوادث فانها انما تحدث باسباب وتلك الاسباب لها اسباب أخر الى ان تنتهى الى الحركة الدورية السماوية وسبب الحركة نفس السماوات وسبب تحريك النفس الشوق الى التشبه بالله تعالى والملائكة المقربين فالكل معلوم له اى هو منكشف له انكشافا واحدا متناسبا لا يؤثر فيه الزمان ومع هذا فحاله الكسوف لا يقال انه يعلم ان الكسوف موجود الآن ولا يعلم بعده انه انجلى الآن وكل ما يجب فى تعريفه الاضافة الى الزمان فلا يتصور ان يعلمه لانه يوجب التغير هذا فيما ينقسم بالزمان .
وهكذا مذهبهم فيما ينقسم بالمادة والمكان كاشخاص الناس والحيوانات فانهم يقولون لا يعلم عوارض زيد وعمرو وخالد وانما يعلم الانسان المطلق بعلم كلى ويعلم عوارضه وخواصه وانه ينبغى ان يكون بدنه مركبا من اعضاء بعضها للبطش وبعضها للمشى وبعضها للادراك وبعضها زوج وبعضها فرد وان قواه ينبغى أن تكون مبثوثة فى أجزائه وهلم جرا الى كل صفة فى داخل الادمى وباطنه وكل ما هو من لواحقه وصفاته ولوازمه حتى لا يغرب عن علمه شىء ويعلمه كليا . فاما شخص زيد فانما يتميز عن شخص عمرو للحس لا للعقل فان عماد التميز اليه الاشارة الى جهة معينة والعقل يعقل الجهة المطلقة الكلية والمكان الكلى فاما قولنا هذا وهذا فهو اشارة الى نسبة خاصة بذلك المحسوس الى الحاس لكونه منه على قرب أو بعد أو جهة معينة وذلك يستحيل فى حقه [2] ثم وهذه قاعدة اعتقدوها واستأصلوا بها الشرائع بالكلية اذ مضمونها ان زيدا مثلا لو أطاع الله او عصاه لم يكن الله عالما بما يتجدد من أحواله لانه لا يعرف زيدا بعينه فانما شخص وافعاله حادثة بعد ان لم تكن واذا لم يعرف الشخص لم يعرف أحواله وافعاله بل لا يعرف كفر زيد ولا اسلامه وانما يعلم كفر الانسان واسلامه مطلقا كليا لا مخصوصا بالاشخاص بل يلزم ان يقال تحدى محمد صلى الله عليه وسلم بالنبوة وهو لا يعرف فى تلك الحال انه تحدى بها وكذلك الحال مع كل نبى معين وانه انما يعلم ان من الناس من يتحدى بالنبوة وان صفة اولئك كذا وكذا فاما النبى المعين شخصه فلا يعرفه فان ذلك يعرف بالحس والاحوال الصادرة منه لا يعرفها لانها أحوال تنقسم بانقسام الزمان من شخص معين ويوجب ادراكها على اختلافها تعيرا فهذا ما اردنا ان نذكره من نقل مذهبهم أولا ثم من تفهيمه ثانيا ثم من القبايح اللازمة عليه ثالثا [3] العناد فلنذكر الآن خيالهم ووجه بطلانه وخيالهم ان هذه الاحوال ثلث مختلفة والمختلفات اذا تعاقبت على محل واحد وجب فيه تغير لا محالة فان كان حالة الكسوف عالما بانه سيكون كما كان قبله فهو جاهل لا عالم وان كان عالما بانه كائن وقبل ذلك كان عالما بانه ليس بكائن وانه سيكون فقد اختلف علمه واختلف حاله فلزم التغير اذ لا معنى للتغير الا اختلاف العلم واذا اختلف العلم اختلف العالم فان من لم يعلم شيئا ثم علمه فقد تغير ولم يكن له علم بانه كائن ثم حصل حالة الوجود فقد تغير .
وحققوا هذا بان الاحوال ثلاث حال هى اضافة شخصية محضة كقولنا يمينا وشمالا فان هذا لا يرجع الى وصف ذاتى بل هو اضافة محضة فان تحول الشىء الذى كان عن يمينك الى شمالك تغيرت اضافتك ولم تتغير ذاتك بحال فهذا تبدل اضافة على الذات وليس تتبدل الذات . ومن هذا القبيل اذا كنت قادرا على تحريك اجسام حاضرة بين يديك فانعدمت الاجسام او انعدم بعضها لم تتغير بذلك قوتك الغريزية ولا قدرتك لان القدرة قدرة على تحريك الجسم المطلق اولا ثم على المعين ثانيا من حيث انه جسم فلم تكن اضافة القدرة الى الجسم المعين وصفا ذاتيا بل اضافة محضة فعدمها يوجب زوال اضافة لا تغيرا فى حال القادر . والثانى تغير فى الذات وهو ان لا يكون عالما فيعلم ولا يكون قادرا فيقدر فهذا تغير . وتغير المعلوم يوجب تغير العلم فان حقيقة ذات العلم تدخل فيه الاضافة الى المعلوم الخاص اذ حقيقة العلم المعين تعلقه بذلك المعلوم المعين على ما هو عليه فتعلقه به على وجه آخر علم آخر بالضرورة فتعاقبه يوجب الاختلاف فى حال العلم . ولا يمكن ان يقال ان للذات علما واحدا فيصير علما بالكون بعد كونه علما بانه سيكون ثم هو يصير علما بانه كان بعد ان كان علما بانه كائن فالعلم واحد متشابه الاحوال وقد تبدلت عليه الاضافة لان الاضافة فى العلم حقيقة ذات العلم فتبدلها يوجب تبدل ذات العلم فيلزم منه التغير وهو محال على الله تعالى والاعتراض من وجهين ان يقال بم تنكرون على من يقول ان الله تعالى له علم واحد بوجود الكسوف مثلا فى وقت معين وذلك العلم قبل وجوده علم بانه سيكون وهو بعينه عند الوجود علم بالكون وهو بعينه بعد الانجلاء علم بالانقضاء وان هذه الاختلافات ترجع الى اضافات لا توجب تبدلا فى ذات العلم فلا توجب تغيرا فى ذات العالم وان ذلك ينزل منزلة الاضافة المحضة فان الشخص الواحد يكون على يمينك ثم يرجع الى قدامك ثم الى شمالك فتتعاقب عليك الاضافات والمتغير ذلك الشخص المنتقل وهكذا ينبغى ان يفهم الحال فى علم الله تعالى فانا نسلم انه يعلم الاشياء بعلم واحد فى الازل والابد والحال لا تتغير وغرضهم نفى التغير وهو متفق عليه وقولهم من ضرورة اثبات العلم بالكون الآن والانقضاء بعده تغير فليس بمسلم فمن اين عرفوا ذلك بل لو خلق الله تعالى لنا علما بقدوم زيد غدا عند طلوع الشمس وادام هذا العلم ولم يخلق لنا علما آخر ولا غفلة عن هذا العلم لكنا عند طلوع الشمس عالمين بمجرد العلم السابق بقدومه الآن وبعده بانه قدم من قبل وكان ذلك العلم الواحد الباقى كافيا فى الاحاطة بهذه الاحوال الثلاث فيبقى قولهم ان الاضافة الى المعلوم المعين داخلة فى حقيقته ومهما اختلفت الاضافة اختلف الشىء الذى الاضافة ذاتية له ومهما حصل الاختلاف والتعاقب فقد حصل التغير .
فنقول ان صح هذا فاسلكوا مسلك اخوانكم من الفلاسفة حيث قالوا انه لا يعلم الا نفسه وان علمه بذاته عين ذاته لانه لو علم الانسان المطلق والحيوان المطلق والجمال المطلق وهذه مختلفات لا محالة فالاضافة اليها تختلف لا محالة فلا يصلح العلم الواحد ان يكون علما بالمختلفات لان المضاف مختلف والاضافة مختلفة والاضافة الى المعلوم ذاتية للعلم فيوجب ذلك تعددا واختلافا لا تعددا فقط مع التماثل اذ المتماثلات ما يسد بعضها مسد البعض والعلم بالحيوان لا يسد مسد العلم بالجماد ولا العلم بالبياض يسد مسد العلم بالسواد فهما مختلفان . ثم هذه الانواع والاجناس والعوارض الكلية لا نهاية لها وهى مختلفة فالعلوم المختلفة كيف تنطوى تحت علم واحد ثم ذلك العلم هو ذات العالم من غير مزيد عليه . وليت شعرى كيف يستجيز العاقل من نفسه بان يحيل الاتحاد فى العلم بالشىء الواحد المنقسم أحواله الى الماضى والمستقبل والآن ولا يحيل الاتحاد فى العلم المتعلق بجميع الاجناس والانواع المختلفة والاختلاف والتباعد بين الاجناس والانواع المتباعدة أشد من الاختلاف الواقع بين أحوال الشىء الواحد المنقسم بانقسام الزمان فاذا لم يوجب ذلك تعددا واختلافا فكيف يوجب هذا تعددا واختلافا ومهما ثبت بالبرهان ان اختلاف الازمان دون اختلاف الاجناس والانواع وان ذلك لم يوجب التعدد والاختلاف فهذا ايضا لا يوجب الاختلاف واذا لم يوجب الاختلاف جازت الاحاطة بالكل بعلم واحد دائم فى الازل والابد ولا يوجب ذلك تغيرا فى ذات العالم [4] قلت الاصل فى هذه المشاغبة تشبيه علم الخالق سبحانه بعلم الانسان وقياس احد العلمين على الثانى وذلك ان ادراك الانسان للاشخاص بالحواس وادراك الموجودات العامة بالعقل والعلة فى الادراك هو المدرك نفسه فلا شك فى تغير الادراك بتغير المدركات وفى تعددها بتعددها [5] واما جوابه عن ذلك بانه ممكن ان يكون ههنا علم نسبة المعلومات اليه نسبة المضافات التى ليست الاضافة فى جوهرها مثل اليمين والشمال فى ذى اليمين والشمال فشىء لا يعقل من طبيعة العلم الانسانى فهذه المعاندة سفسطانية [6] واما العناد الثانى وهو قوله ان من قال من الفلاسفة انه يعلم الكليات فانه يلزمهم انهم اذا أجازوا على علمه تعدد الانواع فليجيزوا تعدد الاشخاص وتعدد أحوال الشخص الواحد بعينه فعناد سفسطانى فان العلم بالاشخاص هو حس أو خيال والعلم بالكليات هو عقل وتجدد الاشخاص او احوال الاشخاص يوجب شيئين تغير الادراك وتعدده وعلم الانواع والاجناس ليس يوجب تغيرا اذ علمها ثابت وانهما يتحدان فى العلم المحيط بهما وانما يجتمعان اعنى الكلية والجزئية فى معنى التعدد [7] واما قوله ان من يجعل من الفلاسفة علما واحدا بسيطا محيطا بالاجناس والانواع من غير أن يكون هنالك تعدد واختلاف يقتضيه اختلاف الانواع والاجناس وتباعدها بعضها من بعض فقد يجب عليه ان يجوز علما واحدا يحيط بالاشخاص المختلفة وأحوال الشخص الواحد المختلفة فهو بمنزلة من قال انه ان وجد عقل يحيط بالانواع والاجناس وهو واحد فقد يجب ان يوجد جنس واحد بسيط يحيط بالاشخاص المختلفة وهو قول سفسطانى لان اسم العلم مقول عليهما باشتراك الاسم .
[8] وقوله ان تعدد الانواع والاجناس يوجب التعدد فى العلم صحيح ولذلك المحققون من الفلاسفة لا يصفون علمه سبحانه بالموجودات لا بكلى ولا بجزئى وذلك ان العلم الذى هذه الامور لازمة له هو عقل منفعل ومعلول والعقل الاول هو فعل محض وعلة فلا يقاس علمه على العلم الانسانى فمن جهة ما لا يعقل غيره من حيث هو غير هو علم غير منفعل ومن جهة ما يعقل الغير من حيث هو ذاته هو علم فاعل [9] وتلخيص مذهبهم انهم لما وقفوا بالبراهين على انه لا يعقل الا ذاته فذاته عقل ضرورة ولما كان العقل بما هو عقل انما يتعلق بالموجود لا بالمعدوم وقد قام البرهان على انه لا موجود الا هذه الموجودات التى نعلقها نحن فلا بد أن يتعلق عقله بها اذ كان لا يمكن ان يتعلق بالعدم ولا هنا صنف آخر من الموجودات يتعلق بها واذا وجب أن يتعلق بهذه الموجودات فاما ان يتعلق بها على نحو تعلق علمنا بها واما أن يتعلق بها على وجه أشرف من جهة تعلق علمنا بها وتعلق علمه بها على نحو تعلق علمنا بها مستحيل فوجب ان يكون تعلق علمه بها على نحو أشرف ووجود اتم لها من الوجود الذى تعلق علمنا بها لان العلم الصادق هو الذى يطابق الموجود فان كان علمه اشرف من علمنا فعلم الله يتعلق من الموجود بجهة اشرف من الجهة التى يتعلق علمنا به فللموجود اذا وجودان وجود اشرف ووجود أخس والوجود الاشرف هو علة الاخس وهذا هو معنى قول القدماء ان البارى سبحانه هو الموجودات كلها وهو المنعم بها والفاعل لها ولذلك قال رؤساء الصوفية لا هو الا هو .
[10] ولكن هذا كله هو من علم الراسخين فى العلم ولا يجب ان يكتب هذا ولا ان يكلف الناس اعتقاد هذا ولذلك ليس هو من التعليم الشرعى ومن أثبته فى غير موضعه فقد ظلم كما ان من كتمه عن أهله فقد ظلم فاما ان الشىء الواحد له أطوار من الوجود فذلك معلوم من النفس
الاعتراض الثانى
[11] قال ابو حامد هو ان يقال وما المانع على اصلكم من ان يعلم هذه الامور الجزئية وان كان يتغير وهلا اعتقدتم ان هذا النوع من التغير لا يستحيل عليه كما ذهب جهم من المعتزلة الى ان علومه بالحوادث حادثة وكما اعتقد الكرامية من عند آخر هم انه محل الحوادث ولم ينكر جماهير اهل الحق عليهم الا من حيث ان المتغير لا يخلو عن التغير وما لا يخلو عن التغير والحوادث فهو حادث وليس بقديم وأما أنتم فمذهبكم ان العالم قديم وانه لا يخلو عن التغير فاذا عقلتم قديما متغيرا فلا مانع لكم من هذا الاعتقاد فان قيل انما احلنا ذلك لان العلم الحادث فى ذاته لا يخلو اما ان يحدث من جهته او من جهة غيره وباطل ان يحدث منه فانا بينا ان القديم لا يصدر منه حادث ولا يصير فاعلا بعد ان لم يكن فاعلا فانه يوجب تغيرا وقد قررناه فى مسألة حدوث العالم وان حصل ذلك فى ذاته من جهة غيره فكيف يكون غيره مؤثرا فيه ومغيرا له حتى تتغير أحواله على سبيل التسخر والاضطرار من جهة غيره قلنا كل واحد من القسمين غير محال على اصلكم اما قولكم انه يستحيل ان يصدر من القديم حادث فقد ابطلناه فى تلك المسئلة كيف وعندكم يستحيل ان يصدر من القديم حادث هو اول الحوادث فشرط استحالته كونه اولا والا فهذه الحوادث ليست لها اسباب حادثة الى غير نهاية بل تنتهى بواسطة الحركة الدورية الى شىء قديم هو نفس الفلك وحياته فالنفس الفلكية قديمة والحركة الدورية تحدث منها وكل جزء من الحركة يحدث وينقضى وما بعده متجدد لا محالة فاذا الحوادث صادرة من القديم عندكم ولكن اذا تشابه احوال القديم تشابه فيضان الحوادث منه على الدوام كما يتشابه احوال الحركة لما ان كانت تصدر من قديم متشابه الاحوال .
فاستبان ان كل فريق منهم معترف بانه يجوز صدور حادث من قديم اذا كانت تصدر على التناسب والدوام فلتكن العلوم الحادثة من هذا القبيل واما القسم الثانى وهو صدور هذا العلم فيه من غيره فنقول ولم يستحيل ذلك عندكم . وليس فيه الا ثلاثة أمور أحدها التغير وقد بينا لزومه على أصلكم والثانى كون الغير سببا لتغير الغير وهو غير محال عندكم فليكن حدوث الشىء سببا لحدوث العلم به كما انكم تقولون تمثل الشخص المتلون بازاء الحدقة الباصرة سبب لانطباع مثال الشخص فى الطبقة الجليدية من الحدقة عند توسط الهواء المشف بين الحدقة والمبصر فاذا جاز ان يكون جماد سببا لانطباع الصورة فى الحدقة وهو معنى الابصار فلم يستحيل ان يكون حدوث الحوادث سببا لحصول علم الاول بها فان القوة الباصرة كما انها مستعدة للادراك ويكون حصول الشخص المتلون مع ارتفاع الحواجز سببا لحصول الادراك فليكن ذات المبدأ الاول عندكم مستعدا لقبول العلم ويخرج من القوة الى الفعل بوجود ذلك الحادث فان كان فيه تغير القديم فالقديم المتغير عندكم غير مستحيل وان زعمتم ان ذلك يستحيل فى واجب الوجود فليس لكم على اثبات واجب الوجود دليل الا قطع سلسلة العلل والمعلولات كما سبق وقد بينا ان قطع التسلسل ممكن بقديم متغير والامر الثالث الذى يتضمنه هذا هو كون القديم متغيرا بغيره وان ذلك يشبه التسخر واستيلاء الغير عليه فيقال ولم يستحيل عند كم هذا وهو ان يكون هو سببا لحدوث الحوادث بوسائط ثم يكون حدوث الحوادث سببا لحدوث العلم له بها فكأنه هو السبب فى تحصيل العلم لنفسه ولكن بالوسائط .
وقولكم ان ذلك يشبه التسخر فليكن كذلك فانه لائق باصلكم اذ زعمتم ان ما يصدر من الله تعالى يصدر على سبيل اللزوم والطبع ولا قدرة له على ان لا يفعل وهذا ايضا يشبه نوعا من التسخر ويشير الى انه كالمضطر فى ما يصدر منه فان قيل ان ذلك ليس باضطرار لان كماله فى ان يكون مصدرا لجميع الاشياء فهذا ليس بتسخر فان كماله فى ان يعلم جميع الاشياء ولو قلنا حصل لنا علم مقارن لكل حادث لكان ذلك كمالا لنا لا نقصانا وتسخرا فليكن كذلك فى حقه والله اعلم [12] قلت حاصل هذه المعاندة الاولى للفلاسفة وهى معاندة بحسب أقوالهم لا بحسب الامر فى نفسه هو ان يقال لهم من اصولكم ان ههنا قديما تحله الحوادث وهو الفلك فمن اين انكرتم ان يكون القديم الاول محلا للحوادث والاشعرية انما أنكرت ذلك من قبل ان كل ما تحله الحوادث عندهم فهو محدث . [13] وهذه معاندة جدلية فان الحوادث منها ما لا تحل القديم وهى الحوادث التى تغير جوهر المحل الحادثة فيه ومنها ما تحله وهى الحوادث التى لا تغير جوهر الحامل لها كالحركة فى المكان للجسم المتحرك وكالاشفاف والاضاءة والقديم أيضا منه ما لا تحله حركة أصلا ولا تجددات اصلا وهو ما ليس بجسم ومنه ما تحله بعض الحركات وهو القديم الذى هو جسم كالاجرام السماوية واذا كان هذا التفصيل تدعيه الفلاسفة فهذه المعاندة هى معاندة باطلة لان الكلام انما هو فى القديم الذى ليس بجسم [14] ولما اتى بهذه المعاندة للفلاسفة أتى بجواب الفلاسفة فى ذلك وحاصله انهم انما منعوا ان يوجد له علم حادث من قبل ان العلم الحادث فيه لا يخلو ان يكون من ذاته او من غيره فان كان من ذاته فقد صدر عن القديم حادث ومن اصولهم انه لا يصدر عن القديم حادث [15] فهو يعاندهم فى قولهم انه لا يصدر عن القديم حادث بوضعهم الفلك قديما ووضعهم ان الحوادث تصدر عنه .
[16] وانفصالهم عن هذا هو ان الحادث ليس يمكن ان يصدر عندهم عن قديم مطلق وانما يمكن ان يصدر عن قديم بجوهره ومحدث فى حركاته وهو الجرم السماوى ولذلك صار عندهم كالمتوسط بالحقيقة بين القديم المطلق والمحدث المطلق وذلك انه من جهة هو قديم ومن جهة هو حادث وهذا المتوسط هى الحركة الدورية السماوية عندهم فانها عندهم قديمة بالنوع حادثة بالاجزاء فمن جهة ما هى قديمة صدرت عن قديم ومن جهة اجزائها الحادثة تصدر عنها حوادث لا نهاية لها وانما منع الفلاسفة وجود الحوادث فى الاول لانه ليس بجسم والحوادث لا توجد الا فى جسم لان القبول لا يوجد عندهم الا فى جسم والمتبرى عن المادة لا يقبل [17] وحاصل معاندته القسم الثانى من قياسهم وهو ان العلة الاولى لا تكون معلولة انه يجوز ان يكون علمه شبيها بعلم الانسان اعنى ان تكون المعلومات هى سبب علمه وحدوثها هو سبب حدوث ادراك العقل حتى يكون على هذا فعله الموجودات وخلقه لها هو علة علمه بها مثل ما ان المبصرات هى علة ادراك البصر والمعقولات علة ادراكها لا علة خلقها علمه . [18] وهذا مستحيل عند الفلاسفة ان يكون علمه على قياس علمنا لان علمنا معلول للموجودات وعلمه علة لها ولا يصح ان يكون العلم القديم على صورة العلم الحادث ومن اعتقد هذا فقد جعل الاله انسانا ازليا والانسان الها كائنا فاسدا وبالجملة فقد تقدم ان الامر فى علم الاول مقابل الامر فى علم الانسان أعنى ان علمه هو الفاعل للموجودات لا الموجودات فاعلة لعلمه
المسئلة الرابعة عشر فى تعجيز هم عن اقامة الدليل على ان السماء حيوان مطيع الله تبارك وتعالى بالحركة الدورية
[1] قال ابو حامد
وقد قالوا
ان السماء حيوان وان لها نفسا نسبتها الى بدن السماء كنسبة نفوسنا الى ابداننا وكما ان ابداننا تتحرك بالارادة نحو اغراضها بتحريك النفس فكذا السماوات وان غرض السماوات بحركتها الذاتية عبادة رب العالمين على وجه سنذكره قال ومذهبهم فى هذه المسئلة مما لا يمكن انكاره ولا ندعى استحالته فان الله تعالى قادر على ان يخلق الحياة فى كل جسم فلا كبر الجسم يمنع من كونه حيا ولا كونه مستديرا فان الشكل المخصوص ليس شرطا للحياة اذ الحيوانات مع اختلاف أشكالها مشتركة فى قبول الحياة . ولكنا ندعى عجزهم عن معرفة ذلك بدليل العقل وان هذا ان كان صحيحا فلا يطلع عليه الا الانبياء عليهم السلام بالهام من الله تعالى أو وحى وقياس العقل ليس يدل عليه . نعم لا يبعد ان يتعرف مثل ذلك بدليل ان وجد الدليل وساعد ولكنا نقول ما أوردوه دليلا لا يصلح الا لافادة ظن فاما ان يفيد قطعا فلا وخيالهم ان قالوا السماء متحركة وهذه مقدمة حسية . وكل جسم متحرك فله محرك وهذه مقدمة عقلية اذ لو كان الجسم يتحرك لكونه جسما لكان كل جسم متحركا . وكل محرك فاما ان يكون منبعثا عن ذات المتحرك كالطبيعة فى حركة الحجر الى اسفل والارادة فى حركة الحيوان مع القدرة واما ان يكون المحرك خارجا ولكن يحرك على طريق القسر كدفع الحجر الى فوق وكل ما يتحرك بمعنى فى ذاته فاما ان لا يشعر ذلك الشىء بالحركة ونحن نسميه طبيعة كحركة الحجر الى اسفل واما ان يشعر ونحن نسميه اراديا ونفسانيا فصارت الحركة بهذه التقسيمات الحاصرة الدائرة بين النفى والاثبات اما قسرية واما طبيعية واما ارادية واذا بطل قسمان تعين الثالث .
ولا يمكن ان يكون قسريا لان المحرك القاسر اما جسم آخر يتحرك بالارادة أو بالقسر وينتهى لا محالة ارادة ومهما اثبت فى اجسام السماوات متحرك بالارادة فقد حصل الغرض فاى فائدة فى وضع حركات قسرية وبالآخرة لا بد من الرجوع الى الارادة واما ان يقال انه يتحرك بالقسر والله هو المحرك بغير واسطة وهو محال لانه لو تحرك به من حيث انه جسم وانه خالقه للزم ان يتحرك كل جسم فلا بد وان تختص الحركة بصفة بها يتميز عن غيره من الاجسام وتلك الصفة هى المحرك القريب اما بالارادة او الطبع ولا يمكن ان يقال ان الله تعالى يحركه بالارادة لان ارادته تناسب الاجسام نسبة واحدة فلم استعد هذا الجسم على الخصوص لان يراد تحريكه دون غيره ولا يمكن ان يكون ذلك جزافا فان ذلك محال كما سبق فى مسألة حدث العالم واذا ثبت ان هذا الجسم ينبغى ان يكون فيه صفة هو مبدأ الحركة بطل القسم الاول وهو تقدير الحركة القسرية . فيبقى ان يقال هى طبيعية وهو غير ممكن لان الطبيعة بمجردها قط لا تكون سببا للحركة لان معنى الحركة هرب من مكان وطلب لمكان آخر فالمكان الذى فيه الجسم ان كان ملائما له فلا يتحرك عنه ولهذا لا يتحرك زق مملوء من الهواء على وجه الماء واذا غمس فى الماء تحرك الى وجه الماء، فانه وجد المكان الملائم فسكن والطبيعة قائمة ولكن ان نقل الى مكان لا يلائمه هرب منه الى الملائم كما هرب من وسط الماء الى حيز الهواء .
والحركة الدورية لا يتصور ان تكون له طبيعية لان كل وضع وأين يفرض الهرب منه فهو عائد اليه والمهروب عنه بالطبع لا يكون مطلوبا بالطبع ولذلك لا ينصرف زق الهواء الى باطن الماء ولا الحجر ينصرف بعد الاستقرار على الارض فيفر الى الهواء . فلم يبق الا القسم الثالث وهى الحركة الارادية [2] قلت اما ما وضع فى هذا القول من ان كل متحرك اما ان يتحرك من ذاته واما ان يتحرك عن جسم من خارج وان هذا هو الذى يسمى قسرا فمعروف بنفسه . [3] وأما ان كل ما يتحرك من ذاته فليس المحرك فيه غير المتحرك فشىء ليس معروفا بنفسه وانما هو مشهور والفلاسفة يتكلفون البرهان على ان كل متحرك يتحرك من ذاته فله محرك موجود فيه هو غير المتحرك باستعمالهم مقدمات أخر معروفة بنفسها ومقدمات هى نتائج براهين أخر وهو امر يوقف عليه من كتبهم . [4] وكذلك ليس معروفا بنفسه ان كل متحرك يتحرك عن محرك من خارج فانه ينتهى الى متحرك من تلقائه فهذه التى وضعت ههنا على انها مقدمات معروفة بنفسها فيها النوعان جميعا اعنى ان منها ما هى نتائج ومنها ما هى معروفة بنفسها . [5] واما ان المتحرك من ذاته لا من جسم من خارج هو متحرك اما من جوهره وطبيعته واما من مبدأ فيه وانه ليس يمكن فيه ان يتحرك عن شىء لا يحس ولا يلمس مقارن له من خارج كأنك قلت ما ليس بجسم فانه معروف بنفسه وقد رام فى هذا القول تكلف بيان وهو انه لو كان الامر كذلك لم تكن الحركة الى فوق أولى بالنار منها بالارض والامر فى ذلك معروف بنفسه واما انه لا يتحرك بجوهره وطبيعته فهو بين فى الاشياء التى تتحرك حينا وتسكن حينا لان الذى بالطبع ليس له ان يفعل الضدين واما فى الاشياء التى نحس انها تتحرك دائما فانه يحتاج الى برهان .
[6] وأما ما وضع أيضا فى هذا القول من ان المتحرك من ذاته فهو متحرك عن مبدأ فيه اما عن مبدأ يسمى طبيعة واما عن مبدأ يسمى نفسا واختيارا فصحيح اذا تبين انه ليس ههنا شىء متحرك من ذاته . [7] واما ما وضع فيه من أن المبدأ الذى يسمى طبيعة فانه ليس يتحرك من ذاته فى المكان الا اذا كان فى مكان غير ملائم له فانه يتحرك الى المكان الملائم له ويسكن فيه فحق . [8] واما ما وضع ايضا فيه من ان المتحرك دورا ليس له مكان غير ملائم وملائم ينتقل من احدهما الى الثانى لا لكله ولا لاجزائه فقريب من البين بنفسه وتقرير ذلك قريب وقد ذكر فى هذا القول طرف من تقريره وتبينه ولذلك يجب الا يكون متحركا بالطبع اذا فهمنا من الطبع هذا المعنى الذى تقرر وجوده . [9] وكذلك ما وضع فيه انه اذا لم يكن متحركا بالطبع فهو يتحرك عن نفس او قوة تشبه النفس فانه يظهر ان النفس فى الاجرام السماوية ليس يقال اسم النفس عليها الا باشتراك واكثر ما تطلق الحكماء اسم الطبيعة على كل قوة تفعل فعلا عقليا اى جاريا مجرى الترتيب والنظام الذى فى الاشياء العقلية لكن نزهوا السماء عن مثل هذه القوة لكونها عندهم هى التى تعطى هذه القوة المدبرة فى جميع الموجودات [10] فهذا القول الذى حكاه ههنا عن القدماء هو جدلى من جهة انه اخذ فيه كثيرا ما هو نتيجة برهان على انه معروف بنفسه ومن جهة انه اخذ فيه مقابلا ما ليس بمقابل وهو جدلى من جهة ان مقدماته محمودة مشهورة وهذه الطريقة فى بيان ان الجرم السماوى جرم متنفس هى طريقة ابن سينا واما القدماء فان لهم فى هذا المعنى طريقا هى اوثق من هذه وابين
الاعتراض
[11] قال ابو حامد هو ان نقول نحن نقرر ثلاثة احتمالات سوى مذهبكم لا برهان على بطلانها الاول ان نقدر حركة السماء قهرا لجسم آخر مريد لحركتها يدبرها على الدوام وذلك الجسم المحرك لا يكون كرة ولا يكون محيطا فلا يكون سماء فيبطل قولهم ان حركة السماء ارادية وان السماء حيوان وهذا الذى ذكرناه ممكن وليس فى دفعه الا مجرد الاستبعاد [12] قلت هذا باطل لانه تبين عندهم انه ليس خارج السماء جسم آخر ولا يمكن ان يكون داخل السماء وهذا الجسم ان حرك فلا بد ان يتحرك ويعود السؤال [13] قال ابو حامد والثانى هو ان يقال الحركة قسرية ومبدأها ارادة الله تعالى فانا نقول حركة الجسم الى اسفل ايضا قسرية تحدث بخلق الله الحركة فيه وكذا القول فى سائر حركات الاجسام التى ليست حيوانية . فيبقى استبعادهم ان الارادة لم اختصت به وسائر الاجسام تشاركها فى الجسمية فقد بينا ان الارادة القديمة من شأنها تخصيص الشىء عن مثله وانهم مضطرون الى اثبات صفة هذا شانها فى تعيين جهة الحركة الدورية وفى تعيين موضع القطب والنقطة فلا نعيده والقول الوجيز ان ما استبعدوه فى اختصاص الجسم بتعلق الارادة به من غير تميز بصفة ينقلب عليهم فى تميزه بتلك الصفة فانا نقول ولم تميز جسم السماء بتلك الصفة التى بها فارق غيره من الاجسام وسائر الاجسام ايضا اجسام فلم حصل فيه ما لم يحصل فى غيره فان علل ذلك بصفة أخرى توجه السؤال فى الصفة الاخرى وهكذا يتسلسل الى غير نهاية فيضطرون بالآخرة الى التحكم فى الارادة وان فى المبادى ما يميز الشىء عن مثله فيخصصه بصفة عن امثاله [14] قلت اما ان الحجر يتحرك الى اسفل بصفة فيه مخلوقة والنار الى فوق والصفتان متضادتان فامر معروف بنفسه والمكابرة فى ذلك قحة واكبر من ذلك ان يقال ان الارادة الازلية تحدث الحركة فيها دائما من غير فعل يفعله المريد فيه وان ذلك ليس مغروزا فى طبيعته وانها تسمى قسرا لانه لو كان كذلك لم يكن للاشياء طبيعة اصلا ولا حقيقة ولا حد لانه من المعروف بنفسه انه انما اختلفت طبائع الاشياء وحدودها من قبل اختلاف افعالها كما هو من المعروف بنفسه ان كل حركة قسرية لجسم فانما تكون عن جسم من خارج فلا معنى لهذا القول [15] واما قوله ان وضع فعل الموجود الصادر عنه يقتضى صفة خاصة ان السؤال يبقى فى تلك الصفة وهو لم اختصت بذلك الموجود دون ما هو من جنسه مثال ذلك ان الارض والنار يشتركان فى الجسمية فالقائل انما افترقا بصفة زائدة على الجسمية يلزمه ان يقال ولم اختصت صفة النار بالنار وصفة الارض بالارض ولم لم يكن الامر على القلب فان هذا من قول من لا يضع للصفات انفسها موضوعا خاصا بل يجوز وضع كل صفة فى كل موصوف وقائل هذا ايضا هو ناف للحد وناف لاختلاف الموضوعات واختصاصها بصفات خاصة هو السبب الاول فى اختصاص الموجودات بصفات خاصة وهذا الوضع هو من اصول الاشعرية التى رامت به ابطال الحكمة الشرعية والعقلية وبالجملة العقل [16] قال ابو حامد والثالث هو ان يسلم ان السماء اختصت بصفة تلك الصفة مبدأ الحركة كما اعتقدوه فى هوى الحجر الى أسفل الا انه لا تشعر به كالحجر .
وقولهم ان المطلوب بالطبع لا يكون مهروبا عنه بالطبع فتلبيس لانه ليس ثم مفاصلة بالعدد عندهم بل الجسم واحد والحركة الدورية واحدة فلا للجسم جزء بالفعل ولا للحركة جزء بالفعل وانما يتجزى بالوهم فليست تلك الحركة لطلب المكان ولا للهرب من المكان فيمكن ان يخلق جسم وفى ذاته معنى يقتضى حركة دورية وتكون الحركة نفسها مقتضى ذلك المعنى لا ان مقتضى ذلك المعنى طلب المكان ثم تكون الحركة للوصول اليه . وقولكم ان كل حركة فهى لطلب مكان او هرب منه اذا كان ضروريا فكانكم جعلتم طلب المكان مقتضى الطبع وجعلتم الحركة غير مقصودة فى نفسها بل وسيلة اليه ونحن نقول لا يبعد ان تكون الحركة نفس المقتضى لا طلب مكان فما الذى يحيل ذلك فاستبان ان ما ذكروه ان ظن انه أغلب من احتمال آخر فلا ينبغى قطعا انتفاء غيره فالحكم بالقطع على السماء انه حيوان تحكم محض لا مستند له [17] قلت اما قولهم ان هذه الحركة ليست هى قوة طبيعية تشبه القوة الطبيعية التى فى الارض والنار فحق وذلك بين مما قالوا من ان هذه القوة تشتاق المكان الملائم للجسم الذى وجوده بهذه القوة والجسم السماوى اذ جميع المكان له ملائم فليس يتحرك بمثل هذه القوة ولذلك سمى هذه القوة الحكماء لا ثقيلة ولا خفيفة واما ان هذه القوة هى بادراك او بغير ادراك وان كانت بادراك فباى نحو من الادراك فيبين من غير هذا [18] وتلخيص هذا هو ان نقول اما التقدير الاول وهو ان يفرض ان المحرك للسماء جسم آخر غير سماوى فبين السقوط بنفسه أو قريب من البين بنفسه وذلك ان هذا الجسم ليس يمكن فيه ان يحرك الجسم السماوى دورا الا وهو متحرك من تلقائه كانك قلت انسان او ملك يديرها من المشرق الى المغرب ولو كان ذلك كذلك لكان هذا الجسم المتنفس اما خارج العالم واما داخله ومحال ان يكون خارجه لانه ليس خارج العالم مكان ولا خلاء على ما تبين فى مواضع كثيرة ويحتاج ايضا ذلك الجسم عند ما يحرك ان يثبت على جسم له ساكن وذلك الجسم الساكن على جسم آخر ويمر الامر الى غير نهاية ومحال ايضا ان يكون داخل العالم لانه لو كان لادراك بالحس اذ كل جسم داخل العالم محسوس وكان يحتاج ايضا الى جسم آخر يحملها سوى الذى يديرها او يكون الذى يديرها هو الذى يحملها ولكان الحامل محتاجا الى حامل وكان يجب ان يكون غدد الاجسام المتنفسة المحركة بعدد حركات الاجرام السماوية وكان يسال ايضا فى هذه الاجسام هل هى مركبة من الاسطقسات الاربع فتكون كائنة فاسدة او تكون بسيطة وان كانت بسيطة فما طبيعتها وهذا كله مستحيل وبخاصة عند من وقف على طبائع الاجسام البسيطة وعرف عددها وعرف انواع الاجسام المركبات منها فالاشتغال بهذا هنا لا معنى له وقد تبرهن فى غير ما موضع ان هذه الحركة ليس قسرا اذ كانت مبدأ جميع الحركات وبوساطتها تفيض الحياة على حياة الموجودات فضلا عن الحركات .
[19] واما التقدير الثانى وهو ان يكون الله عز وجل يحركها من غير ان يخلق فيها قوة بها تتحرك فهو ايضا قول شنيع بعيد جدا مما يعقله الانسان وهو شبيه بمن يقول ان الله هو الملابس لجميع ما ههنا والمحرك له وما يدرك من الاسباب والمسببات باطل ويكون الانسان انسانا لا بصفة خلقها الله فيه وكذلك سائر الموجودات وابطال هذا هو ابطال المعقولات لان العقل انما يدرك الاشياء من جهة أسبابها وهو قول شبيه بقول من كان يقول من القدماء ان الله موجود فى كل شىء وهم الرواقيون وسنتكلم مع هؤلاء فى الموضع الذى نذكر فيه ابطال الاسباب والمسببات . [20] واما العناد الثالث فهو يجرى مجرى الطبع وهو ان يضع ان حركة السماء من قوة فيها طبيعية وصفة ذاتية لا عن نفس وان برهانهم على نفى ذلك باطل من قبل انهم بنوا برهانهم على ان حركة السماء لو كانت طبيعية لكان المكان المطلوب بحركتها الطبيعية هو بعينه المهروب عنه لان كل جزء من السماء يتحرك الى المواضع التى تحرك منها من قبل ان حركتها دورا والحركة الطبيعية المكان الذى يهرب منه بالحركة هو غير المطلوب لان الذى يتحرك منه هو العرضى والذى يتحرك اليه هو الطبيعى الذى يسكن فيه وهو وضع باطل من قبل انهم وضعوا لاجزاء السماء حركات كثيرة لمتحركين كثيرين وذلك بحسب اصولهم لانهم يقولون ان الحركة الدورية واحدة وان الجسم المتحرك بها واحد فحركة الدور ليس يطلب بها المتحرك مكانا فيمكن ان يكون خلق فيه معنى يطلب به المتحرك الحركة نفسها ويكون ذلك المعنى طبيعة لا نفسا .
[21] والانفصال عن هذا ان قولهم هذا انما هو لمن زعم ان تبديل الكواكب مكانها هو عن حركة طبيعية شبيهة بتبديل المتحركات بالطبع مكانها ووضعهم الحقيقى هو ان الحركة الدورية ليس يطلب المتحرك بها مكانا وانما يطلب نفس الحركة الدورية وان ما هذا شأنه فالمحرك له نفس ضرورة لا طبيعة لان الحركة ليس لها وجود الا فى العقل اذ كان ليس يوجد خارج النفس الا المتحرك فقط وفيه جزء من الحركة غير متقرر الوجود فالذى يتحرك الى الحركة بما هى حركة هو متشوق لها ضرورة والذى يتشوق الحركة فهو متصور لها ضرورة . [22] وهذا احد المواضع التى يظهر منها ان الاجرام السماوية هى ذوات عقول وشوق وقد يظهر ذلك ايضا من مواضع شتى أحدها ان المتحرك الواحد من الاجسام الكرية نجده يتحرك الحركتين المتضادتين معا أعنى الغربية والشرقية وذلك شىء لا يمكن عن الطبيعة فان المتحرك بالطبيعة انما يتحرك حركة واحدة فقط . [23] وقد تقدم القول فى الاشياء التى حركت القوم الى ان يعتقدوا ان السماء ذات عقل وأبينها انه لما تبين عندهم ان المحرك لها هو عقل برىء من المادة لزم ان لا يحرك الا من جهة ما هو معقول ومتصور واذا كان ذلك كذلك فالمتحرك عنه عاقل ومتصور ضرورة وقد يظهر ذلك ايضا من ان حركتها شرط فى وجود ما ههنا من الموجودات او حفظها وليس يمكن ان يكون ذلك عن الاتفاق وهذه الاشياء لا تتبين فى هذا الموضع الا بيانا ذائعا ومقنعا
وقد قالوا
[1] ان السماء حيوان مطيع لله تعالى بحركته ومتقرب اليه لان كل حركة بالارادة فهى لغرض اذ لا يتصور ان يصور الفعل والحركة من حيوان الا اذا كان الفعل أولى به من الترك والا فلو استوى الفعل والترك لما تصور الفعل . ثم التقرب الى الله تعالى ليس معناه طلب الرضا والحذر من السخط فان الله تعالى يتقدس عن السخط والرضا وان أطلق احد هذه الالفاظ فعلى سبيل المجاز ويكنى بها عن ارادة العقاب وارادة الثواب ولا يجوز ان يكون التقرب بطلب القرب منه فى المكان فانه محال فلا يبقى الا طلب القرب فى الصفات فان الوجود الاكمل وجوده وكل وجود فبالاضافة الى وجوده ناقص وللنقصان درجات وتفاوت فالملك اقرب اليه صفة لا مكانا وهو المراد بالملائكة المقربين أى الجواهر العقلية التى لا تتغير ولا تستحيل ولا تفنى وتعلم الاشياء على ما هى عليه والانسان كلما ازداد قربا من الملك فى الصفات ازداد قربا من الله تعالى ومنتهى طبيعة الآدميين التشبه بالملائكة . واذا ثبت ان هذا معنى التقرب الى الله وانه يرجع الى طلب القرب منه فى الصفات وذلك للآدمى بان يعلم حقائق الاشياء وبان يبقى بقاء مؤيدا على اكمل أحواله الممكن له فان البقاء على الكمال الاقصى هو لله تعالى والملائكة المقربون كل ما يمكن لهم من الكمال فهو حاضر معهم فى الوجود اذ ليس فيهم شىء بالقوة حتى يخرج الى الفعل فاذا كمالهم فى الغاية القصوى بالاضافة الى ما سوى الله والملائكة السماوية هى عبارة عن النفوس المحركة للسماوات وفيها ما بالقوة وكمالاتها منقسمة الى ما هو بالفعل كالشكل الكرى والهيئة وذلك حاضر والى ما هو بالقوة وهو الهيئة فى الوضع والاين وما من وضع معين الا وهو ممكن له ولكن ليس له سائر الاوضاع بالفعل فان الجمع بين جميعها غير ممكن فلما لم يمكنها استيفاء آحاد الاوضاع على الدوام قصد استيفاءها بالنوع فلا يزال يطلب وضعا بعد وضع واينا بعد أين ولا ينقطع قط هذا الامكان فلا تنقطع هذه الحركات وانما قصده التشبه بالمبدا الاول فى نيل الكمال الاقصى على حسب الامكان فى حقه وهو معنى طاعة الملائكة السماوية لله تعالى وقد حصل لها التشبه من وجهين أحدهما استيفاء كل وضع ممكن له بالنوع وهو المقصود بالقصد الاول والثانى ما يترتب على حركته من اختلاف النسب فى التثليث والتربيع والمقارنة والمقابلة واختلاف الطوالع بالنسبة الى الارض فيفيض منه الخير على ما تحت فلك القمر وتحصل منه هذه الحوادث كلها فهذا وجه استكمال النفس السماوية وكل نفس عاقلة فمتشوقة الى استكمال بذاتها [2] قلت كل ما حكاه عن الفلاسفة فهو مذهبهم أو لازم عن مذهبهم او يمكن ان ينزل القول فيه على مذهبهم الا ما حكاه من ان السماء تطلب بحركتها الاوضاع الجزئية التى لا تتناهى فان ما لا نهاية له غير مطلوب اذ كان غير موصول اليه ولم يقله احد الا ابن سينا ومعاندة أبى حامد لهذا القول كافية فيما سيأتى بعد .
[3] والذى تقصده السماء عند القوم انما هى الحركة نفسها بما هى حركة وذلك ان كمال الحى بما هو حى هى الحركة وانما لحق السكون ههنا الحيوان الكائن الفاسد بالعرض اعنى من قبل ضرورة الهيولى وذلك ان التعب والكلال انما يدخل على هذا الحيوان من قبل انه هيولانى واما الحيوان الذى لا يلحقه تعب ولا نصب فواجب ان تكون حياته كلها وكماله فى الحركة وتشبهه بخالقه هو افادته الحياة لما ههنا بالحركة . [4] وليست هذه الحركة عند القوم من أجل ما ههنا على القصد الاول أعنى بالقصد الاول ان يكون الجرم السماوى انما خلق من اجل ما ههنا فان الحركة هو فعله الخاص الذى من اجله وجد فلو كانت هذه من اجل ما ههنا على القصد الاول لكان الجرم السماوى انما خلق من اجل ما ههنا ومحال عندهم ان يخلق الافضل من اجل الانقص لكن عن الافضل ولا بد يلزم وجود الانقص كالرئيس مع المرؤس الذى كماله فى غير الرئاسة وانما الرئاسة ظل كماله وكذلك العناية بما ههنا هى شبيهة بعناية الرئيس بالمرؤسين الذين لا نجاة لهم ولا وجود الا بالرئيس وبخاصة الرئيس الذى ليس يحتاج فى وجوده الاتم الافضل الى الرئاسة فضلا عن وجوده
الاعتراض
[5] قال ابو حامد والاعتراض على هذا هو ان فى مقدمات هذا الكلام ما يمكن النزاع فيه ولكنا لا نطول به ونعود الى الغرض الذى عينتموه آخرا ونبطله من وجهين ان طلب الاستكمال بالكون فى كل اين يمكن ان يكون له حماقة لا طاعة وما هذا الا كانسان لم يكن له شغل وقد كفى المؤونة فى شهواته وحاجاته فقام وهو يدور فى بلد او بيت ويزعم انه يتقرب الى الله تعالى وانه يستكمل بان يحصل لنفسه الكون فى كل مكان امكن وزعم ان الكون فى الاماكن ممكن له وليس يقدر على الجمع بينها بالعدد فاستوفاه بالنوع فان فيه استكمالا وتقربا فيسفه عقله فيه ويحمل على الحماقة ويقال الانتقال من حيز الى حيز ومن مكان الى مكان ليس كمالا يعتد به او يتشوف اليه ولا فرق بين ما ذكروه وبين هذا [6] قلت قد يظن ان هذا الكلام لسخفه يصدر عن أحد رجلين اما رجل جاهل واما رجل شرير وأبو حامد مبرأ من هاتين الصفتين ولكن قد يصدر من غير الجاهل قول جاهلى ومن غير الشرير قول شريرى على جهة الندور ولكن يدل هذا على قصور البشر فيما يعرض لهم من الفلتات . [7] فانه ان سلمنا لابن سينا ان الفلك يقصد بحركته تبديل الاوضاع وكان تبديل اوضاعه من الموجودات التى ههنا هو الذى يحفظ وجودها بعد ان يوجدها وكان هذا الفعل منه دائما فاى عبادة اعظم من هذه العبادة بمنزلة لو ان انسانا تكلف ان يحرس مدينة من المدن من عدوها بالدوران حولها ليلا ونهارا أما كنا نرى ان هذا الفعل من اعظم الافعال قربة الى الله تعالى . وأما لو فرضنا حركة هذا الرجل حول المدينة للغرض الذى حكى هو عن ابن سينا من انه لا يقصد فى حركته الا الاستكمال بأينات غير متناهية لقيل فيه انه رجل مجنون وهذا هو معنى قوله سبحانه انك لن تخرق الارض ولن تبلغ الجبال طولا [8] واما قوله فيه انه لما لم يمكنها استيفاء الآحاد بالعدد او جميعها استوفتها بالنوع فانه كلام مختل غير مفهوم الا ان يريد ان الحركة لما لم يمكن فيها ان تكون باقية باجزائها كانت باقية بكليتها وذلك ان من الحركات ما هى غير باقية لا باجزائها ولا بكليتها وهى الكائنة الفاسدة ومنها ما هى باقية بنوعها فاسدة كائنة باجزائها ولكن مع هذا يقال فيها انها حركة واحدة على الوجوه التى فصلت فى غير ما موضع من كتبهم انه يقال فى الحركة انها واحدة [9] واما قوله لانه لما لم يمكنه استيفاؤها بالعدد استوفاها بالنوع فكلام باطل لان الحركة السماوية واحدة بالعدد وانما يقال هذا فى الحركات التى دون السماء الكائنة وذلك ان هذه لما لم يمكن فيها ان تكون واحدة بالعدد كانت واحدة بالنوع وباقية به من قبل بقاء الحركة الواحدة بالعدد [10] قال ابو حامد
والثانى
هو انا نقول ما ذكرتموه من الغرض حاصل بالحركة المغربية فلم كانت الحركة الاولى مشرقية وهلا كانت حركات الكل الى جهة واحدة فان كان فى اختلافها غرض فهلا اختلفت بالعكس فكانت التى هى مشرقية مغربية والتى هى مغربية مشرقية فان كل ما ذكرتموه من حصول الحوادث باختلاف الحركات من التثليثات والتسديسات وغير ما يحصل بعكسه . وكذا ما ذكروه من استيفاء الاوضاع والايون كيف ومن الممكن لها الحركة الى الجهة الاخرى فما بالها لا تتحرك مرة من جانب ومرة من جانب استيفاء لما يمكن لها ان كان فى استيفاء كل ممكن كمال فدل ان هذه خيالات لا حاصل لها وان اسرار ملكوت السماوات لا يطلع عليها بامثال هذه الخيالات وانما يطلع الله تعالى عليها انبياءه واولياءه على سبيل الالهام لا على سبيل الاستدلال ولذلك عجز الفلاسفة من عند اخرهم عن بيان السبب فى جهة الحركة واختيارها [11] قلت هذه معاندة سفسطانية وذلك ان النقلة من مسألة الى مسألة هو من فعل السفسطانية فانه كيف يلزم عن عجزهم ان عجزوا عن اعطاء السبب فى اختلاف جهات حركات السماء ان يعجزوا عن اعطاء السبب فى حركة السماء او ان لا يكون لحركتها علة وهذا كلام كله فى غاية الركاكة والضعف . [12] وأما هذه المسئلة فما اكثر فرحهم بها لانهم يظنون انهم قد عجزوا الفلاسفة فيها والسبب فى ذلك جهلهم بانحاء الطرق المسلوكة فى اعطاء الاسباب والمقدار الذى يطلب منها ويعطى فى شىء شىء من الموجودات فانه يختلف باختلاف طبائع الموجودات وذلك ان الاشياء البسيطة ليس لها سبب فيما يصدر عنها الانفس طبائعها وصورها واما الامور المركبة فتلفى لها اسباب فاعلة غير صورها وهى التى أوجبت تركبها واقتران اجزائها بعضها الى بعض .
مثال ذلك ان الارض ليس لها سبب فى ان كانت تهوى الى اسفل الا صفة الارضية وليس للنار سبب فى ان تعلو الى فوق الا نفس طبيعتها وصورتها وبهذه الطبيعة قيل انها مضادة للارض وكذلك الفوق والاسفل ليس لهما سبب به صارت احدى الجهتين أعلى والاخرى أسفل بل ذلك بمقتضى طباعهما واذا وجب اختلاف الجهات لانفسها واختلاف الحركات لاختلاف الجهات فليس ههنا سبب يعطى فى اختلاف الحركات الا اختلاف جهات المتحركات واختلاف الجهات لاختلاف طبائعها اعنى ان بعضها أشرف من بعض . [13] مثال ذلك ان الانسان اذا أحس الحيوان يقدم فى الحركة احدى رجليه من جهة من بدنه ثم يتبع بها الاخرى فقال لم كان الحيوان يقدم هذه الرجل ويؤخر الاخرى دون ان يكون الامر بالعكس لم يكن هنالك سبب يوفى فى ذلك الا ان يقال انه لا بد فى حركة الحيوان من ان يكون رجل يقدمها ورجل يعتمد عليها وذلك يوجب ان يكون للحيوان جهتان يمين ويسار وان اليمين هى التى تقدم ابتداء لقوة تختص بها وان اليسار هو الذى يتبع ابتداء فى الاكثر اليمين لقوة تختص بها وانه لم يمكن ان يكون الامر بالعكس اعنى ان تكون جهة اليمين هى جهة اليسار لان طبائع الحيوان تقتضى ذلك اما اقتضاء اكثريا واما دائما . [14] وكذلك الامر فى الاجرام السماوية اذ لو سأل سائل فقال لم تتحرك السماء من جهة دون جهة قيل لان لها يمينا ويسارا وبخاصة اذ قد ثبت من أمرها أنها حيوان الا انها يخصها ان جهة اليمين فى بعضها هى جهة اليسار فى البعض وهى مع هذا الجزء الواحد منها تتحرك الى الجهتين المتضادتين كالرجل الايسر الاعسر فكما انه لو سأل سائل فقال ان حركة الحيوان كانت تتم لو كان يمينه يساره ويساره يمينه فلم اختص اليمين بكونه يمينا واليسار بكونه يسارا لقيل له ليس لذلك سبب الا ان طبيعة الجهة المسماة يمينا اقتضت بجوهرها ان تكون يمينا والا تكون يسارا وطبيعة اليسار اقتضت بجوهرها ان تكون يسارا والا تكون يمينا وان الاشرف للجهة الاشرف كذلك اذا سأل سائل لما اختصت جهة اليمين فى الحركة العظمى بكونها يمينا وجهة اليسار بكونها يسارا وقد كان يمكن ان يكون الامر بالعكس كالحال فى افلاك الكواكب المتحيرة لم يكن له جواب الا ان يقال الجهة الاشرف اختصت بالجرم الاشرف كالحال فى اختصاص النار بفوق والارض باسفل .
[15] واما كون السماوات تتحرك بالحركتين المتضادتين ما عدا الحركة اليومية فلضرورة تضاد الحركات ههنا اعنى حركة الكون والفساد وليس فى طبيعة العقل الانسانى ان يدرك اكثر من هذا بامثال هذه الاقاويل وفى هذا الموضع [16] فلما اعترض عليهم ابو حامد هذه المسئلة وقال انه ليس لهم عليها جواب حكى فى ذلك جوابا عن بعض الفلاسفة فقال وقال بعضهم لما كان استكمالها يحصل بالحركة من أى جهة كانت وكانت انتظام الحوادث الارضية يستدعى اختلاف حركات وتعيين جهات كان الداعى لها الى اصل الحركة التقرب الى الله تعالى والداعى الى جهة الحركة افاضة الخير على العالم السفلى [17] قال وهذا باطل من وجهين . احدهما ان ذلك ان امكن ان يتخيل فلنقص بان مقتضى طبعه السكون احترازا عن الحركة والتغير وهو التشبه بالله تعالى على التحقيق فانه مقدس عن التغير والحركة تغير ولكنه اختار الحركة لافاضة الخير فانه كان ينتفع به غيره وليس تثقل عليه الحركة ولا تتعبه فما المانع من هذا الخيال . والثانى ان الحوادث تبنى على اختلاف النسب المتولدة من اختلاف جهات الحركات فلتكن الحركة الاولى مغربية وما عداها مشرقية وقد حصل به الاختلاف ويحصل به تفاوت النسب فلم تعينت جهة واحدة وهذه الاختلافات لا تستدعى الا أصل الاختلاف فاما جهة بعينها فليس باولى من نقيضها فى هذا المعنى [18] قلت ان هذا المتكلم رام ان يعطى السبب فى ذلك من قبل السبب الغائى لا من قبل الفاعل .
[19] وليس يشك احد من الفلاسفة ان هنالك سببا غائيا على القصد الثانى هو ضرورى فى وجود ما ههنا وان كان لم يوقف عليه بعد على التفصيل لكن لا يشك انه ما من حركة ههنا ولا مسير ولا رجوع للكواكب الا ولها مدخل فى وجود ما ههنا حتى لو اختلف منها شىء لاختل الموجود ههنا . [20] ولكن كثيرا من هذه الاسباب الجزئية اما ان لا يوقف عليها اصلا واما ان يوقف عليها بعد زمان طويل وتجربة طويلة مثل ما يحكى ان الحكيم اثبته فى كتابه فى التدبيرات الفلكية الجزئية . فاما الامور الكلية فالوقوف عليها يسهل واصحاب علوم التنجيم قد وقفوا على كثير منها وقد ادرك فى زماننا هذا كثير مما وقفت عليه الامم السالفة من هذا المعنى كالكلدانيين وغيرهم فلذلك لا ينبغى الا يعتقد ان لذلك حكمة فى الموجودات اذ قد ظهر بالاستقراء ان جميع ما يظهر فى السماء هو لموضع حكمة غائية وسبب من الاسباب الغائية فانه اذا كان الامر فى الحيوان كذلك فهو احرى ان يكون فى الاجرام السماوية وقد ظهر فى الحيوان والانسان نحو من عشرة آلاف حكمة فى زمان قدره الف سنة فلا يبعد ان يظهر فى آباد السنين الطويلة كثير من الحكمة التى فى الاجرام السماوية وقد نجد الاوائل رمزوا فى ذلك رموزا يعلم تأويلها الحكماء الراسخون فى العلم وهم الحكماء المحققون [21] واما الاول وهو قوله ان لقائل ان يقول ان التشبه بالله يقتضى له ان يكون ساكنا لان الله تعالى يتقدس عن الحركة لكن اختار الحركة لما فيها من افاضة الخير على الكائنات فانه كلام مختل فان الله ليس بساكن ولا متحرك وان يتحرك الجسم افضل له من ان يسكن فاذا تشبه الموجود بالله فانما يتشبه به بكونه فى افضل حالاته وهى الحركة [22] واما الجواب الثانى فقد تقدم الجواب عنه
المسئلة السادسة عشر فى ابطال قولهم ان نفوس السماوات مطلعة على جميع الجزئيات الحادثة فى هذا العالم
وان المراد باللوح المحفوظ نفوس السماوات وان انتقاش جزئيات العالم فيها يضاهى انتقاش المحفوظات فى القوة الحافظة المودعة فى دماغ الانسان لا انه جسم عريض صلب مكتوب عليه الاشياء كما يكتب الصبيان على اللوح لان تلك الكتابة تستدعى كثرتها اتساع المكتوب عليه واذا لم يكن للمكتوب نهاية لم يكن للمكتوب عليه نهاية ولا يتصور جسم لا نهاية له ولا يمكن خطوط لا نهاية لها على جسم ولا يمكن تعريف اشياء لا نهاية لها بخطوط معدودة [1] وقد زعموا ان الملائكة السماوية هى نفوس السماوات وان الملائكة الكرويين المقربين هى العقول المجردة التى هى جواهر قائمة بانفسها لا تتحيز ولا تتصرف فى الاجسام وان هذه الصور الجزئية تفيض على النفوس السماوية منها وهى أشرف من الملائكة السماوية لانها مفيدة وتلك مستفيدة والمفيد أشرف من المستفيد ولذلك عبر عن الاشرف بالقلم فقال تعالى علم بالقلم لانه كالنقاش المقيد مثل القلم وشبه المستفيد باللوح هذا مذهبهم والنزاع فى هذه المسئلة يخالف النزاع فيما قبلها فان ما ذكروه من قبل ليس محالا اذ منتهاه كون السماء حيوانا متحركا لغرض وهو ممكن واما هذه فترجع الى اثبات علم لمخلوق بالجزئيات التى لا نهاية لها وهذا ربما يعتقد استحالته فيطالب بالدليل عليه لانه تحكم فى نفسه [2] قلت هذا الذى حكاه لم يقله احد من الفلاسفة فى علمى الا ابن سينا اعنى ان الاجرام السماوية تتخيل فضلا على ان تتخيل خيالات لا نهاية لها والاسكندر يصرح فى مقالته المسماة بمبادى الكل ان هذه الاجرام ليست متخيلة لان الخيال انما كان فى الحيوان من اجل السلامة وهذه الاجرام لا تخاف الفساد فالخيالات فى حقها باطل وكذلك الحواس ولو كان لها خيالات لكان لها حواس لان الحواس شرط فى الخيالات فكل متخيل حساس ضرورة وليس ينعكس . [3] وعلى هذا لا يصح تأويل اللوح المحفوظ على ما حكاه عنهم واما تأويل العقول المفارقة التى تحرك فلكا فلكا على جهة الطاعة لها ملائكة مقربين فتأويل جار على اصولهم وكذلك تسمية نفوس الافلاك ملائكة سماوية اذا قصد مطابقة ما أدى اليه البرهان وما أتى به الشرع [4] قال ابو حامد
واستدلوا
فيه بان قالوا ثبت ان الحركة الدورية ارادية والارادة تتبع المراد والمراد الكلى لا يتوجه اليه الا ارادة كلية والارادة الكلية لا يصدر منها شىء فان كل موجود بالفعل معين جزئى والارادة الكلية نسبتها الى آحاد الجزئيات على وتيرة واحدة فلا يصدر عنها شىء جزئى بل لا بد من ارادة جزئية للحركة المعينة . فللفلك بكل حركة جزئية معينة من نقطة الى نقطة معينة ارادة جزئية لتلك الحركة فله لا محالة تصور لتلك الحركات الجزئية بقوة جسمانية اذ الجزئيات لا تدرك الا بالقوى الجسمانية فان كل ارادة فمن ضرورتها تصور لذلك المراد أى علم به سواء كان جزئيا او كليا . ومهما كان للفلك تصور لجزئيات الحركات واحاطة بها احاط لا محالة بما يلزم منها من اختلاف النسب مع الارض من كون بعض اجزائه طالعة وبعضها غاربة وبعضها فى وسط سماء قوم وتحت قوم وكذلك يعلم ما يلزم من اختلاف النسب التى تتجدد بالحركة من التثليث والتسديس والمقابلة والمقارنة الى غير ذلك من الحوادث السماوية وسائر الحوادث الارضية تستند الى الحوادث السماوية اما بغير واسطة واما بواسطة واحدة واما بوسائط كثيرة وعلى الجملة فكل حادث فله سبب حادث الى ان ينقطع التسلسل بالارتقاء الى الحركة السماوية الابدية التى بعضها سبب للبعض فاذا الاسباب والمسببات ترتقى فى سلسلتها الى الحركات الجزئية السماوية فالمتصور للحركات متصور للوازمها ولوازم لوازمها الى آخر السلسلة .
ولهذا يطلع على ما يحدث فان كل ما سيحدث فحدوثه واجب عن علته فمهما تحققت العلة تحقق المعلول ونحن انما لا نعلم ما يقع فى المستقبل لانا لا نعلم جميع أسبابها ولو علمنا جميع الاسباب لعلمنا المسببات فانا مهما علمنا ان النار سيلتقى بالقطن مثلا فى وقت معين فنعلم احتراق القطن ومهما علمنا ان شخصا سياكل فنعلم انه سيشبع واذا علمنا ان شخصا سيتخطى الموضع الفلانى الذى فيه كنز مغطى بشىء خفيف اذا مشى عليه الماشى تعثر رجله بالكنز وعرفه فنعلم انه سيستغنى بوجود الكنز ولكن هذه الاسباب لا نعلمها وربما نعلم بعضها فيقع لنا حدس بوقوع المسبب فان عرفنا اغلبها او اكثرها حصل لنا ظن ظاهر بالوقوع فلو حصل لنا العلم بجميع الاسباب لحصلت المعرفة بجميع المسببات الا ان السماويات كثيرة ثم لها اختلاط بالحوادث الارضية وليس فى القوة البشرية الاطلاع عليه ونفوس السماوات مطلعة عليها لاطلاعها على السبب الاول ولوازمها ولوازم لوازمها الى آخر السلسلة ولهذا زعموا ان النائم يرى فى نومه ما يكون فى المستقبل وذلك باتصاله باللوح المحفوظ ومطالعته ومهما اطلع على الشىء ربما بقى ذلك بعينه فى حفظه وربما تسارعت القوة المتخيلة الى محاكاتها فان من غريزتها محاكاتها الاشياء بامثلة تناسبها بعض المناسبة او الانتقال منها الى اضدادها فينمحى المدرك الحقيقى عن الحفظ ويبقى مثال الخيال فى الحفظ فيحتاج الى تعبير ما يمثل الخيال الرجل بشجر والزوجة بخف والخادم ببعض اوانى الدار وحافظ مال البر والصدقات بزيت البذر فان البذر سبب للسراج الذى هو سبب الضياء وعلم التعبير يتشعب عن هذا الاصل وزعموا ان الاتصال بتلك النفوس مبذول اذ ليس ثم حجاب ولكنا فى يقظتنا مشغولون بما تورده الحواس والشهوات علينا فاشتغالنا بهذه الامور الحسية صرفنا عنه واذا سقط عنا فى النوم بعض اشتغال الحواس ظهر به استعداد ما للاتصال وزعموا ان النبى المصطفى يطلع على الغيب بهذا الطريق الا ان القوة النفسية النبوية قد تقوى قوة لا تستغرقها الحواس الظاهرة فلا جرم يرى هو فى اليقظة ما يراه غيره فى المنام ثم القوة الخيالية تمثل له ايضا ما رآه وربما يبقى الشىء بعينه فى ذكره وربما يبقى مثاله فيفتقر مثل هذا الوحى الى التأويل كما يفتقر مثل ذلك المنام الى التعبير ولو لا ان جميع الكائنات ثابتة فى اللوح المحفوظ لما عرف الانبياء الغيب فى يقظة ولا منام لكن جف القلم بما هو كائن الى يوم القيامة ومعناه هذا الذى ذكرناه .
فهذا ما اردنا ان نورده ليفهم مذهبهم [5] قلت قد قلنا ان هذا الرأى ما نعلم احدا قال به الا ابن سينا وأما الدليل الذى حكاه عنه فهو واهى المقدمات وان كانت مقنعة جدلية وذلك انه يضع ان كل مفعول جزئى فانه انما يصدر عن المتنفس من قبل تصور جزئى لذلك المفعول وحركات جزئية بها يكون ذلك المفعول الجزئى ثم يضيف الى هذه المقدمة الكبرى مقدمة صغرى وهى ان السماء متنفسة يصدر عنها افعال جزئية فيلزم عن ذلك ان يكون يصدر عنها ما يصدر من المفعولات الجزئية والافعال الجزئية عن تصور جزئى وهو الذى يسمى خيالا وهذا ليس يظهر فى الصنائع فقط بل فى كثير من الحيوان الذى يفعل افعالا محدودة كالنحل والعنكبوت وغير ذلك . [6] والعناد لهذه المقدمات انه ليس يصدر فعل جزئى عن ذوى العقول الا من جهة ما ذلك المعنى متخيل خيالا عاما فتصدر عنه امور جزئية لا نهاية لها . مثال ذلك ان الصانع انما تصدر عنه صورة الخزانة من جهة خيال كلى عام لا يختص بخزانة دون خزانة وكذلك الامر فيما يصدر من الصنائع بالطبع عن الحيوانات وكان هذه الخيالات هى واسطة بين الادراكات الكلية والجزئية اعنى انها واسطة بين حد الشىء وخياله الخاص به فالاجرام السماوية ان كانت تتخيل فبمثل هذا الخيال الذى هو من طبيعة الكلى لا الخيال الجزئى المستفاد من الحواس ولا يمكن ان تكون افعالنا صادرة عن التصور الجزئى ولذلك ما يرى القوم ان الصور الخيالية التى تصدر عنها افعال الحيوانات المحدودة هى كالمتوسطة بين المعقولات والصور الخيالية الشخصية مثل الصورة التى يفر بها البغاث من الجوارح والتى بها تصنع النحل بيوتها واما الصانع الذى يحتاج الى مثال جزئى محسوس فهو الذى ليس عنده هذا المثال الكلى الذى هو ضرورى فى صدور ما يصدر عنه من الجزئيات .
[7] وهذا الخيال الكلى هو الباعث للارادة الكلية التى لا تقصد شخصا دون شخص واما الارادات الجزئية فهى التى تقصد شخصا دون شخص من النوع الواحد وهذا لا يوجد فى الاجرام السماوية واما ان توجد ارادة عامة للشىء الكلى بما هو كلى فهو مستحيل لان الكلى ليس له وجود خارج الذهن ولا هو كائن فاسد فتقسيمه اولا الارادة الى كلية وجزئية غير صواب اللاهم الا ان يقال ان الاجرام السماوية تتحرك نحو حدود الاشياء بغير ان يقترن الحد بتخيل شخص من اشخاص الموجودات بخلاف ما هو الامر عندنا . [8] وقوله ان الارادة الكلية ليس يحصل عنها جزئى خطأ اذا فهم من الارادة الكلية ما لا يخص شخصا دون شخص بل خيال عام كحال الملك فى اتخاذه الاجناد والمقاتلة وأما ان فهم من الارادة تعلقها بالمعنى الكلى بعينه فليس تتعلق به ارادة أصلا ولا توجد ارادة بهذه الصفة الا من الجهة التى قلنا فالاجرام السماوية ان تبين من امرها انها تعقل ما ههنا من جهة ما تتخيل فذلك من جهة الخيالات العامة التى تلزم الحدود لا من جهة الخيالات الجزئية التى تلزم الاحساسات والاظهر ان لا يكون ذلك عن التصور الجزئى وبخاصة اذا قيل ان ما يصدر عنها ههنا انما يصدر على القصد الثانى . [9] لكن مذهب القوم انها تعقل انفسها وتعقل ما ههنا وهل تعقل ما ههنا على انه غير ذواتها فيه نظر يفحص عنه فى المواضع الخاصة به وبالجملة ان كانت عالمة فاسم العلم مقول على علمنا وعلمها باشتراك الاسم [10] واما ما يقوله فى هذا الفصل فى سبب الرؤيا والوحى فهو شىء انفرد به ابن سينا وآراء القدماء فى ذلك غير هذا الرأى واما وجود علم لاشخاص غير متناهية بالفعل من جهة ما هو علم شخصى فشىء ممتنع واعنى بالعلم الشخصى الادراك المسمى خيالا ولم يكن معنى لادخال مسألة الرؤيا والوحى فى هذا الموضع الا ان يتطرق بذلك الى كثرة المعاندة وهو فعل سفسطانى لا جدلى .
[11] وهذا الذى قلته من أمر تخيل الاجرام السماوية خيالات متوسطة بين الخيالات الجزئية والكلية هو قول مقنع والذى يلزم عن أصول القوم ان الاجرام السماوية لا تتخيل اصلا لان هذه الخيالات كما قلنا انما هى لموضع السلامة سواء كانت عامة او خاصة وهى ايضا من ضرورة تصورنا بالعقل ولذلك كان تصورنا كائنا فاسدا وتصور الاجرام السماوية اذ كان غير كائن ولا فاسد فيجب ان لا يقترن بخيال والا يستند اليه بوجه من الوجوه ولذلك ليس ذلك الادراك لا كليا ولا جزئيا بل يتحد هنالك العلمان ضرورة أعنى الكلى والجزئى وانما يتميز ههنا فى المواد من قبل تلك ومن هذه الجهة وقع الاعلام بالغيوب والرؤيا وما أشبه ذلك وهذا يبين على التمام فى موضعه [12] قال ابو حامد
والجواب
ان نقول بم تنكرون على من يقول ان النبى يعرف الغيب بتعريف الله تعالى على سبيل الابتداء وكذا من يرى فى المنام فانما يعرفه بتعريف الله تعالى او بتعريف ملك من الملائكة فلا يحتاج الى شىء مما ذكرتموه فلا دليل فى هذا ولا دليل لكم فى ورود الشرع باللوح والقلم فان أهل الشرع لم يفهموا من اللوح والقلم هذا المعنى قطعا فلا مسك فى الشرعيات ينفى التمسك بمسالك العقول وما ذكرتموه وان اعترف بامكانه مهما لم يشترط نفى النهاية عن هذه المعلومات فلا يعرف وجوده ولا يتحقق كونه وانما السبيل فيه ان يتعرف من الشرع لا من العقل واما ما ذكرتموه من الدليل العقلى اولا فمبنى على مقدمات كثيرة لسنا نطول بابطالها ولكنا ننازع فى ثلاث مقدمات منها قولكم ان حركة السماء ارادية وقد فرغنا من هذه المسئلة وابطال دعواكم فيها الثانية انه ان سلم ذلك مسامحة له لكم فقولكم انه يفتقر الى تصور جزئى للحركات الجزئية فغير مسلم بل ليس ثم جزء عندكم فى الجسم فانه شىء واحد وانما يتجزى بالوهم ولا فى الحركة فانها واحدة بالاتصال فيكفى تشوقها الى استيفاء الايون الممكنة لها كما ذكروه وكيفها التصور الكلى والارادة الكلية . ولنمثل للارادة الكلية والجزئية مثالا ليفهم غرضهم فاذا كان للانسان غرض كلى فى أن يحج بيت الله تعالى مثلا فهذه الارادة الكلية لا تصدر منها الحركة لان الحركة تقع جزئية فى جهة مخصوصة بمقدار مخصوص بل لا يزال يتجدد للانسان فى توجهه الى البيت تصور بعد تصور المكان الذى يتخطاه والجهة التى يسلكها ويتبع كل تصور جزئى ارادة جزئية للحركة عن المحل الموصول اليه بالحركة فهذا ما أرادوه بالارادة الجزئية التابعة للتصور الجزئى وهو مسلم لان الجهات متعددة فى التوجه الى مكة والمسافة غير متعينة فيفتقر تعيين مكان عن مكان وجهة عن جهة الى ارادة اخرى جزئية .
وأما الحركة السماوية فلها وجه واحد فان الكرة انما تتحرك على نفسها وفى حيزها لا تجاوزها والحركة المرادة وليس ثم الا وجه واحد وضرب واحد وجسم واحد فهو كهوى الحجر الى اسفل فانه يطلب الارض فى اقرب طريق وأقرب الطرق الخط المستقيم فتعين الخط المستقيم فلم يفتقر فيه الى تجدد سبب حادث سوى الطبيعة الكلية الطالبة للمركز مع تجدد القرب والبعد والوصول الى حد والصدور عنه فكذلك يكفى فى تلك الحركة الارادة الكلية للحركة ولا يفتقر الى مزيد فهذه مقدمة تحكموا بوضعها [13] قلت أما قول ابى حامد والجواب ان يقال بم تنكرون الى قوله فلا يحتاج الى شىء مما ذكرتموه هو جواب من جنس المسموع لا من جنس المعقول فلا معنى لادخاله فى هذا الكتاب والفلسفة تفحص عن كل ما جاء فى الشرع فان ادركته استوى الادراكان وكان ذلك أتم فى المعرفة وان لم تدركه [14] أعلمت بقصور العقل الانسانى عنه وان يدركه الشرع فقط . واعتراضه عليهم فى تأويل اللوح والقلم هو شىء خارج عن هذه المسئلة فلا معنى ايضا لادخاله وهذا التأويل فى علم الغيب لابن سينا ليس بشىء [15] واما المعاندة العقلية التى اتى بها فى هذا الباب لابن سينا فهى معاندة صحيحة فانه ليس للسماء حركات جزئية فى مسافات جزئية حتى يقتضى ذلك ان يكون لها تخيل فان المتنفس الذى يتحرك حركات جزئية فى امكنة جزئية له لا محالة تخيل لتلك التى يتحرك عليها ولتلك الحركات اذا كانت تلك المسافات غير مدركة له بالبصر والمستدير كما قال انما يتحرك من حيث هو مستدير حركة واحدة وان كان يتبع تلك الحركة الواحدة حركات كثيرة متفننة جزئية فيما دونها من الموجودات فانه ليس المقصود عندهم من تلك الجزئيات الا حفظ الانواع فقط التى تلك الجزئيات جزئيات لها لا وجود جزئى جزئى من تلك الجزئيات من جهة ما هو جزئى فانه ان كان الامر كذلك لزم ان تكون السماء ولا بد متخيلة فالنظر انما هو فى الجزئيات الحادثة عنها فى هل هى مقصودة لانفسها او لحفظ النوع فقط وليس يمكن ان يبين هذا فى هذا الموضع لكن يظهر ان ههنا ولا بد عناية بالجزئيات من جهة وجود المنامات الصادقة وما يشبه ذلك من تقدمة المعرفة بما يحدث فى المستقبل وهى فى الحقيقة عناية بالنوع
المقدمة الثالثة
[16] قال ابو حامد وهو التحكم البعيد جدا قولهم انه اذا تصور الحركات الجزئية تصور ايضا توابعها ولوازمها وهذا هوس محض كقول القائل ان الانسان اذا تحرك وعرف حركته ينبغى أن يعرف ما يلزم من حركته من موازاة ومجاورة وهو نسبته الى الاجسام التى فوقه وتحته ومن جوانبه وانه اذا مشى فى شمس ينبغى ان يعلم المواضع التى يقع عليها ظله والمواضع التى لا يقع وما يحصل من ظله من البرودة يقطع الشعاع فى تلك المواضع وما يحصل من الانضباط لاجزاء الارض تحت قدمه وما يحصل من التفرق فيها وما يحصل فى اخلاطه فى الباطن من الاستحالة بسبب الحركة الى الحرارة وما يستحيل من جزائه الى العرق وهلم جرا الى جميع الحوادث فى بدنه وفى غيره من بدنه مما الحركة علة فيه أو شرط أو مهيئ او معد وهو هوس لا يتخيله عاقل ولا يغتر به الا جاهل والى هذا يرجع هذا التحكم . على انا نقول هذه الجزئيات المفصلة المعلومة لنفس الفلك هى الموجودة فى الحال أو ينضاف اليها ما يتوقع كونها فى الاستقبال فان قصرتموه على الموجود فى الحال بطل اطلاعه على الغيب واطلاع الانبياء فى اليقظة وسائر الخلق فى النوم على ما سيكون فى الاستقبال بواسطته ثم بطل مقتضى الدليل فانه تحكم بان من عرف الشىء عرف لوازمه وتوابعه حتى لو عرفنا جميع أسباب الاشياء لعرفنا جميع الحوادث المستقبلة وأسباب جميع الحوادث حاضرة فى الحال فانها هى الحركة السماوية ولكن تقتضى المسبب اما بواسطة أو بوسائط كثيرة .
واذا تعدى الى المستقبل لم يكن له آخر فكيف يعرف تفصيل الجزئيات فى الاستقبال الى غير نهاية وكيف يجتمع فى نفس مخلوق فى حالة واحدة من غير تعاقب علوم جزئية مفصلة لا نهاية لاعدادها ولا غاية لآحادها ومن لا يشهد له عقله باستحالة ذلك فلييأس من عقله . فان قلبوا علينا هذا فى علم الله تعالى فليس تعلق علم الله بالاتفاق بمعلوماته على نحو تعلق العلوم التى هى للمخلوقات بل مهما دار نفس الفلك دورة نفس الانسان كان من قبيل نفس الانسان فانه شاركه فى كونه مدركا للجزئيات بواسطة فان لم يلتحق به قطعا كان الغالب على الظن انه من قبيله فان لم يكن غالبا على الظن فهو ممكن والامكان يبطل دعواهم القطع بما قطعوا به فان قيل حق النفس الانسانية فى جوهرها ان تدرك ايضا جميع الاشياء ولكن اشتغالها بنتائج الشهوة والغضب والحرص والحقد والحسد والجوع والالم وبالجملة عوارض البدن وما يورده الحواس عليه حتى اذا اقبلت النفس الانسانية على شىء واحد شغلها عن غيره . واما النفوس الفلكية فبرية عن هذه الصفات لا يعتريها شاغل ولا يستغرقها هم وألم واحساس فعرفت جميع الاشياء قلنا وبم عرفتم انه لا شاغل لها وهلا كانت عبادتها واشتياقها الى الاول مستغرقا لها وشاغلا لها عن تصور الجزئيات المفصلة أو ما الذى يحمل تقدير مانع آخر سوى الغضب والشهوة وهذه الموانع المحسوسة ومن اين عرف انحصار المانع فى القدر الذى شاهدناه من أنفسنا وفى العقلاء شواغل من علو الهمة وطلب الرئاسة ما يستحيل تصوره عند الاطفال ولا يعتقدونها شاغلا ومانعا فمن اين يعرف استحالة ما يقوم مقامها فى النفوس الفلكية هذا ما أردنا ان نذكره فى العلوم الملقبة عندهم بالالهية [17] قلت اما استبعاده ان يكون ههنا عقل برىء من المادة يعقل الاشياء بلوازمها الذاتية على جهة الحصر لها فليس امتناعه من الامور المعروفة بانفسها ولا ايضا وجوب وجوده من الامور المعروفة بانفسها لكن القوم اعنى الفلاسفة يزعمون انه قد قام البرهان عندهم على وجود عقل بهذه الصفة .
[18] واما وجود خيالات غير متناهية فممتنع على كل جزئى متخيل واما وجود ما لا نهاية له فى العلم القديم وكيف يقع الاعلام بالجزئيات الحادثة فى المستقبل للانسان من قبل العلم القديم فامر يدعى القوم ان عندهم بيانه من قبل ان النفس تعقل من ذلك المعنى الكلى الذى فى العقل لا من الجزئى الذى يخص وقتها والاشخاص المعروفة عندها لان النفس هى بالقوة جميع الموجودات وما بالقوة فهو يخرج الى الفعل اما من قبل الامور المحسوسة واما من قبل طبيعة العقل المتقدمة على المحسوسات فى الوجود اعنى العقل الذى من قبله صارت الموجودات المحسوسة معقولة متقنة لا من جهة ان فى ذلك العلم خيالات لاشخاص لا نهاية لهم . [19] وبالجملة فيزعمون انه قد اتحد العلمان الكلى والجزئى فى العلم المفارق للمادة وانه اذا فاض ذلك العلم على ما ههنا انقسم الى كلى وجزئى وليس ذلك العلم لا كليا ولا جزئيا . [20] وهذا او ضده ليس يمكن ان يتبين فى هذا الموضع وانما التكلم فى هذه الاشياء فى هذا الموضع بمنزلة من اخذ مقدمات هندسية ليس لها شهرة تفعل فيها تصديقا ولا اقناعا فى بادئ الرأى فضرب بعضها ببعض اعنى جعل يعرض بعضها على بعض فان ذلك من أضعف أنواع الكلام وأخسه لانه ليس يقع بذلك تصديق برهانى ولا اقناعى .
[21] وكذلك العلم بالفروق التى بين نفوس الاجرام السماوية وبين نفس الانسان هى كلها مطالب غامضة ومتى تكلم فى شىء منها فى غير موضعه أتى الكلام فيها اما غريبا واما اقناعيا وفى بادئ الرأى أعنى من مقدمات ممكنة مثل قولهم ان النفس الغضبية والشهوانية تعوق النفس الانسانية عن ادراك ما شأن النفس ان تدركه فان هذه الاقاويل وامثالها يظهر من امرها انها ممكنة وانها تحتاج الى ادلة وانها يتطرق اليها امكانات كثيرة متقابلة [22] فهذا آخر ما رأينا ان نذكره فى تعريف الاقاويل التى وقعت فى هذا الكتاب فى المسائل الالهية وهى معظم ما فى هذا الكتاب . [23] ثم نقول بعد هذا ان شاء الله تعالى فى المسائل الطبيعية قال ابو حامد
اما الملقب بالطبيعيات فهى علوم كثيرة
[1] الى قوله [2] قلت اما ما عدده من اجناس العلم الطبيعى الثمانية فصحيح على مذهب ارسطو واما العلوم التى عددها على انها فروع له فليست كما عدها . [3] اما الطب فليس هو من العلم الطبيعى وهو صناعة عملية تاخذ مبادئها من العلم الطبيعى لان العلم الطبيعى نظرى والطب علمى واذا تكلمنا فى شىء مشترك للعلمين فمن جهتين مثل تكلمنا فى الصحة والمرض وذلك ان صاحب العلم الطبيعى ينظر فى الصحة والمرض من حيث هما من اجناس الموجودات الطبيعية والطبيب ينظر فيهما من حيث يحفظ أحدهما ويبطل الآخر أعنى انه ينظر فى الصحة من حيث يحفظها وفى المرض من حيث يزيله . واما علم احكام النجوم فليس هو ايضا منها وانما هو علم بتقدمة المعرفة بما يحدث فى العالم وهو من نوع الزجر والكهانة . ومن هذا الجنس هو ايضا علم الفراسة الا ان علم الفراسة هو علم بالامور الخفية الحاضرة لا المستقبلة . وعلم التعبير هو ايضا من نحو علوم تقدمة المعرفة بما يحدث وليس هذا الجنس من العلم لا نظريا ولا عمليا وان كان قد يظن به انه ينتفع به فى العمل . واما علوم الطلسمات فهى باطلة فانه ليس يمكن ان وضعنا ان للنصب الفلكية تأثيرا فى الامور المصنوعة ان يكون ذلك التأثير لها الا فى المصنوع لا ان يتعدى تأثير ذلك المصنوع الى شىء اخر خارج عنه .
واما علوم الحيل فهى داخلة فى باب التعجب ولا مدخل لها فى الصنائع النظرية . وأما الكيمياء فصناعة مشكوك فى وجودها وان وجدت فليس يمكن ان يكون المصنوع منها هو المطبوع بعينه لان الصناعة قصاراها الى ان تتشبه بالطبيعة ولا تبلغها فى الحقيقة واما هل تفعل شيئا يشبه فى الجنس الامر الطبيعى فليس عندنا ما يوجب استحالة ذلك ولا امكانه والذى يمكن ان يوقف منه على ذلك هو طول التجربة مع طول الزمان [4] واما الاربع مسائل التى ذكر فنحن نذكر واحدة واحدة منها [5] قال ابو حامد المسئلة الاولى حكمهم بان هذا الاقتران المشاهد فى الوجود بين الاسباب والمسببات اقتران تلازم بالضرورة وليس فى المقدور ولا فى الامكان ايجاد السبب دون المسبب ولا وجود المسبب دون السبب والثانية قولهم ان النفوس الانسانية جواهر قائمة بانفسها ليست منطبعة فى الجسم وان معنى الموت انقطاع علاقتها عن البدن بانقطاع التدبير والا فهو قائم بنفسه فى كل حال وزعموا ان ذلك عرف بالبرهان العقلى الثالثة قولهم ان هذه النفوس يستحيل عليها العدم بل هى اذا وجدت فهى ابدية سرمدية لا يتصور فناؤها الرابعة قولهم ان هذه النفوس يستحيل ردها الى الاجساد وانما لزم النزاع فى الاولى من حيث انه ينبنى عليها اثبات المعجزات الخارقة للعادة مثل قلب العصا ثعبانا واحياء الموتى وشق القمر ومن جعل مجارى العادات لازمة لزوما ضروريا أحال جميع ذلك وأولو ما فى القرآن من احياء الموتى وقالوا أراد به ازالة موت الجهل بحياة العلم وأولو تلقف العصا سحر السحرة على ابطال الحجة الالهية الظاهرة على يدى موسى شبهات المنكرين وأما شق القمر فربما انكروا وجوده وزعموا انه لم يتواتر ولم تثبت الفلاسفة من المعجزات الخارقة للعادات الا فى ثلاثة أمور أحدها فى القوة المتخيلة فانهم زعموا أنها اذا استولت وقويت ولم يستغرقها الحواس والاشتغال اطلعت على اللوح المحفوظ وانطبع فيها صور الجزئيات الكائنة فى المستقبل وذلك فى اليقظة للانبياء ولسائر الناس فى النوم فهذه خاصية النبوة للقوة المتخيلة الثانى خاصية فى القوة العقلية النظرية وهو راجع الى قوة الحدس وهو سرعة الانتقال من معلوم الى معلوم فرب ذكى اذا ذكر له المداول تنبه للدليل واذا ذكر له الدليل تنبه للمدلول من نفسه وبالجملة اذا خطر له الحد الاوسط تنبه للنتيجة واذا حضر فى ذهنه حد النتيجة خطر بباله الحد الاوسط الجامع بين طرفى النتيجة والناس فى هذا منقسمون فمنهم من يتنبه بنفسه ومنهم من يتنبه بأدنى تنبيه ومنهم من لا يدرك مع التنبيه الا بتعب كثير واذا جاز ان ينتهى طرف النقصان الى من لا حدس له اصلا حتى لا يتهيأ لفهم المعقولات مع التنبيه جاز ان ينتهى طرف القوة والزيادة الى ان يتنبه لكل المعقولات أو لاكثرها وفى أسرع الاوقات وأقربها .
ويختلف ذلك بالكمية فى جميع المطالب أو بعضها فى الكيفية حتى يتفاوت فى السرعة والقرب فرب نفس مقدسة صافية تستمر حدسا فى جميع المعقولات وفى اسرع الاوقات فهو النبى الذى له معجزة من القوة النظرية فلا يحتاج فى المعقولات الى تعلم بل كانه متعلم من نفسه وهو الذى وصف بانه يكاد زيتها يضىء ولو لم تمسسه نار نور على نور الثالث القوة النفسية العملية قد تنتهى الى حد تتأثر بها الطبيعيات وتتسخر ومثاله ان النفس منا اذا توهمت شيئا خدمتها الاعضاء والقوى التى فيها فتحركت الى الجهة المتخيلة المطلوبة حتى اذا توهم شيئا طيب المذاق تحلبت أشداقه وانتهضت القوة الملعبة الفياضة باللعاب من معادنه واذا تصور الوقاع انتهضت القوة فنشرت الالة بل اذا مشى على جذع ممدود على فضاء طرفاه على حائطين اشتد وهمه للسقوط فانفعل الجسم بتوهمه وسقط ولو كان ذلك على الارض لمشى عليه ولم يسقط وذلك لان الجسم والقوى الجسمانية خلقت خادمة مسخرة للنفوس ويختلف ذلك باختلاف صفاء النفوس وقوتها . فلا يبعد ان تبلغ قوة النفس الى حد تخدمه القوة الطبيعية فى غير بدنه لان نفسه ليست منطبعة فى بدنه الا ان له نوع نزوع وشوق الى تدبيره خلق ذلك فى جبلته فاذا جاز ان تطيعه اجسام بدنه لم يمتنع أن يطيعه غير بدنه فيتطلع نفسه الى هبوب ريح أو نزول مطر أو هجوم صاعقة أو تزلزل أرض تنخسف بقوم وذلك موقوف حصوله على حدوث برودة أو سخونة او حركة فى الهواء فيحدث من نفسه تلك السخونة او البرودة وتتولد منه هذه الامور من غير حضور سبب طبيعى ظاهر ويكون ذلك معجزة للنبى ولكن انما يحصل ذلك فى هواء مستعد للقبول ولا ينتهى الى ان ينقلب الخشب حيوانا او ينشق القمر الذى لا يقبل الانخراق فهذا مذهبهم فى المعجزات ونحن لا ننكر شيئا مما ذكروه وان ذلك مما يكون للانبياء وانما ننكر اقتصارهم عليه ومنعهم قلب العصى ثعبانا واحياء الموتى وغيره فلزم الخوض فى هذه المسئلة لاثبات المعجزات ولامر آخر وهو نصرة ما اطبق عليه المسلمون من ان الله تعالى قادر على كل شىء فلنخض فى المقصود [6] قلت اما الكلام فى المعجزات فليس فيه للقدماء من الفلاسفة قول لان هذه كانت عندهم من الاشياء التى لا يجب ان يتعرض للفحص عنها وتجعل مسائل فانها مبادى الشرائع والفاحص عنها والمشكك فيها يحتاج الى عقوبة عندهم مثل من يفحص عن سائر مبادى الشرائع العامة مثل هل الله موجود وهل السعادة موجودة وهل الفضائل موجودة وانه لا يشك فى وجودها وان كيفية وجودها هو امر الهى معجز عن ادراك العقول الانسانية والعلة فى ذلك ان هذه هى مبادى الاعمال التى يكون بها الانسان فاضلا ولا سبيل الى حصول العلم الا بعد حصول الفضيلة فوجب الا يتعرض للفحص عن المبادى التى توجب الفضيلة قبل حصول الفضيلة واذا كانت الصنائع العلمية لا تتم الا باوضاع ومصادرات يتسلمها المعلم اولا فاحرى ان يكون ذلك فى الامور العملية .
[7] واما ما حكاه فى اسباب ذلك عن الفلاسفة فهو قول لا اعلم احدا قال به الا ابن سينا واذا صح الوجود وامكن ان يتغير جسم عما ليس بجسم ولا قوة فى جسم بغير استحالة فان ما اعطى من ذلك السبب ممكن وليس كل ما كان ممكنا فى طبعه يقدر الانسان ان يفعله فان الممكن فى حق الانسان معلوم واكثر الممكنات فى أنفسها ممتنعة عليه فيكون تصديق النبى ان يأتى بخارق هو ممتنع على الانسان ممكن فى نفسه وليس يحتاج فى ذلك ان يضع ان الامور الممتنعة فى العقل ممكنة فى حق الانبياء . [8] واذا تأملت المعجزات التى صح وجودها وجدتها من هذا الجنس وأبينها فى ذلك كتاب الله العزيز الذى لم يكن كونه خارقا من طريق السماع كانقلاب العصى حية وانما ثبت كونه معجزا بطريق الحس والاعتبار لكل انسان وجد ويوجد الى يوم القيمة وبهذا فاقت هذه المعجزات سائر المعجزات . [9] فليكتف بهذا من لم يقنع بالسكوت عن هذه المسئلة وليعرف ان طريق الخواص فى تصديق الانبياء طريق آخر قد نبه عليه ابو حامد فى غير ما موضع وهو الفعل الصادر عن الصفة التى بها سمى النبى نبيا الذى هو الاعلام بالغيوب ووضع الشرائع الموافقة للحق والمفيدة من الاعمال ما فيه سعادة جميع الخلق . [10] واما ما حكاه فى الرؤيا عن الفلاسفة فلا أعلم أحدا قال به من القدماء الا ابن سينا والذى يقول به القدماء فى أمر الوحى والرؤيا انما هو عن الله تبارك وتعالى بتوسط موجود روحانى ليس بجسم وهو واهب العقل الانسانى عندهم وهو الذى تسميه الحدث منهم العقل الفعال ويسمى فى الشريعة ملكا [11] فلنعد الى ما قاله فى المسائل الاربع
المسئلة الاولى
[1] قال ابو حامد الاقتران بين ما يعتقد فى العادة سببا وما يعتقد مسببا ليس ضروريا عندنا بل كل شيئين ليس هذا ذاك ولا ذاك هذا ولا اثبات أحدهما متضمن لاثبات الآخر ولا نفيه متضمن لنفى الآخر فليس من ضرورة وجود احدهما وجود الاخر ولا من ضرورة عدم أحدهما عدم الاخر مثل الرى والشرب والشبع والاكل والاحتراق ولقاء النار والنور وطلوع الشمس والموت وجز الرقبة والشفاء وشرب الدواء واسهال البطن واستعمال المسهل وهلم جرا الى كل المشاهدات من المقترنات فى الطب والنجوم والصناعات والحرف وان اقترانهما لما سبق من تقدير الله سبحانه لخلقها على التساوق لا لكونه ضروريا فى نفسه غير قابل للفوات بل لتقدير وفى المقدور خلق الشبع دون الاكل وخلق الموت دون حز الرقبة وادامة الحياة مع حز الرقبة وهلم جرا الى جميع المقترنات وأنكر الفلاسفة امكانه وادعوا استحالته . والنظر فى هذه الامور الخارجة عن الحصر يطول فلنعين مثالا واحدا وهو الاحتراق والقطن مثلا مع ملاقاة النار فانا نجوز وقوع الملاقاة بينهما دون الاحتراق ونجوز حدوث انقلاب القطن رمادا محترقا دون ملاقاة النار وهم ينكرون جوازه وللكلام فى هذه المسئلة ثلاث مقامات [2] المقام الاول ان يدعى الخصم ان فاعل الاحتراق هو النار فقط وهو فاعل بالطبع لا بالاختيار فلا يمكنه الكف عما هو فى طبعه بعد ملاقاته لمحل قابل له وهذا مما ننكره بل نقول فاعل الاحتراق بخلق السواد فى القطن والتفرق فى اجزائه وجعله حراقا ورمادا هو الله تعالى اما بواسطة الملائكة أو بغير واسطة فاما النار فهى جماد لا فعل لها .
فما الدليل على انها الفاعل وليس لهم دليل الا مشاهدة حصول الاحتراق عند ملاقاة النار والمشاهدة تدل على الحصول عنده ولا تدل على الحصول به وانه لا علة سواه اذ لا خلاف فى ان ائتلاف الروح بالقوى المدركة والمحركة فى نطف الحيوانات ليس يتولد عن الطبائع المحصورة فى الحرارة والبرودة والرطوبة واليبوسة ولا ان الاب فاعل الجنين بايقاع النطفة فى الرحم ولا هو فاعل حياته وبصره وسمعه وسائر المعانى التى فيه ومعلوم انها موجودة عنده ولم يقل احد انها موجودة به بل وجودها من جهة الاول اما بغير واسطة واما بواسطة الملائكة الموكلين بهذه الامور الحادثة وهذا مما تقطع به الفلاسفة القائلون بالصانع والكلام معهم فقد تبين ان الوجود عند الشىء لا يدل انه موجود به . بل نبين هذا بمثال وهو ان الاكمه لو كان فى عينيه غشاوة ولم يسمع من الناس الفرق بين الليل والنهار لو انكشفت الغشاوة عن عينيه نهارا وفتح اجفانه فرأى الالوان ظن ان الادراك الحاصل فى عينيه لصور الالوان فاعلة فتح البصر وأنه مهما كان بصره سليما ومفتوحا والحجاب مرتفعا والشخص المقابل متلونا فيلزم لا محالة ان يبصر ولا يعقل الا يبصر حتى اذا غربت الشمس واظلم الهواء علم ان نور الشمس هو السبب فى انطباع الالوان فى بصره فمن أين يامن الخصم ان يكون فى المبادى للوجود علل واسباب تفيض منها هذه الحوادث عند حصول ملاقاة بينها الا انها ثابتة ليس تنعدم ولا هى اجسام متحركة فتغيب ولو انعدمت او غابت لادركنا التفرقة وفهمنا ان ثم سببا وراء ما شاهدناه وهذا ما لا مخرج عنه على قياس اصلهم .
ولهذا اتفق محققوهم على ان هذه الاعراض والحوادث التى تحصل عند وقوع الملاقاة بين الاجسام وعلى الجملة عند اختلاف نسبها انما تفيض من عند واهب ا لصور وهو ملك أو ملائكة حتى قالوا انطباع صورة الالوان فى العين يحصل من جهة واهب الصور وانما طلوع الشمس والحدقة السليمة والجسم المتلون معدات ومهيئات لقبول المحل هذه الصورة وطردوا هذا فى كل حادث وهذا يبطل دعوى من يدعى ان النار هى الفاعلة للاحتراق والخبز هو الفاعل للشبع والدواء هو الفاعل للصحة الى غير ذلك من الاسباب [3] قلت أما انكار وجود الاسباب الفاعلة التى تشاهد فى المحسوسات فقول سفسطانى والمتكلم بذلك اما جاحد بلسانه لما فى جنانه واما منقاد لشبهة سفسطانية عرضت له فى ذلك . ومن ينفى ذلك فليس يقدر ان يعترف ان كل فعل لا بد له من فاعل . واما ان هذه الاسباب مكتفية بنفسها فى الافعال الصادرة عنها او انما تتم أفعالها بسبب من خارج اما مفارق واما غير مفارق فامر ليس معروفا بنفسه وهو مما يحتاج الى بحث وفحص كثير . [4] وان ألفوا هذه الشبهة فى الاسباب الفاعلة التى يحس ان بعضها يفعل بعضا لموضع ما ههنا من المفعولات التى لا يحس فاعلها فان ذلك ليس بحق فان التى لا تحس اسبابها انما صارت مجهولة ومطلوبة من انها لا يحس لها أسباب فان كانت الاشياء التى لا تحس لها اسباب مجهولة بالطبع ومطلوبة فما ليس بمجهول فاسبابه محسوسة ضرورة وهذا من فعل من لا يفرق بين المعروف بنفسه والمجهول فما أتى به فى هذا الباب مغالطة سفسطانية .
[5] وايضا فما ذا يقولون فى الاسباب الذاتية التى لا يفهم الموجود الا بفهمها فانه من المعروف بنفسه ان للاشياء ذوات وصفات هى التى اقتضت الافعال الخاصة بموجود موجود وهى التى من قبلها اختلفت ذوات الاشياء واسماؤها وحدودها فلو لم يكن لموجود موجود فعل يخصه لم يكن له طبيعة يخصه ولو م يكن له طبيعة تخصه لما كان له اسم يخصه ولا حد وكانت الاشياء كلها شيئا واحدا ولا شيئا واحدا لان ذلك الواحد يسأل عنه هل له فعل واحد يخصه او انفعال يخصه أو ليس له ذلك فان كان له فعل يخصه فهنا افعال خاصة صادرة عن طبائع خاصة وان لم يكن له فعل يخصه واحد فالواحد ليس بواحد واذا ارتفعت طبيعة الواحد ارتفعت طبيعة الموجود واذا ارتفعت طبيعة الموجود لزم العدم . [6] واما هل الافعال الصادرة عن موجود موجود ضرورية الفعل فيما شأنه ان يفعل فيه أو هى أكثرية أو فيها الامران جميعا فمطلوب يستحق الفحص عنه فان الفعل والانفعال الواحد بين كل شيئين من الموجودات انما يقع باضافة من الاضافات التى لا تتناهى فقد تكون اضافة تابعة لاضافة ولذلك لا يقطع على ان النار اذا دنت من جسم حساس فعلت ولا بد لانه لا يبعد ان يكون هنالك موجود يوجد له الى الجسم الحساس اضافة تعوق تلك الاضافة الفاعلة للنار مثل ما يقال فى حجر الطلق وغيره لكن هذا ليس يوجب سلب النار صفة الاحراق ما دام باقيا لها اسم النار وحدها .
[7] واما ان الموجودات المحدثة لها اربعة أسباب فاعل ومادة وصورة وغاية فذلك شىء معروف بنفسه وكذلك كونها ضرورية فى وجود المسببات وبخاصته التى هى جزء من الشىء المسبب اعنى التى سموها قوم مادة وقوم شرطا ومحلا والتى يسميها قوم صورة وقوم صفة نفسية والمتكلمون يعترفون بان ههنا شروطا هى ضرورية فى حق المشروط مثل ما يقولون ان الحياة شرط فى العلم وكذلك يعترفون بان للاشياء حقائق وحدودا وانها ضرورية فى وجود الموجود ولذلك يطردون الحكم فى ذلك فى الشاهد والغائب على مثال واحد وكذلك يفعلون فى اللواحق اللازمة لجوهر الشىء وهو الذى يسمونه الدليل مثل ما يقولون ان الاتقان فى الموجود يدل على كون الفاعل عاقلا وكون الموجود مقصودا به غاية ما يدل على ان الفاعل له عالم به والعقل ليس هو شىء أكثر من ادراكه الموجودات باسبابها وبه يفترق من سائر القوى المدركة فمن رفع الاسباب فقد رفع العقل . [8] وصناعة المنطق تضع وضعا ان ههنا أسبابا ومسببات وان المعرفة بتلك المسببات لا تكون على التمام الا بمعرفة اسبابها فرفع هذه الاشياء هو مبطل للعلم ورفع له فانه يلزم الا يكون ههنا شىء معلوم أصلا علما حقيقيا بل ان كان فمظنون ولا يكون ههنا برهان ولا حد أصلا وترتفع أصناف المحمولات الذاتية التى منها تأتلف البراهين ومن يضع انه ولا علم واحد ضرورى يلزمه الا يكون قوله هذا ضروريا .
[9] واما من يسلم ان ههنا أشياء بهذه الصفة وأشياء ليست ضرورية وتحكم النفس عليها حكما ظنيا وتوهم انها ضرورية وليست ضرورية فلا ينكر الفلاسفة ذلك . [10] فان سموا مثل هذا عادة جاز والا فما ادرى ما يريدون باسم العادة هل يريدون انها عادة الفاعل أو عادة الموجودات أو عادتنا عند الحكم على هذه الموجودات ومحال ان يكون لله تعالى عادة فان العادة ملكة يكتسبها الفاعل توجب تكرر الفعل منه على الاكثر والله عز وجل يقول فلن تجد لسنت الله تبديلا ولن تجد لسنت الله تحويلا وان ارادوا انها عادة للموجودات فالعادة لا تكون الا لذى نفس وان كانت فى غير ذى نفس فهى فى الحقيقة طبيعة وهذا غير ممكن أعنى أن يكون للموجودات طبيعة تقتضى الشىء اما ضروريا واما اكثريا واما ان تكون عادة لنا فى الحكم على الموجودات فان هذه العادة ليست شيئا أكثر من فعل العقل الذى يقتضيه طبعه وبه صار العقل عقلا وليس تنكر الفلاسفة مثل هذه العادة فهو لفظ مموه اذا حقق لم يكن تحته معنى الا انه فعل وضعى مثل ما نقول جرت عادة فلان ان يفعل كذا وكذا يريد انه يفعله فى الاكثر وان كان هذا هكذا كانت الموجودات كلها وضعية ولم يكن هنا لك حكمة أصلا من قبلها ينسب الى الفاعل انه حكيم .
[11] فكما قلنا لا ينبغى ان يشك فى ان هذه الموجودات قد تفعل بعضها بعضا ومن بعض وانها ليست مكتفية بانفسها فى هذا الفعل بل بفاعل من خارج فعله شرط فى فعلها بل فى وجودها فضلا عن فعلها . [12] وأما ما جوهر هذا الفاعل أو الفاعلات ففيه اختلاف الحكماء من وجه ولم يختلفوا من وجه وذلك انهم كلهم اتفقوا على ان الفاعل الاول هو برىء عن المادة وان هذا الفاعل فعله شرط فى وجود الموجودات وفى وجود افعالها وان هذا الفاعل يتناول فعله هذه الموجودات بوساطة معقول له هو غير هذه الموجودات فبعضهم جعله الفلك فقط وبعضهم جعل مع الفلك موجودا آخر بريئا من الهيولى وهو الذى يسمونه واهب الصور والفحص عن هذه الآراء ليس هذا موضعه وأشرف ما تفحص عنه الفلسفة هو هذا المعنى فان كنت ممن يشتاق الى هذه الحقائق فاسلك الى الامر من بابه . [13] وانما وقع اختلافهم فى حدوث الصور الجوهرية وبخاصة النفسانية لانهم لم يقدروا ان ينسبوا هذه الى الحار والبارد والرطب واليابس التى هى اسباب ما تحدث ههنا من الطبائع عندهم وتفسد والدهرية هم الذين ينسبون كل ما يظهر ههنا مما ليس له سبب ظاهر الى الحار والبارد والرطب واليابس ويقولون ان عندما تمتزج هذه الاسطقسات امتزاجا ما تحدث هذه الاشياء على انها تابعة لتلك الامزجة مثل ما تحدث الالوان وسائر الاعراض وقد عنيت الفلاسفة بالرد على هؤلاء
المقام الثانى
[14] قال ابو حامد المقام الثانى مع من يسلم ان هذه الحوادث تفيض عن مبادى الحوادث ولكن الاستعداد لقبول الصور يحصل بهذه الاسباب المشاهدة الحاضرة الا ان تلك المبادى أيضا تصدر الاشياء عنها باللزوم والطبع لا على سبيل التروى والاختيار صدور النور من الشمس وانما افترقت المحال فى القبول لاختلاف استعدادها فان الجسم الصقيل يقبل شعاع الشمس ويرده حتى يستضىء به موضع آخر والمدر لا يقبل والهواء لا يمنع نفوذ نوره والحجر يمنع وبعض الاشياء يلين بالشمس وبعضها يتصلب وبعضها يبيض كثوب القصار وبعضها يسود كوجهه والمبدأ واحد والآثار مختلفة لاختلاف الاستعدادات فى المحل فكذا مبادى الوجود فياضة بما هو صادر منها لا منع عندها ولا بخل وانما التقصير فى القوابل . واذا كان كذلك فمهما فرضنا النار بصفتها وفرضنا قطنتين متماثلتين لاقتا النار على وتيرة واحدة فكيف يتصور ان تحترق احديهما دون الاخرى وليس ثم اختيار وعن هذا المعنى انكروا وقوع ابراهيم عليه السلام فى النار مع عدم الاحتراق وبقاء النار نارا وزعموا ان ذلك لا يمكن الا بسلب الحرارة من النار وذلك يخرجها عن كونها نارا أو بقلب ذات ابراهيم عليه السلام ورده حجرا أو شيئا لا يؤثر فيه النار ولا هذا ممكن ولا ذاك ممكن [15] قلت ان من زعم من الفلاسفة ان هذه الموجودات المحسوسة ليست فاعلة بعضها فى بعض وانما الفاعل لها مبدأ من خارج فهو لا يقدر ان يقول ان الذى يظهر من فعل بعضها فى بعض هو أمر كاذب بالكل ولكن يقول انها تفعل بعضها فى بعض استعدادا لقبولها الصور عن المبدأ الذى من خارج ولكن لست اعلم أحدا قال بهذا من الفلاسفة على الاطلاق وانما قالوا ذلك فى الصور الجوهرية وأما الاعراض فلا فانهم كلهم متفقون على ان الحرارة تفعل حرارة مثلها وكذلك سائر الكيفيات الاربع لكن من حيث يحفظ بها حرارة الناس الاسطقسية والحرارة التى تصدر من الاجرام السماوية .
[16] واما ما نسبه الى الفلاسفة من ان المبادى المفارقة تفعل بالطبع لا بالاختيار فلم يقل به احد يعتد به بل كل ذى علم فاعل عندهم باختيار لكن لموضع الفضيلة التى هنالك لا يصدر عندهم من الضدين الا افضلهما واختيارها ليس لشىء يكمل ذواتها اذ كان ليس فى ذاتها نقص بل ليكمل به من الموجودات من فى طباعه نقص . [17] وأما ما نسبه من الاعتراض على معجزة ابراهيم عليه السلام فشىء لم يقله الا الزنادقة من أهل الاسلام فان الحكماء من الفلاسفة ليس يجوز عندهم التكلم ولا الجدل فى مبادى الشرائع وفاعل ذلك عندهم محتاج الى الادب الشديد وذلك انه لما كانت كل صناعة لها مبادى وواجب على الناظر فى تلك الصناعة أن يسلم مبادئها ولا يعرض لها بنفى ولا بابطال كانت الصناعة العملية الشرعية أحرى بذلك لان المشى على الفضائل الشرعية هو ضرورى عندهم ليس فى وجود الانسان بما هو انسان بل وبما هو انسان عالم ولذلك يجب على كل انسان ان يسلم مبادى الشريعة وان يقلد فيها ولا بد الواضع لها فان جحدها والمناظرة فيها مبطل لوجود الانسان ولذلك وجب قتل الزنادقة . [18] فالذى يجب ان يقال فيها ان مبادئها هى امور الهية تفوق العقول الانسانية فلا بد أن يعترف بها مع جهل اسبابها ولذلك لا نجد احدا من القدماء تكلم فى المعجزات مع انتشارها وظهورها فى العالم لانها مبادى تثبيت الشرائع والشرائع مبادى الفضائل ولا فيما يقال منها بعد الموت فاذا نشأ الانسان على الفضائل الشرعية كان فاضلا باطلاق فان تمادى به الزمان والسعادة الى ان يكون من العلماء الراسخين فى العلم فعرض له تأويل فى مبدأ من مبادئها ففرضه الا يصرح بذلك التأويل وان يقول فيه كما قال سبحانه والراسخون فى العلم يقولون آمنا به كل من عند ربنا هذه هى حدود الشرائع وحدود العلماء [19] قال ابو حامد والجواب له مسلكان ان نقول لا نسلم ان المبادى ليست تفعل بالاختيار وان الله تعالى لا يفعل بالارادة وقد فرغنا عن ابطال دعواهم فى ذلك فى مسألة حدث العالم فاذا ثبت ان الفاعل يخلق الاحتراق بارادة عند ملاقاة القطنة النار أمكن فى العقل ألا يخلق مع وجود الملاقاة
االاول
[20] قلت الذى وضع ههنا انه قد ثبت ايهاما للخصم هو الذى يدافع به الخصم ويقول لا دليل عليه وهو ان الفاعل الاول يفعل الاحراق دون واسطة خلقها لتكون من النار فان دعوى مثل هذا ترفع الحس فى وجود الاسباب والمسببات فلا يشك أحد من الفلاسفة فى ان الاحراق الواقع فى القطن من النار مثلا ان النار هى الفاعلة له لكن لا باطلاق بل من قبل مبدأ من خارج هو شرط فى وجود النار فضلا على احراقها وانما يختلفون فى هذا المبدأ ما هو هل هو مفارق أو هو واسطة بين الحادث والمفارق سوى النار [21] قال ابو حامد مجيبا عن الفلاسفة فان قيل هذا يجر الى ارتكاب محالات شنيعة فانه اذا انكرتم لزوم المسببات عن اسبابها واضيفت الى ارادة مخترعها ولم يكن للارادة أيضا منهج مخصوص متعين بل أمكن تفننه وتنوعه فليجوز كل واحد منا ان يكون بين يديه سباع ضارية ونيران مشتعلة وجبال راسية واعداء مستعدة بالاسلحة وهو لا يراها لان الله تعالى ليس يخلق الرؤية له . ومن وضع كتابا فى بيته فليجوز ان يكون قد انقلب عند رجوعه الى بيته غلاما امرد عاقلا متصرفا او انقلب حيوانا ولو ترك غلاما فى بيته فليجوز انقلابه كلبا أو ترك الرماد فليجوز انقلابه مسكا وانقلاب الحجر ذهبا والذهب حجرا واذا سئل عن شىء من هذا فينبغى ان يقول لا ادرى ما فى البيت الآن وانما القدر الذى اعلمه انى تركت فى البيت كتابا ولعله الآن فرس وقد لطخ بيت الكتب ببوله وروثه وانى تركت فى البيت خبزة ولعلها انقلبت شجرة تفاح فان الله تعالى قادر على كل شىء وليس من ضرورة الفرس أن يخلق من النطفة ولا من ضرورة الشجرة ان تخلق من البذر بل ليس من ضرورته ان يخلق من شىء فلعله خلق اشياء لم يكن لها وجود من قبل بل اذا نظر الى انسان لم يره الا الآن وقيل له هل هذا مولود فليتردد وليقل يحتمل ان يكون بعض الفواكه فى السوق قد انقلب انسانا وهو ذلك الانسان فان الله قادر على كل شىء ممكن وهذا ممكن فلا بد من التردد فيه وهذا فن يتسع المجال فى تصويره وهذا القدر كاف [22] ولما حكى هذا الكلام عن الفلاسفة اتى بجواب فقال والجواب ان نقول ان ثبت ان الممكن كونه لا يجوز ان يخلق للانسان علم بعدم كونه لزم هذه المحالات كلها ونحن لا نشك فى هذه الصور التى اوردتموها فان الله تعالى خلق لنا علما بان هذه الممكنات لم يفعلها ولم ندع ان هذه الامور واجبة بل هى ممكنة يجوز ان تقع ويجوز ان لا تقع واستمرار العادة بها مرة بعد اخرى يرسخ فى اذهاننا جريانها على وفق العادة الماضية ترسخا لا تنفك عنه .
بل يجوز ان يعلم نبى من الانبياء بالطرق التى ذكروها ان فلانا لا يقدم من سفره غدا وقدومه ممكن ولكن يعلم عدم وقوع ذلك الممكن بل كما ينظر الى العامى فيعلم انه ليس يعلم الغيب فى امر من الامور ولا يدرك المعقولات من غير تعلم ومع ذلك فلا ينكر ان تتقوى نفسه وحدسه بحيث يدرك ما يدركه الانبياء على ما اعترفوا بامكانه ولكن يعلمون ان ذلك الممكن لم يقع فان خرق الله تعالى العادة بايقاعها فى زمان خرق العادات انسلت هذه العلوم عن القلوب ولم يخلقها فلا مانع اذن من ان يكون الشىء ممكنا فى مقدورات الله سبحانه وتعالى ويكون قد جرى فى سابق علمه انه لا يفعله مع امكانه فى بعض الاوقات ويخلق لنا العلم بانه ليس يفعله فى ذلك الوقت فليس فى هذا الكلام الا تشنيع محض [23] قلت اما اذا سلم المتكلمون ان الامور المتقابلة فى الموجودات ممكنة على السواء وانها كذلك عند الفاعل وانما يتخصص احد المتقابلين بارادة فاعل ليس لارادته ضابط يجرى عليه لا دائما ولا فى الاكثر فكلما لزم المتكلمين من الشناعات يلزمهم وذلك ان العلم اليقينى هو معرفة الشىء على ما هو عليه فاذا لم يكن فى الوجود الا امكان المتقابلين فى حق القابل والفاعل فليس ههنا علم ثابت بشىء أصلا ولا طرفة عين اذا فرضنا الفاعل بهذه الصفة متسلطا على الموجودات مثل الملك الجائر وله المثل الاعلى الذى لا يعتاض عليه شىء فى مملكته ولا يعرف منه قانون يرجع اليه ولا عادة فان افعال هذا الملك يلزم ان تكون مجهولة بالطبع واذا وجد عنه فعل كان استمرار وجوده فى كل آن مجهولا بالطبع [24] وانفصال أبى حامد من هذه المحالات بان الله تعالى لو خلق لنا علما بان هذه الممكنات لا تقع الا فى أوقات مخصوصة كانك قلت وقت المعجزة ليس بانفصال صحيح وذلك ان العلم المخلوق فينا انما هو أبدا شىء تابع لطبيعة الموجود فان الصادق هو ان يعتقد فى الشىء انه على الحال التى هو عليها فى الوجود فان كان لنا فى هذه الممكنات علم ففى الموجودات الممكنة حال هى التى يتعلق بها علمنا وذلك اما من قبلها أنفسها او من قبل الفاعل أو من قبل الامرين وهى التى يعبرون عنها بالعادة واذ استحال وجود هذه الحال المسماة عادة فى الفاعل الاول فلم يبق ان تكون الا فى الموجودات وهذه هى التى يعبر عنها كما قلنا الفلاسفة بالطبيعة وكذلك علم الله بالموجودات وان كان علة لها فهى ايضا لازمة لعلمه ولذلك لزم ان يقع الموجود على وفق علمه .
[25] فالعلم بقدوم زيد مثلا ان وقع للنبى من قبل اعلام الله له فالسبب فى وقوعه على وفق العلم ليس شيئا اكثر من كون طبيعة الموجود تابعة للعلم الازلى فان العلم بما هو علم لا يتعلق بما ليس له طبيعة محصلة وعلم الخالق هو السبب فى حصول تلك الطبيعة للموجود التى هو بها متعلق فجهلنا نحن بالممكنات انما هو من قبل جهلنا بهذه الطبيعة التى تقتضى له الوجود او عدمه فانه لو كانت المتقابلات فى الموجودات على السواء من قبل أنفسها ومن قبل الاسباب الفاعلة لها لكان يلزم اما الا توجد ولا تعدم او توجد وتعدم معا واذا كان ذلك كذلك فلا بد ان يترجح أحد المتقابلين فى الوجود والعلم بوجود تلك الطبيعة هى التى توجب احد المتقابلين على التحصيل والعلم المتعلق بها هو اما علم متقدم عليها وهو العلم الذى هى معلولة عنه وهو العلم القديم أو العلم التابع لها وهو العلم الغير القديم والوقوف على الغيب ليس هو شيئا أكثر من الاطلاع على هذه الطبيعة وحصول العلم لنا فيما ليس عندنا دليل يتقدم عليها هو الذى يسمى للناس رؤيا وللانبياء وحيا والارادة الازلية والعلم الازلى هى الموجبة فى الموجودات لهذه الطبيعة وهذا هو معنى قوله سبحانه قل لا يعلم من ى السماوات والارض الغيب الا الله . [26] وهذه الطبيعة قد تكون واجبة وقد يكون حدوثها على الاكثر والمنامات والوحى كما قلنا انما هو اعلام بهذه الطبيعة فى الموجودات الممكنة والصنائع التى تدعى تقدمة المعرفة بما يوجد فى المستقبل انما عندها آثار نزرة من آثار هذه الطبيعة أو الخلقة أو كيف شئت ان تسميها أعنى المحصلة فى نفسها التى يتعلق بها العلم [27] قال ابو حامد وفيه الخلاص من هذه التشنيعات وهو ان نسلم ان النار خلقت خلقة اذا لاقاها قطنتان متماثلتان أحرقتهما ولم تفرق بينهما اذا تماثلتا من كل وجه ولكنا مع هذا نجوز ان يلقى نبى فى النار فلا يحترق اما بتغيير صفة النار أو بتغيير صفة النبى فيحدث من الله تعالى أو من الملائكة صفة من النار يقصر سخونتها على جسمها بحيث لا تتعداه فيبقى معها سخونتها وتكون على صورة النار وحقيقتها ولكن لا تتعدى سخونتها واثرها أو يحدث فى بدن الشخص صفة ولا يخرجه عن كونه لحما وعظما فيدفع اثر النار .
فانا نرى من يطلى نفسه بالطلق ثم يقعد فى تنور موقد ولا يتأثر به والذى لم يشاهد ذلك ينكره فانكار الخصم اشتمال القدرة على اثبات صفة من الصفات فى النار أو فى البدن يمنع الاحتراق كانكار من لم يشاهد الطلق واثره وفى مقدورات الله غرائب وعجائب ونحن لم نشاهد جميعها فلم ينبغى ان ننكر امكانها ونحكم باستحالتها . وكذلك احياء الميت وقلب العصا ثعبانا يمكن بهذا الطريق وهو ان المادة قابلة لكل شىء فالتراب وسائر العناصر يستحيل نباتا ثم النبات يستحيل عند أكل الحيوان له دما ثم الدم يستحيل منيا ثم المنى ينصب فى الرحم فيتخلق حيوانا وهذا بحكم العادة واقع فى زمان متطاول فلم يحيل الخصم ان يكون فى مقدور الله تعالى ان يدير المادة فى هذه الاطوار فى وقت أقرب مما عهد فيه واذا جاز فى وقت أقرب فلا ضبط للاقل فتستعجل هذه القوى فى عملها ويحصل به ما هو معجزة للنبى فان قيل وهذا يصدر من نفس النبى أو من مبدأ آخر من المبادئ عند اقتراح النبى قلنا وما سلمتموه من جواز نزول الامطار والصواعق وتزلزل الارض بقوة نفس النبى يحصل منه أو من مبدأ آخر فقولنا فى هذا كقولكم فى ذلك والاولى بنا وبكم اضافة ذلك الى الله تعالى اما بغير واسطة أو بواسطة الملائكة .
ولكن وقت استحقاق حصولها انصراف همة النبى اليه وتعين نظام الخير فى ظهوره لاستمرار نظام الشرع فيكون ذلك مرجحا جهة الوجود ويكون الشىء فى نفسه ممكنا والمبدأ به سمحا جوادا ولكن لا يفيض منه الا اذا ترجحت الحاجة الى وجوده وصار الخير متعينا فيه ولا يصير الخبر متعينا فيه الا اذا احتاج نبى فى اثبات نبوته اليه لافاضة الخير فهذا كله لائق بمساق كلامهم ولازم لهم مهما فتحوا باب الاختصاص للنبى بخاصية تخالف عادة الناس فان مقادير ذلك الاختصاص لا ينضبط فى العقل امكانه فلم يجب معه التكذيب لما تواتر نقله وورد الشرع بتصديقه . وعلى الجملة لما كان لا يقبل صورة الحيوان الا النطفة وانما تفيض القوى الحيوانية عليها من الملائكة التى هى مبادئ الموجودات عندهم ولم يتخلق قط من نطفة الانسان الا انسان ومن نطفة الفرس الا فرس من حيث ان حصوله من الفرس أوجب ترجيحا لمناسبة صورة الفرس على سائر الصور فلم يقبل الا الصورة المترجحة بهذا الطريق ولذلك لم ينبت قط من الشعير حنطة ولا من بذر الكمثرى تفاح ثم رأينا اجناسا من الحيوانات تتولد من التراب ولا تتوالد قط كالديدان ومنها ما يتولد ويتوالد جميعا كالفار والحية والعقرب وكان تولدها من التراب ويختلف استعدادها لقبول الصور بامور غائبة عنا ولم يكن فى القوة البشرية الاطلاع عليها اذ ليس تفيض الصور عندهم من الملائكة بالتشهى ولا جزافا بل لا يفيض على كل محل الا ما تعين قبوله له بكونه مستعدا فى نفسه والاستعدادات مختلفة ومبادئها عندهم امتزاجات الكواكب واختلاف نسب الاجرام العلوية فى حركاتها .
فقد انفتح من هذا ان مبادى الاستعدادات فيها غرائب وعجائب حتى توصل ارباب الطلسمات من علم خواص الجواهر المعدنية وعلم النجوم الى مزج القوى السماوية بالخواص المعدنية فاتخذوا اشكالا من هذه الارضية وطلبوا لها طالعا مخصوصا من الطوالع وأحدثوا بها أمورا غريبة فى العالم فربما دفعوا الحية والعقرب عن بلد والبق عن بلد الى غير ذلك من امور تعرف من علم الطلسمات . فاذا خرجت عن الضبط مبادى الاستعدادات ولم نقف على كنهها ولم يكن لنا سبيل الى حصرها فمن أين نعلم استحالة حصول الاستعداد فى بعض الاجسام للاستحالة فى الاطوار فى أقرب زمان حتى يستعد لقبول صورة ما كان يستعد لها من قبل وينتهض ذلك معجزة . ما انكار هذا الا لضيق الحوصلة والانس بالموجودات العالية والذهول عن اسرار الله سبحانه فى الخلقة والفطرة ومن استقرأ عجائب العلوم لم يستبعد من قدرة الله تعالى ما يحكى من معجزات الانبياء بحال من الاحوال فان قيل فنحن نساعدكم على ان كل ممكن مقدور لله تعالى وأنتم تساعدون على ان كل محال فليس بمقدور ومن الاشياء ما يعرف استحالتها ومنها ما يعرف امكانها ومنها ما يقف العقل فلا يقضى فيه باستحالة ولا امكان فالآن ما حد المحال عند كم فان رجع الى الجمع بين النفى والاثبات فى شىء واحد فقولوا ان كل شيئين ليس هذا ذاك ولا ذاك هذا فلا يستدعى وجود أحدهما وجود الآخر .
وقولوا ان الله تعالى يقدر على خلق ارادة من غير علم بالمراد وخلق علم من غير حيوة ويقدر على ان يحرك يد ميت ويقعده ويكتب بيده مجلدات ويتعاطى صناعات وهو مفتوح العين محدق بصره نحوه ولكنه لا يرى ولا حيوة فيه ولا قدرة له عليه وانما هذه الافعال المنظومة يخلقها الله تعالى مع تحريك يده والحركة من جهة الله تعالى وبتجويز هذا يبطل الفرق بين الحركة الاختيارية وبين الرعدة فلا يدل الفعل المحكم على العلم ولا على قدرة الفاعل . وينبغى ان يقدر على قلب الاجناس فيقلب الجوهر عرضا ويقلب العلم قدرة والسواد بياضا والصوت رائحة كما اقتدر على قلب الجماد حيوانا والحجر ذهبا ويلزم عليه أيضا من المحالات ما لا حصر له والجواب ان المحال غير مقدور عليه والمحال اثبات الشىء مع نفيه أو اثبات الاخص مع نفى الاعم أو اثبات الاثنين مع نفى الواحد وما لا يرجع الى هذا فليس بمحال وما ليس بمحال فهو مقدور . اما الجمع بين السواد والبياض فمحال لانه يفهم من اثبات صورة السواد فى المحل نفى هيئة البياض ووجود السواد فاذا صار نفى البياض مفهوما من اثبات السواد كان اثبات البياض مع نفيه محالا . وانما لا يجوز كون الشخص فى مكانين لانا نفهم من كونه فى البيت عدم كونه فى غير البيت فلا يمكن تقديره فى غير البيت مع كونه فى البيت المفهم لنفيه عن غير البيت .
وكذلك يفهم من الارادة طلب معلوم فان فرض طلب ولا علم لم تكن ارادة فكان فيه نفى ما فهمناه . والجماد يستحيل ان يخلق فيه العلم لانا نفهم من الجماد ما لا يدرك فان خلق فاه ادراك فتسميته جمادا بالمعنى الذى فهمناه محال وان لم يدرك فتسميته علما ولا يدرك به محله شيئا محال فهذا وجه استحالته . واما قلب الاجناس فقد قال بعض المتكلمين انه مقدور لله تعالى فنقول مصير الشىء شيئا آخر غير معقول لان السواد اذا انقلب قدرة مثلا فالسواد باق أم لا فان كان معدوما فلم ينقلب بل عدم ذاك ووجد غيره وان كان موجودا مع القدرة فلم ينقلب ولكن انضاف اليه غيره وان بقى السواد والقدرة معدومة فلم ينقلب بل بقى على ما هو عليه واذا قلنا انقلب الدم منيا أردنا به ان تلك المادة بعينها خلعت صورة وليست صورة اخرى فرجع الحاصل الى ان صورة عدمت وصورة حدثت وثم مادة قائمة تعاقب عليها الصورتان واذا قلنا انقلب الماء هواء بالتسخين أردنا به أن المادة القابلة لصورة المائية خلعت هذه الصورة وقبلت صورة اخرى فالمادة مشتركة والصفة متغيرة وكذلك اذا قلنا انقلب العصا ثعبانا والتراب حيوانا وليس بين العرض والجوهر مادة مشتركة ولا بين السواد والقدرة ولا بين سائر الاجناس مادة مشتركة فكان هذا محالا من هذا الوجه .
وأما تحريك الله تعالى يد ميت ونصبه على صورة حى يقعد ويكتب حتى يحدث من حركة يده الكتابة المنظومة فليس بمستحيل فى نفسه مهما احلنا الحوادث الى ارادة مختار وانما هو مستنكر لاطراد العادة بخلافه . وقولكم تبطل به دلالة احكام الفعل على علم الفاعل فليس كذلك فان الفاعل الآن هو الله تعالى وهو المحكم وهو فاعل له . واما قولكم انه لا يبقى فرق بين الرعشة والحركة المختارة فنقول انما ادركنا ذلك من انفسنا لانا شاهدنا من أنفسنا تفرقة بين الحالتين فعبرنا عن ذلك الفارق بالقدرة فعرفنا ان الواقع من القسمين الممكنين أحدهما فى حالة والآخر فى حالة وهو ايجاد الحركة مع القدرة عليها فى حالة وايجاد الحركة دون القدرة فى حالة اخرى . وأما اذا نظرنا الى غيرنا ورأينا حركات كثيرة منظومة حصل لنا علم بقدرتها فهذه علوم يخلقها الله تعالى بمجارى العادات يعرف بها وجود احد قسمى الامكان ولا يتبين به استحالة القسم الثانى كما سبق [28] قلت لما رأى ان القول بان ليس للاشياء صفات خاصة ولا صور عنها تلزم الافعال الخاصة بموجود موجود هو قول فى غاية الشناعة وخلاف ما يعقله الانسان سلمه فى هذا القول ونقل الانكار الى موضعين احدهما انه قد يمكن ان توجد هذه الصفات للموجود ولا يوجد لها تأثير فيما جرت به عادته ان يؤثر فيه مثل النار مثلا فانه يمكن ان توجد الحرارة لها ولا تحرق ما تدنو منها وان كان شأنه ان يحترق اذا دنت منه النار والموضع الثانى انه ليس للصور الخاصة بموجود موجود مادة خاصة [29] فاما القول الاول فانه لا يبعد ان تسلمه الفلاسفة له وذلك ان افعال الفاعلين ليس صدور الافعال عنها ضروريا لمكان الامور التى من خارج فلا يمتنع ان يقترن النار بالقطن مثلا فى وقت ما فلا تحرقه ان وجد هنالك شىء ما اذا قارن القطن صار غير قابل به للاحراق كما يقال فى الطلق مع الحيوان [30] فاما ان المواد شرط من شروط الموجودات ذوات المواد فشىء لا يقدر المتكلمون ان ينفوه وذلك انه كما يقول ابو حامد لا فرق بين نفينا الشىء واثباته معا أو نفينا بعضه واثباته معا ومتى كان قوام الاشياء من صفتين عامة وخاصة وهى التى يدل عليها الفلاسفة باسم الحد المركب عندهم من جنس وفصل فلا فرق فى ارتفاع الموجود بارتفاع احدى هاتين الصفتين مثال ذلك ان الانسان لما كان قوامه بصفتين احداهما عامة وهى الحيوانية مثلا والثانية خاصة وهى النطق فانه كما انا اذا رفعنا منه انه ناطق لم يبق انسانا كذلك اذا رفعنا عنه انه حيوان وذلك ان الحيوانية شرط فى النطق ومتى ارتفع الشرط ارتفع المشروط فلا خلاف بين المتكلمين والفلاسفة فى هذا الباب الا فى امور جزئية .
[31] ترى الفلاسفة ان الصفات العامة فيها شرط كالصفات الخاصة ولا يرى ذلك المتكلمون مثل ان الحرارة والرطوبة هى عند الفلاسفة من شرط الحياة فى الحى الكائن الفاسد لكونهما أعم من الحياة كحال الحياة مع النطق والمتكلمون لا يرون ذلك ولذلك ما تسمعهم يقولون ليس من شرط الحياة عندنا الهيئة والبلة وكذلك التشكل عندهم شرط من شروط الحياة الخاصة بالموجود ذى الشكل وذلك انه لو لم يكن شرطا لأمكن أحد امرين اما ان توجد الخاصة بالحيوان ولا يوجد فعلها أصلا واما الا توجد مثال ذلك ان اليد عندهم هى آلة العقل التى بها يصدر عن الانسان الافعال العقلية مثل الكتابة وغير ذلك من الصنائع فان أمكن وجود العقل فى الجماد امكن ان يوجد العقل من غير ان يوجد فعله الصادر عنه مثل ما لو أمكن ان توجد حرارة من غير ان تسخن ما شأنه ان يسخن منها وكل موجود عندهم له كمية محدودة وان كان لها عرض فى موجود موجود عندهم وله كيفية محدودة أيضا وان كان لها عرض عندهم وكذلك انية كون الموجودات عندهم محدودة وزمان بقائها محدود وان كان لها عرض أيضا لكنه محدود . [32] ولا خلاف بينهم ان الموجودات التى تشترك فى مادة واحدة ان المادة التى بهذه الصفة مرة تقبل احدى الصورتين ومرة تقبل مقابلتها كالحال عندهم فى صور الاجسام البسيطة الاربعة التى هى النار والهواء والماء والارض .
[33] وانما الخلاف فيه فيما ليس له مادة مشتركة أو موادها مختلفة هل يمكن ان تقبل بعضها صور بعض مثال ذلك ما شأنه ان يشاهد غير قابل لصورة ما من الصور الا بوسائط كثيرة هل يمكن فيه ان يقبل الصورة الاخيرة بلا وسائط مثال ذلك ان الاسطقسات تتركب حتى يكون منها نبات ثم يغتذى منه الحيوان فيكون منه دم ومنى ثم يكون من المنى والدم حيوان كما قال سبحانه ولقد خلقنا الانسان من سلالة من طين ثم جعلناه نطفة فى قرار مكين الى قوله فتبارك الله أحسن الخالقين فالمتكلمون يقولون ان صورة الانسان يمكن ان تحل فى التراب من غير هذه الوسائط التى تشاهد والفلاسفة يدفعون هذا ويقولون لو كان هذا ممكنا لكانت الحكمة فى ان يخلق الانسان دون هذه الوسائط ولكان خالقه بهذه الصفة هو احسن الخالقين واقدرهم وكل واحد من الفريقين يدعى ان ما يقوله معروف بنفسه وليس عند واحد منهم دليل على مذهبه وأنت فاستفت قلبك فما أنبأك فهو فرضك الذى يجب اعتقاده وهو الذى كلفت اياه والله يجعلنا واياك من أهل الحقيقة واليقين [34] وقد ذهب بعض الاسلام الى ان الله تعالى يوصف بالقدرة على اجتماع المتقابلين وشبهتهم ان قضاء العقل منا بامتناع ذلك انما هو شىء طبع عليه العقل فلو طبع طبعا يقضى بامكان ذلك لما أنكر ذلك ولجوزه وهولاء يلزمهم الا يكون للعقل طبيعة محصلة ولا للموجودات ولا يكون الصدق الموجود فيه تابعا لوجود الموجودات فاما المتكلمون فاستحيوا من هذا القبول ولو ركبوه لكان أحفظ لوضعهم من الابطالات الواردة عليهم فى هذا الباب من خصومهم لانهم يطلبون بالفرق بين ما أثبتوا من هذا الجنس وبين ما نفوه فيعسر عليهم بل لا يجدون الا أقاويل مموهة ولذلك نجد من حذق فى صناعة الكلام قد لجأ ان ينكر الضرورة التى بين الشرط والمشروط وبين الشىء وحده وبين الشىء وعلته وبين الشىء ودليله وهذا كله تبحر فى رأى السفسطانيين فلا معنى له والذى فعل هذا من المتكلمين هو ابو المعالى .
[35] والقول الكلى الذى يحل هذه الشكوك ان الموجودات تنقسم الى متقابلات والى متناسبات فلو جاز ان تفترق المتناسبات لجاز ان تجتمع المتقابلات لكن لا تجتمع المتقابلات فلا تفترق المتناسبات هذه هى حكمة الله تعالى فى الموجودات وسنته فى المصنوعات ولن تجد لسنة الله تبديلا وبادراك هذه الحكمة كان العقل عقلا فى الانسان ووجودها هكذا فى العقل الازلى كان علة وجودها فى الموجودات ولذلك العقل ليس بجائز فيمكن ان يخلق على صفات مختلفة كما توهم ذلك ابن حزم
المسئلة الثانية فى تعجيزهم عن اقامة البرهان العقلى على ان النفس الانسانى جوهر روحانى قائم بنفسه
لا يتحيز وليس بجسم ولا هو منطبع فى الجسم ولا هو متصل بالبدن ولا هو منفصل عنه كما أن الله تعالى ليس خارج العالم ولا داخل العالم وكذلك الملائكة عندهم [1] والخوض فى هذا يستدعى شرح مذهبهم فى القوى الحيوانية والانسانية والقوى الحيوانية تنقسم عندهم الى قسمين محركة ومدركة والمدركة قسمان ظاهرة وباطنة - والظاهرة هى الحواس الخمس وهى معان منطبعة فى الاجسام اعنى هذه القوى - واما الباطنة فثلاث احديها القوة الخيالية فى مقدم الدماغ وراء القوة الباصرة وفيه تبقى صور الاشياء المرئية بعد تغميض العين بل ينطبع فيها ما تورده الحواس الخمس فتجتمع فيه ويسمى الحس المشترك لذلك ولولاه لكان من رأى العسل الابيض ولم يدرك حلاوته الا بالذوق فاذا رآه ثانيا لا يدرك حلاوته ما لم يذق كالمرة الاولى ولكن فيه معنى يحكم بان هذا الابيض هو الحلو فلا بد وان يكون عنده حاكم قد اجتمع عنده الامران اعنى اللون والحلاوة حتى قضى عند وجود احدهما بوجود الآخر والثانية القوة الوهمية وهى التى تدرك المعانى وكان القوة الاولى تدرك الصور والمراد بالصور ما لا بد لوجوده من مادة أى جسم والمراد بالمعانى ما لا يستدعى وجوده جسما ولكن قد يعرض له أن يكون فى جسم كالعداوة والموافقة فان الشاة تدرك من الذائب لونه وشكله وهيئته وذلك لا يكون الا فى جسم وتدرك أيضا كونه مخالفا لها وتدرك السخلة شكل الام ولونها ثم تدرك موافقتها وملايمتها ولذلك تهرب من الذئب وتعدو خلف الام والمخالفة والموافقة ليس من ضرورتها ان تكون فى الاجسام [لا كاللون والشكل ولكن قد يعرض لها ان تكون فى الاجسام] أيضا فكانت هذه القوة مباينة للقوة الثانية وهذا محله التجويف الاخير من الدماغ واما الثالثة فهى القوة التى تسمى فى الحيوانات متخيلة وفى الانسان مفكرة وشانها ان تركب الصور المحسوسة بعضها مع بعض وتركب المعانى على الصور وهى فى التجويف الاوسط بين حافظ الصور وحافظ المعانى ولذلك يقدر الانسان على أن يتخيل فرسا يطير وشخصا رأسه رأس انسان وبدنه بدن فرس الى غير ذلك من التركيبات وان لم يشاهد مثل ذلك والاولى ان تلحق هذه القوة بالقوى المحركة كما سياتى لا بالقوى المدركة وانما عرفت مواضع هذه القوى بصناعة الطب فان الآفة اذا نزلت بهذه التجويفات اختلت هذه الامور ثم زعموا ان القوة التى تتطبع فيها صور المحسوسات بالحواس الخمس تحفظ تلك الصور حتى لا تذهب بعد القبول والشىء يحفظ الشىء لا بالقوة التى بها يقبل فان الماء يقبل ولا يحفظ والشمع يقبل برطوبته ويحفظ بيبوسته بخلاف الماء فكانت الحافظة بهذا الاعتبار غير القابلة فتسمى هذه قوة حافظة وكذلك المعانى تتطبع فى الوهمية وتحفظها قوة تسمى ذاكرة فتصير الادراكات الباطنة بهذا الاعتبار اذا ضم اليها المتخيلة خمسة كما كانت الظاهرة خمسة واما القوى المحركة فتنقسم الى محركة على معنى انها باعثة على الحركة والى محركة على معنى انها مباشرة للحركة فاعلة والمحركة على انها باعثة هى القوة النزوعية الشوقية وهى التى اذا ارتسم فى القوة الخيالية التى ذكرناها صورة مطلوب أو مهروب عنه بعثت القوة المحركة الفاعلة على التحريك ولها شعبتان شعبة تسمى قوة شهوانية وهى قوة تبعث على تحريك يقرب به من الاشياء المتخيلة ضرورية او نافعة طلبا للذة وشعبة تسمى قوة غضبية وهى قوة تبعث على تحريك يدفع به الشىء المتخيل ضارا أو مفسدا طلبا للغلبة وبهذه القوة يتم الاجماع التام على الفعل المسمى ارادة واما القوة المحركة على انها فاعلة فهى قوة تنبعث فى الاعصاب والعضلات من شانها أن تشنج العضلات فتجذب الاوتار والرباطات المتصلة بالاعضاء الى جهة الموضع الذى فيه القوة أو ترخيها وتمددها طولا فتصير الرباطات والاوتار الى خلاف الجهة .
فهذه قوى النفس الحيوانية على طريق الاجمال وترك التفصيل فاما النفس العاقلة للاشياء المسماة بالناطقة عندهم والمراد بالناطقة العاقلة لان النطق اخص ثمرات العقل فى الظاهر فنسبت اليه فلها قوتان قوة عالمة وقوة عاملة وقد تسمى كل واحدة عقلا ولكن باشتراك الاسم . فالعاملة قوة هى مبدأ محرك لبدن الانسان الى الصناعات المرتبة الانسانية المستنبط ترتيبها بالروية الخاصة بالانسان . وأما العالمة فهى التى تسمى النظرية وهى قوة من شأنها ان تدرك حقائق المعقولات المجردة عن المادة والمكان والجهات وهى القضايا الكلية التى يسميها المتكلمون احوالا مرة ووجوها أخرى وتسميها الفلاسفة الكليات المجردة . فاذا للنفس قوتان بالقياس الى جنبتين القوة النظرية بالقياس الى جنبة الملائكة اذ بها تاخذ من الملائكة العلوم الحقيقية وينبغى ان تكون هذه القوة دائمة القبول من جهة فوق . والقوة العملية لها بالنسبة الى أسفل وهى جهة البدن وتدبيره واصلاح الاخلاق وهذه القوة ينبغى ان تتسلط على سائر القوى البدنية وأن تكون سائر القوى متأدبة بتأديبها مقهورة دونها حتى لا تنفعل ولا تتأثر هى عنها بل تنفعل تلك القوى عنها لئلا يحدث فى النفس من الصفات البدنية هيآت انقيادية تسمى رذائل بل تكون هى الغالبة ليحصل للنفس بسببها هيآت تسمى فضائل فهذا ايجاز ما فصلوه من القوى الحيوانية والانسانية وطولوا بذكرها مع الاعراض عن ذكر القوى النباتية اذ لا حاجة الى ذكرها فى غرضنا.
وليس شىء مما ذكروه مما يجب انكاره فى الشرع فانها امور مشاهدة اجرى الله تعالى العادة بها وانما نريد ان نعترض الآن [على دعو هم معرفة كون النفس جوهرا قائما بنفسه ببراهين العقل ولسنا نعترض] اعتراض من يبعد ذلك من قدرة الله تعالى او يرى ان الشرع جاء بنقيضه بل ربما يتبين فى تفصيل الحشر والنشر ان الشرع مصدق له ولكنا ننكر دعواهم دلالة مجرد العقل عليه والاستغناء عن الشرع فيه فلنطالبهم بالادلة ولهم فيه براهين كثيرة بزعمهم [2] قلت هذا كله ليس فيه الا حكاية مذهب الفلاسفة فى هذه القوى وتصويره الا انه اتبع فيه ابن سينا وهو يخالف الفلاسفة فى انه يضع فى الحيوان قوة غير القوة المتخيلة يسميها وهمية عوض الفكرية فى الانسان ويقول ان اسم المتخيلة قد يطلقه القدماء على هذه القوة واذا أطلقوه عليها كانت المتخيلة فى الحيوان بدل المفكرة وكانت فى البطن الاوسط من الدماغ واذا اطلق اسم المتخيلة على التى تخص الشكل قيل فيها انها فى مقدم الدماغ ولا خلاف ان الحافظة والذاكرة هما فى المؤخر من الدماغ وذلك ان الحفظ والذكر هما اثنان بالفعل واحد بالموضوع . [3] والظاهر من مذهب القدماء ان المتخيلة فى الحيوان هى التى تقضى على ان الذئب من الشاة عدو وعلى السخلة انها صديق وذلك ان المتخيلة هى قوة دراكة فالحكم لها ضرورة من غير ان يحتاج الى ادخال قوة غير المتخيلة وانما كان يمكن ما قاله ابن سينا لو لم تكن القوة المتخيلة دراكة فلا معنى لزيادة قوة غير المتخيلة فى الحيوان وخاصة فى الحيوان الذى له صنائع كثيرة بالطبع وذلك ان الخيالات فى هذه غير مستفادة من الحس وكانها ادراكات متوسطة بين الصور المعقولة والمتخيلة وقد تلخص أمر هذه الصورة فى الحس والمحسوس فلنخل عن هذا فى هذا الموضع ونرجع الى النظر فيما يقوله هذا الرجل فى معاندة القوم [4] قال ابو حامد
البرهان الاول
قولهم ان العلوم العقلية تحل النفوس الانسانية وهى محصورة وفيها آحاد لا تنقسم فلا بد وان يكون محلها أيضا لا ينقسم وكل جسم فمنقسم فدل ان محله شىء لا ينقسم . ويمكن ايراد هذا على شرط المنطق باشكاله ولكن أقربه ان يقال ان كان محل العلم جسما منقسما فالعلم الحال فيه أيضا منقسم لكن العلم الحال غير منقسم فالمحل ليس جسما وهذا هو قياس شرطى استثنى فيه نقيض التالى فينتج نقيض المقدم بالاتفاق فلا نظر فى صحة شكل القياس ولا أيضا فى المقدمتين فان الاول قولنا ان كل حال فى منقسم ينقسم لا محالة بفرض القسمة فى محله وهو أولى لا يمكن التشكك فيه والثانى قولنا ان العلم الواحد يحل فى الآدمى وهو لا ينقسم لانه لو انقسم الى غير نهاية كان محالا وان كان له نهاية فيشتمل على آحاد لا محالة لا تنقسم وعلى الجملة نحن نعلم أشياء ولا نقدر ان نفرض زوال بعضها وبقاء البعض من حيث انه لا بعض لها على مقامين المقام الاولا ان يقال بم تنكرون على من يقول محل العلم جوهر فرد متحيز لا ينقسم وقد عرف هذا من مذهب المتكلمين . ولا يبقى بعده الا استبعاد وهو انه كيف تحل العلوم كلها فى جوهر فرد وتكون جميع الجواهر المطيفة به معطلة مجاورة والاستبعاد لا خير فيه اذ يتوجه على مذهبهم أيضا انه كيف تكون النفس شيئا واحدا لا يتحيز ولا يشار اليه ولا يكون داخل البدن ولا خارجه ولا متصلا بالجسم ولا منفصلا عنه .
الا انا لا نؤثر هذا المقام فان القول فى مسألة الجزء الذى لا يتجزى طويل ولهم فيه أدلة هندسية يطول الكلام عليها ومن جملتها قولهم جوهر فرد بين جوهرين هل يلاقى أحد الطرفين منه عين ما يلاقيه الآخر او غيره فان كان عينه فهو محال اذ يلزم منه تلاقى الطرفين فان ملاقى الملاقى ملاق وان كان ما يلاقيه غيره ففيه اثبات العدد والانقسام وهذه شبهة يطول حلها وبنا غنية عن الخوض فيها فلنعدل اى المقام الآخر المقام الثانى ان نقول ما ذكرتموه من ان كل حال فى جسم فينبغى ان ينقسم باطل عليكم بما تدركه القوة الوهمية من الشاة من عداوة الذئب فانها فى حكم شىء واحد لا يتصور تقسيمه اذ ليس للعداوة بعض حتى يقدر ادراك بعضه وزوال بعضه وقد حصل ادراكها فى قوة جسمانية عندكم فان انفس البهائم منطبعة فى الاجسام ولا تبقى بعد الموت وقد اتفقوا عليه فان امكنهم ان يتكلفوا تقدير الانقسام فى المدركات بالحواس الخمسة وبالحس المشترك وبالقوة الحافظة للصور فلا يمكنهم تقدير الانقسام فى هذه المعانى التى ليس من شرطها ان تكون فى مادة فان قيل الشاة لا تدرك العداوة المطلقة المجردة عن المادة بل تحرك عداوة الذئب المعين المشخص مقرونا بشخصه وهيكله . والقوة العاقلة تدرك الحقائق مجردة عن المواد والاشخاص قلنا الشاة قد ادركت لون الذئب وشكله ثم عداوته فان كان اللون ينطبع فى القوة الباصرة وكذا الشكل وينقسم بانقسام محل البصر فالعداوة بما ذا تدركها فان ادرك بجسم فلينقسم وليت شعرى ما حال ذلك الادراك اذا قسم وكيف يكون بعضه اهو ادراك لبعض العداوة [فكيف يكون لها بعض] او كل قسم ادراك لكل العداوة فتكون العداوة معلومة مرارا بثبوت ادراكها فى كل قسم من أقسام المحل .
فاذا هذه شبهة مشكلة لهم فى برهانهم فلا بد من الحل فان قيل هذه مناقضة فى المعقولات والمعقولات لا تنقض فانكم مهما لم تقدروا على الشك فى المقدمتين وهو ان العلم الواحد لا ينقسم وان ما لا ينقسم لا يقوم بجسم منقسم لم يمكنكم الشك فى النتيجة والجواب ان هذا الكتاب ما صنفناه الا لبيان التهافت والتناقض فى كلام الفلاسفة وقد حصل به اذ انتفض به احد الامرين اما ما ذكروه فى النفس الناطقة او ما ذكروه فى القوة الوهمية . ثم نقول هذه المناقضة تبين انهم غفلوا عن موضع يلتبس فى القياس ولعل موضع الالتباس قولهم ان العلم منطبع فى الجسم انطباع اللون فى المتلون وينقسم اللون بانقسام المتلون فينقسم العلم بانقسام محله والخلل فى لفظ الانطباع اذ يمكن ان لا تكون نسبة العلم الى محله كنسبة اللون الى المتلون حتى يقال انه منبسط عليه ومنطبع فيه ومنتشر فى جوانبه فينقسم بانقسامه فلعله نسبة العلم الى محله على وجه آخر وذلك الوجه لا يجوز فيه الانقسام عند انقسام المحل بل نسبته اليه كنسبة ادراك العداوة الى الجسم ووجوه نسبة الاوصاف الى محلها ليست محصورة فى فن واحد ولا هى معلومة التفاصيل لنا علما نثق به فالحكم عليه دون الاحاطة بتفصيل النسبة حكم غير موثوق به . وعلى الجملة لا ينكر ان ما ذكروه مما يقوى الظن ويغلبه وانما ينكر كونه معلوما علما يقينيا لا يجوز الغلط فيه ولا يتطرق اليه الشك وهذا القدر يشكك فيه [5] قلت اما اذا أخذت المقدمات التى استعمل الفلاسفة فى هذا الباب مهملة فان المعاندة التى ذكر أبو حامد تلزمها وذلك ان قولنا كل ما حل من الصفات فى جسم فهو منقسم بانقسام الجسم فانه يفهم منه معنيان أحدهما ان يكون حد الجزء من تلك الصفة الحالة فى الجزء من الجسم هو حد الكل مثل حال البياض فى الجسم المبيض فان كل جزء من البياض الحال فى الجسم المشار اليه يوجد حده وحد جميع البياض حدا واحدا بعينه والمعنى الثانى ان تكون الصفة متعلقة بجسم دون شكل مخصوص وهذه هى ايضا منقسمة بانقسام الجسم لا على ان مقدار حد الكل منها والجزء حد واحد بعينه مثل قوة الابصار الموجودة فى البصر بل بمعنى انها تقبل الاقل والاكثر من قبل قبول موضوعها الاقل والاكثر ولذلك كانت قوة الابصار فى الاصحاء أقوى منها فى المرضى وفى الشباب أقوى منها فى الهرم .
[6] والتى تعم هاتين القوتين انهما شخصيتان أعنى التى تنقسم بالكمية ولا تنقسم بالماهية أعنى انها اما ان تبقى واحدة بالحد والماهية أو تبطل والتى تنقسم الى جزء ما بالكمية وهى واحدة بالحد والماهية ولا تنقسم الى أى جزء اتفق وهذه كانها انما تخالف الاول فى الاقل والاكثر وان الجزء الذاهب منه ليس فعله فعل الباقى فان فعل الذاهب من البصر الضعيف ليس يفعل فعل البصر الضعيف ويجتمعان بان اللون أيضا ليس ينقسم بانقسام موضوعه الى اى جزء اتفق وحده باق بعينه بل تنتهى القسمة الى جزء ان انقسم اليه فسد اللون وانما الذى يحفظ القسمة دائما هو طبيعة المتصل بما هو متصل أعنى صورة الاتصال . [7] فهذه المقدمة اذا وضعت هكذا كانت بينة بنفسها أعنى ان كل ما يقبل القسمة بهذين النوعين من القسمة فمحله جسم من الاجسام وعكسه ايضا بين وهو ان كل ما هو فى جسم فهو يقبل الانقسام باحد هذين النوعين من الانقسام واذا صح هذا فعكس نقيضه صادق ان كنت تعرف ما هو عكس النقيض وهو ان ما لا يقبل الانقسام باحد هذين الوجهين فليس يحل فى جسم واذا أضيف الى هذا ما هو بين أيضا من امر المعقولات الكلية وهو انها ليست تقبل الانقسام بواحد من هذين الوجهين اذ كانت ليست صورا شخصية فبين انه يلزم عنه ان المعقولات ليس محلها جسما من الاجسام ولا القوة عليها قوة فى جسم فلزم ان يكون محلها قوة روحانية تدرك ذاتها وغيرها .
[8] وأما أبو حامد فلما أخذ النوع الواحد من نوعى الانقسام ونفاه عن المعقولات الكلية عاند بالقسم الثانى الموجود فى قوة البصر وقوة التخيل فاستعمل فى ذلك قولا سفسطانيا وعلم النفس أغمض وأشرف من أن يدرك بصناعة الجدل . [9] ومع هذا فانه لم يأت ببرهان ابن سينا على وجهه وذلك ان الرجل انما بنى برهانه على ان قال ان المعقولات ان كانت حالة فى جسم فلا يخلو ان تحل منه فى شىء غير منقسم أو فى منقسم ثم أبطل ان تحل فى شىء غير منقسم من الجسم فلما أبطل هذا نفى ان يكون العقل ان كان يحل فى جسم ان يحل منه فى شىء غير منقسم ثم أبطل ان يحل من الجسم فى شىء منقسم فبطل ان يحل فى جسم أصلا فلما أبطل ابو حامد أحد القسمين قال لا يبعد ان تكون نسبة العقل الى الجسم نسبة اخرى وهو بين انه ان نسب الى الجسم فليس ههنا الا نسبتان اما نسبته اليه الى محل منقسم أو محل غير منقسم . [10] والذى يتم به هذا البرهان ان العقل ليس له ارتباط بقوة من قوى النفس ارتباط الصورة بالمحل فانه اذا انتفى عنه انه مرتبط بالجسم فلا بد ان ينتفى عنه انه ليس مرتبطا بقوة من قوى النفس المرتبطة بالجسم ولو كان مرتبطا بقوة من قوى النفس كما يقول ارسطو لم يكن له فعل الا بتلك القوة ولو كان ذلك كذلك لم تدركه تلك القوة هذا هو الذى يعتمده ارسطو فى بيان ان العقل مفارق [11] فلنذكر ايضا العناد الثانى الذى أتى به فى الدليل الثانى الذى استدل به الفلاسفة بعد ان تعرف ان أدلتهم اذا نقلت من الصناعة التى تخصها صارت اعلى مراتبها من جنس الاقاويل الجدلية ولذلك كان كتابنا هذا الغرض منه انما هو التوقيف على مقدار الاقاويل المكتوبة فيه المنسوبة للفريقين واظهار أى القولين أحق بان ينسب صاحبه الى التهافت والتناقض [12] قال ابو حامد
دليل ثانى
قالوا ان كان العلم بالمعلوم الواحد العقلى وهو المعلوم المجرد عن المواد منطبعا فى المادة انطباع الاعراض فى الجواهر الجسمانية لزم انقسامه بالضرورة بانقسام الجسم كما سبق وان لم يكن منطبعا فيه ولا منبسطا عليه واستكره لفظ الانطباع فنعدل الى عبارة أخرى ونقول هل للعلم نسبة الى العالم ام لا ومحال قطع النسبة فانه ان انقطعت النسبة عنه فكونه عالما به لم صار اولى من كون غيره به عالما . وان كان له نسبة فلا يخلو من ثلاثة اقسام اما ان تكون النسبة لكل جزء من اجزاء المحل او تكون لبعض اجزاء المحل دون البعض او لا يكون لواحد من الاجزاء نسبة اليه . وباطل ان يقال لا نسبة لواحد من الاجزاء فانه اذا لم يكن للآحاد نسبة لم يكن للمجموع نسبة فان المجتمع من المباينات مباين . وباطل ان يقال النسبة للبعض فان الذى لا نسبة له ليس هو فى معناه فى شىء وليس كلامنا فيه . وباطل ان يقال لكل جزء مفروض نسبة الى الذات لانه ان كانت النسبة الى ذات العلم باسره فمعلوم كل واحد من الاجزاء ليس هو جزء المعلوم بل هو المعلوم كما هو فيكون معقولا مرات لا نهاية لها بالفعل وان كان كل جزء له نسبة أخرى غير النسبية التى للجزء الآخر الى ذات العلم فذات العلم اذا منقسمة فى المعنى وقد بينا ان العلم بالمعلوم الواحد من كل وجه لا ينقسم فى المعنى وان كان نسبة كل واحد الى شىء من ذات العلم غير ما اليه نسبة الآخر فانقسام ذات العلم بهذا أظهر وهو محال .
ومن هذا يتبين ان المحسوسات المنطبعة فى الحواس الخمس لا تكون الا أمثلة لصور جزئية منقسمة فان الادراك معناه حصول مثال المدرك فى نفس المدرك فيكون لكل جزء من مثال المحسوس نسبة الى جزء من الآلة الجسمانية والاعتراض على هذا ما سبق فان تبديل لفظ الانطباع بلفظ النسبة لا يدرأ الشبهة فيما ينطبع فى القوة الوهمية للشاة من عداوة الذئب كما ذكروه فانه ادراك لا محالة وله نسبة اليه ويلزم فى تلك النسبة ما ذكرتموه فان العداوة ليس امرا مقدرا له كمية مقدارية حتى ينطبع مثالها فى جسم مقدر وتنتسب اجزاؤها الى اجزائه وكون شكل الذئب مقدرا لا يغنى فان الشاة ادركت شيئا سوى شكله وهى المخالفة والمضادة والعداوة وهذه العداوة الزائدة على الشكل من العداوة ليس لها مقدرا وقد ادركته بجسم مقدر فهذا ضرورة مشكك فى هذا البرهان كما فى الاول فان قال قائل هلا دفعتم هذه البراهين بان العلم يحل من الجسم فى جوهر متحيز لا يتجزى وهو الجزء الفرد قلنا لان الكلام فى الجوهر الفرد يتعلق بأمور هندسية يطول القول فى حلها . ثم ليس فيه ما يدفع الاشكال فانه يلزم ان تكون القدرة والارادة ايضا فى ذلك الجزء فان للانسان فعلا ولا يتصور ذلك الا بقدرة وارادة ولا يتصور الارادة الا بعلم وقدرة الكتابة فى اليد والاصابع والعلم بها ليس فى اليد اذ لا يزول بقطع اليد ولا ارادتها فى اليد فانه قد يريدها بعد شلل اليد وتتعذر لا لعدم الارادة بل لعدم القدرة [13] قلت كان هذا القول ليس بيانا منفردا بنفسه وانما هو تتميم القول المتقدم وذلك ان القول المتقدم وضع فيه ان العلم ليس ينقسم بانقسام محله وضعا وفى هذا القول تكلف بيانه باستعمال التقسيم فيه الى الانحاء الثلاثة .
[14] فالمعاندة الاولى هى باقية عليه وانما دخلت عليه المعاندة لانه لم يستوف المعنيين اللذين يقال عليهما الانقسام الهيولانى وذلك انهم لما نفوا عن العقل انقسامه بانقسام محله على النحو الذى تنقسم الاعراض بانقسام محلها وكان هنا نوع آخر من الانقسام الجسمانى وهو الموجود فى القوى الجسمية المدركة دخلت عليهم المعاندة من قبل هذه القوى وانما يتم البرهان اذا انتفى هذان النوعان من الانقسام عن العقل وبين ان كل ما له قوام بالجسم فلا بد له من أحد هذين النوعين من الانقسام . [15] وقد يشك فيما وجد فى الجسم بهذا النوع الآخر من الوجود أعنى الذى ليس ينقسم بانقسام موضوعه فى الحد هل هو مفارق لموضوعه ام لا فانا نرى أكثر اجزاء الموضوع تبطل ولا يبطل هذا النوع من الوجود أعنى الادراك الشخصى فيظن كما انه لا تبطل الصورة ببطلان الجزء أو الاجزاء من موضوعها انها ليست تبطل ببطلان الكل وان بطلان فعل الصورة من قبل الموضوع هو شبيه ببطلان فعل الصانع من قبل الآلة ولذلك ما يقول ارسطو ان الشيخ لو كان له عين كعين الشاب لأبصر كما يبصر الشاب يريد انه قد يظن ان الهرم الذى لحق الشيخ فى قوة الابصار ليس هو من قبل عدم القوة بل هو من قبل هرم الآلة ويستدل على ذلك ببطلان الآلة أو أكثر اجزائها فى النوم والاغماء والسكر والامراض التى يبطل فيها ادراكات الحواس فانه لا يشك ان القوى ليس تبطل فى هذه الاحوال وهذا يظهر اكثر فى الحيوانات التى اذا فصلت بنصفين تعيش وأكثر النبات هو بهذه الصفة مع انه ليس فيه قوة مدركة .
[16] فالكلام فى امر النفس غامض جدا وانما اختص الله به من الناس العلماء الراسخين فى العلم ولذلك قال سبحانه مجيبا فى هذه المسئلة للجمهور عند ما سألوه بان هذا الطور من السؤال ليس هو من أطوارهم فى قوله سبحانه ويسئلونك عن الروح قل الروح من امر ربى وما أوتيتم من العلم الا قليلا وتشبيه الموت بالنوم فى هذا المعنى فيه استدلال ظاهر فى بقاء النفس من قبل ان النفس يبطل فعلها فى النوم ببطلان آلتها ولا تبطل هى فيجب ان يكون حالها فى الموت كحالها فى النوم لان حكم الاجزاء واحد وهو دليل مشترك للجميع لائق بالجمهور فى اعتقاد الحق ومنبه للعلماء على سبيل التى منها يوقف على بقاء النفس وذلك بين من قوله سبحانه الله يتوفى الانفس حين موتها والتى لم تمت فى منامها
[17] دليل ثالث
قال ابو حامد قولهم ان العلم لو حل فى جزء من الجسم لكان العالم ذلك الجزء دون سائر اجزاء الانسان والانسان يقال له عام والعالمية صفة له على الجملة من غير نسبة الى محل مخصوص وهذا هوس فانه يسمى مبصرا وسامعا وذائقا وكذا البهيمة توصف به وذلك لا يدل على ان ادراك المحسوسات ليس بالجسم بل هو نوع من التجوز كما يقال فلان فى بغداذ وان كان فى جزء من جملة بغداذ لا فى جملتها ولكن يضاف الى الجملة [18] قلت اما اذا سلم ان العقل ليس ينسب الى عضو مخصوص من الانسان وانه قد قام على ذلك برهان لانه ليس هذا من المعروف بنفسه فبين انه يلزم عنه الا يكون محله جسما من الاجسام وانه ليس يكون قولنا فى الانسان انه عالم كقولنا فيه انه يبصر وذلك انه لما كان بينا بنفسه انه يبصر بعضو مخصوص كان بينا أنا اذا نسبنا اليه الابصار مطلقا انه يجوز على عادة العرب وغيرها من الامم فى ذلك وأما اذا لم يكن للعقل عضو يخصه فبين ان قولنا فيه عالم ليس هو من قبل ان جزءا منه عالم لكن كيف ما كان الامر فى ذلك هو غير معلوم بنفسه وذلك انه ليس يظهر ان ههنا عضوا خاصا به ولا موضعا خاصا من عضو من الاعضاء كالحال فى قوة التخيل والفكر والذكر وذلك ان مواضع هذه معلومة من الدماغ
[19] دليل رابع
قال ابو حامد ان كان العلم يحل جزءا من القلب أو الدماغ مثلا فالجهل ضده فينبغى أن يجوز قيامه بجزء آخر من القلب أو الدماغ ويكون الانسان فى حالة واحدة عالما وجاهلا بشىء واحد فلما استحال ذلك تبين ان محل الجهل هو محل العلم وان ذلك المحل واحد يستحيل اجتماع الضدين فيه فانه لو كان منقسما لما استحال قيام الجهل ببعضه والعلم ببعضه لان الشىء فى محل لا يضاده ضده فى محل آخر كما تجتمع البلقة فى الفرس الواحد والسواد والبياض فى العين الواحدة ولكن فى محلين . ولا يلزم هذا فى الحواس فانه لا ضد لادراكها ولكنه قد يدرك وقد لا يدرك فليس بينهما الا تقابل الوجود والعدم فلا جرم نقول يدرك ببعض اجزائه كالعين والاذن ولا يدرك بسائر بدنه وليس فيه تناقض . ولا يغنى عن هذا قولكم ان العالمية مضادة للجاهلية والحكم عام لجميع البدن اذ يستحيل ان يكون الحكم فى غير محل العلة فالعالم هو المحل الذى قام العلم به فان اطلق الاسم على الجملة فبالمجاز كما يقال هو فى بغداذ وان كان فى بعضها وكما يقال مبصر وان كنا بالضرورة نعلم ان حكم الابصار لا يثبت للرجل واليد بل يختص بالعين وتضاد الاحكام كتضاد العلل فان الاحكام تقتصر على محل العلل . ولا يخلص من هذا قول القائل ان المحل المهيأ لقبول العلم والجهل من الانسان واحد فيتضادان عليه فان عندكم ان كل جسم فيه حيوة فهو قابل للعلم والجهل ولم يشترطوا سوى الحياة شريطة أخرى وسائر اجزاء البدن عندهم فى قبول العلم على وتيرة واحدة الاعتراض ان هذا ينقلب عليكم فى الشهوة والشوق والارادة فان هذه الامور تثبت للبهائم والانسان وهى معان تنطبع فى الجسم ثم يستحيل ان ينفر عما يشتاق اليه فيجتمع فيه النفرة والميل الى شىء واحد بوجود الشوق فى محل والنفرة فى محل آخر وذلك لا يدل على انها لا تحل الاجسام وذلك لان هذه القوى وان كانت كثيرة ومتوزعة على آلات مختلفة فلها رابطة واحدة وهى النفس وذلك للبهيمة والانسان جميعا واذا اتحدت الرابطة استحالت الاضافات المتناقضة بالنسبة اليه وهذا لا يدل على كون النفس غير منطبعة فى الجسم كما فى البهائم [20] قلت هذا الذى حكاه عن الفلاسفة ههنا ليس يلزم عنه الا ان العلم ليس يحل الجسم حلول اللون فيه وبالجملة سائر الاعراض لا انه ليس يحل جسما أصلا وذلك ان امتناع محل العلم من ان يقبل الجهل بالشىء والعلم به يدل ضرورة على اتحاده فان الاضداد لا تحل فى محل واحد وهذا النوع من الامتناع يوجد لسوى الصفات التى هى ادراكات وغير ادراكات والذى يخص محل العلم من القبول انه يدرك المتضادات معا أعنى الشىء وضده وذلك لا يمكن ان يكون الا بادراك غير منقسم فى محل غير منقسم فان الحاكم هو واحد ضرورة ولذلك قيل ان العلم بالاضداد علم واحد فهذا النحو من القبول هو الذى يخص النفس ضرورة لكن قد تبين عندهم ان هذه هى حال الحس المشترك الحاكم على الحواس الخمس وهو عندهم جسمانى فلذلك ليس فى هذا دليل على ان العقل ليس يحل جسما لانا قد قلنا ان الحلول يكون على نوعين حلول صفات غير مدركة وحلول صفات مدركة .
[21] والذى عارضهم به فى هذا القول صحيح وهو ان النفس النزوعية لا تنزع الى المتضادات معا وهى مع هذا جسمانية . [22] ولست اعلم احدا من الفلاسفة احتج بهذا فى اثبات بقاء النفس الا من لا يؤبه بقوله وذلك ان خاصة كل قوة مدركة الا يجتمع فى ادراكها النقيضان كما ان خاصة المتضادين خارج النفس الا يجتمعان فى موضوع واحد فهذا تشترك فيه القوى المدركة مع القوى الغير مدركة ويخص القوى المدركة انها تحكم على الاضداد الموجودة معا اى يعلم أحدهما بعلم الثانى ويخص القوى الغير نفسانية انها تنقسم بانقسام الجسم فيوجد فى الاجزاء المختلفة من الجسم الواحد الاضداد معا لا فى جزء واحد والنفس لما كانت محلا لا ينقسم هذا الانقسام لم يعرض لها ان يوجد فيها النقيضان معا فى جزئين من المحل ولذلك كانت هذه الاقاويل كلها أقاويل من لم يحصل آراء القوم فى هذه الاشياء فما أبعد فهم من يجعل الدليل على بقاء النفس انها لا تحكم على المتناقضات معا لانه انما ينتج من ذلك ان محلها واحد غير منقسم وما الدليل على ان المحل الغير منقسم انقسام محل الاعراض انه غير منقسم أصلا قال ابو حامد
[23] دليل خامس
قولهم ان كان العقل يدرك المعقول بآلة جسمانية فهو لا يعقل نفسه والتالى محال فانه يعقل نفسه فالمقدم محال قلنا مسلم ان استثناء نقيض التالى ينتج نقيض المقدم ولكن اذا ثبت اللزوم بين التالى والمقدم بل نقولا لا نسلم لزوم التالى وما الدليل عليه فان قيل الدليل عليه ان الابصار لما كان بجسم فالابصار لا يتعلق بالابصار فالرؤية لا ترى والسمع لا يسمع وكذا سائر الحواس فان كان العقل لا يدرك ايضا الا بجسم فلم يدرك نفسه والعقل كما يعقل غيره نفسه [فان الواحد منا كما يعقل غيره يعقل نفسه] ويعقل انه عقل غيره وانه عقل نفسه قلنا ما ذكرتموه فاسد من وجهين احدهما ان الابصار عندنا يجوز ان يتعلق بنفسه فيكون ابصارا لغيره ولنفسه كما يكون العلم الواحد علما بغيره وعلما بنفسه ولكن العادة جارية بخلاف ذلك وخرق العادة عندنا جائز والثانى وهو اقوى انا سلمنا هذا فى الحواس ولكن لم اذا امتنع ذلك فى بعض الحواس يمتنع فى بعض وأى بعد فى ان يفترق حكم الحواس فى وجه الادراك مع اشتراكها فى انها جسمانية كما اختلف البصر واللمس فى ان اللمس لا يفيد الادراك الا باتصال الملموس بالآلة اللامسة وكذا الذوق ويخالفه البصر فانه يشترط فيه الانفصال حتى لو أطبق اجفانه لم ير لون الجفن لانه لم يبعد عنه وهذا الاختلاف لا يوجب الاختلاف فى الحاجة الى الجسم فلا يبعد ان يكون فى الحواس الجسمانية ما يسمى عقلا ويخالف سائرها فى انها تدرك نفسها [24] قلت أما العناد الاول وهو قوله انه يجوز ان تخرق العادة فيبصر البصر ذاته فقول فى نهاية السفسطة والشعوذة وقد تكلمنا فى هذا فيما سلف . [25] وأما العناد الثانى وهو قوله انه لا يبعد ان يكون ادراك جسمانى يدرك نفسه فله اقناع ما ولكن اذا عرف الوجه الذى حركهم الى هذا علم امتناع هذا وذلك ان الادراك هو شىء يوجد بين فاعل ومنفعل وهو المدرك والمدرك ويستحيل ان يكون الحس فاعلا ومنفعلا له من جهة واحدة فاذا وجد فاعلا ومنفعلا فمن جهتين أعنى ان الفعل يوجد له من جهة الصورة والانفعال من قبل الهيولى فكل مركب لا يعقل ذاته لان ذاته تكون غير الذى به يعقل لانه انما يعقل بجزء من ذاته ولان العقل هو المعقول فلو عقل المركب ذاته لعاد المركب بسيطا وعاد الكل هو الجزء وذلك كله مستحيل وهذا القول اذا ثبت ههنا كان مقنعا واذا كتب على الترتيب البرهانى وهو ان يقدم له من النتائج ما يجب تقديمه امكن ان يعود برهانيا
[26] دليل سادس
قال ابو حامد قالوا لو كان العقل يدرك بآلة جسمانية كالابصار لما أدرك آلته كسائر الحواس ولكنه يدرك الدماغ والقلب وما يدعى انه آلة له فدل انه ليس آلة له ولا محلا والا لما ادركه والاعتراض على هذا كالاعتراض على الذى قبله . فانا نقول لا يبعد ان يدرك الابصار محله ولكنه حوالة على العادة . اذ نقول لم يستحيل ان تفترق الحواس فى هذا المعنى وان اشتركت فى الانطباع فى الاجسام كما سبق ولم قلتم ان ما هو قائم فى جسم يستحيل ان يدرك الجسم الذى هو محله ولم يلزم ان يحكم من جزئى معين على كلى مرسل . ومما عرف بالاتفاق بطلانه وذكر فى المنطق ان يحكم بسبب جزئى أو جزئيات كثيرة على كلى حتى مثلوه بما اذا قال الانسان ان كل حيوان فانه يحرك عند المضغ فكه الاسفل لانا استقرأنا الحيوانات كلها فرأيناها كذلك فيكون ذلك لغفلته عن التمساح فانه يحرك فكه الاعلى وهؤلاء لم يستقرئوا الا الحواس الخمس فوجدوها على وجه معلوم فحكموا على الكل به فلعل العقل حاسة أخرى تجرى من سائر الحواس مجرى التمساح من سائر الحيوانات فتكون اذن الحواس مع كونها جسمانية منقسمة الى ما يدرك محلها والى ما لا يدرك كما انقسمت الى ما يدرك مدركه من غير مماسة كالبصر والى ما لا يدرك الا باتصال كالذوق واللمس .
فما ذكروه ايضا ان أورث ظنا فلا يورث يقينا موثوقا به فان قيل ولسنا نعول على مجرد الاستقراء للحواس بل نعول على البرهان ونقول لو كان القلب او الدماغ هو نفس الانسان لكان لا يغرب عنه ادراكهما حتى لا يخلو ان يعقلهما جميعا كما انه لا يخلو عن ادراك نفسه فان احدا لا يغرب ذاته عن ذاته بل يكون مثبتا لنفسه فى نفسه ابدا والانسان ما لم يسمع حديث القلب والدماغ أو لم يشاهد بالتشريح من انسان آخر لا يدركهما ولا يعتقد وجودهما فان كان العقل حالا فى جسم فينبغى أن يعقل ذلك الجسم أبدا او لا يدركه أبدا وليس واحد من الامرين بصحيح بل يعقل حالة ولا يعقل حالة . وهذا التحقيق وهو ان الادراك الحال فى محل انما يدرك المحل لنسبة له الى المحل ولا يتصور ان يكون له نسبة اليه سوى الحلول فيه فليدركه أبدا وان كان هذه النسبة لا تكفى فينبغى ان لا يدرك ابدا اذ لا يمكن أن يكون له نسبة اخرى اليه كما انه لما ان كان يعقل نفسه عقل نفسه ابدا ولم يغفل عنه بحال قلنا الانسان ما دام يشعر بنفسه ولا يغفل عنه فانه يشعر بجسده وجسمه نعم لا يتعين له اسم القلب وصورته وشكله ولكنه يثبت نفسه جسما حتى يثبت نفسه فى ثيابه وفى بيته والنفس الذى ذكروه لا يناسب البيت والثوب فاثباته لاصل الجسم ملازم له وغفلته عن شكله واسمه كغفلته عن محل الشم وانهما زائدتان فى مقدم الدماغ شبيهتان بحلمتى الثدى فان كل انسان يعلم انه يدرك الرائحة بجسمه ولكن محل الادراك لا يتشكل له ولا يتعين وان كان يدرك انه الى الرأس اقرب منه الى العقب ومن جملة الرأس الى داخل الانف أقرب منه الى داخل الاذن فكذلك يشعر الانسان بنفسه ويعلم ان هويته التى بها قوامه الى قلبه وصدره أقرب منه الى رجله فانه يقدر نفسه باقيا مع عدم الرجل ولا يقدر على تقدير نفسه باقيا مع عدم القلب فما ذكروه من أنه يغفل عن الجسم تارة وتارة لا يغفل عنه ليس كذلك [27] قلت اما اعتراضه على ان ما هو جسم أو قوة فى جسم فليس يعقل ذاته بدليل ان الحواس هى قوى مدركة فى اجسام وهى لا تعقل ذاتها فان هذا من باب الاستقراء الذى لا يفيد اليقين وتشبيهه بالاستقراء المستعمل فى ان كل حيوان يحرك فكه الاسفل فليس هو لعمرى مثله من جهة وهو مثله من جهة اما مخالفته له فان الواضع بالاستقراء ان كل حيوان يحرك فكه الاسفل فهذا استقراء ناقص من قبل انه لم يستقرء فيه جميع انواع الحيوانات واما الواضع ان كل حاسة فهى لا تدرك ذاتها فهو لعمرى استقراء مستوفى اذ كان ليس ههنا حاسة سوى الحواس الخمس وأما الحكم من قبل ما يشاهد من امر الحواس ان كل قوة مدركة ليست فى جسم فهو شبيه بالاستقراء الذى يحكم من قبله ان كل حيوان فهو يحرك فكه الاسفل لان الواضع لهذا كما انه لم يستقرء جميع الحيوانات كذلك الواضع ان كل قوة مدركة فليست فى الجسم من قبل ان الامر فى الحواس كذلك لم يستقرء جميع القوى المدركة .
[28] وأما ما حكى عنهم من ان العقل لو كان فى جسم لادرك الجسم الذى هو فيه عند ادراكه فكلام غث ركيك وليس من اقاويل الفلاسفة وذلك انه انما كان يلزم هذا لو كان كل من ادرك وجود شىء ادركه بحده وليس الامر كذلك لانا ندرك النفس واشياء كثيرة وليس ندرك حدها ولو كنا ندرك حد النفس مع وجودها لكنا ضرورة نعلم من وجودها انها فى جسم أو ليست فى جسم لانها ان كانت فى جسم كان الجسم ضرورة مأخوذا فى حدها وان لم تكن فى جسم لم يكن الجسم مأخوذا فى حدها فهذا هو الذى ينبغى ان يعتقد فى هذا . [29] وأما معاندة أبى حامد هذا القول بان الانسان يشعر من امر النفس انها فى جسمه وان كان لا يتميز له العضو الذى هى فيه من الجسم فهو لعمرى حق وقد اختلف القدماء فى هذا لكن ليس علمنا بانها فى الجسم هو علم بان لها قواما بالجسم فان ذلك ليس بينا بنفسه وهو الامر الذى اختلف فيه الناس قديما وحديثا لان الجسم ان كان لها بمنزلة الآلة فليس لها قوام به وان كان بمنزلة محل العرض للعرض لم يكن لها وجود الا بالجسم
[30] دليل سابع
قال ابو حامد قالوا القوى الداركة بالآلات الجسمية يعرض لها من المواظبة على العمل بادامة الادراك كلال لان ادامة الحركة تفسد مزاج الاجسام فتكلها وكذلك الامور القوية الجلية الادراك توهنها وربما تفسدها حتى لا تدرك عقيبها الاخفى الاضعف كالصوت العظيم للسمع والنور العظيم للبصر فانه ربما يفسد أو يمنع عقيبه من ادراك الصوت الخفى والمرئيات الدقيقة بل من ذاق الحلاوة الشديدة لا يحس بعده بحلاوة دونها . والامر فى القوة العقلية بالعكس فان ادامتها للنظر الى المعقولات لا يتعبها ودرك الضروريات الجلية يقويها على درك النظريات الخفية ولا يضعفها وان عرض لها فى بعض الاوقات كلال فذلك لاستعمالها القوة الخيالية واستعانتها بها فتضعف آلة القوة الخيالية فلا تخدم العقل [الاعتراض] وهذا من الطراز السابق فانا نقول لا يبعد ان تختلف الحواس الجسمانية فى هذه الامور فليس ما يثبت منها للبعض يجب أن يثبت للآخر بل لا يبعد ان تتفاوت الاجسام فيكون منها ما يضعفها نوع من الحركة ومنها ما يقويها نوع من الحركة ولا يوهنها وان كان يؤثر فيها فيكون ثم سبب يحدد قوتها بحيث لا تحس بالاثر فبها فكل هذا ممكن اذ الحكم الثابت لبعض الاشياء ليس يلزم ان يثبت لكلها [31] قلت هذا دليل قديم من ادلتهم وتحصيله ان العقل اذا ادرك معقولا قويا ثم عاد بعقبه الى ادراك ما دونه كان ادراكه له اسهل وذلك مما يدل على ان ادراكه ليس بجسم لانا نجد القوى الجسمية المدركة تتأثر عن مدركاتها القوية تأثرا يضعف بها ادراكها حتى لا يمكن فيها ان تدرك الهينة الادراك باثر ادراكها القوية الادراك والسبب فى ذلك ان كل صورة تحل فى جسم فحلولها فيه يكون بتاثر ذلك الجسم عنها عند حلولها فيه لانها مخالفة ولا بد والا لم تكن صورة فى جسم فلما وجدوا قابل المعقولات لا يتاثر عن المعقولات قطعوا على ان ذلك القابل ليس بجسم . [32] وهذا لا عناد له فان كل ما يتأثر من المحال عن حلول الصور فيه تاثرا موافقا او قليلا كان أو كثيرا فهو جسمانى ضرورة وعكس هذا ايضا صحيح وهو ان كل ما هو جسمانى فهو متاثر عن الصورة الحاصلة فيه وقدر تاثره هو على قدر مخالطة تلك الصورة للجسم والسبب فى هذا ان كل كون فهو تابع لاستحالة فلو حلت صورة فى جسم بغير استحالة لامكن ان توجد صورة جسمانية لا يتاثر عنها المحل عند حصولها
[33] دليل ثامن
قال ابو حامد قالوا أجزاء البدن كلها تضعف قواها بعد منتهى النشوء بالوقوف عند الاربعين سنة فما بعدها فيضعف البصر والسمع وسائر القوى والقوة العقلية فى اكثر الامر انما تقوى بعد ذلك . ولا يلزم على هذا تعذر النظر فى المعقولات عند حلول المرض فى البدن وعند الخرف بسبب الشيخوخة فانه مهما بان انه يتقوى مع ضعف البدن فى بعض الاحوال فقد بان قوامه بنفسه فتعطله عند تعطل البدن لا يوجب كونه قائما بالبدن فان استثناء عين التالى لا ينتج فانا نقول ان كانت القوة العقلية قائمة بالبدن فيضعفها ضعف البدن بكل حال والتالى محال فالمقدم محال واذا قلنا التالى موجود فى بعض الاحوال فلا يلزم ان يكون المقدم موجودا . ثم السبب فيه ان النفس لها فعل بذاتها اذا لم يعق عائق ولم يشغلها شاغل فان للنفس فعلين فعل بالقياس الى البدن وهو السياسة له وتدبيره وفعل بالقياس الى مبادئه والى ذاته وهو ادراك المعقولات وهما متمانعان متعاندان فمهما اشتغل باحد هما انصرف عن الآخر وتعذر عليه الجمع بين الامرين . وشواغله من جهة البدن الاحساس والتخيل والشهوات والغضب والخوف والغم والوجع فاذا اخذت تفكر فى معقول تعطل عليك كل هذه الاشياء الاخر . بل مجرد الحس قد يمنع من ادراك العقل ونظره من غير أن يصيب آلة العقل شىء او يصيب ذاتها آفة والسبب فى ذلك اشتغال النفس بفعل عن فعل ولذلك يتعطل نظر العقل عند الوجع والمرض والخوف فانه ايضا مرض فى الدماغ . وكيف يستبعد التمانع فى اختلاف جهتى فعل النفس وتعدد الجهة الواحدة قد يوجب التمانع فان الفرق يذهل عن الوجع والشهوة عن الغضب والنظر فى معقول عن معقول آخر . وآية أن المرض الحال فى البدن ليس يتعرض لمحل العلوم انه اذا عاد صحيحا لم يفتقر الى تعلم العلوم من رأس بل تعود عيشة نفسه كما كانت وتعود تلك العلوم بعينها من غير استئناف تعلم الاعتراض أنا نقول نقصان القوى وزيادتها لها اسباب كثيرة لا تنحصر فقد يقوى بعض القوى فى ابتداء العمر وبعضها فى الوسط وبعضها فى الآخر وأمر العقل ايضا كذلك فلا يبقى الا ان يدعى الغالب . ولا بعد فى أن يختلف الشم والبصر فى أن الشم يقوى بعد الاربعين والبصر يضعف وان تساويا فى كونهما حالين فى الجسم كما تتفاوت هذه القوى فى الحيوانات فيقوى الشم من بعضها والسمع من بعضها والبصر من بعضها لاختلاف فى أمزجتها لا يمكن الوقوف على ضبطه فلا يبعد ان يكون مزاج الآلات أيضا يختلف فى حق الاشخاص وفى حق الاحوال . ويكون أحد الاسباب فى سبق الضعف الى البصر دون العقل ان البصر اقدم فانه مبصر فى اول فطرته ولا يتم عقله الا بعد خمسة عشر سنة او زيادة على ما شاهدنا اختلاف الناس فيه حتى قيل ان الشيب الى شعر الرأس أسبق منه الى شعر اللحية لان شعر الرأس أقدم . فهذه الاسباب ان خاض الخائض فيها ولم يرد هذه الامور الى مجارى العادات فلا يمكن أن يبنى عليها علم موثوق به لان جهات الاحتمال فيما تزيد بها القوى أو تضعف لا تنحصر فلا يورث شىء من ذلك يقينا [34] قلت اما اذا وضع ان القوى المدركة موضوعها هو الحار الغريزى وكان الحار الغريزى يدركه النقص بعد الاربعين فقد ينبغى ان يكون العقل فى ذلك كسائر القوى اعنى انه يلزم ان كان موضوعه الحار الغريزى ان يشيخ بشيخوخته واما ان توهم ان الموضوعات مختلفة للعقل والحواس فليس يلزم ان تستوى اعمارها
[35] دليل تاسع
قال ابو حامد قالوا كيف يكون الانسان عبارة عن الجسم مع عوارضه وهذه الاجسام لا تزال تنحل والغذاء يسد مسد ما ينحل حتى اذا رأينا صبيا انفصل من الجنين فيمرض مرارا ويذبل ثم يسمن وينمو فيمكننا ان نقول لم يبق فيه بعد الاربعين شىء من الاجزاء التى كانت موجودة عند الانفصال بل كان اول وجوده من اجزاء المنى فقط ولم يبق فيه شىء من اجزاء المنى بل انحل كل ذلك وتبدل بغيره فيكون هذا الجسم غير ذلك الجسم . ونقول هذا الانسان هو ذلك الانسان بعينه وحتى انه يبقى معه علوم من اول صباه ويكون قد تبدل جميع أجسامه . فدل ان للنفس وجودا سوى البدن وان البدن آلته الاعتراض ان هذا ينتفض بالبهيمة والشجرة اذا قيست حالة كبرها بحالة الصغر فانه يقال ان هذا ذلك بعينه كما يقال فى الانسان وليس يدل ذلك على ان له وجودا غير الجسم . وما ذكر فى العلم يبطل بحفظ الصور المتخيلة فانه يبقى فى الصبى الى الكبر وان تبدل أجزاء الدماغ [36] قلت هذا دليل لم يستعمله احد من القدماء فى بقاء النفس وانما استعملوه فى ان فى الاشخاص جوهرا باقيا من الولادة الى الموت وان الاشياء ليست فى سيلان دائم كما اعتقد ذلك كثير من القدماء فنفوا المعرفة الضرورية حتى اضطرا افلاطون الى ادخال الصور فلا معنى للتشاغل بذلك واعتراض ابى حامد على هذا الدليل صحيح
[37] دليل عاشر
قال ابو حامد قالوا القوة العقلية تدرك الكليات العامة العقلية التى يسميها المتكلمون أحوالا فتدرك الانسان المطلق عند مشاهدة الحس لشخص انسان معين وهو غير الشخص المشاهد فان المشاهد فى مكان مخصوص ولون مخصوص ومقدار مخصوص ووضع مخصوص والانسان المعقول المطلق مجرد عن هذه الامور بل يدخل فيه كل ما يطلق عليه اسم الانسان وان لم يكن على لون المشاهد وقدره ووضعه ومكانه بل الذى يمكن وجوده فى المستقبل يدخل فيه بل لو عدم الانسان يبقى حقيقة الانسان فى العقل مجردا عن هذه الخواص وهكذا كل شىء شاهده الحس مشخصا فيحصل منه للعقل حقيقة ذلك الشخص كليا مجردا عن المواد والاوضاع حتى تنقسم أوصافه الى ما هو ذاتى كالجسمية للشجر والحيوان الى اخر الفصل الى اخر الفصل [38] قلت معنى ما حكاه عن الفلاسفة من هذا الدليل هو ان العقل يدرك من الاشخاص المتفقة فى النوع معنى واحدا تشترك فيه وهى ماهية ذلك النوع من غير ان ينقسم ذلك المعنى بما تنقسم به الاشخاص من حيث هى اشخاص من المكان والوضع والمواد التى من قبلها تكترث فيجب ان يكون هذا المعنى غير كائن ولا فاسد ولا ذاهب بذهاب شخص من الاشخاص التى يوجد فيها هذا المعنى ولذلك كانت العلوم ازلية وغير كائنة ولا فاسدة الا بالعرض أى من قبل اتصالها بزيد وعمرو اى انها فاسدة من قبل الاتصال لا انها فاسدة فى نفسها اذ لو كانت كائنة فاسدة لكان هذا الاتصال موجودا فى جوهرها ولكانت لا تجتمع فى شيء واحد قالوا: وإذا تقرر هذا من أمر العقل وكان فى النفس وجب ان تكون النفس غير منقسمة بانقسام الاشخاص وان تكون أيضا معنى واحدا فى زيد وعمرو . [39] وهذا الدليل فى العقل قوى لان العقل ليس فيه من معنى الشخصية شىء وأما النفس فانها وان كانت مجردة من الاعراض التى تعددت بها الاشخاص فان المشاهير من الحكماء يقولون ليس تخرج من طبيعة الشخص وان كانت مدركة والنظر هو فى هذا الموضع [40] واما الاعتراض الذى اعترض عليهم ابو حامد فهو راجع الى ان العقل هو معنى شخصى والكلية عارضة له ولذلك يشبه نظره الى المعنى المشترك فى الاشخاص بنظر الحس الواحد مرارا كثيرة فانه واحد عنده لا انه معنى كلى فالحيوانية مثلا فى زيد فى بعينها بالعدد التى أبصرها فى خالد وهذا كذب فانه لو كان هذا هكذا لما كان بين ادراك الحس وادراك العقل فرق [41] ولم ننقل كلامه الى ههنا لما فيه من التطويل
[no title]
[1] وكذلك قال ابو حامد بعد هذا ان للفلاسفة على ان النفس يستحيل عليها العدم بعد الوجود دليلين احدهما ان النفس ان عدمت لم يخل عدمها من ثلاثة احوال اما ان تعدم مع عدم البدن واما ان تعدم من قبل ضد موجود لها أو تعدم بقدرة القادر وباطل ان تعدم بعدم البدن فانها مفارقة للبدن وباطل ان يكون لها ضد فان الجوهر المفارق ليس له ضد وباطل ان تتعلق قدرة القادر بالعدم على ما سلف . [2] واعترضهم هو بانا لا نسلم انها مفارقة للبدن وأيضا فان المختار عند ابن سينا ان تكون النفوس متعددة بتعدد الابدان لان كون النفس واحدة بالعدد من كل وجه فى جميع الاشخاص تلحقه محالات كثيرة منها ان يكون اذا علم زيد شيئا يعلمه عمرو واذا جهله عمرو جهله زيد الى غير ذلك من المحالات التى تلزم هذا الوضع فهو يرد على هذا القول بانها اذا انزلت متعددة بتعدد الاجسام لزم ان تكون مرتبطة بها فتفسد ضرورة بفساد الاجسام . [3] وللفلاسفة ان يقولوا انه ليس يلزم اذا كان شيئا بينهما نسبة علاقة ومحبة مثل النسبة التى بين العاشق والمعشوق ومثل النسبة التى بين الحديد وحجر المغناطيس ان يكون اذا فسد احدهما فسد الآخر ولكن للمنازع ان يسألهم عن المعنى الذى به تشخصت النفوس وتكثرت كثرة عددية وهى مفارقة للمواد فان الكثرة العددية الشخصية انما اتت من قبل المادة .
[4] لكن لمن يدعى بقاء النفس وتعددها ان يقول انها فى مادة لطيفة وهى الحرارة النفسانية التى تفيض من الاجرام السماوية وهى الحرارة التى ليست هى نارا ولا فيها مبدأ نار بل فيها النفوس المخلقة للاجسام التى ههنا وللنفوس التى تحل فى تلك الاجسام فانه لا يختلف احد من الفلاسفة ان فى الاسطقسات حرارة سماوية وهى حاملة للقوى المكونة للحيوان والنبات لكن بعضهم يسمى هذه قوة طبيعية سماوية وجالينوس يسميها القوة المصورة ويسميها أحيانا الخالق ويقول انه يظهر ان ههنا صانعا للحيوان حكيما مخلقا له وان هذا يظهر من التشريح فاما أين هو هذا الصانع وما جوهره فهو اجل من ان يعلمه الانسان ومن هنا يستدل افلاطون على ان النفس مفارقة للبدن لانها هى المخلقة له والمصورة ولو كان البدن شرطا فى وجودها لم تخلقه ولا صورته . [5] وهذا النفس اظهر ما هى اعنى المخلقة فى الحيوان الغير متناسل ثم بعد ذلك فى المتناسل فانا كما نعلم ان النفس هى معنى زائد على الحرارة الغريزية اذ كانت الحرارة بما هى حرارة ليس من شانها ان تفعل الافعال المنتظمة المعقولة كذلك نعلم ان الحرارة التى فى الزور ليس فيها كفاية فى التخليق والتصوير فلا خلاف عندهم فى ان فى الاسطقسات نفوسا مخلقة لنوع نوع من الانواع الموجودة من الحيوان والنبات والمعادن وكل محتاج فى كونه وبقائه الى تدبير وقوى حافظة له .
[6] وهذه النفوس اما ان تكون كالمتوسطة بين نفوس الاجرام السماوية وبين النفوس التى ههنا فى الاجسام المحسوسة ويكون لها ولا بد على النفوس التى ههنا والابدان تسليط ومن ههنا نشأ القول بالجن او تكون هى بذواتها هى التى تتعلق بالابدان التى تكونها للشبه الذى بينها واذا فسدت الابدان عادت الى مادتها الروحانية واجسامها اللطيفة التى لا تحس . [7] وما من احد من الفلاسفة القدماء الا وهو معترف بهذه النفوس وانما يختلفون هل هى التى فى الاجسام او جنس اخر غيرها واما الذين قالوا بواهب الصور فانهم جعلوا هذه القوى عقلا مفارقا وليس يوجد ذلك لاحد من القدماء الا لبعض فلاسفة الاسلام لان من اصولهم ان المفارقات لا تغير المواد تغير استحالة بذواتها واولا اذ المحيل هو ضد المستحيل . [8] وهذه المسئلة هى من اعوص المسائل التى فى الفلسفة ومن اقوى ما يستشهد به فى هذا الباب ان العقل الهيولانى يعقل اشياء لا نهاية لها فى المعقول الواحد ويحكم عليها حكما كليا وما جوهره هذا الجوهر فهو غير هيولانى اصلا ولذلك يحمد ارسطو انكساغورس فى وضعه المحرك الاول عقلا أى صورة برية من الهيولى ولذلك لا ينفعل عن شىء من الموجودات لان سبب الانفعال هى الهيولى والامر فى هذا فى القوى القابلة كالامر فى القوى الفاعلة لان القوى القابلة ذوات المواد هى التى تقبل أشياء محدودة
[no title]
[1] ولما فرغ من هذه المسئلة اخذ يزعم ان الفلاسفة ينكرون حشر الاجساد وهذا شىء ما وجد لواحد ممن تقدم فيه قول . [2] والقول بحشر الاجساد اقل ما له منتشرا فى الشرائع الف سنة والذين تادت الينا عنهم الفلسفة هم دون هذا العدد من السنين وذلك ان اول من قال بحشر الاجساد هم انبياء بنى اسرائيل الذين أتوا بعد موسى عليه السلام وذلك بين من الزبور ومن كثير من الصحف المنسوبة لبنى اسرائيل وثبت ذلك ايضا فى الانجيل وتواتر القول به عن عيسى عليه السلام وهو قول الصابئة وهذه الشريعة قال ابو محمد بن حزم انها اقدم الشرائع . [3] بل القوم يظهر من امرهم انهم اشد الناس تعظيما لها وايمانا بها والسبب فى ذلك انهم يرون انها تنحو نحو تدبير الناس الذى به وجود الانسان بما هو انسان وبلوغه سعادته الخاصة به وذلك انها ضرورية فى وجود الفضائل الخلقية للانسان والفضائل النظرية والصنائع العملية وذلك انهم يرون ان الانسان لا حياة له فى هذه الدار الا بالصنائع العملية ولا حياة له فى هذه الدار ولا فى الدار الآخرة الا بالفضائل النظرية وانه ولا واحد من هذين يتم ولا يبلغ اليه الا بالفضائل الخلقية وان الفضائل الخلقية لا تتمكن الا بمعرفة الله تعالى وتعظيمه بالعبادات المشروعة لهم فى ملة ملة مثل القرابين والصلوات والادعية وما يشبه ذلك من الاقاويل التى تقال فى الثناء على الله تعالى وعلى الملائكة والنبيين ويرون بالجملة ان الشرائع هى الصنائع الضرورية المدنية التى تأخذ مبادئها من العقل والشرع ولا سيما ما كان منها عاما لجميع الشرائع وان اختلفت فى ذلك بالاقل والاكثر .
[4] ويرون مع هذا انه لا ينبغى ان يتعرض بقول مثبت او مبطل فى مبادئها العامة مثل هل يجب ان يعبد الله او لا يعبد وأكثر من ذلك هل هو موجود ام ليس بموجود وكذلك يرون فى سائر مبادئه مثل القول فى وجود السعادة الاخيرة وفى كيفيتها لان الشرائع كلها اتفقت على وجود أخروى بعد الموت وان اختلفت فى صفة ذلك الوجود كما اتفقت على معرفة وجوده وصفاته وافعاله وان اختلفت فيما تقوله فى ذات المبدأ وافعاله بالاقل والاكثر وكذلك هى متفقة فى الافعال التى توصل الى السعادة التى فى الدار الآخرة وان اختلفت فى تقدير هذه الافعال . [5] فهى بالجملة لما كانت تنحو نحو الحكمة بطريق مشترك للجميع كانت واجبة عندهم لان الفلسفة انما تنحو نحو تعريف سعادة بعض الناس العقلية وهو من شأنه ان يتعلم الحكمة والشرائع تقصد تعليم الجمهور عامة ومع هذا فلا نجد شريعة من الشرائع الا وقد نبهت بما يخص الحكماء وعنيت بما يشترك فيه الجمهور . ولما كان الصنف الخاص من الناس انما يتم وجوده وتحصيل سعادته بمشاركة الصنف العام كان التعليم العام ضروريا فى وجود الصنف الخاص وفى حياته اما فى وقت صباه ومنشئه فلا يشك احد فى ذلك واما عند نقلته الى ما يخصه فمن ضرورة فضيلته الا يستهين بما نشأ عليه وان يتأول لذلك أحسن تأويل وأن يعلم ان المقصود بذلك التعليم هو ما يعم لا ما يخص وانه ان صرح بشك فى المبادى الشرعية التى نشأ عليها او بتأويل انه مناقض للانبياء صلوات الله عليهم وصاد عن سبيلهم فانه أحق الناس بان ينطلق عليه اسم الكفر ويوجب له فى الملة التى نشأ عليها عقوبة الكفر .
[6] ويجب عليه مع ذلك ان يختار أفضلها فى زمانه وان كانت كلها عنده حقا وان يعتقد ان الافضل ينسخ بما هو افضل منه ولذلك أسلم الحكماء الذين كانوا يعلمون الناس بالاسكندرية لما وصلتهم شريعة الاسلام وتنصر الحكماء الذين كانوا ببلاد الروم لما وصلتهم شريعة عيسى عليه السلام ولا يشك احد انه كان فى بنى اسرائيل حكماء كثيرون وذلك ظاهر من الكتب التى تلفى عند بنى اسرائيل المنسوبة الى سليمان عليه السلام ولم تزل الحكمة أمرا موجودا فى اهل الوحى وهم الانبياء عليهم السلام ولذلك اصدق كل قضية هى ان كل نبى حكيم وليس كل حكيم نبى ولكنهم العلماء الذين قيل فيهم انهم ورثة الانبياء . [7] واذا كانت الصنائع البرهانية فى مبادئها المصادرات والاصول الموضوعة فكم بالحرى يجب ان يكون ذلك فى الشرائع الماخوذة من الوحى والعقل وكل شريعة كانت بالوحى فالعقل يخالطها ومن سلم انه يمكن ان تكون ههنا شريعة بالعقل فقط فانه يلزم ضرورة ان تكون انقص من الشرائع التى استنبطت بالعقل والوحى والجميع متفقون على ان مبادى العمل يجب ان تؤخذ تقليدا اذ كان لا سبيل الى البرهان على وجوب العمل الا بوجود الفضائل الحاصلة عن الاعمال الخلقية والعملية [8] فقد تبين من هذا القول ان الحكماء باجمعهم يرون فى الشرائع هذا الرأى أعنى أن يتقلد من الانبياء والواضعين مبادى العمل والسنن المشروعة فى ملة ملة .
[9] والممدوح عندهم من هذه المبادى الضرورية هو ما كان منها احث للجمهور على الاعمال الفاضلة حتى يكون الناشئون عليها أتم فضيلة من الناشئين على غيرها مثل كون الصلوات عندنا فانه لا يشك فى ان الصلوات تنهى عن الفحشاء والمنكر كما قال تعالى وان الصلاة الموضوعة فى هذه الشريعة يوجد فيها هذا الفعل أتم منه فى سائر الصلوات الموضوعة فى سائر الشرائع وذلك بما شرط فى عددها وأوقاتها واذكارها وسائر ما شرط فيها من الطهارة ومن التروك اعنى ترك الافعال والاقوال المفسدة لها . [10] وكذلك الامر فيما قيل فى المعاد منها هو أحث على الاعمال الفاضلة مما قيل فى غيرها ولذلك كان تمثيل المعاد لهم بالامور الجسمانية أفضل من تمثيله بالامور الروحانية كما قال سبحانه مثل الجنة التى وعد المتقون تجرى من تحتها الانهار وقال النبى عليه السلام فيها ما لا عين رأت ولا اذن سمعت ولا خطر بخاطر بشر وقال ابن عباس ليس فى الآخرة من الدنيا الا الاسماء فدل على ان ذلك الوجود نشاة اخرى أعلى من هذا الوجود وطور آخر افضل من هذا الطور وليس ينبغى ان ينكر ذلك من يعتقد انا ندرك الموجود الواحد ينتقل من طور الى طور مثل انتقال الصور الجمادية الى ان تصير مدركة ذواتها وهى الصور العقلية . [11] والذين شكوا فى هذه الاشياء وتعرضوا لذلك وافصحوا به انما هم الذين يقصدون ابطال الشرائع وابطال الفضائل وهم الزنادقة الذين يرون ان لا غاية للانسان الا التمتع باللذات هذا مما لا يشك احد فيه ومن قدر عليه من هؤلاء فلا يشك ان اصحاب الشرائع والحكماء باجمعهم يقتلونه ومن لم يقدر عليه فان اتم الاقاويل التى يحتج بها عليه هى الدلائل التى تضمنها الكتاب العزيز .
[12] وما قاله هذا الرجل فى معاندتهم هو جيد ولا بد فى معاندتهم ان توضع النفس غير مائتة كما دلت عليه الدلائل العقلية والشرعية وان يوضع ان التى تعود هى امثال هذه الاجسام التى كانت فى هذه الدار لا هى بعينها لان المعدوم لا يعود بالشخص وانما يعود الموجود لمثل ما عدم لا لعين ما عدم كما بين ابو حامد ولذلك لا يصح القول بالاعادة على مذهب من اعتقد من المتكلمين ان النفس عرض وان الاجسام التى تعاد هى التى تعدم وذلك ان ما عدم ثم وجد فانه واحد بالنوع لا واحد بالعدد بل اثنان بالعدد وبخاصة من يقول منهم ان الاعراض لا تبقى زمانين
Conclusio
[1] وهذا الرجل كفر الفلاسفة بثلاث مسائل . احدها هذه وقد قلنا كيف راى الفلاسفة فى هذه المسئلة وانها عندهم من المسائل النظرية . والمسئلة الثانية قولهم انه لا يعلم الجزئيات وقد قلنا ايضا ان هذا القول ليس من قولهم . والثالثة قولهم بقدم العالم وقد قلنا ايضا ان الذى يعنون بهذا الاسم ليس هو المعنى الذى كفرهم به المتكلمون . [2] وقال فى هذا الكتاب انه لم يقل احد من المسلمين بالمعاد الروحانى وقال فى غيره ان الصوفية تقول به وعلى هذا فليس يكون تكفير من قال بالمعاد الروحانى ولم يقل بالمحسوس اجماعا وجوز هذا القول بالمعاد الروحانى وقد تردد ايضا فى غير هذا الكتاب فى التكفير بالاجماع وهذا كله كما ترى تخليط . [3] ولا شك ان هذا الرجل أخطأ على الشريعة كما اخطأ على الحكمة والله الموفق للصواب والمختص بالحق من يشاء [4] وقد رأيت ان اقطع ههنا القول فى هذه الاشياء والاستغفار من التكلم فيها ولو لا ضرورة طلب الحق مع أهله وهو كما يقول جالينوس رجل واحد من الف والتصدى الى ان يتكلم فيه من ليس من اهله ما تكلمت فى ذلك علم الله بحرف وعسى الله ان يقبل العذر فى ذلك ويقبل العثرة بمنه وكرمه وجوده وفضله لا رب غيره
Contents — 49 sections
- Part 1 — Tomus decimus operura .
- Part 2 — de ponicdiuifionem libri in du is, fecunJutn quod Alga. fecir,…
- Part 3 — vnius icmpoiK, fcilicci quod lit pars ptiorit. , ,
- Part 4 — AIcAlga. ratiocinahspro Philofophis . Si autem dixeric hoe…
- Part 5 — nium ,quoJ ftigiJins clt Juplcx : ltculcalorduplcx.qiiiJ.ini 1111111…
- Part 6 — T£*&^*™^S-M PO" u..c.nd«;n) vul, modo
- Part 7 — SSSSSSs w... , s ..*»»
- Part 8 — UJtuor eltmcntij & eorpore arculari , quod mouctur circa ea. S…
- Part 9 — aiu» Impoftibilc w *odem fubicSo funr maio diuerfo. quoniam pot. m…
- Part 10 — .xplical Ul» v.a, feu auclo.i.a.es qu.hus n.ouchantur , h. ^P1";^ [J…
- Part 11 — apuJ ph.lofophosalic Ju.erai.ouo.vuii j. r ft tJ imod alltgu
- Part 12 — aj vl.in.um W8*»SXS Jub,:l """"£mtn,U ","oul"0,,e • * ad alia…
- Part 13 — &£u tTpbilofophisdceoid.qcrd.xcl-unt Je ,mpofs,b,f,tate tius. S cX m…
- Part 14 — «V fccuiidum.non nocebl. accipeie . Alon "f-ilictt…
- Part 15 — itaoY VuU enim .fl«^,Sf«^conf«W»ni: quonhm.llf d.lpol.none..,, ,« ,…
- Part 16 — " 1,1 ,c(Te r.i Ide, ideo indigei fecunda non tancg adiuuante ipfaro…
- Part 17 — linem hot
- Part 18 — fStre»^Uat,c,id^!,HU,nluU.hoc,quod.uPOn.«. Q ^
- Part 19 — * -mp0i,,aiJcmira»; P" fcw««n«,ViiIrdice,eli,can(aill & ahfoluiii: &?…
- Part 20 — k^bile cft vt '*lt a^'llu'^ tompofitum ex fe, ficuc impofsibilccft vt…
- Part 21 — Sid uic ciT locusquf rtionis: quii viJciur q> fonuz habent nobilius…
- Part 22 — DU . J 7i moucn^
- Part 23 — Difputatio Metaph.
- Part 24 — VO.pofuift.»n.ul..Jud.ncm^ hu flg
- Part 25 — i mftruincntum. Excrhplum autem diuerfitatis.qua: crit ex di- ''X.tc…
- Part 26 — poliiionrm Jicunt. nuncautciii caufatum eft compollium , fcc.inJmti…
- Part 27 — i.ifi.,iiai«,non cft vciicfponlio.^ » fi litu jlcuu, inflnuum ,„ po.…
- Part 28 — Qumta." 17 g
- Part 29 — j0. ficurifiindigerct omneens caufa,& ills caufa indigcret caufa…
- Part 30 — Sexta . t97
- Part 31 — Cc »
- Part 32 — fcniic & qu.d..a.i ;'m'"° ~ fubftji.f . a°lio modo ,u:„tf clc.
- Part 33 — ^"'l^teZwto tZMc*. quia fequitur exhoc DeumctTecompoGtum.…
- Part 34 — q Ju or Jinem creJuluatis. Piatietca quarro ab lus , propier quiJ…
- Part 35 — tft ,„ hoc l. ict Jcnom' ^ dnpl.cucr. yno moJo.prout tft p,
- Part 36 — a pfCfl»"^ «Piluiiprf potoh nfic drfini.ione fl,biccti in…
- Part 37 — f.miionrm agemis fepaiati.qui niouei 1II11J corpus : quomS mquantum…
- Part 38 — iccidcniia pi^pi.a.quibus ll",t",jl,ir.bil, &c.eigo pttmus mototnon…
- Part 39 — P"" n co.pus e« Pri«»fa »n gcicrc.Tunc cft queftio,& qucro.fi corpus…
- Part 40 — Difpuratio Mennh.
- Part 41 — quia ille eft formiU.er l.her 3c homo no llberc Jrl, I,. M fc,, c \…
- Part 42 — 1,1 i inofu
- Part 43 — lo^oruui. /. 6 vnini puniinr, quou niillnm zietnu
- Part 44 — eaii.itt pjtticul»ria:ni.oniirn,ficaufanoiie(l. „,,,,,, c , , -™f-…
- Part 45 — ... quod roaft.Si i,,qu.,:d.ci.nus „os quoj iJ , quod not» .« oh' o…
- Part 46 — ell apuJ Atift.rc >,..., uu. Scl.t- cpniio Aurt . co.n if.iu.d:…
- Part 47 — A ni eft fcitum, & plurima pofsibilium cx feipfisfunt impofsibilia…
- Part 48 — A L G A Z E L.
- Part 49 — ,n... Al.xS - Al.xanJ*. J..«m..,auu q. p0f,ibili.a.i,.cVp«p..a*.o.
Part 1
Tomus decimus operura .
I N QVO MAGNI
C O M M E N. A V E R.
V I SPVTATIONES Q^VAE DESTRVCTIO
D£STK VCTIONVM ALGA2HLjS
dicunrur,aim expofitionc grauifsimi Phjlofophj Aiigjaftfrii Niphi Sucflaniconrincnrur. E T TRANSLATJONE CALO CALONYMOSquam (vetultioripuft habita)vt facilitaticommoditatiq; ftudiofo- " runi incumbertmus in paruculas iufta comencaria diuilam & accomodatam, apnoni curauimus, nccjuidamphus haberettjuod delideraret candidatus loftor 0 MtLI^f y f- KO S I C P r RG ^T^f £ M' £ UT U Summisq, ■uigiliis elaborata pneflamus , vt ncHram
diligtntiam factle commenctent mrtntt. Qec in hoc uabeamur Tomo fequens oaeiidetpigina.
Cum/ummi Tonrilcii, Gall)r»n ttgii yienatusq; yemti dmmt*
INHOC DECIMO TOMO
HAEC CONTINENTVR.
Destrvc tio deftructionum Philofophia Algaze lis, CaloCalonymosHebreointerprete, Augufti-. ni Niphi Suefiani expofitione: In Metaphyficis quidem in fexdecim nuncdiuifadifputationes: ln , Phyficis autem in quatuor, quas idcm Latims dona-
Traftatus de Animarbeatitudme: char.j? j
Cuiaddica eft Epiftola de intelleau,qua: idem elt cum dicti libelli parce,codem Calo interpretc. char. } 5 &
Quam autem h&c omnia fummoflitdio Emendatafunt.
INDEX CAPITVM,
LJBRORVM QJ/ 1 I N
f' HOC VOLVAIINB
VifpHUtionet Libri, Dcftru8io deflru&ionum Tlrilefophi* ^tlgA-selii appclUti .
1N ME TAPHYSICISf
Ifputatio Prima. Dc narratione rarionu philofophorum circaanciqmcacem mundi, & earum dcftruftio- ",bus- . char. i
Dil|uitanoSccunda.DedcfWtione fermonis corutn dc.rtcrnitatcrmindi,&umporis,& motus. char.cfr. DiU>uc.;tio Tercia. Dcdedararionedeccptionis eor_m,chcenriu Deft gloriofum efle agens mundi,& mundum opus & operarioncm . _ , , char.7.7
Difpucatio Quarra. Dedeclaracione.qudd nonpoflunt afferreratio- : ncrn.quodfitefficiensmundi. chaniyo Dilpucatio Qjuiuca. Dcdcclaracione,cpnonpoflunt affcrre ratione ci> Dctisglonofus flt vnusr&rpimpofsibileett poncre duo necefl„ii.un(fle,& quodlibcc corum non habcac caufam. char.i DifpucacioScxca. Dcconuenientia eorft circa falfirace coflitiitionis • fcietia,>polIe,& volBraris in primo principio. char. i 8(>
Difputatio Scpcima.Dc deftruftionc fermonis eorum, q» impofsibile eltvtcomuuicetcu alio generc,& feparcturabeo dirfcrcntia aliquaiC tjHiondirigituradid venficationeintellcftusdiuifio m°cnus,& differcnriarn. cnar Difpntatio Ociaua. Dcdcftruftionediclicorii.ijeflc primi fic fimplcx.fciluetcf cftcflcabfolutiim.&noneftquidiras ncc rcrifica'tio, adquasicfcraturcl]c,.fcdcflcconucnicns ei cft ficut quidicas alrcri . ,1' . '.
n, • x, _ .. . cliar.i?A
; Uilniitacio ^ona.Dcdiminurionccorurucircaprobacioncm,f& pn- «num non fic corpus. . crl_r »48
Difpucacio_Dtciiiia.IndccIaudo.4imiouciQnedecIaracioniscor'fi, 0, Dcusmmli fitcaufaefficift.&qfffcrmoHcrcticifi-quif cis. c 1A Dilputacio Vndccima. Dc diminutionc tenctis o, Prinui fcic aliud _b co,&ftiteiMK.raj&fpCCiesmojovnjut.rfa]u chjr
Difpucacio Duodecima. Dc dimmuctonc eoru in adducendo ratione. quodipfcfcitfeipfum. char 277
DiIpatioTcmadecima.Dedcftmftioneeius,quoddicunt,o,Dcugloriofus.abfit^gnoratparticulariadiuifaaddimfioe ceporis, ai
«r.rfens,&pr*tericum,&f*ucuriim. char.x8+
D -ucatio QuartaJccima . DeJiminutioneeorum ln c^nftitucJo rationcm , qudj cceli fint animati, feruicntcs Deo glonofo motu circularieorum. . char.ijtf
Difpucatio Q111ncaJccima.De Jeftruaioneeius.quoJ Jixcrunc Je incentionc,& virtute motiuacorll. char.308
Difputatio ScxtaJecima.DeJeltructionc Jifti eorum.g. animc.ctli refpiciutomniaparticularia.quf tiut iuhoc munJo. cliar.3 1+
I N PHYSICIS.
Ifputatio Prima.DeiuJicioeorum,t(.hneccopulatio, que. apparecinciTeincercaulas&caufaca, clt copulatio, quas confequicurneceflario. _ char.319
Difputacio SecunJa. De Jifto eorum, q> animx humanx ~funcfubitancu:exiftences in fe,& 116 func innatx in corporc.c.340 Difpucacio Tcrcia Dc Jictocorum g.falfumeft Jiceretp corrumpaturiftxanimK,feJcumitpenaiuur,funtrterna:1pcrpetux,& non poccft con fy Jcrari corru puo . & fi ni tas earum . char. 3 5 o
Difputatio Quarta.DcJicto eorum.quoJ fitfalfumqudJauinic reuercancur amplius in corporibus. char.3 j
Cxpit* Trjtdatu! dt jtnimct Btxtitndine.
Aput Primum. Proponit JeclaraieanimxbeatituJinem, quxcftfecunJum Ariftocclcm coiun&iointcllecius abftracticumanimahumana. char. 35}
Caput SecunJum.Dciiudlectusmaterialis cflcima.tum "ex Antiquorum.cumexpropriis JiitisJed iraca. char.MJ CapucTertium.Deintcllcdusmatciialis cum abilracris inccllefti-
busconnexione. ''lar,3j +
CaputQ_uai tum.Deintclleftusagcntisnatura:acquo pactointelle
ctionis caufalithumanointcllcctui. char.35f Caput 6 unuum.DeorJincPrincipiorum. ch.1r.35tf LibeU us Ku epiltola Aucr. Dc conncxione mcelleccus abft racti cum
hominc. char.35<J
F I N I S.
INDEX aVAEST I ON V M
JN DIS1'VI ATIONlBVi AVGVSTINI NIPHI SVESSANI.
In prinu difrntationt .
Thvm veritas m- chara cV appciibilis , cHt.x Vcrinn lenipus tiXe ttabcat altcuio inode in [rru naniri. c. i f Vuum 111 primoentc votuntas lit nccdTjtu. diar.it Virum diflautulii caufagrauitatiucrff. chat.rj Vtium rlcincnia uicdia lint nitxia cx Iruiratc Si grau raic. Ichatie tj
6 VirjmqutliD.i orhn habratfuas propriai diitcrrnti.ispofirionis, char. ;i
7 Viruin nouiim pof i: prountirc abauriniio ivt JcoJciii. chat.tf
3 Virutn homo gcnttus li1 ab homiiiC corrup.-o. char.}6
9 Vtrumirnpiislii vntiin omnium. char.^f
10 Virum tcmpui 5£ mows turiint limul cteata cum mundo. char.47
11 Viru.n lialujua quaitiitas poti H in lnfiuuutn vcuirc i etgo poieft augeri 111
intiniiuiii. J chit^S
hi fecimdJ dijfiMatiant. 1 Vttumaccidens fcmprr pcitnanc it m tcmporc ptitiatioitis & elTe. char.74
In terti* dijj>nutime. 1 Vtrum I? anima nutiitma lit ftrrtpcropetxiM : lit acius fecundus folum : 3c
non ptiinus. chat.Sl 1 Virum in ditFtreniia inter Auiccnnam 3i Aucrrocin de productionc inielli>
genuarum. char.94 j Vitiim vitiusprt quam cniia & funt vnum fit ctFcctus* Dei ptoucmcns 111
ominhns tcbus.aut qu il:ias:aut fubliauua. chat.Qf
4 Virum Auet . intclligalpet rationcs ptobabilcs pet acciJens intrlli ;ibilc«
fufricicuti.is t~uiid.ua in lcnfaits. chat. 1
f Vituincotpus ccleile lit vtuens. chariiof
6 Vtrumcorpuscotlefte lit aniinal rationale. char. 10S
7 Vitum pofilbilc poiiii diuiJiin pofsibilc ex fc 81 pofsibileab alio lic.u Ac
necelTatium. char. m
8 Vttum in Dco intelligcns 3c intclligibile Itni vnum & ideru oruntbui ino. .,dls- cliar.114
9 Virum ars mgromantif fir vtra. char.i to Virum cod? modo fehabeai inicllcfius humanus rcfpcctu matcttalium fot
mitiiimov intelligeiitia telpcau illarum. chat. tld
tt Vttumformi habcani nobilius ellc tn uiaietia. chat.117 tl Vitum O.iis (ii uioibe folis. char.117 ij Virum ligcucrjiioproccJctrtreiSiMuncciretaiSuinflnitum. char.tjo 14 Vituin oiniic compoliium lii nouum. chai. 1
i) Viiuui calum lit cotpus limplex. chat. 1
ln qu.tru dijj>HUtione. I Vtrum pluraliras aitribuioruin argu:u comp&liiione in continrnic. char.t ftj x Viru.n 11 animc huraanf linrmultipltcatc 111 vna fpecie : pofsuit rcmaneic nurarraie poii exiium carum t corpote. chat irCj
f Viruraprnn.t Jiuiliocmis liipcifenoia. clur.ioi 4 ViiumaliiiuiJcomuigeiispoisitib alioiio petpctuari, slut.uSt
T ln fetudifliiuittiont. i Virum intetlerrus $£ InttlligilU midu fint idcra in inttllecta noftro. c.t$6 i Viruni accidcns habeai folum tnaieriamcompoiiiaro in qua:&: non rxim» &t, char.irj ln leptim* difpuutiontl Virum inicllcflm Sc inulligibile fint vnus Si idem fccundum rem:dift*rrunt (amenpcraccidcns. chat.iaS In ofiaua difpuutiont. i Vrrum omnc compofiium cx cfTc Sc cfTciuia indigeai agrnte. ehar.i^o ,S Vtrum ponenJo oia emia efTe de nouofarta pofsii cfTc via firma fn probando impartibilitaiem ptimi motoris. char. ..jo
j Vitii pcfsitcfTealiquid neceffiruim pcr aliudck pofsihilc in fui natura.c.^fi 4 Vtiuin pcttineat 2d mctaphific.im probarc pttuium motorem efte. ci.fi
In vndecmu difjiuuriont. i Virum matrrh prohibeat comprehciilioiiem. 'ehar.itfc» 1 Vitum hoino appctitu natutali dcfidcrei farc. ch.1r.171
Jn duodetimj difjiuutione. l Vttum viuens pofsit gigniex non viueuic. char.iSj
in dechnttertU difpuutiont. t Virum inicllectusdiuinusintclligailingularia char.icjj
In deeimitepurtu difpnutione. 1 Vtrummotiiscorpotisccrlettisln violemus. char.toi * Viruin uumc rus fubftanliatum feparaiarum fil frcunduro numerum corporil crclcfrium. char.jai
3 Propterquidipropter niimrrum motuiim Rabilriatur numerus fuhfl.iniiarum
fcparatarum: 8c non pcr uunicruui luminuni quiiido lumc» &. moius lint propria orhi. char,)07 In dccimic[iii>ru diflmutione. l Virum moluscoclifit litualis vcl locahs. ch.ir.ju i Virumcotluin imend.n motum iiK|iianium motum. ch.ir.jii j Virnm ctxlum moucatur propter nos fccundaria itiicmione, ehar.trj
4 Virum corpora ceeleflia nccrfsiicni uos. ehar.;t7
5 Vtruincotlum moucaiur momraptus. char.jzj
Prologus Auenois. AVGVSTINi NIPHJ SVESSANI
I N AVERROIS DESTRVCTIO DESTRVCTIONVM LIBRVM. COMMENTARIIS.
I T Aucrrois.Cum in cunflis rebus ab inrelleAm - U virtutedelidcrandisnaruralitcr& prarcipuc charior:& dulciorac dilcftior lit vcriras: tenemur igiruream fempcrattcntc& fcruide vrefficacius mcditari potcft obtincrt:fuosq; hofteseam prauiterlitigantes fe vere pcrcipi : ac ei obiicicntcs cum variis difpendiisipfam fcducere.pertraftantesq; vifceribus ardcntibus lntenmcrc conamur : itaq; veritas vbiumtcr omma obltacula vigcat & pr.-cualcat . Vnde nosa diucurno priltino tempore 111 pelagmem philofophorum freti nauigantes cuin voluminum pcnpatheticorum nauibus:ibidcm laquea ac rctia iatfan tes : venando : indccj; cum hamis fcparati animi pifces prarfati talafsi vthentes: ad manus noltras quidam liber Alga . attnbutusperuenitcuiusdeltru,ftio phjJofophorum titulus cft :*dequolibro ab eodem" Alga.cditum fuiflenoncftambigeiulum:ipfceniminprincipio & fine cuiuldam fui libn: philofophorum intcntio nuncupari:prardictii promiferat hbrum compilare. Etcft notandum : qudd di-ltus libcr dequo traftatun fumus:multosin cordahominum (cruatcrrorcs- in cerebroq; plunmorum fapientum infinira pofuit dubia pcriculofaproutdicrus Alga. notuseft fummusphilofophus.& dc maioribus ce ■ctur phdoiophis. Eit ct manifeftum qudd fama multorum pnecelTo rum m fufhcientia caufa pluriumpofteriorum ftarerrandi T mde dicimus quod hic liber multosfubtilcs atq; nobiles raodcrnor«m adjpirari raot ixpifsime:inaximc:qi.dd diftu* AJga. eftm.nmus philofophus ooxus.& m philofophia eximia conftruxit volummain c.uibus lapientu.u opmioncs clarius qui debcret & diflfufius oftendit
Dcmdc excitatus ell hunc librum texere:in quo & ihp.tes toritu fi pieiit.zprom.rtiteuellere: turres & caftra ventatis meditatuseilir- SdritSnV «tionehuius Iibri periculata aboiuinationi
Stdcum talesnobilcsfemperexcufandi fint:diciraus quddhocdi- «o hom.ni acc.dit torce vna d.ctari caufarum: aut cx al.c.uo morbo Pertu,batuvIuit,ntellcctu:autfortefulpectuserro:ucepr^
. Ucnum dicimus uuod quaJiterumq; fit dutus Jmcr vcnoium ma-
Prologm Anerrots.
is quam cibus debct repuHn. N« igirur liuorcm petfccutorum no ,tne matm chanii.m*- philofophic. gtreiuei; vcrba dicci libn vcdil.- Kcnw potuimus fpcculati fumusg.acilc,nosq; mfudamrous vitia ipi,usacfophlImatacm.iKnttrpatcfaccrc:accs:vtfuffic.cnuuspr.1?ua-
Ituttiu obiiccrc : l.cct in pluribi.s fatts (it dithcilc mmia argumentatorum profunditatc & oMcuritatc locorum fophiliicatioim . ht tacimus cuiictis notum: c]u<5d dc pratdicro libroiHuoad Muod rcraaor ap parct przlcrcim fumplimus 6c difpurauimus : piout pciiculoliusclt: lcdcbtliadiuilimus vcrbaluiius libn mparuula capituia: vtbahui iuoscirorcsvalcamus rcdai-uc«: & cxprcflcpra:polita magisardua inrxrcxteradifputarc tapimus . Kctdco dicimusciuod Algazcl altcrcauic cum philofophis m ilto libro magis m mecaphy licis: & m aU quibus naturahbus.
u; E. R R O I i
DESTRVCTIO DESTRVCT.IONVM
THILOSOPHIAE ALGAZELIS,
Calo Calonymos Hebr&o interprete:
AdiunBit multii DifyutntionibHi, acetUm Qtlbiir. ^ilga^clis , qnx priusaptiti Latinos. ' mittime reperieban\r.
PROLOGVS AVERROIS.
I Ntencio noftra inhocfermoneeftdcclararc ordinem 8c apparent.am opinionum fermonum pofirori.m in libro Deftrucl.omsPhilofoph.arAlgazelis, &diminutioneplu ^nmorudiaoru eius igradu veritatis, & dcmonftrationis.
I I S P V T A T I O PRIMA.
|e NARRATIONE RATIONVM 6» ^niloiophorum,circa Antiquitatem mundi,& earum deftruftionibus .
. A L G A Z E U
I T Algatcl.recitans rationes Philofophorum de antiquitatemundi. Sufficit autem nobis narrare ex rationibus eorum id.quod cft conuenicns animc. hc dicimus g. hic modus rationis eft triplex.Primu"s <Juidcm,ciimcUciitimpofsibileeft vt proueniat innouatumab anc.quoabfoluto.na cumpofucrimus <f ab antiquo non prouencrit mundus excmpli gratUjdeindcprouen.t.tuncno proucniebat ancca,qru i De«iu<S»JclU:oc,Aucr. A
In ptTeipio cmusltbet opctis inuocandus eft Dcus,
Quift BI9.
lus fuuhunc libii e Jcte.
Of conafu tucda eft vc ritas.
DiTputatio Mctaph. non fuit ad eife ipfiu» aliquid cndinans.Et, fi ertc mfidi ab eo fuit poffibilcpofsibilitateabfoluta, tuc,cumproduftusfuit, 116 euadet quin innouatum fitquoddam indinans.autnon. finon fuit quoddaminnouatum mdinans, ergomundusrcmanfitinpofsibilitate abfoluta, vt fuerat antea. fi veroinnouatum fuit inclinans, permucabicurquidcm lermo de hoc indinancc. quarc nunc inclinauit , & non antca. & ficaut procedetin infinitum, aut deucnietur ad aliquod indinans, •juod nonquam defecitdreindinans.
AugujliniTiiphi Suefani philosophicLrifiimi m DeftruSliones delhruclionum Auerrois contrx Alg*xelem exfo/itio.
Ixit piato in Thimeo. Omncsquippc, mentis quoquo. moJo compotcs.operi* cuiuslibct, vcl magnii vel parui pr.ncipio.inuocaredeum folcnt: Deos crgoomnesdcafquc prccamur i.-nprimisquidcmivteadicatura nobis qtue illis placeant.dein. de vi nobit ipfisconftemusiquantum ad Dcos aitincc lic nobit oraium lit.haec Plaio. Inuocatis etgodtis, & humiliicr exota. iis.Circaexpofitionem huius libn , Primo proponam intentio. nem meam, fecunJum prohocmium Aucr. expjnam, & pet confcquens refi. duum libri .
Qlvantvm adprimum . Quia. cura.&folcrtiaillius ingeniofi philofophi Hicronymi Bernar Ji Patrici] V cneti, ad manus nieas.libcr hic, qui deftru. cttodeftructipnum infcribiiur Aucr.vcnu: Btvidi.quod hiclibcr plenuserat viiliiaie. vt poiui colligere.rogaius.immo coactus ab illius viri cxcellcniia, di> co.quod intentioincacft gloiarc hunc librum . Bt quiahic libcteft mulium difficllii, vr appareritumexmalatranslaiibne: tum ex verbis,& fententijs ar« duis hic contcntis: ideo nolebam fcnberc: quia vcto fcio quod nd tantum his, jui vcritaicm dixeruni funt h.abcndat gratiae.vtdicit Arifto. fea" his ctiam, quj >unt principium iiuieftigaiionis cius: opus iftud non recufaui. Scio benc quod pofteriotes.videntesiftamexpoliiionem.eamaccufabunt. Scd quid cuto maliuolorum lairatus? Etquidam exponent aliccrhunc librum : Sc quid curabo de vcrbis catcorum dc coloribus infctipiis f Monetautem maxime mehunc librum edere pauciias philofopbotum in hoc tcmpote f hoc enim mco tcm. pote non video phi lofophos) SC illi pauci funt multum molelli, 3c in patuo prc. ] cio,ty quaii a populis habcniur.tanquam indigni amicttix, Si confortij buma. ni;C.iufr autem huius paucitatts funtdiiSx ab Aucr.in lociscius. Viergo in hoclib.appareantaliquafundamcnta philofophorum, curaui exponcrc hunc. CaufaautemeJiuonismespoiifsiina.cV maxima ert,quoniam hic libcr conii» net miiltas quaeftioncs conira nos chriftianoslvt ergo videatur.rp philofophoril rationesrunt debilis efrtcaciae conira nos.ldeo cxponam illas,& eas iu Ungu. lis locis conabot folucre fund.uncniis vcnotibus. Nolui autcm probatc hunc libtum efle Auer.qina mauifelle appareutum cx verbiseius.S.Phy.com. j.tum cx raodo proccdendf,& propoGtionibus fuis,
Bi cvm ifia lit meaintentio:Ad fecundum.f.ad expofiiionera huius librj venio. Ncc cxpedes a mcdiuiliones, Si fubdiuilioncs : fed lanium colligabo quatdam cum quibufdaimvt ipfe facitin libtis Arift.Uico ergo q> Aucr. ptimo pratmittit prologunndcinde ihi.(Airalg.)profequliur. In priina parte declarat vtilitatem.fcu nccefsitaictn pratfeniis libri. Et ponit vnum fyllogifinum : cuius conclulio eft:q> nos natutaliter difpofiti Jcbemus omm conatu dcfcndctc veritaiem: Sc fyllogifrnus fic componitur.Id.quodab intcllcciu eft appeubi. le,&defiderabilc,iniiiftentaiioneilliusdcbemus apponere omncm conaiura, Si omne ftudium.fcd vcruas elt ippciibilts.A: deliJetabilts;etgo fequitur con-
Prima. *
{,oius ergo (VHopftni ponit prlmo mihorrm. d. Cnm in eu»clufio "T^inftllcAulll virtute defiderSdii naruialiier.& przcipue charior. c"'5 ,e'"!L' diicfdor |irveriias:deinde ponit coclufionc.d.teiiemut ipnurca fem iiis meditari p5t, oblinere: vult.d. dcfendercq;, _antes,fc vero percipi,id eft in eo quod vere fe ri~ohijcientcs cum varijs (lipedi|s,id eft ftudijs tpberCirlll"e'''^';'r_iijn(tfq; conamut intcriraete vifctribtis ardentibui : vult fim fc l1uc" dC_ioff,3£ feruentia.itaqi vutidicere ad hoc:vt vetitas vbiq; indicere m«E !. ^_clIi_ vi»eat Sc ptzualeat:ecce igitur iittcniioncm, Sc caufam Modus qna Ittomnia o • _et_|j ^Q.jnd. imroducit modum .quomodo lnuenit libru Al. huc librut» inientionis . s_ _m . _lu,_rno prj(ljno tempote nauiganics in pelaginem phi- iiiuenil. gasclis."- (j cu,_niuib;is voluminum: vulidicere librorum Pcripathcti» lofophoru ri - (l£)1|c_ _c rctiaiacrames.vcnando: indeque cum hamis fepa» PJ»_t*,ff?Scft'Ciitn difcreto cogitamine pifces vehenrtspratfati talafsi , vult r.tti ■"""'!;_,£ j ,'n.iris, ad manus noftrasquidam Itber Aga.atiributusperuenit, ZjfiffJ&trA'" phtlofophorum tiiulus elt:& confitmat id efie. Alga. dicens: de CertlRcatio "ittco ibeoJcm Alga.editum fuilTe.non e(l amhigcndiim. ipfe , 111 ptinci- h.5c librum ^""/k tine ciiair.Uin libri.qui vocatur inieiiiio philoTophorunt, promifcrat li- fuilfe Alga. P'° nrxJu' im compilire. Deindc declaiat naturam huius%ibti dwcnstBt Natuu ti» nnotaiiJiim.qiioddiiSiis liber.de quotractaiurifuinus, multjs m corde ho- bri. umferuit'etrorcs:iiiccrebroquemultorutn fapieniiim mrinita pofuit duncricul M:Sc >l Jt caufam.dicit.prout.id eft quoniam diftus Alga.noius elt ?'i,nU5philofoR:ius,5; dc iiiaiotihiistenetut philofopbis: Sc elt manifeftum o I fairia raultorum przccflorum in fufricieniia.id eilm fummo.magna efl _j__j_ jrrauJi plurnuuni poftcriorum.Dcinde ponu id, quod facit lib. hic: di» «ns Tandcm dicimus.quod hic liber mulios fubiiles, atque nobilci moder. norum admirari facit fzpifsiuieimaxime quia dietus Alga. eft fummus philo» fonhus noius,& i" philofophia confttuxu eximia volumina.in quibus fapien lum opinioncs.clariut quam dcberei,& difFufius,qftcndii.Deinde excitaiui tft hunc libtuni texcrc.in quo ftipitei totms phllofophiz ptomiitit euellerciturrcs Aiciitra vcritatis mcJuiuscft irniereiitaqiic philofophia, rauone huiui libri oeiiculaia.abomiiutioiiiexritii, deinde, ideft.retro. Deindc excufat Alga. Excufatio _£ Jai caufam dicens; Scd cqm tales nobilcs: vult diccte, qualis eft Atga.fcm pro Alga. pet excufandi finl : dicimus quod.hoc Jicto hominl accidit fotie vna dictatuin caufarum:aut quia ex aliquo motbo perturbatus fuit iniellerlu : aut forie fufpc/tus ertonicz prauitatcs intetlegales fui tempotis ptxextitcrat: vult di< ccrc fe cxcufauit inhoc libro : legales nanique inimici reperiuniur philofopliotumiSiipfealiqupmodonoIuit pati inimiciiiam. Debes fctte quodipfe Quot nomi» £ Auer.appellaitheologos multisnominibus:fcilicet quandoque loquetes: qu4- iiibus appel iloquc legales:quandoquc fophiftas:quaiidoq; ctedcntes:dicuniurquoque lega laniurlheo» les:eoquia lcgcs prophetarum fequuutur,& non raiiones philofophorum : Sc logi, ifta appellatio eft, fatis notaiquandoquc loquentes:& ideo dicuntur Gc, quia lo quuuiut rcs,& rationibus non ptobant:& itetum eft apppellalio hontfta, vt putoiquandoquc fophiftz.eoquia ncganl principia philolbphorum,& ex con trarijs pnncipiorum faciunt concluliones: Sc eft appellatio viiuperanda: qua> doque ctcdeiues: & ratio cft manifefta:quatuor crgo modis nonnnai eos: Sc cgo bic fcquendo modum loquendi cins tllis ttibus inodis jnominabo : quatto auicm modo cum lit ad viiupcrandum non nominabo. Deindc, concludit natur! huius libri diccnsiDemum dicimus.quod Cjualitcrcunq; lii.vcnena magis. quamcibusdebetrtpuiariiDeindeponitordincm.queni vulttenere in hocli' Ordoferuibro:diccdo caufam.quare compofuii hunc,dicens. Nps igitur liuotem pcrfecu- ___ toruin noitrf mains charifsimz philofophtz gcrcnies.id cft.nartaiites ri Jeliter ' vetba dict i libti : vt diligenier poiuimus nos fpcculari fumus gracile , id cft. fubnliter:lnfudauimufquc vitia iplius.aique fophifmaia cmuienter patclaccrc: _3 vCuf_|io accis,vi fiifticlcnus.przualuimus.ohiiccrc.Deinde exculat fe dicts.licet tn plu ' t4Jus,l4iis Ii( difticile iiunu «rguincnioruni ptotiuutiuic, Si oblcuiiui* loco<
A *
Difputatio Metaph.
tum fophifticiiioniscvult dicerc fatisfacere. Dcindc complet orJincm dicenj . Manifcfta. EtfacimuscunSisnoiuincquoddcprxJirtolcbroillud.adquod fcalicct libcr «io. hic vcrJciorapparct.prxfertiin.idcft.folumfumpliinus&difpuiiuimus.prout
periculolius eft:& dcbilia dimilimus. Vcrba huius libri nos ccpimus.id cit, lo.
cauimut in parua capiiuh:vi facilius fuos ctrotcs valcimus rcdargucre:& ex.
prcfle pnpolita, vult diccre dubia magis ardua inicr cxcera difputare. Dcin.
Part 2
de ponicdiuifionem libri in du is, fecunJutn quod Alga. fecir, quoniam fccit, Diuifio li» M.qusrftionesinmetaphyli. & duas in naiutalibiis : 3i ponii numerum : 8c bri. Icrmoeiuscll nianifcrtus pcr fe.
Duplcx in. 3 n r> ci„ca hocproutnniidcbcs fcire.quod Aucrrois ; fuas in hoc procr- «encio, mioinnuitinteniionesviphilofophusariificiofus, cVmotalit vt quoniam iria rectt: quotum primuni ert rcJJcrc lcftores bemuolos: fecundum auenlos: rcrtium Jecilcs.hx enim funi condiliones proocmij, VI moralis, vt Ariftoteles dicit in rheioricis: fecii quidcm cosbcniuolos JeclnanJo iftius libri vnlnatcm,quxquanta Gi.iam maniftftiim cft cx dictis. Fccit cos aiientos, exponcn- Inprotxmio do iftiusdifficultatem.eV faiisapparei,C|uanta fit ex diiSis. Fccit eos docilct 7'Prcminen aliqualiier, ponenJo ordinem diccndorum : 8c lic iftud proctmium rhciorlce «Ja iunt, & moraliter cft factinnicft eiiam fafcum naiuraliicr fcu logicc : quia in prooemiolibridcbcmus.7.prxniiiicie, vi Auer.dixlt in phylicis, fcilicet imcniioncm,& hoc fecit Auci.quoniam dcclatauii fuarn inieniioncm in hac libri de- , rcripiione. Vtiliiatem.Si iam nbi apparci hoc. OrJinem , 8c licet, non latis aperie, hocfccctic: taincn aJhucex veibis fuisapparct. Hic cnim lihercft primus, quia Jc rehus mciaphyiicis abftractis iraciat, vtfcis. Pioponionem, Sc hoc eliam iam poics ex vcibis iftius libri habere : quoniam proportio hu» ius libricft,(icut Metaphyficxadlcbros fciemtx Naturalis. Vi5 dortrinc, qu> etiam haberc poics:co qma.cum liber hic Mctaphylicus lii illifmei vijs ptoce dimus.iicui Sc in MeiaphylicaiNomen Iibri, & lain apparct hic toium hoccSc nomcn auiftoris:cV hoc eft manifcftii etiam:ideo vcre ariificialitcr hoc prooe- . , mium cft factum.cV moraliicr.ck logicc. ^iima qo. Q_v A, „ 0 hic vnamquxftionem hicuemcquonlam Auer. ait, quod intel» MMatiior lC(suan virrims veriias eft chara.cV dulcis.cV appctibihs: vnum hoc fit vcrii: viisdeclara & vidciur quod non:Quoniam mulii ragiunl vctuin: vt apparet. Circa iftara 'Ur u"l'3'' dubiiaiionemdiccndiiin,veritaseftiiiccllcctuiappeiibilis:quod quacuor vijs intcllcftui declarari poieft. Pnnia fumitiir co.quiacft obiectum intellectus , vnde vide. appcnbclcni musomnes poteniias cogniiiiias valdc in fuis pcoprijsobicetis Jelectari, & in cisquieiari, propter quod fugiuntobiccia cxrranca, 8c pcr fc amanc nacuralitct obiecSa propria.quta igiiur vtrum cft obicftum inicllcetus, vel falcem ta» _ . . tio obiccci inicllefius.vt Jifium cl! 111 librode anima, fcimus quoj vcritaselt aecuda via, yaldc inicllectui dclertabilis. Secunda via fumiiur ex concomitaniia vcri. F lanscum ipfo incellec)ci:vidcmuscniiii,quod falfum eft non ens, cV rcs quan» ro plusde veriiacc habcc.canco plusdc cnte 8c clTentia:& propter quod fccccndo Meca.viibidecn commcn.4.Aucr.dcclarai,prtma ptincipia oporici elfe ve Intcllectusl nfsima:immo videmus aliqua veraitaappiopinquari IntcllecSui , quod ftaticn Vcticate dc- luminc intcllectus ei fiunt conformia.vi funt prima principia:vi dictt Auer.fe» leetatur. cundo mcla.commen.pcimo.Ex his concluJiiur quod inicllcctus valdc dcle» _ . clatut in vcritate:quoniam vcritascft ci limilis:& rcs plus in fuo fimili dele»
Tcrtia -iai clacur , quam in fuo excraneo, vifcis. Tcnia via fumitur eo , quia pcr ip» «ubftacijs fc- fam primo principio immaiciiali appropinquai: dictum eft in nono mct. cotn» paracis non mcn. 12, quod in fubftjniijs iinmaicrialibus non eft nifi verum:quia carent cft nifivtrii materiacquia igitur naiurale JcliJcrium cft appropmquari pnmo principio . tjuia carent 8c melius iniellectus appiopmquat appcccuJo vcnnn: iJco licuici naiuiale suaicria. eft appeiereafsimilari pnmo : na naiuialc cft appccerc veriiatcm , mcdianie Qu.ucivia, qua plus uaiuraliler appropinquat. Quatca via cll:quia per rcriiaiem incel» ledusfitquodammodoomiica:quoniain vernas rei cft qtiodammodo ipfa rcs: 3C Ideo quod appeiiiplus de vernace , plusappem ficri rcs iplas quibus con» iungitur mcdianic vcriiaic: cv quia uaiuraliter lmellccctcs appecu ficii rcs qua»
Prima. ?
itelleAutcp vcricas.
- • naturaliter apperit vniri veriuti jmediante qua fit qtwdammo. tumrLl" . Ese hufcquiiiirquod vcrius naiuralitcr prxcipue eftcharior, j, oinit". ,'|C r.ibilior ipli intcllcctui cunctts rebus dclirandis . Bft quidcm julcwt, °" ' „, i„telleAus, cuni tit feulihus muoluius, & eis concinuacus.cutu thaia: quonw vc[iulcnl pertingu: quod aucem cft difticilis inuemioni* ea> difriculuic * |ju|C|0r k|Uidem: quoniam licei dulccdo a guftu perclpialur : tiiin, hit«"'r • (Jl vlttus multonobilior omnibus lcnfibus m viriute fuaaliinte"cl',|"s.''nllncioper.nioncin renfuum , ideo aliquo modo dulcedinem parit. qoo uiodo con gullus, lunc dulcedinem parucipai,* quando obiectum pro cipat: quoiiu intclle^tus vcritarem pro fequitur: dieicur quod vcriiai eftel fcquiiur: IUM bjllJ vcro:tli,oinaln flr gbi proprium obicctum conuenicus ci, dul cis. L>c1'-'; 1)0 principio , & rebus vniuetfalitcr, propter quod vctius ell pCrlpUin.l''c e.|3bllls Vcritas ergoeftchara.dulcis , & delecjabtlis inicllc. JatelK*',,J" u6s dictas.Ad jrgumenium.dicendum, quod licct mulii appcti- Solutio, ctut ptopt" ^*.oirupto vcntaiem fugiani:non tamen appetim naturali, & volii. ,u voluuu» ur e||lln c(h|c> nudta innaturalu poccft volunus ap^
t"ia"a£)L ,0rsibilia. * .
fetKte\a toiolugo, vuli modoprofequi de piopoficis quatftionibus, & pnmode E2 Stiltcei anmiinduslit abarterno an non: Si raiio ordinis eft : quoniam ptima, efl fun jJmellluin omniuni aliarum, vt apparebir, & eft comh£C'Ji<uiu ptopicrquoddcbcteireprwn&quia, vtdlcitur in principw tertu """m uujeii w dcbci habcre dubiuiioncs pt imo, cV poft eatum foluiwnes, pro. '",,< lufjsibiJcm^aas:8iciiam,quiadifput.iiioexigii duo.vt dicu primo Difpulalio hvuc commeu.Ja. fcUicetargucreconirafundamenualicuius opinioms , & duo rcgrlu fniucreilla ideo Auer. primo inductt fententum Aig.per modum quacftionis, Dubiuiio. t undolocofoluit illas ligilUum. Scd dubiuiutiquoniam ait Auet. j. meta. Solutio. rommcn pnmo.quod dubuntiones meuphyiicalcs dcbeni poni oranes uiliinui, TvDoftdcbeiricriliberlpccialufolucionuniquaitionmuivifecii Arift.qui fo prinll „„„ riiitiiiumtncia. vbi mouctomnes quacftiones,& in rcltduis libris ibluitUlas. probansm5 Dicciidum quod Auer. fccu hoc primo.more Nicolat: fccundo , vt fenccncia du(I, £Ietn5 Ale mclius imelligaiur:quoniam liiera diulla clt clarius inicllecta . Iniftoer- en;c< rodubioponitpriino inicntioncm Alg. diccns id, quod primo inueftigandum DecUmio, tft dc philofophorum opinionibus, dirignnr circa aniiquttaiem & nouuatem muudi. D<.indc aJducit rationes philcfophorum.Bcprima lic componnurinuU luinnouumpioccdiiabaniiquofcmpiierno. Sed mundus proccdii ab anciquo & xieriio,fciliceidco:crgo,iiueniomodofecundf figutc.mundus non eft no. uus huiusfyllogifuiiminoriion ponicurin liieraiquoiium in difpucacione let» ! tiadiceiut dedaratw Ulius : mawr ponuur, cumdicit, vndcdicimus quodfor. not corum probationum.liuc piobauonibus fupradicto propolito hec eft: proce di.reinnou.iium ab annquo abfoluic impofsibile eft: hec eft mawr feu vircui cius- Dcinde ponii cius declatationcm : 3c hfcdeclaratio licordinaiur : ficft aiiquod uouuni factum ab jietno. V.g.mundus.qui 61 a deo fccrno.hoc non po» ttrt cilo iiili.vclquiacaicbataliquo tnclinantc id fternum fiuc mudum:velquix iiulluni crai induuns. Scd victque modus eft impofsibiiis:ergo mawr eft mi. iiiierta:priiiiocigotaugii pinnuiu inodum diccns(li nos cnim ponemus . quoddam Jiniquum.quodmuiidusabcoprocclTus vclproduciusnon fuic, 8C pofteai ab eodcinaiiiiquomuiidustcinpotc(.i.in cempotc proceirus fcuproductus fuit; dicimusqj muudus nonproduccbaiurab ipfo antiquo,nifi,vcl quia carcbatio. Clinaolc eum ad cftc ptoducium.) Dcmdcprobai racionibiliuicm huiusmem. bii.d.(vudc dicimus <|>,li mudus pofsibihscral omnino produci ab eo anriqucr, ancequamad accum cgrclTusfuilTei.non euadcrei quin ln fua ptoductwnc inno uaium lic quoddani inclinans.pioduccns eum ad clic .) Dcindc ponii fccundutn mcmhtuin.vv dtfttuii id.d.(auc vtro li non oporttrtt <p mundus adhuc rcmane tet in fua pofsibilitaic , licui antcquam produdus eflei) vt dicam poft. Deindc deiiruit primura mcmbrum.d.(li primo modo.adhuc pciendum eft de illo inati. ■MBC9 quu magis inclinauic mundum ad cUc.) vull diccic pio mnc quam ajicc»
A }
DifputatioMetaph. . ]
(nullienim caufa idhitc imaginaripoteft, nifi allcra duarum:vel quia inuuB det, auiquia non poiuit prorunc:fed nullum iftorum eft poncndum tn Cro.jH - dcindepttTcquftur rattonrm,& dicii (vnde.) vult diccrc , I! ponatur iJ tncltVW nans. (aut hoc procrdit ad infinitum: ttuod rft falfum: aui prrurnu t |, "]
dam inclinans iplius cft ab arterno: & li fic, ergo mundus eft ab setcrno. ) ijtrojfl Lfcel in rc. niam fup. id inclinans fciplo mundum producerct . Dcindc Alga. inccrpii bus naiura. deftrurTehoeargummtum:& primo fuppontt hoc argumenium effe phil libus, &arti phorunt dicens(& haec eft fententia philofophorum: ) vulr diccre Atifl .in ficialibus jp S. Phy. maxime iext.com. 7 & indc. Dcindc Incorpit drbiliiare illani rj. ■ cedat j>oicn (tonem dicms(dequa refpondendum cft, quod hic non eft pofsibilitas in anctt I iiaagetis& le, iiequein parientr.) vulr dicrre in productionc mtindi non procrdii pclen. I pafsi.noniii lii agenns , ncc potenna pafsi . ( licefjn rcbus artificialihus & naratili. I ficinprodu. bus ptarcedatagcns & paiiens antc ipforum crTeftus.) vult diccrc , quod an- ttionemun- tc rrrum ptoductioncm lam naiuraliierquam anificialitcr po.-entia agenitj ai- poicntia pniicntfs prxcrdunl. Cuius raiioncm dicit . ( co quod caufatoi '
Actio Deifi abalijs ca pr.tcedentibiis in tcmpore.) vultdiccte , quia concurrum difpoG, , «ft pofsibili liones irmporalitcr dilponenies . (proceflus vero mundi modo fupradicto non ] «as, ffc fr habrr, vidrlicri.quia ibi 11011 dcbei atiribui pofsibilitas agcnii , neque '
paiimii. Hocprobai Aucr. duabus rationihus: quarum prima fic componi. tnriotnnispolsihilitascft in fiibteeto:aftio Dcinon eft in rubirSo.rrt-.- non cft hzcpofsihilitas. Vrl fic.omnis pofsibilitas habci ficri circa aliquod fubieri 0 . rirtus Dei n5 habci licri circa aliquod fubicrruro, ergo virtus Dci i:on eft poffibilitas vel foima iplius, vi pl.icci.piimo ergo acctpii conclnfioncm. d. ( poC libilitas nanqur paiirmis hic rflc nrquii. ) Deindc acccpit miuorem.d. (Inc nul. lum cil fubiertum. ) viili diccre quod vinus Dri non hahet altquod pro libie, fro.vcl non circa aliquod fubirrtiim.deiiidc accepitmaiotem. d. ( <?. pofsihill. las.quae cftquafJaiti vinus, cfl tiifubiecto.) Etcum probauu tf polsihlims ' non eft cx panr pafsi, ptobarq» non lilex parle agcnris:& fyllogifmus locuma inaiori lic.fi hicrflct aliqua pofsibiliias cx panc agrnris , illa 11. .1 ii> Dco.vel eflot ipfe Deus.bcd non cft Dcus.vcl in Deo:etgo,vi prius.minoi Je Pofsibilitas «'"atur.-quoiiiani nUlla potcntia eft cfrcniia.porsibiliiascft potetiaicrgo poistbi quumiirpo. '"J,no" eft efenila. Tunc fequiiur.nullapoicntia eft crTcntia:& Drus e!> iflcn Iftia noeft m'"g° D"IS non t(> poieniia ncc in co efl potcnna. Huiuscrgofvllogifmiacnlentia c'pit£rimocoriclufioiicm.d.(nec luc cft pofsibiliias in agrntr.) hic rft conclu.
fio . Tunc accipitanici.edciis.d.(quia in ptxdicia produrtione nullum cft dv leagcns nifi D«niti.)vnlidiceie cp.fi cflcialiquod aeens.id eflet Dcus. dcinde acccpn probaiioncm minoris,quw rft deftrufrio confequcii!'s: & primo mino. irm.d.(o< ciuti poftlbiliiasfitquxdam poteniia.ldeindcaccipit minorcm vlti. ji mifyllogifiiii,& dlcir(& DcusbencdnSuscli licut eflmria loialiicr actualis 8t t limplicilsima.; dcmde ponu concliilioncm diccns ( non dcbci ergo dcquadi I pofsibilitatc dcnoininari.)Hic ergo imrllexlt ircs fyllogifmos. quorum prunus luii hypothcticus prr locum a maiori,& pofuit amrccdens & confcquens,& ra. euitdeftructioncmcoiifci|iicntis,ijiijeciat vrlut minor. Srcundus fuit in pnmi figura in quarto primx,& cius polini minotrin rantum, & tacuii illius maiotc & conclulioncm.tetitus fuii 111 icino modo fecunJz, & illius ponit minorem' 6c concluhoncm,& tacuit maiorem:& ficcxplanatus efthic locus.
Hishabins rerpondci ad raiioncm Arift.pnmo ad maiorem, & ait (& idco dicimus cp ptoJufiio lmindi a Dco non cll mutaiio in co.nequc exiius de poicit »ia ad actuni.imnio quidam modus poicnuac dnniiw, qui a nobis ignoratiir & propterhocdicinius.pnoneftcoinparandumiuicropctadiuiiia, & alia opcta naiutilia. Enpfc latuit folu. ad formam argumcnti phllofophorum quoniam rnanifefta ell:co quia ipli ctrdcbanl adioncm Dci clfe fimilem actioiiibus naiu Mhbus.ideo fccetuiu diuiliunrm praediciani . Hoc igttur cft pnmum dubium A ig. & explanatio illius.vi potui.
Prima . A
A V E R O E S.
Alr Auer.Tfte fcrmocft fermol fupremogradu gaduu Topicf, & non pcrucnicaddemonrtrationem.qm propoficioncs cius funcgcneralcs.&gcncrales funcproximxcommunibusiproficionesverodemonftraciux funccx perfediftis, & appropriatis. C nomen pofsibilisdicicur xquiuoccdepofsibili vcplurimum,& Poflibi|f d, poViibili vc raro,& pofsibih .equalicer: & non videcur necefsicas in- citurtquiuo l ncisincisefleeodcm modo. pofsibile cuim vc piurimum bene ce,
ftimacur quod inclinccurcx ftipfo, nonauccm ex indinanceab «rtrain opp"f'curn quidem pofsibilis iqualitcr. Siceciam & pofsibi fiuialiquacft inagencc, &cft pofsibilitas agendi .-& aliqua cft in oacieiice, & pof»ibilicasrecipicndi. Ec non videcur nccefsicasincli nacistflcin ciscodem modo. Nain polsibilicas,quac eft in pacicntc, apparcc ir.cancccfsicasinclinancisab excra.apprehendicur enimfcn fu in rtbus arcilicialibus,& mulcis ex rebus nacurahbus.cft camcn du bium in rcbus nacuralibus. nam mulcac cx rebusnacuralibuscft principium miicarionisearumex cis.&idi-oexiftimanir in plurimis earum •$ moror fic morum:& non cft nocum perfecpomnemocum ha bcac mocorem,& qjnon lic hicrcs,qua? moueacfcipfam.nam hoc totumindii;ecdtclararione:& ideopcrfcrucaciiiincdceo Anciqui. poffibilicas Tcro.quJe cft in agcnce exiitimacur in plurimis eius <}> no ini digcac in cxitn eius in actum indinance abexcra.nam pcrinucacio agcntis cxnonagendoadagenduin exiftimacur in plurimis cius cj> non (icmucatio indigcns mucancc: ficuc permucacio Gcomerra: cn HiCnonc3» nongcomcrrizandoadgcomerrizandum.&pcrmucacio docencis ex fonat tcftus uon docendoaddoccndum . Sictciam& mucacio, qux dicicur in- antiquu». digcre niutantc, aliqua cft, quxcft m fubftantia, &aliqua in qualitatc, & aliqua in quantirare, & aliqua in vbi. Ec Anciquum eciam aliquoddicirurdcanciquocx fe, & aliquod dcanciquo cx alio apud mulcos. Vlccrius mucacioncs, aliqux carumapud aliquospcrmiccuncur dcantiquo vc pofsibilitas quodfit voluncasinnouaca in antiquo apud carneos,& pofsibilicas gencracionis & corrupcionis in mactna prima apud Anciquos, & camcn cft anciqua . Sic eciara & inctllccta dicuncurdcincciledu,qui eft in poccncia,& camcncft antiquus apud plurimoseorum.& funt aliqui eoruin, apud quos non ptrmicrirur.&pratcipueapudquofdam Anciquos corum , & noapud alios. Similitcr& agcns aliquod eft, quod agit .voluntarie, aliquod vcronacuialiccr:& noneft quidcm qualitas emanationisactio nis pofsibilis ex eis eadem , fcilicct circa necefsitatem indinantis. Ecquislcic an fic h.rc diuifio agencium fufficiens? auc inducet demonftracio ad agens, quod non afsimilatur aaenci naturaliter , ne-
2uc agenti voluntane, quodnobisapparet. Omnia ifta func quaeta magna,&excelfa:& vnumquodcjueeorttm indiget fpcculatione
Difputatio Metapli.
feparatim,&nim eo,quoddixerint Antiquideeo. Aflumerc autcm vnum loco multorum qusfitorum efl locus famofus locorum fallen ' tium turpnim:fic errorin vnohorum principiorum eft caula erroris ' maximi circa fpeculationcm de entibus.
Poftquam Auer.adduxii fcnrentiS Alga.in Jubio iamdfflo.vult contradtcere ei.&primoobloquitur eoira eu,& admiramrde vtiln.ite huius haminis.etdl cit.(dicimusnoscp valde miradu eft de verbts huiushois) cuius rationc dictr. (rpfe.n.pofuitfc in thalamo phtlofophora vtratiocinatusciTetcii eis.concedcs & fupponcnseoruprincipia&radiccs,& modo.qn fibidefcccruttationes fuf> flcicres .)vult dicere cotra eos.(appodiauit fe in infimis filorii aranearii.) dcin. . de accipit id.quod dixit, declarado efte falfirm,& dicit.(& id, quod ipfe dicir, videlicet.ff hec nullafit pofsibilitasinparicnte.quianulluin efthicfubictfum. nihil eft.)vultdicercad propofiium:qm,(iuc hocconccdarur.fiue iicgetur,nihil facuadrcm,quoddeciarat.d.(in hoc cnim eft toia diiTetiiio. ) vult diccrc intcr iheologos,& philofophos.vidcliccr, vtrum mundus carufteiTc in tcmporc pttflino. vultdicercadcoquodin temporc ccrtodcus fccit ipfum,& non .i!> etertio. ntodo adhoc quc/mim propolitto Als;a.nihil facir. Prftcrci arguit fccundo.dcclanndoopinionem Alga.faccre pVophilofophis.d. (tandem ille homo _ ncgatid.quodphilofophf totalttcr ucgani,& nou rcprobatid,)quod fcilicerpo- " huntphilofophi.(cumprincipijscoiiccfsisinicreos.) Sed hic vtdctur difficul Dubnatlo. tas.qiialitcr Alga.ncgatid.quodphilofophi. Dicendum rp philofophi ncgant Solutio. rnundumcfTefacrum inieinporenouo, vidclicct,iu a inftauti, & non antc a in.
Itans.fcJ voluntmundumabetfrno proccfsiftc. Modo hocidcin habct ncgare Alga.cum fujspropofiifonibus:quoiiiam,lifn primo principio nulla cft potcnlia.quiacaret fubicAo:& eft efteniia pura.-crgo in co non cft potcntia ad proda cendum mundumin a inftanti poft tcmpus verum vcl fi ■;..m. confcqucnriaap. parct ab vuiuerfali ncgatiua ad paritcularcm, vt dicitur in fccundo topicoium: & fic Alga.coccdcns id, no dcfttutt mcic philofophotu.fcd potius ca cofirmat. Dcindedcclaratr|>illa propofiiio.f. J.fn deonon eft virtus, & potcntia actiua (ft falfa in fc.& JtcirrurfusfJ.quod pofuft.f.rphic uon Itt pofsibilitas in agcu* • te.funtverbacccitangentispanctcs, vultdiccre domus,& non ea, qucfcimn.
Katto. tus.idcft funt vcrbanon profunJaniia 111 funJamenris : quoJ hic dcclarat. Sc QuoJ repir jatio fic componiiur:quoj inucniiur in inicriotibiis.nobiliori modo ci melius in in inferiori- primotfrJ potentia & vittus rcperitur in entibus hic: ergo & in fupremo. huius bus, mcliori lyllogifmi tangit minotem. d.nobis namqucmanifeftuin eft,quod fapicntcs rnoJo repe- nequiiicrunt loquiin aliquo eniium tam in naturalfbus, quatn in dioinis, nili rilur in fu . ptefupponant auAoriiatcs: vultdicere potcntiasa natura quorundam cutiuin co jf pcriotibus. parabtltiini aJ ipfum propofitum.iJrll Jcum.vt uiagis ficn potcft; & per hoc Sy[fs ^>b5s vult habereminorem.Deiiideatguit& tertio, declarando adhiicargurnciiium dcu non po. philofophoruni ftare. & fyllogiTuius poteft fic componi.omne agens pcr cogni tuilTe ,pJu-_ tioncin: quod ua agitin hoctempotc /;>non inaIio,vcl mutatin phantalia& ccrc miimlu voluutaie, vel nouuct occiirtir agcns adiuuans ipfum pto nunc qj nou pro tunc» in vnojcpo Sed deus nonpotcft mutari iu volunrarc & eiutphanrafia feu coniprchclione, . re cp n5pro neceftaliqitodagens iiouum in cius aciione concurrens:ergo in fccunda figura I alio, djus non poieft ptoducere mundum pro vnotcporc tp non proalio.minor pro.
baiur in litcra:quoniam aliquod agens poni 116 potcft aliud a dco muiidonon cxiiteiileinecdcuspotcft in opinionc& voluntatc rniitari,qui:t non nili 3 fc:& niodo nihil mutatfc.Dc hoccrgofyllogifmo non ponit formalitcr tuli probarionemminoris.&ptopolitfonem Alga.in foima dubitationis. J.& fi lic, vult . ilicerc. li cft licutdicit Alga. qualucr crgo diccndum cft quod dcuspioduxit rnundumpoft puram priuanoncin , vidclicct.Jc iiihilo abfquc aliqua muta» tionc voluntatis, nifi rationc quorundam extrinfccorum moucntium : vult di» cf rc nouuer concurrcntium . hec ergo cft quafi maior in fornu quwftionist dcindcfubinductamfnoridcftruitraaiorcm, &dicft:ied nullum moucns ex. ttcmum poni potcft mcdio remoto; oportuic crgo fuuTc mutauoncm 111 ipfo
Prima . ?
I j.ftriiii.J. (&principtum conccHum abomnibuseft. quod nulla res ie°? n ocrmuiaie poteft.) deinde ponitconclufioncm.d.oporiebii nos ergo de ,eif> ( t.ite negw* mundi crcaiionem , fecundum quod p.itet cx iftis principijs " i tt ohoium. Vltimo correlarie concludii errorcm Alg.d. (quod magis mi pfeDOW ' ppgqpjua ipreianium preconizabat dei limplicitatcm) vuli.d. im- 'K^iateui. (.qualnei non fenlii quomodo induccbal eum.fciltccl deum ad ab. ! i m niiintl^l,em*3 & boc iamdcclarauit Aucr. eoquia.li nou poteft nouinJt rcJuci ad aliquod agenj nouum:crgo ncc ad dei mutaiionem, vt dixi 135 TanJem concludii errorem eius dicens, ( vndc Jiciraus denique quod vcr- j, roU V i rrronca fuiu manifeltc,& non exiguni maiorem redargutioncm.)Bi de «"uenc, b-1 '[r quoj icgcs hic dant mulias folunoncs : 3i quaedam earum funt pofitae b«* 'clr j„ a|i$i dubijs.cV quaeda indigcm pcrfcrutatione per fc:ideo nolo nunc jjcctciilM« i,:Ji" lt5eo vb' «n£ei»ur>& 111 m,e qufftioius pt£fciiiis,
A L G A Z E L.
Alt Alga. Dubitatio auccmeft. dupliciccr.Primoquidem, vr dicacureis,quarencgacisid , quod dicitur, <j> mundus fucrit prodtictus voluntateantiqiu.qure determinaucmeuccius,& q,procukrecpriuatia vfque adfinem.adquem ptruenic, & <}> inciperct cfle ab co, in quo incapit , & clVc antea non fuit dc voluntate eius, & ideo non fuic produiftus : accamt n in hora, qua produftus fuit , fuic devoluncaceeius, voluntacetainenantiqua, &idco innouatus fuit? Q_uid ergo prohibet hanc opinionem,& quid eam falfam reddit? Cum aJJuxit- Aucr.folulioncm Alga , & cam remouit.hic adducit folutionS j atRUMicutum philufophotura» eft enim vinus argumemi pcripaiheticorii iu R5 philofo' in quirto prime,fic:iiullum innouatitm proccdii ab aniiquo (tcrno. Scd, limmi phorum. dus h*'*rct , iam ertet innouatum:crgo non potcft proucnire ab cicrno immobili cuiufmoJi eft primiim piincipium: hcc enim eft virtus argumcti philofophorii. AJ quod rcfponJci:6£ apud mc viJeiurdiftinguere maiorcro:quontam illa po Solutto ta* , tclt duobus modis intclligi: vno modo quod nullum nouum ab cicino proccdar nonis. voluntate noua.Sc fic conccdnur maior, Si conclufio:quoniam manifcflum cft Ab eierno quod mun.ius non prouenit a deo volmitatc noua.Secundo modo.voluntatc an n5 proueni* ltqua:& licnon iuconucnit nouum ticri ab gterno voluntate antiqua : dicit er- nouu volun J eo lait Alga.ampliusphilofophis dicendum eft.qtialiier iiegetor mundum pio- ute ncua, duci a dco bcnedifto voluntaie antiqua infcrrnic cius cfTc , quando non fuit. ) frd bene vo quafi dicat.quod hoc modo non taconueriit nouum prouenite ab cterno volun lunrate antiiite ansiqua infetenie clTe eius.quando non cft.i.poft non cflc: alia litcra ha- qua. hei(quanJo fuit)i cft cottupta,& debctdicere(quando no fuit.)vel foric vult Alia ratio diccie.quando fuit.fupple preconccpitim tllum efTe pro tempore ordinato a di- philofophc- HRS VOlontate. (Licct proccflcrar.) hic remouct altam rattonem phtlofopho. tum, rnmtqnonna vmus ctat pcr impofsibilc.St mundus fit failus dc non efle ad efTe Solutio. prr volutiiatcm ahriquamittgo temporc infiitito ftctit fub ptiuatione : quod ie» N5 cfl inc3 maal iiiconucniens.Rctpondcr, quod hoc non eft inconucnicns.prout fuitor iienies mundiiiatum ,i Jiuina Si antiqua volum.nc.dici(crgo (licci piarccfTetai cum priua- duni funTe no lnfiniia,3c iuccpit ipfius efTc,quando pcrucnii icmpus ordinatum antiqua di fub ptiuatto uina volitniatc.) fup. nullum dcbctponi inconucnicns proui cadit fubamiqua nebjjil infiui voluntaie.'- tovoluntaie Sin qaia fxpc Algi.viitnr ly diuina voliintatc , & noua voluntatc, opor» antiqaa, fcJ tct vi aliqualncr dcclatentut. Dico ctgo cp noua volunias 1 efl nouus appcti. clTct incoue» tusex nouo rinc ptjcoiiccpto.vndc & voluntas poteft captproaciu pnmo,& mrns volun pro aSiiquafi fecundo:!! capiarur pioaciu primo.lic voluntas eft peteiuia.vcl taicnoua. tjoali poicuiu aiumcqaa poieli Jclidctatc bonum cxi(a;Ucapiiur ptoaciufc< aQiiid liino
(1 . Di/piitatio Metaph.
VoTfii^ C",ndo ' Cc ,n no'"" TP" "M fcqums nouam cogniiioncm tUcuhi bonl t>n •qua gd cft. ncm hcur vmbra co,pu«:6_ lic «p„u, voluninii n_ua ih propoliio.pc rho « <F lo,. appc ,„ hclic halneari , non acqumr nounm voluniKem pro ariu nr ™ acccpiam.qu.,.,.,,,, faw habuii iltaax fed bcnc noua volunraie i_ auneit. cHaciu.lccunJun&pcrhocrciurquidlllvolunMsanriqiu fcucicrna iSSl mim capi pro ariu p.m.o.cV lic cO vnum annbuioruin ipfi deo quali D'o_ ™ nus. alio mod.; po.cO cap, pro ariu fecundo:.. fic eft quidam .ipp.ii, « f° '," "! a iquam p,co,di„ai.o,,cm.fru p,f .onccpuonem , fcu prc co»mnonc m Vcb. eraiia. S, fo, . pcr hi.cllerium ordmaflc. & pre xwmtUtWh*, '• h.nc ld. x..1nll0S. gi ttllm ,.(nlcl d { qUltota^.li^_d •d fu„rc vo!u,„a,c amiqua. El> crgo volumas c.crna fflrj^feC^ conccpi.oiir.n e.us diu.n. inrellcrius, & qu.a in.cllerius eius clf ciernu l %L inicl.ig.bUi_ in.cll.gi, pcr fe. idco 0,d0 & prfconccp.io fu tab l "Z * pcr no„lm cxcnaiionen,. Dcc.ararum Ci .«Murqu.dVvo ,u mas' " a '& Qu°_ _tc.na. dcbci cnin. hoc feruan.quoiiiam mulrum conferi di.c.idis. q
A V E R O E S.
It Auer. Ifte fcrmocftfaJJax.quoniam, cum impofsibiie Gt. ^ciditcicpolsibilitatcmrctardationis cflcaai aftioni id aeenris,& ..clibtrantisaaioncm ipfam , cum fueritagens clie.ns ctixirpofsibilirarcm rctarclationisciusprouenirca voluntate asemij rctardatio aticcm acti cx volunrare agentis bcnepofsibilis eft , fed reiardac:ociusadioniagt;itis.ft impofsibilis, & fictcttrdarioaAionis cx dthberarionead agcndum m agcntc voluntario. Attamcn duhicatio rcmanct, prout cft . namdcii-cefsi.aceeutnictei vna duaruin reruni, aut <j> a.ho agentis non caufabit in agcntc mucationcm , cx qua fcquitur vcl.ceiniucansabexcra,-tu cptx mucacionibusa]iqu..cftdc lubitancia niutatiabi;iucind,gcnc.amufancis,autg,rcpcritural]qlll mutacio, qu.v bencpo.eit eucnircantiquo abfquc nuitantc. Nam id
cxquonianutciiccurcoiicroucrlialiic.runcduo.quorum Vnunuft ,» ««10 a gtntis ltqu:tur tx ta ncctllario mucacio, & omne mucatum h ,bcc mutanctm. Stcundum vcro, cpanciquum non mucatur mutacio- (t ncaliqua.&hoccotunicft difflcilisdtclarationis. Eccp nonpoctft fe I lajuare ab co lcda A liana eft ponere agcns pnm um, feu aaioncm pri mam .quoniam impoi.ibilc cic eisponere ydifpofitio agencis ci.ca .ic:i:m , quodinnouatur, lithora aftionis difpolitiociusfiora priuatioii|iaftionis.& ibi proculdubioctUliquadifpofitio, quannnoua tur, & proportio.ciua: non tutrat: & hxc ncccflario, fcu in aeentc fcu i Hfcparilc, patitncc,itu 111 vtroque.Et,cum ficfucrit,tuncilladifpofino,ciua;'iii-
anuquoicx. Luldub ° a-cni tlUi..i!Ut ^'"d agcns.& fic non erit hoc agens.pnmum .igcns,& non trit fufficicns 111 agendo ipfum folum, fcd cum alio aut agensilJius diipohtionis, qua; eft conditio requifita in agcndo eft ijplun.mtt. & i.on erirh_:caftio,qua.-pofita eft.emanacaab co prima
fcdencaaioeius,propterillamdifpofitioncm,qu3cretiuiricurina_en tc,ancequam agat actum.& hoc fequitur ncccflkrio. vt vides. Nifili-
Prima . $
H xerit aliquis abufiue,^ funt aliquc difpoGrioncs, oue"Hunt in agentibtis , non mdigcntes quidcm mutantc . & hoc profccto eft abfurdum nifi apud pcrinittences <p funt hical iqua, qu* hunt cx le : & eft fermo primorum cx Antiquis.qui negaucrunt agens.& eft fermo, euius falfitas eft mamfcfta ex fcipfa. Attamen 111 hac dubitation» eft confulio nam,cum dicimus voluntatem xccrnam , & voluntatcm innouatam dicuntiircquiuocev&etiamincontrarictatc.namvoluntas quair.obij VoWapparct.cftpotentia, inquaeftpofsibilicasagcndi vnumduorumop- nobi». policorum :equaliter,& polsibilitas recipiendi vnumduorum volirorum xquahtcr.cum voluntas fitdcfydcnum agencisadaflioncm.fc cumcam cgeric,derecjt defvderium , & pcruenit volitum. & hoct.ui ' <km <:clyi tnu.m& aftioalligaturduobusoppo(itis-a;qiialiter: fcd cu dicitur,q>hlc Iit volens vnum duorurh oppolitorum «crnum, ao turdefinitio voluntatis propter pcrmutationeni iiatura: cius a pofsibditaccad >Kcclsicatem.&,cum dicitur voluntas arcerna, non aufcrtur B Voltmrasapudperuentionem rei volire; . &,cum non fucrit ci v-Hncipium,non tuit innouata ab eo hora in pcruentionc rci volite . & fton poceft lnnui talis cfle.nili dicacur^deraonftiatio aerducatad inucncionem agcncis fecundum pocentiam , que; non eiV, nec voluncaria necnacurahs, fedlexappellateam volunutem.ficucperducirdcmon Ilracio ad rcs, quc cx iftiniaiuur primo afpcftu «Te oppofica, & camen nonfuntoppofita, vcdicimusde encc.quodnon eftinfra mundum, t>. necextracum. ijjcnxeui. " , - kk ciimu q, -,c
Cum narr.uw refponfionem Alga . vuti nonc reprobare eam : & primo pro. *« «nrra ns ponit intentioncm eius , & dicit. Dicimus nos rp ad hoc refpondendum efl duo, nCC bus modis:<|iiornm primus h.c eft. Nunc cxeqn.nir dc t*fponfione,& primo ar- « tra. guii ex djflis , fccundo ihi. (Secundo vcro. ) adducii fecundam rationem nouS Primaliaqucratiol.ccomponirur. Omncbonum cligibilc iimpliciter &fim- Ritio. pliciler pcrfcSumcx narurarei exiltcnsinpoteftatc alicuiuj aeentij pcr efe Aionem , dcbei eligi femper & poni in cfle . Sed mundum produci efl bontim eligibile fimpliciter , & fimplicirer pcrfectum ex narura rci confiitens in oorc- C narepriimmoioristcrgofcmpcrdcbuiicligiabipfo deo, quiaeitpcrete4io.. rcm. Maior pro fyllog.ratur in fecunda figura fic, quoniam, fi non lit, boc efl vel propter al.quod impcdimenrum , ycl propierea quia praeconctpit maius bo. num quod primo vult poncrein eiTe. Scd Dcus non porclt impcdlri.nec prcu-» dct aliquod mcl.us ai.tc clic mundi: q.ioniam nihfl eft , ergo , m fecunda fieur.. omn.no e igciur.huius crgo raiionis primo iSgit maiorem.d.quorum primus hic cir maiiifei.um crt o, elcctio cuiufdam boni rei abfolutc femper apud cliPetem ?C5T/^,:a< fSSS&^V* Bcfe habei.debet Cnedubiocontinueeli>™ *e & defiderare & d.l.gere ipfum cIe<Suin:hcc efl maior.vel eius virrus. dcind* Probat hai.c.d.n.C quoddam obfraculum in.eruenirer.aur quia dim.ttat eum b™
I W ,hfC ^ V' mJi0,.pr° Cl"°g>™- «"Srclt acclpn minorcn^ ttfc ambo .ft^ hic ncganda funi : quod probat.d. (ipfi enin. deo obftaculum ai ribu.ndum no., eft ) Ei hoc quanium ad primam partcm. qua.uum ad reclndai a.,(& nullum mel.us)di<<ra eleclione.f.mundl.hlc ponendfi eft namq- p,T™£ an.e produftionem mundi iuxta ipforum opinioncm nihil crat nec mchu° l
bo.V^-S. . c Sul'' rtco'"8» vim rationis.d.(lniino quod plus eft, '»«2* «i ]>"nfh3br r'fi"«ns.oporter necelTano ergi concedere » ftmpci vna & eadtm fui. fM eleAio, videlicttiUius, quod tn.L» eft) fclicrt
Dilputatio Metaph.
mundi.(rurrus,ttdrus.) hic argiiit frcundo in eodcm modo primo , & arguit in D vicniimematis.cufus anicccdcnsair. (Rurfus , li dcus eligit pnuaiioncm mun. di). i. non efle mundi vfquc ad produfrionis cxordium.i. inftans tnitians cfTe mundt.& tnde.poft ad inftans rlertlo illa.f.illius priuationis fuir crflata, id cft, amoia ab ipfo deo cligr nie.ponti confequcns.J.oporici nos cenccderc nccella» no hoc futllc raiionc cxtriiifccorum iiiJuccmium.iJ cll, tinpcdimenioruin, aut ex quajam fuiipfius muiaiionc. Tuitc ab oppofilocoufcquenits: fcd anibo tiu reprobaia funr: crgo anicccdcnscrii dcftructum, quod cft propofiium . cft ergo jyllogifmus hypothcticus, vbiatpuitur a dtftructtone confcqucniisaj dclttuctioucin anicccdcniis, vi viJes. (Secundum veroeft hoc.)complcroprinto mo do rcprobaiionis.niincexequiiiir Je fccuudo.qucm propofuit . Eft crgo vinus huius frcunJi modi atgumcnttim ad impofsibile fic . Si voluntas pt imt ab jtctno delidetauii gencrarc mundum pro inftami aliqtio in tnlTniium poft illam otdinatloncm.tuuc Jeftructur dcriniito voluntaiis. quodcft itnpofsibile. AJ decla. rationcm confcquemiae pnnio vcualur Jrfinilioncm voluniaiis. deinJc ponit fyllogifimim bypothciicum vt foimam. ibi fccunda ( vndc fi poncrcmus.) Tcrliodcducitconfcqucnttam ibi. (ptoeadcm. Quatitum aJprimum, primopropo» O mrutvolu nliquod iiitciidii.d.(fecundum vcto rft hoc.)Dcindc vcnafur Jefinirionem va. las cft appc luntatis, & Jtcii. maiiircltum eft ip voluuiascft dci!Jctauo).t.appciiius . & pcr „ «itus, Cx noii |lOC innuii propoliium voluntatis.omniseiiim voluiitaseltappciiius,& non eco ecoiura, ltl ijc,njc pCim djfFcicniias &.d.(Cuiufdam ageniis.) Etpct hoc vult habctc > diffetenitam.quoniam appemuscft eflcmarcrif.vt Jicit Auet.i.phyll.com.St, fcJ tlle uoncft appcimisageniis.ideo addiifetentiam illius, dixit agen ns.& di. xitcuiufdam.quoniam vouintasnon eftappenius cuiusltbet agcntis , fcd deict» minaii.puta iitielligciuis.JcinJc explicai aliam conJiitonem voluiitans.d.(Er. gaquandam actioncm.) Et pcthoc.quali innuitpiopoliinin volitntatis. Volun. tatis cnim ptepofitujn rft fcmperreiidcrc vcrfus aliquoJ.tanquam vcrfusciusfi. ncm. Dcin Jc ponii aliud propofirum.fcilicct nata ad moucri,pcr hoc rp ponnur adaciiim.vndcdicii.cV quandolii ptoJulra.f.illaartio Jeilderandoad acium, id eft.poliia in a 1 iim.il la JcliJcraiiocclTat ilnc dtibio . DcinJc poitit ternum propoliium.r.imtilfcrciisud Juo oppolita xqualitcr.& hoc. J.(& tfta defldcralio crl Ouid eftvo *ff °fqu',,'tc' Jcpcndcns) idert , iiiditretCJM induobus oppoCiis : recolligcndo lunias. 1"'lm l,cnn"loricm.dico rp volunias cft appciitus agentis intclligcntis vctliis ali quod.tanquam rlncm ordinaii , nataad moucrtillo fincacquifiioindiffcrcns ad Vlranque partcra codtiionis.hecdcfinitio mclius habci dcclarati in 9. mcta.icx. conimcn. i.& 10. (Vnde.liponcrcmus, ) Nuuc ponii fyllogifmum in forma .h. cta.J.vndr , (T poncrcmusqueiiJain volcntcm , qut vitum duorum oppoliiorum abacicruorcrincrei.rcinoucrciiius voluniaits Jcfiititionem. (Piout cadein.) Pto B ■ bat iiunc coiifcqucttiiani. J. (proutcanJem Jenatura pofsibilitans aJ tiaiurain iiccefsitaiistraiisfcrrcmus)quojprobat.d. (volunias nauq; infinita dcnaiuta ncccflariaruin rcrum potclt rcputari) cuius rationcm.d. (naturalcs cnim rcs infi ; | niiac in carum natura no» coiitinuaniur ntli pcracciJcns. Jeficiujn enim inicr. 1 ] cutntquod 111 deo bcnedicto conlidctanJuin non cll.) Ecce igiiut confcqucntia, & ciusprobaiio.
Triplexeft Pf> intellcctu huius taiionis Jcbcsfcite , VI dictum eftinpiimo dc cotlo.
natura cmis com.i;3. & fecuudopciihct . com.ct. rp naiutacntispct fecft ttiplcx, fcilicet qufdam fccundum fc lcrnpr r:qur J.im fccundum fc nunquam.quf diciiurfempcr noii cm:& qufdam fccuiiJuin fe quandoquc cns & quanjoq; non cns.licut funt tes habcntcs niatcrtam, vt dicil tbldcm . & pcr hoc appatct dirtuin cius hic . vo» luntas enim.cuin fit qujrdam naiuta pioui otdinatut ad actum, dcbet efle aut na. tuta fcmpcr cniis.aut natuta fempct non cntis.aui natuta quandoque entis et qua doquc non cntis,& non poteft dici tettium . quoniain tlla voluntas pofita cft in« fintia a partc antc: quod eft conira naturam quandoq; cntis& quandoquc nort cnns.ncc fcmpcr non cns , vt patct : c tgo clt natura fempcr cntis , & pci confe» quens tolliiur dcfinitio voluntatis , quf cft cum indilFercntia ad Juo oppoflia . Si cnim volunus, ptout crdinaiui ad actum , cfi femper cns ; iatu in cius naiuia cft
fo|,,raordi»aiioad vmim. &perconfcquens non ert ibideffnirto nature rolunT urtsrquod 'htologincgnnt.ferpotefttfnmhfcranodKlarari perdirta Auer j„ pr.mo c{l..co.n. , iS. , ,4. & , I4.& in tcrtio ce It. com. ft. vnde in com , ^ aiMdrm.inquocftpotent.a adefreaut nonclTe i.ifiniia.impofsihile ell vi'( tin pratento abfque futuro.nrc in fuiuro abfquc ptfter.to. cuiurrauonem.d 0 10 „3 infiniium (implicitcr comprehcndii duo .empora necefrario. Mo Jo fub .IU maio flalTumaiurhecminor.fed voluntasf rerna.anre inftans fartiomsnnund, clt tXM ,el,„ain tempore inftnito pretenio etgo erit etiam in temporc fuiuro bfintto et Rc deftt...t..r dcfin.i.o voluntans. rfta maior declaraiur ertam al.ter 11. con, /4 ibidem Bc. Bi cum pofucn.nus tempus efTc. aut tempus non effc durarc in infint. ,um.non inuenuur .cmp,„ . q„ed dign.us fir ad elTe magis quam ad non «fTe al t econuerfo. neccHe eft ignur yr id, quod eft non ens in tlmporc infin.to preler .
ve| fu.uro. tale n omnlbus tempor,bus:quomam natura inffni.i non raagis i? mitatut ad prf rerilum anarn ad fii,urum:ideo vcl neuirum eni, vel ent in irnho tjujtemportsinflnit,. Ettuinrpiciascoramentum.,,,.& ii^.&tcrtioceh c5 Inffnitl nS yI.q,,o„nim..b.flthecratioc.arior.&vellcm dcc.ararc wSht ^S ,™
araiiuf,. '■»»«' "-c probab, es quoniam t.,t„m ex dirtis ab eis ptocedunt. Vnde fururuw. theolog. dicunf « volutas diu.na poteft elTe refpeSu inflniii poftpolin clreVus Poliiio ,Ueo n0„ ,a,„c, fequ,,ur q, femper, fed ,d fequere.ur.quando Deus agere. « S logorum. utc naiur£,& non cx ordtnanone fua, & voluma,e,& iniellectV
Alt Alga. rcfpondens proPhilofophis.Si autcm dixcritaliquis hocfaifum efle mamrcfta falfitate ; quoniam mnouatum habet cmcientem.&aufantcm, licuteftfaJfummnouatumcllc abfquecfricienre,& caufancc, fIC «lam cft falfum cfte aliquod efficiens cuin complcmento fuarum conditionum , ad hoc vt fit efficicns & caulans.ac fundamentum , adeo q, non mrtanfit ex cis alt.mid ommno, dcinde retardaturabeocaufatuni . fedefTccaufati apud vcrificationem caufantis cum complemento fuarum conditionum eft ncccfla C num.&ciustardaxiocftfalfa.ficutcftfalfumefil- innouatum caufarum abfquc caufantc. Etanteeffc mundi crat volens rcncrtum & vo- Juntas rcpcrta,& proportio ciusad volitum repertu, & non eft mnoua tum volcns, ncc voluntas.nccfuit innouata voluntati proportio, quaj antc non fuerat. nam cotum hoceft mutatio. ergo quomodo innouatutr . eft yohtum > &quid prohibuit quin fit innouatum antca> & difpofiuoinnouatioms non feparata cft a difpofitioncpriuationis mno uanonisin aliqua rcrum, ncc in aliqua difpofitiom.in,ncc hora hora- IT~ n^^0Portlon5ProP^rtionum, fcd omnia cadcm , ficut fucranc adnucno" ftut^reivoJit3:, remanferunrproutfucrant,& tamen reperitur volitum.ergo „on cft hoc nifi vltimiU infaniz.
Difputatio Metaph.
ccitte ib anliquo.eS fHfum mmifefte:& hf c liteti debel legi fufpenfiue vfqoe fi ibi. (Nos lanium tefpondcmus.) quulo duhio (i]uoJlihet namq;) ptobit iJ cife filfuro. d.(Qu,odlibci mmq; innoii.Uiim indigetciufi.dante fibi efTc.Tunc aiituii pct locum i iimili (ficm iinporsibik eft aliquid nmouati ibfq; caufa in. fcren-ecV: danieeiut elle. Sic eft fimpliciter impofitibile teperiri quoddim cufinscum omnibus fuis condilionibus, quihus caufacll alieriuselteftus.quod fuum caufiiuiu uon lepctiltcu lmmediite) ideft fine eius ertvrtu: Oi per hoc Vult hibeic miiotem: Sc niinor prfpo lebiiui 8C erit : quodhbet nimq; ciufa. lum indicet caufi dinie libi efie: mnc fupplendl eft conclufio , fcilicei ergo inv pafsibileeft elTc ciufins cuin omnihus requiiitis iJ cindem liue eius effcctu y oprio& adjquiio. (Immo neceilirimn.) Hie remouet lolutionem quandain: poteit enim negiri fiinilmiJo:quoniim pluj dependet etfeAut cauta cius quam «-ontra. & ideo non poieft cITe ciuritum nifi fit ciufa.licct bene econueifo. Hinc foluiionem remouei.d. (Immo nccefliriuin eftquod reperilnlur proul tluo tel.uiui runt.) Hfc eft minor , Sc conclufio. Prinia cnnn furs cft conclu.
■ lccundieft miiior. deindcaccipii miiorem.d. 8c de mmri relitiuorum eft «tfinl limul 8C fcmcl}& pet hoc reiuoue.ur foluiio iim dictajfi enim imbo funt ecniilitci tcliiimamiiiiio opoiiei vi limul fiut 8l non liut, vtfilisin Meiiphy hoi. ( Vnde poUqium) hic poiiiiconcluiionemprincipilciii , 34 repeiit in foi. nu diibiiwionisonincsriuojiesf.ictis fctc.d.(Vndc pollquam) fcilicci Dcus anic inundi crte eftTet volens prodnccrc . & cut volum.u directi ad efT/e ipliui trundi 6V. limiliter cut propotlio eotiim ad td.in quo ditigiiiir,& nullus voleni etatfup. impcdicns illum , iti quod nullus volens impcdieni nouitet orius eft. nec voluntis nouiierorn eft, nec aliqui propottio innouiti eft , aut otdinita: ciuiliici ctgo ab co.f.Dco mundus innouiti dcbei.i.nouiier proce Ji debetf quaU impofsibile eft lioc: nec fiip.debet procedi polt puram inflnitim priuiuonem. f. innniiuni non c(Tc. Deindc ungit aliam taiionem.d. (vel qmd ergo ime tcltitev bii diSo proceffui , vi non ad ifium egrclTus clTei : ergo mundus ah eierno te> petiiut nccclTatio) vi Jixi.iota hc.c liitta debet legi fuTpenliue vfquc id qu«. lum dubiuoi.
A V E R O E S.
Alt Aucr. Hoc cft manifeftum invltimitace manifeftationis,' nifi apud neganrem aliquam propoficionum politarum fuperius.li.-d Alga . fe permurauit ab hoc ad exemplum pofitiuum, & inuoluitcum eo hanc rcfponfioncm Philofo.phorum. & hoc cft, quoddixic.
Hic Auer.nihil aliud faclt, nifiquod luctoritate fui conSrmat diAa Algi.J, (dicimus nos.quodomne.quod pto philofophis allegabamut.vctifsimum ellet clatum : niG apud aliqucm pioietunt negantcm aliqunn illirum prcdiaiium ptopolitioi\uni)qu( poncbatiir in fyllogifmii fictis.
A L G A Z E L.
AIc Alga. Ec non eft fallitas huius generis incaufaco,&caufance neceiTario, & per fe rancum, , fed eyam accideucali pofitiuo . nam, fi homo dixeric repudiare vxorem , & non perueiierir, rcpudium,ftanmnQn imaginacnrqu6dadhucperuenier;quonumpofuic ftrmoncm caufam nidicii poficione,6c dthberatiue: & ponintclligicurrccardari caufacum , nifi dependeac repudmm inad-
Prima . g A uentu patris, aut in introitu in Jomu . & non crit ftatim, fedcum aduentu patris, & in introitu ln domum . & fuperfedebit peruentio caufati viqueadinuehtionemeius,quodnon inueniturnunc.& nonperuenitrcs, nifi wm lnnouatafueritdifpoficioj&cft ingrcfliisindomu, autaducntuspatris,adcoqudd, fi volueritaliquisaflumcrccaufatum a loqucla circa peruentionem ems , quod non pcruenit, ncm intcllicitur, licctipfcmetfitponens&eligeiis exprcflc pofitioncm . & , cJm hi-c pofitio non fucnt intellefta . «c eam non mteiligimus, quomudo intenigeniu^no^^MufatiscflentialibusintellcftualilSus neceflariis» Incoi.liictudinibusauremid.quod cft in intentionc noftra.non retardaturabintcntionecumprxfcntia intentionisad id, nifi proptcr Logeditfcrt prohibens . li autcm venficabitur mtentio, & pofle, & auferuncur hicab an"prohibcntia.noninteJiigitur retardariei efleintcntl". & hocquidcm qi"""t' imaginatur in dclibcratione. quoniam delibcratio non fufficit ad hoc, vtfiraftio, lcddclibcratio ad fcnbendum nunquam faciet fcriptu- B rani.nili innoueturintcntioreperta in hominc,cu venent horaaclionis.Siautcm fuerit voluntasantiqua . vteftintcntio noftra ad aclioncm , non potcft lmaginari retardari intcntum.nifi propter prohibcns, nec imaginari prxctfsionem intcntionis . nam non intelfieitur ,n:entiomdicad furgenduminmai.e.nifi perviam dcliberationis. S. autcm fucrit voluntas antiqua , vt eft delibcratio noftra , hoc quidcm non fufccit m aduentu dehberati.fed impofsibiJe eft abfque innoiutionccmanatioms mtentionisapud inuentionem. & in cocft fer modt mutationc. Itcrum remanet dubitatio.quare hatcemanatio, aut mtcnt.o, aut clcftio.aut voluntas (appella eam vt vis ) innouarur nunc,&nonanrea.& ficautinuenieturinnouatum abfquecaufa aut procedetininfinitum.&rcuertiturfcrmoadid,quodrcperitur caulanscum complcmento fuanim conditionum.& non rcmanfit aliquid dcmo.iitrarum talc,& tamcn tetardaturcaufatum,& erit abfq; dilpo- . fitiotieinnouata:quodeft falfum.
S.cutdixi.nuncrerpomJCr irgum«t.rls philorbphorum dietis, &terminatar rufpenuo: * forte hten illa fu.t d.minu.a 3i debeba, ei fuppler, termum, fu fpcnho.m fic.f. &fifo,,eahq,,,sdice,c,qdcft ralfum mamfefte fub. arguemu, ficcomra,.um:quodhbe, namqi.c* rehqua.Br fi fo„« litera non eft dim.nuta & dtbc, h.c icrminar. fufpen(To.& quafi dicat.fi forte dica.u, quod opinio Icris cil bifa man.fefle prop.e, ra.tones d,e,as(nos rifi refpondemus quod produc, altnd dS&nte v?lu!,,I,e'non P">Prie dietIS vctbis rcprobatur p,opoli,i,).,.pr£
t a«n ,J Zlt ^ 'rq"£ Pr°PSfi"° e^«W"*-* (& d.cemu, quod taug ro agenie perfeSocum fu.somuibu, eondmonibus , opo,tet quod inuc ,u,ur rmaanuiuue.rfcftu.tnon efl ve,a p,opofi,io) & pcrhoc vul, „, «m iZ
dS&t " Vbi dd,Kntmf- (°P°T <™*i •■ "fMone8!, "Z Z
clarat l|am . Vbi debe, fc.re quod propotfuo conccdenda a philofoph.s eft Duplex tft
duobu, mod.,: au, hab.ta v, concluConisdemonftrarion., : aut qu.a «ft max Z L,
f/i,lpoft^ namqu, vrtL conctdiwr.
Le«T£ • rcc,P,1,ur > id •« eoneedaiur «x vi condufioms fyllolffmi fci. Ucctdcraonnui.ut , aut quodtlladieaturquoi ««imaeft. Declarat n«u rui
Difputatio Metaph. I
, . ,„,,,„ Hriirjnfti-atnie ncquit: nnu eft indurtina.f.Vinucrra Q
«?y. a„a I
,'ct ^d.WpYoba.ut ihdufl ione fbr..:l]in tcfawi ctc Vis feu caufam conec SSKlfflwfiSSn dubiub.H. elTe. . & forto falft . & pcr co,.fequcns , non po?c(t nro a.i demoftra.,0,11 : deind* probat cam non efte max.mam.d (v.de cx ho « c .p maxima clTe non poie.l) c. piobai.d. (maxime propoimoncs dl «niurptimf cogni..o..cs . .ancpet ....pofs.b.le : (.& l.hfc propoimo . Gc fc h». b cO i. e(T«m?xi.napr,macogni.io. (crgoefTe. concclTa ab omn.bus q, falfum eli 1 Etvisar<!u.i.eniieft:oJinismaxim.i cftpr.inacogniiioabomnibusco CTffa.i.hfcp.opofi<iopetphilofophose(t maxima. trgoeltptlma cogn.t.oab oronibuscoiKClfa:njfalfu,nelt, ... , u«i •
p[1(S fcjrc quoj Juobus modis l.fc propofino potcft. in deo dcbilitaruvno i Dupliciter do quoniam dcus e(l agensplene l.bete 8C contingentct ad cxira : 6V; lunc dcbilitat ,p. «ujmuncunque lint omnia requilita.oi mhil deficiat:aitamen no producii , quu poliiio phl. 't,u|I:jraquc illapiopofiiiononiencl.il agcn.ibus voluniaie Si .ii.cllefiu. lofophoru. jj rl.fp0n|jo eft omni.un chriflianoium . & lalis rcfponlio cft n,„ltum apparci acud mc.SecunJo poicltdebilinri:q..oniamDeuseftagcusfccundiim modu.n, ciiicinignoramus.v. dicebai Alga.fupra. & quia Iiccft:.fta propofi.iocllcifinv pl.citer neganda in eo:& licet cocedcnda in tebus naturalihus: qu.a tame Deus J cft agcns fupra naiutam: & tali modo quod nobis eft eius niodus agendi lmmani a ftftus;ideo bcc propolitio tll neganda.
A V E R O E S.
It Auer.Hxcexcmplificacioeftpofiriua derepudio.&cxiftimauit cum ea roborare rationes Philolbphorum : eas tamen '"debilitat.nam fcfta aiTaria potcft diccre licut retardatur repudium loquclaivfquead aducntumconaicionis.cumfucrit mane, aut aliud, iic rccardacur cffe mundi in aftionc Dei vfque ad cempus in ucncionis conditionis, a quo depcndet . & cftshpra , qua lntcnditcue Qui afsimi. cius. Attamcn 11011 cft ficin macerialibus, ficuc jtit in lncelleaualibus. i.u hunc m5 qUi auccm afsimilac hunc mundti macerialcm incellccluali, eft ex eis, lc^teUedaa «l^^quuncui corciccs leru.n.
li fcquiiur cor.ices rc« rum.
A L G A Z E L.
Alt Alga. Non cft nccefle apud iufl'um,& non eft apud aduentum conduionisrctardancisiuflui mandancis . quoniam non cric iuflusabfqueeo, cpcopulecurei adcio mandancis , & non . cft proportio inccllc&i ex co, quod aflumitur a nacura in hac incelligc tia a fubiecto fibi conucnicnti . Deindedixit Alga. rcfpondens quidc profc&a Aflaria. &refponfioeft, vtdicatur fallum cfle voluntaterai' antiquani dependcreab innouationerei, quicquid fit,&c. vfquc ad,& inconuenicns abfolutum non fufficit abfque demonftracione.
A V E R O E S.
I emt"1 hic 5 A 1 c Auer '• Hic lermo eft ex Jermonibus nimium rhecoricis . & vis ccx.cu cx"p. eius eft cp.cum pofuent aliquis <$ , cum fit ages cum omnibus fms
fondit'onil''-ls>'mPors',>,'eeft vtrctardeturciaftum, no cuadct quin ponathoclcinautratione.autquiaeftexrebusptric notis. fiaucem ratione.oportctquidcm eum vteam arrtrat.& tamen nuJIaeitibiratio.fi vero pofueric hoc tanquam pt r fe norum.opot ct r vt :d fciat orn- „es honnncs difputantcs,& alii.& hoc non clt \\ : um : quoniam non eft de cohduione rcquifita in rcbus pcr fe noris, vt fciat eas.oinncs hornincs:ium hoc non eit magis quam eflc fcmofum . ficut non cil nc- NT°" e(l neccflc ci,quod eit famofum.vt fit pcr fc nocum. moL»
U notum.
A L G A Z E L,
PindedixitAlga.tanquarefpondensproittfa AfTaria. Nos autcm de necdsitate intclieAus fcimus quod «on imaginatur
f gt , T"vu "VII . 1 i ' .. i.l I I.. . UA
caufanscumcomplcmentofuarum conditionum ablquccau fato.&permicterehoc eft dominatio ex neccfsiutc inccllcctus, &c. vfquead,non fciebatarccm fuam omnino.
A V E R O E S.
Alt Auer.Summa huiusfermonis eft cp ipfi non ponuntpofsibilitatemcontrariieius.quod videtur de ncccfsitatc impoffibilitatis rctardationis adi aiftioni agcntis abufiue,& abfque ntioneperducenteeosad hoc,fcd pofucrunt hoc cx dcnioulrracicne, quaepcrduxit eosadinnouationcm mundi.ficut non ponunt i-hilofo phi concradictionem nccefsitatis inccilc.tionis fcici cum numcrarionefciencii,&fciti,coqu6d vniunturin Dcoglo. nifipcrviam dcmo flrationis,quam cxiftimaucrunt adduxifteeosad hocin jecerno ipfb, &eomagisctim,quipofuitex Philofonhiscontradiifliontin necefiitatis cius.q» fcicns fdt feipfum,& non fcit opus fuii, cii dixcrit ln Deo C glo.Q» non fcit,ni(i fcipfum. Attamcn hic fcrmo,cum infpicicur,cft de - - . gentrcoppoficioniscorrupticorrupco.naniomncfcituni fcicncia vc- flrTrioncnc ra,& vniucrfali m omnibusencibus,non rcptritur dtmonltratio, que ceflana non contradicat ci.& omne.cui reperitur dcmonitratio contradicens, repii nlbcl T Cbi taturquidem cffe veruin.non quod lit vcrum in rci vtritace . Et idto C0""aJ''lr« fi fueritnotum pcrfevereeftenumeratam (cicntiain &fcituminapparcnti,&inocculto,nosprofedto fenrcncubimus quod non cltdcmonftracioapud Philofophosefleeandcm,& in Dcoglo. fi vero fermodenumcracioncfcicntiar.&fciti eftopinio, btne pofsibilcenc dc idencitacecoru apud Philofophos efledemonftracione. & fimiliter, (i fucricpcrfe notu a. non rctardacur aftum agcntis aftioni cius, & pofucritconuarmmhtiiusfcaaAflwiaexco.cbapudeosin hoceft dernoitr3tio,nosquidem!ciemusfententiaiiicifiuart,noneft apud eos in hocdemonftratio.Ethocquidem ,& fimilia.quandoenencrit cis dilpucatiojrcuerticurrcsad coniidcrationemcreationis couenicncis.
Dtftrufliodcftrurt.Auer, £
r ^
Difputatio Metaph.
f)Uf nofitnutritaiiiopinionej&t-xiftimationc.qnLitiiJoiil imagina- D I tuscftiilccu fignis,& codicionibus.quibusdiftinguiturinccr vcritate,&exiftimationein libris Logicaf:ficutcft,cuc6moti fucrintduoin vnofermonc,& vnusquideeorum dicit,cj> fit vcrfus, reliquus vcrorp no (it verfus:non reuertituriudiciii in co,nifi ad crcatione pcrfcftam: quc; quidedifcernit verfuma non vcrfu, & ad fcientiam vcrfuum.& iicut ille,cjuiapprchcndit verfum,n6 prohibetur ei , quin neget eum negas,lic et eft in eo,quod eft veru apud vnii hoiem, non prohibetur ci.quin neget id ncgans.Ifti atit fermones oes funt in vltimitate mol litiei,& debilitacis.oporccbac tn cfi,vt non inuoluiflet hunc fuum libruhisfermonibtis.fifueratintetiociusineoloquicG hoibus priuatis.Ec,qrh confcquentia.qu.x adduxit in hac fua difputationCjfunt extranea,&excradifpucatione,dixit ftatimfednon permittemusconfe ouenahuiusdifputacionis.&dicimuseis, quare negacis aducrfariis, cfi dixcrintantiqjuitateroundi cfle falfam?qm inducit ad tencndu rcuolutiones cceli lntinitas nuniero,& 116 elt numcrus vnitatibus carii, * licet habucrintfcxtii,quartii,& mcdium,&c.vfq; ad,& neccffccft vobis dicere <j> non (it par,nec impar, vt rccicabimus poftca . Et bxc ec eftquxftiofophiftica.&fummaeiuseft.qih,qucmadmodfi vos non poteftiscontradicercnollra? racioni,fj> mundus (itcreatus,& cftquia, li clTct non crcatus.tficnt rcuolutioncs non narcs.nec imparcs, fic cti» nos non polfumuscontradicercfcrmoni veltro,cj>,ciifucrit agcns non deficieshabcrt-condiciontsagcntis,nonrcta"rdcturciaiftu. &liicquidcm fermo finisciuseftconfirmaredubitationcrn,&cam confiteri:& eft vnaintcntionufophiftaru. Tu aut, qui huic libro incumbis, iarn fciuiftifermones, quosdixcrunc PliiJofophi circa affirmationcin, q» munduslirantiquus,cum haciatione, & fermoncs , quos dixit fefjta Aflaria in contradictione eius.& audi rationes fetfta: Afiaria; circa no uitatem:&audi fcrmones.quosdixcruntPhiloibphi in concradictionerationumfeftae Aflarixm co,quodfcripfitiftchomo, p
Cum induxitargumentum peripatheticotum , 6i refponlionem Alga.vult modo logice coMradiccre illi . Vbi debes fcire quod argurjicnrum philofophorom torum tirrnalur in vna propolitione , fcilicet ifta.-omnc :u cus prrlc- <ftum,non impeditum, h.ibens omnes conditiones agcndi agin 8c tuncroia ralio philofophorum procedcbat.vt vides.tota ergo lis eft de huiufmodi propo. (itionc.an (ii vcra.an falfa.oY (i vera, c|uomodo fcimuseam efte veram '. &l li fjlfa.nihil iuuainos.cui rcfpondet Auer.d. (Dicimusnosquod hacc propolitio. auteft de fe noia).i.priiTia(aut eft per pcrlectam inductionem manifefta. ) Vbi debctictre, vtdicitur.i. Topicorum.cap. 4. quod cum profenur aliqua pro- • politio vniuerfalis vel afrirmatiua, vel ncgatiu.i, Sl non datur inftaniia nili in » co, in quo fu mus difpuianles, ncc eius aliqua paiticulatis, 11011 elTc iia paicft proh.ni demonftraiione: conftruenda eft. verbi gratia fi dixcro an boni & ma li lit eadem difciplina:& ir. probatiunc illius accipio iftam : omnis difciplina cft vnaitunc non dcbes inftare prr propolitionem illam , 111 qua fumus difpulantcs: qnia fic omnisinducliocfici inhnna, & facilc polTcmusci contradic«« tc. Dtxi auiem quod nec aliqiu pariicularis poieft dcmouftratioiic ptobari pia eppofitc/ viliuciftlisiquomarn adhuc poiici uidu ftio inlicmaii , Suni eigo du»
«*• ]
■ «mdiilont! ^oc•fi,,0i, 'nduAione probetur aliqtta ptepofitfo vniue rfalii.-nri mi ciucdnondcbeatdari mftanriain propoliiione quxiita. fecunJa.quodali. ul'fiuspatiicularit demonflraiione non prohetur ad coniranam partcm illioi ' iUCI!ali5:dcfefturecundxnoiicftiflaiiiducihil<i:omne animal eft irrarienale.honio cftaninul:ergohomoeft irranonalis : quoniam , cV U non poicft -dariinftanria in maion dchomine, poieft dari pamcularis. aliqnod animal non cft irralionale: & dcclaran per ranonem: defectu prnnx ifta non eft inducibilis:omne,i1"°d "">ue«ur,quiercu.carluin mouetur:crgocclumc|uiefcii:ii pi ict Appl'ca"domoJoi!dProP0'l,UITI' 'Hi ptopofitioni, non poteftdari mflanlii in l>o:quia iam fn Dco facimus quxftionem, nec poiert Jemortiari de Deo coiiiratiinn lllius propofiuoms.ergo cft fimpliciter concedenda : & per confeouci.s induftione cft per fe nota.fc hoc dixit, maximequod conitatlum, id elt conlradiaoriumptobannequii.
SrDCiit » huiumiodi ranonem eft locui quxftionis.S. Topico. quonia yidicitut.iiiJuftiopctil.ergopropolitioncspcrrenorxnon dcbent induerione •'nduiSionS confirnian. vbl dcb" fclrc V induaio & infcrt,& quandoque probai : inferre ,m ifc". ('* enim eii piopnum argumcnto, viargumentum eft: vnde induciio ipfa vtquod- Piobat dam arcuroentuni, dc ncccfsltaie intert.Sed non femper probat.nili qiia.lo funt ^"ndoq;. pariicMiaresfcuiingularcipropofiiionctcirentialts.de quibus lii vnumiudi. * ciuni:vt.lidicam.liicigniscalcfa<ftiuus.d:hic. crgoomnis:quoiiiamprimapro poiiiiocltel«n"alis:cK iani fciut philofophi rp omnispropolitio cfTcniialis eft r> i 5comnibus coiifimilihusfuhicciisin fpccic vcra.iJeo crii v/seiiitvil demon. j HP- * iltaiionis.Eituncdicocpinduaioeft Juplcx,fciliceidialc<itica.cVdcmonftra. <|U|S|0» liua.priinainferi.&nonprobai.fecunda infcit, & probat, vt potcft collic-i • Phyfi. com.So.S: inductioprxfcnsefl dcmonflraiiua , vt vidcs: 3e l. Prioriim Aucr,declarai tcrtiam fpcciem induftionis.fcilicer deinonitratiiir Jialecticx <S£ fophtfticx:viJc ipfum.(Etfi forielhicdeclararqiialiter accidit multis ncgare piopoliiioiiespcrfenoias.cl.cVli foric aliquis per quandam phantaliam eam negaiitrir.vcl propter necefiitaiem quorundam principiorum.qux ponunl theo logiiquotum vnuin citiomnia deutcx nihilofecit.oVc.noiicrt miio: cuiuscau fain tjldr: mul;i enim ruJium aniiquorum ncgabanr motum, vt Parmcnidet Bc Mtl"Tus:& partcmcoiuinuidiuilihilcm clTc.immodixit coniiuuum cfte indiuj CbiIc:contra quos Arifto.fecit Itbrum fcxtum Phyli. & ideo philofophi pertpathctici dctalibus non curant. DemJc cxclamat quafiomittcnJo opinioncn cius.d.(Enu, fcilicet lcctor.ofratcr mi i.im audiuifti philofophorum vcrba 8C huius hominit ohiccnones in prxfato propoliro.vidclicer in crcaiionc mundi a£fenlilliphilorophorumrobur,& iftiushominisdebilitatem.) Deinde excla'maihottjiiJoauditoremad verba fequcntia.d. ( DcinJeo fratcr auJi verba huius hommis nomine loquentium in propolitoprxJirlo , Si defenliones philofophorumfupcreaO Debcsfcirerp theologidicereni quod indutSio debet r, <?.flcriin indiuidiiis ciufdcm ranonis, & fpcciei: & quia Dcut,& homines lunt f ,,0,h"
alieiiusgcneiis:idcodlccrcnrquoddictaAucr.funivoiuiiurie dida 8t itsa- ,060,UD1' Hicmum mtail cft, ' *
A L G A Z E L.
AIc Algasel. Ecdicimus.quare negacis aduerfario , cu dixeric anciquiraccm mundi efi"ef"alfam>quoniam caufabic reuolucio nesorbisintinirasnumero, & non cll numerus vnicacibus «rum,liccchabuenncfexcum,quarcum,& mediecacem. nam orbis >olis voluicur m anno vno,& orbis Sacurcji voluicur in criginca «Mlsugltur reuolucio Sacurni eric cercia pars decimc rcuolucionis >oiis,c< reuoluuo louis mcdiecas lexcjs rcuolucionis Solismam ipfe
B i
Difputario Metaph. Voluicurin duodecim annis.&,ficuc noneft finisin numcro reuolutionumSaturni,ficnoneftnnisin numero reuoJutionum Solis, licct (inc ccrti.i parsdccima;.& (icetiani noneftfinisin reuolutionibus orbis ftclljrum,qux voluunturin triginca fex millibusannorum femcl,ficutnoncftfinisinmocibirsorcusSoIisindic,& nofle femel. Siauccm aiiquis dixcrirtf>fi-Jficas huius habccur neceilario, qtiarro , quomodo rccedenc ab hoc fermonc?Si vero dixcric,numerus harfi rcuolucionumauccftpar,aucimpar?fcupar, & impar fimul ? fcu nec par, necimpar. Siquidedixcricispar, & impar limul , feu necpar, nec impar, cunc habcbicur falfitas cius neceflario . Si vero dixeritispar, tunc parfitt impar incodcm.& quomodo dcterminauic id, quodcftinfinicum vnum.Si vero impar,tuncimparfiec parin eode. & quomodo ccrminauic hoc vnum.quo fit par?& fcquitur vobisneccflario fermo,rp non fic ncc parmcc lmpar.
Si munJiis (^iapropofuitadduccre vcrba Alga.qui nomine loqueniium arguil contr» fuiffii abg. rnundi zicrnitairm.idco hic adducit ill.t,& dicit(ait Alga.adhuc dicimus quod lerno, teuo. impofsibile efl miimlum cflc ab 3eicfno)quod probat vi eniimemaiis, dicit n5. lutioncs cr. quc.pro quia hycpropoflilo induccretad aftctcndiim voluiioiitsorbium infini biiirn eiTcnt tasiiinrmiero. Eftergovisargumenti.quodCmundus prxfuiftcl ab xicrno, Iniuutje. omnes rcuolutioiicsomiiium orbium eflent numcro lnfiniije. Et fccundo, fe' quilur quod earum vniiairs, id cft, numeri eflent inconclufibilcs, id cft , non recipientes oonclu£onem & numerum, licci habcant partes icrminatu . Vetbi gratia, vt dimidium, & leriium, & qiianum. In arabico auiem lic iacct hxc litcrs. (Eo quod eatum numeri.oV mcnfur* lum iinc (ine : licci earum porrio. nes Cnt icrinin.ir* ad fc inuicem.)cl: lunc ifta vcrba fum quali dcdarano confcqaemiae iam ractar, & mihiplusplaccnt. (Et cum otbis) hic probai idincon uenie:is eflc impofsib:lc:&: virius ews eft.quod eodato fequiiur vnum lnfTniiiim e(Tc maiusaltero.cV inflniium recipcre maius & minus. Pro.dedudione iftius lic proccdiiiquiaprimo propoiiitdcclarationcm confequrntix, cU fccun. dolnfcricorfcqi:eiiiiam:fccundaibi(ergoinliniium)qiianioni ad primam pattrm ait & cum orbis.fcilicet proprius foliscircuii loium mundiim m vno au. no.dixi dc moiuproprio, quia de moni Jiurnonon crt iia. Saiurhus vcroin
10. annij vcl fere: ergo rcuoluiio Saturni eft lerua decimae parns reuoluiio. nisfolis. luppuer fcmifcxtxpaitisrcuoluiionisfolis: quia ipfe circuii mun/ dum.ii, annis. Tunc rrcolligitquid vuli haberc prr hoc, & dicit vnde Q F mundus cflctabxierno , cftenr teuoluiioncs infiniiz : & rcuolulionet Saiur. ni teriiadicimae pariisrcuoluiionuiu folis, & Gmilucr rcuoluiioncs Armamen>
11, id cft, oflaui orbis: quarmn vna n"t.;6ooo. annis funi iiifiniije, Ccut rcuola. liones Jiutni moiusfuni inrinuz.(Ergo itirinitum ) nunc infcrr inconueuicns & dicit(crgo i nriniium rccipit maius Sc minus: quoj cft abfut Jum) confequen' lia ex Jirlisiam mamfeftaert: co quia rriiolunones omnes funl infiniix: & lamen rcuoluiiones Saturni funi in minori quantitaie quim illae folis , & illx
_ , oftauae in minori quaniiiaic quam illar Jiurni motusiergo inrinuum rccipit mt
Qiiihbctpla gis&minus. Debes fcirc primo ,quod ,quilibei planeia moueiur moiu pro. petaru mo. prio,aptopriooricntcad proprium occidcnsfupra propria puncra , & perpar. uciur moip tes proprias, 5; moufur inoiu communi.fcilicei diurno, qui in 14. hons dmo- Proprio. luiuotam tcrramimotus planciaiumdiuetCfuniinquaiuiiaie iquomam qme- Atonis pla. dam eft maior:& quardam minor : vndc maximaseft motus oftaui orbij,& nei.uudiucr poft illummoius fiiurni,& lic lucccfsiuc hrcuifsimus eft moius lunr, vi fcis «iunttn ij- Kftuiundum eft crgo.quod vbi Hatutnus femcl citcun toiam tetram:'fol. IJjatc, vicibusplus vcl minus : & Cc nuincrus rcuoluuonum Solis funt mulio plurc
quam lint reuoluiioncs Saiutni.vt vidcs: & licuidicodc folc, & faiurnp, pof
Prima . l,
jjctr(r Jf jlijs. Btquimo plurcs in numero funt rcuolutlones diurni mo. A >>> ^ijjuifohcrieiiuitn reuolutiones proprie.vt di%:3c pcr conGcquens.u' otm- ""sfuiit lnr?nil*:mne num-ruj reuolufonum Jiutni raotus crit mttornuracra Pt olutioiiu'" propriarum:& nunerus reuolutioiuin folis nnior erit numero
. .. K*tiiphi:A£ aaitihrt nmn mic mtk lnffn{fM«.»»»n ■mfw lnrTniium
mo. Oftjuifphe &Alg. m non mo.
V" 4Uj,ponuntvliriinotumuiuriium,niotumci:ontn iiii: eo quu inucnerunt uetur alio „/iiuJin fph*ram,& 4,11,1 illum.noiuiii, vt patct in libns corura: SC quomodo motu nitf fint hcc.u1" tTMcO* MH I" irtronoitiu inoJernorura. diatn^ ftcS
Uii Anrt,
A V E R O E S.
Alt Aucr.Summahuiusfcrmoniseft,cum imaginati fucrint duo motus habenccs reuolutiones inrer cxcTemicaces vnius te poris,dcinde imaginaca fucrit pars vniufcuiufqueeorum interexcremicaces altenus tcmporis.cunc proporrioparcis ad partem eft proporcio cocius ad tocum.Verbi gracia,(i fueric reuolutio Sacurni in fpacio ccmporis,quod dicicur annus.tercia pars dccimz parcis reuolu tionis Solis in eodem fpacio, tunc,cum imaginati fucriut omncs reuo lucionesSoIisadomnesrcuolutionesSaturnijCjiixfucrint in eodem tcinporc, denccefsitacequidcmericproculdubio proportio omnium rcuolucionum vninsmocus ad omnesreuolutioncs alterius motus proportioparcis ad parcem. Accamcn,cum non fucric inter duos motus vniucrfalcspropoirio:quia vnufquifq; eorum cft in potcntia,i.no l,.ibe^principium,nccfinuTi,&fueritibi proportiointerpartes,quia vnaqu.rH]uecarumc(tinact,u,tuucnonfequitur dc neccfsicatc vt (it proporciocociusadtotumproj>ortioparcis ad parccm , vc pofuerunt hoinincsinracionibusfuis:qm non rcpcricurproportio intcr duasdi mcnliones,& duas nienfuras.quarum vnaquarq; ponitur infinica.ergo Anciqiu, quia pofucrmit cxenipli gracia vniucrfum motum Solis non habtreprincipiiim,necfineui,& hc motum Saturni, nocritquidun proportio inccr eos omnino vc (cquatur ex hoc, vt fumma vniufcuiufque eorum licfinica.iicucfcquicurinduabuspartibus ipfiusfum . mx.lk hoc elt manifeftum perfe. Hicauccm fcrmo ftcic opinari cp, cumfuericproporcioparciuniadparccsproporcio multi ad paucum, ficeciam fcquicuringencre,vc fic proportio vniuseorum ad alcerum nroportio multi ad paucum. Attamen hocfequicur, cum fuerincam- vynen tn\ bx fumm je finicat.-cum autem non fueric ibi finitas, non eft ibi multi finitis no« tudo nccpauoc.-is.&.cam ponitur.tp ibi fit proporcio mulcitudinis ad rft ibi multl paucicacem.im.ignucur cp fequacur cx hoc alia fal firas,& eft g, fit in- ,udo . neclue linicuni maiusinfinitorquodquidem cft falfum.cum enim accipimus Eu"c"j3pn,t» duoinfinicainaifcu,cuncrepcricurproportiointerea;cum autemac- iio, cipimuseainpotentia.noneftibiproportio.Hatc clt refponfio huic quxftionimon aucem id.cum quo refpondic Alga.pro Philofophis.& «unihocrefoluuncHromnesdubicacioneseueuienr.es eis inhoccapi-
Diiputatio Mctaph.
tvdo. Etdifficillimaomniumcftilla.quamaffucti funtdieere, ftilicet (I fuerint motus in tcmpore prarterito infiniti.non reperitur motus cx cis in tcmpore pr.-rfcnti dcmonftrato, nili finiti lint antca motus infiniti.& hoc quidem cft verum,& conccflum apud Philofophos , fi pofiti fuerint motus precedentcs conditio requilita 111 tflc poiterioru» nam,cum oportcat vt repcriatur vnus,oportct vt reperiantur ante cu N«mo_fapi? caufatiiifinit.e.&nemofapieiuumconccdiccfllcaufas infinitas, ficut g^&fefr e^ pofsibile hocapud Daharios : quoniam lequcrctur clfe caufatum (nfiniias. abfquecaufa, & motum abfque mocore.led Philofophi , quia induxit cos demonftratio,qu6d hicifit principium motiuum aucrnum,cuiuscflc non habet principium,ncc fincm,&qu6d actiocius necefleeft vt fit non retardans clfc cius.fequitur ergo apud eos vtaftio eius non habeatprincipium,ficuteftincirccius.fiii autem.tuncactio eius crit pofsibiiis,non ncccllaria>& non crit principium primum. crgo fcquitur vt aftiones agentis,cuius clfc non habec pnncipium, non habcant principium.ficuteft difpolicio incfleeius.&,cum iicfuerit, ncceflceft Yf non fit aliqua fuarum opcrationum primarum codicio rcquilita in eflc fecundar.quoiuam vnaquxque carum non agit pcr fc,& efle vnam antc altcram cft pcr accidens.& cft pofsibik- apud cos cfle innnitu pcr acridcns,non autem pcr fe. immo cft ncccfle vt lit hsee f,;cciesinfiniti ncccflaria fcqucns cfle principii voluntahi xccrni. & hoc non cft in imaginationibus motuum fucccdcntium, aut continuorum tantum, fcdctiam inrcbus, inquibuscxiftimatur quod prarccdcns lit caufa fubfcquentis.vt homo,qui gcncrat homincm,& hmilia. nani facicns homincm dcmonftratum,mcdiaiucaliohominc,ncccfll' cft dcucnire adagcnspriniumaiuiqiium,cuuis clfc non habct principium , nccin facicndo homincm ab hominc,&clfchomine ab alio homine in infi nimm cft gcncratio per accidcs:anticipatio vcro, & poftpolitio per fe. nam ficut agcns,cuiul cflc non habet principium,non cft pn ncipium opcracionibusiuis quas opcracur abfquc- inftrumento,licnon cftprin f upium inftrumcnto,quo opcratur opcrationes fuas,quibus non cft principium cx opcrationibusquidcm cius,quarum moscft, vt liiucii inftrumcnto.£t,quia opinati fuiu Loquentes cp id , quod cft pcr accidens,fit per fc> ncgauerunt ciTe tius , & eft difhcile folucre fcrmoncm rluc Tfque corum:&cxiftimaucruiuqu6draciocorum(ic ncccifaria. Attamen rubet text. hoc eft manifcfturu cx vcrbis 1'hiluibphorum .quoniam declarauit I annqiiis, princcps Philofophorum,& cft Ariftoteles , quod , li motus habcret motum, non cflet motus:&, liekmtiuum hancrct clcmcntuin , non rcperirttureltmcntum. Ethicqtndcni modusinfiniti no habct apud eosprincipium,ncc finem,quarenon cft vcrumdiccre dc aliquo cius, flni 1uo^ finiatur.nequequodiitingrcdicnsipfumeflcin tcmpore^prxtur i?m "n> tcrito, necfiniet. quoniam omne, quod iinitur,iam iiKa-pit, & quodl capKt non incctpit,non linictur, & hoc ctiam eft manifcftum ex co, quod principium, & tinis funt in prjedkamento rclationis. Q_uare fe-
Prima. i*
tur ci>q«j J'"c quoJf^ infinitas imcuolutionibusorbis infutu- I111 ., nnn ponar in eis principium.nam omncquoJ habctprincit?"°* fabcx fincm: hoc aucem non habct finem:ergo non habuit prin Pluonl ^ f;ccft Jifpofitioinprimo,& vltimo,fcilicetquc)J omneha u^sprincipium.habct finem:& quoJ non habct principium nori bbctfincm:&quo,J non habetfincm.noncftccflacio alicui partiurn in rc> vcritate.nec clt pnncipium alicui parcium cius-inrei vericlllS.£ quod non eft principium alicui partium fuarum, non habct (ftC'm Etidto.cum interrogaueruntLoqucntes Philofophos.ficeff -nnt inotus.qui funt ante motum prxfentem, relponderuncquod laUt fl-3Uerint.n3mex pofitione corum,cj> non eft ejs nrincipium^ 1,011 habentccflationcm.opinioautcmLoqiicntium, cj> Philofophi co n°T ' cct.flacioi.cmeorum,noncft vera.quoniam nonccflat apudeos, " iiJ quod mca-pit . Igitur Jeclaratu cft cibi cpin tationibus, quas 'ccirauittx Loqucntibus deinnouationemundi, non cft fufficientia adtanecndumgradum veritatis.&qinoii JeueniuntaJ graJum demonitrationis: ncc rationes.quas rccitauit ex Philofophis in hoclibro pcmcniuntadgradusdemonftrationis.&hoccft.quod intcnJimu.sdcclar.1re inhoclibro . EtmeliusquoJpotcftcumcorefponJcri inccrroganti Jeco.quoJingrclium cftex opcribuseiusin temporc prje:crico, vc dicatur cp ingrcflum eft cx operibus fuis, ficut ingreflum philolbpM cil cMiVeeius.amboenimnonhabentprincipium. Id autcm, cum idem fentifft ouorelponJitAIga pro Philofophis circa contraJiftioncm rationis, cn> Dci quoJ ficaliquis motuum orbium velocioralio>& Jifficultatem meis, op„Jt£ lu* efthoc.quoJJkit.
Vuli mcHio Auer.fbluere raiioncs, Algi. a c d b
eontia philofophos. & pnmo dat ei vim , & tohur . d.dciin.s nos quod fententia horum vriboium cl! ijuod.ii nos imaginaremur duos motwiclrcularesiuier duasexttcmii.ncs vniiis icmpott*. Y.g.KitrrpunctS a.& punctumb. dei.> le linagiiiatemur panem concliifam de quolifoet corum motuum.id cft.partcm contentam in quoltbri eorum inier duas exltemitates
Part 3
vnius icmpoiK, fcilicci quod lit pars ptiorit. , ,
V.g-iitlcrc,& J.vt in flguta: pcr quain volo e g K t
intcllig'.rc.;uantttaiem vniustoialcm Si particulatem:ir pei j binielligo quaniitatcra 10. talem per c d paiticulatem:piima fit per vnS annum giatia cxcmpli : fccunda flt pcr me« dieiairm annt. Tunc fecunda flgura litttunc volo pei iftJm quantitate ali3 alterius motus eodem raodo flcut in tllajtunc ait, cril ptopot. tio pariisad pariem. V.g.cd.adgh, licut to>
nusad toium:fciltccta b aJ e f. dcinde exeraplificat.d.V.g. fi reuoh tio Saiutv niin quod.im Jeierminaio lempoie linvtdicamusquod in annofuerit dccimjt lertiar panis reuolurionis folis, idefl, volo quod g h fit fua decimatertu ptopottio ad c J ijiunJo cigo iiuaginatcmui pioportioncm fumrnx tcua»
B A
DifruMtio Meranh.
lutionum folis ad fummS teuolutionu S atut ni (n vno St eodem tf pore, oportct de necrfsitaicquod lii ptoponio omnium reuolulioniim vnius motus ad omnci tcuolunonrs alierius propctrio *.;ualis propotiioni partis aJ paricm: Si, quali dicai.ijii.Uii ptopotiioeft g h partis rcuoluiioiium omnium Saiurni ad pariem c d rcuoluiionu.n folis.talis eft ptoporiiototius finiimar t f rcuoluiionum ada brcuolutionum folis fuinmam. Tu ic argui', quod fi opinio iftotum philofophoruni elTct vrr.i.iRi proportiodcftfuilur. d. ( Srd, fi infcr duos niotus vniurrfales,)id cft. loialci proponio no:t fuii.proui. i J cft, co quta vnus iftorura itiotuu.n. immooniMcs.cft in potcntia.vidclicet: quit carcnt principio 8i finc: Si pcr confcqncns illi motus lotales non funl propotiion tlcs, & ptoponiopat Irum m.lmtcfta eft.qma in .lftu.videlicrt icrminaio: vult diccrc , quod fi inici illcs 101 tlcs morus.fcilicci Saiurui, 8i Iblis noncrii proporiio, 6V inicr pattcs illorum,.u rciliccipatiium moius foIis.oV moius Saturni, lunc dcftruiiut proporiiodirta:quia non ncccflatlo fcquilut quod lii proportio toiitis ad loiii jrqua Iis proportioni partis ad paticm. vi piii.inl illi homines:vuli diccic petipathcii ci:ip aulcm inierillos moius.f. totalcs S uurni & folis nulla lii ptoporno, probat.d.nulla nanquc proportio inter dnat lofinifal quauiiiatis rcpcntur. D. cst hoc concludii criorcm philofophorii.d.vnde cx Iroc pltetquod id, rp pQurbSf philofophi.f.t}> fumus.i.totalismotiis f.Mneft fiiie principiocc fiue: 6i limiliicr _ fummus motus.id cft loialis irotns fatiirni.eft crror.ommno enim r monct pto 9i poriionero uiier ipforum motus.Quare.cx hoc ponimus ipfas fccundas fuminas idcft.quanntatcs toialcs eife finitai. Gcmde duabus parribu», fup. dicchatut, Dcifide fuminaiim ponii fcutcntiam hmtis.d. Hzc cft fcnienria vcrborum hu. ius hominis.qnx fummaiim coptinct, q> quando propcrno pariium ad panes lii proportio magts ad miuus, fcqiniuf itl gcneie.i.in iplisiotis quod fii propotiio vmus ad alicrum proporuo ungis ad niiuus.fNos auiem . (Cum adduxii argu mcntuin Alga. & ct didit vim, vult modo dnToluete ipfum , & dicil.nos vrro fupet hoc tcfpondeinus.rp hoc fequiiur.qiiando ill.r dux fummz,td cft illf duae loulcs quaniitaies amboinm nioluuni linitf fuetiiit,fi amhf.vcl vna caruin fi. tic carei:non eft.id eft non coniingiidate magisneque minus. Eft crgo vii foluiionis.illa propofiuo.qualis elt proporuo panis, oVc. Iniclligiiut quando tota funi finiia, & parics fitnilitcr.(Ei pofito) hic quaii d.ii al.am foluiioncin. d.&poliioq» lit ibiproporiio m tgis ad minus , lic quod frquaiur id inconue» niens.vidclicci <•• iuliniium ITiin gencrf,id cU in loto fii maius quam mfiiiiicT: quod eft falfum:diro rj. lioc cft vcrum.lcilicet quandofuni duf rcs infiniif in ] aetu: tunc cnim tepetttul proporrio intct ipfas dnas tcs aftu.fcd, fi illf duf rei in poientia rucrinr.noncriiibidafcpropofiioncm. hfceft foluiio huius dubij. JJt hoc folent diccrc foph>ftf noftn tcmporisnempus leuolutionum folis conii p nuc.quod clt, vcl crii inftnitum, cft maiustempore faturni, quod eft, vel erit iiifinitiun.nunquam fuit.vcl ctii, vcl eftiita quod inflniium lempus folis lit maiusiufiniio tciupore faiurni. Sed illf funi iruphf.vi fcis, apud pcripaihciicos, (Etcft notandum)foluia ifta.q.accidii ad foluendum aliam.q. eVprimo propo» iiit habi.uduiein huiusad iilam.d.cV tH noiandum quod ab hac fof. annihiianlur omniadubia fupcr lioc ptopolitu adiiciiieniia:deinde ponit id . d.quoru difii cilius eft hoc:li moius prf icrin icmpons infiniti fuerim:nullus crgo moiuscorii iii ptf fepii icprriri poterii.nili prfCcfsilTcnt eum infiuiii moius: luncarguil prr r.-gulam pciipaihcncam fccundi Me:.t. vnde.dum primus non fit, vliimusnon ctit.econita.fcd vlumus cft:quia tcmpus.quod eft prffcns.cft. ctgo Si ptinius: ctgo ptfictui moius fuut rinm ncccir.it io: hoccft argumentum. ( El 1104) hic foluit argumenium iftud d. 6V' nos diximus quod linc dnbio ab omnihus philofophis cft concedcndum, id eft quod fi primum cft Sc vliimuin. St ccon- Ira : pofiio quod motus prfccdens lit ncccITarius ad efie fcquemis Sc caufa iplius: vull diccre quod propofitio illa 1. Mcthaphy. iniellignut in cfie ordinans:quando fcilicct ptimum eft caufa vliimi , &cftc. Tunc cnim, II clfci orJo ciTcntialis , Si motus ante cftci ptfccdcns in infinimm , benc diccn • dum efiVi ii de ncscfsitatei quod sponct quod caufx ia&nitf ptxccdaut
Prima . t.
A aufra1'bt'mo,u7prffc",e™:c''lo^.1eft,f3,rum: *»xime,qufa estocftdttttfo A Jrn.ri «M« fcu motus fine mouen,e.& ifta confcque"
„a fui. dia\i- :.mttjph.vbi declaratur:toquia oronia tiTcnr mt.liatt & per con fequensnullaprim, .crgooinnfscaufai* (inc caufi. (Stdquia dtmonfttano) hlcvuli poncrc motiuumphilofophorum ad poncndum primum mo.um artcr. num.d.ftd qu» dtmoullratlo. f.pofira ,n.S.phy.& rtmcmorata In. i Z primr Phl lofophit coglt philorophos poncrc primum principium motus ab rttrno rftr oil no.i habf " rnncipium nrc h„em.cutus a<3io ab ipfo non rectdi,:prop„r quod fc quitur fp 10 'P,,us 1' GmiHttr .ib f.trno.ficur fuum tfTe, alioqu.n fua aflio Vf. fct pofsibili? iio» & non cfle, priinum principium: & tunc concludir.
cV d.cl, cV h lic.lf llfcel lit.rp non fit fine atf.one , oporttt q, afnones talis aRt ,, ...slimahfq: ."l'-^ P""c.1Mo.1dCml|I,ujj,1cmfuitire/ Stf d circa hoc fitn, Dubitalio. duo viitni* . P«»od« dtroonftrat.ont Arift.in.S. quoniam vfde.ur con.m.tt arttUia.rtCundo Uc ratione Auer. rncrquoniam videiur facilis.cV nullius nccef. fi.atis.adeo tf, Jcridcnt illam iheologt. Qnantum adpnmam parttm : vt r.fum eftin.j.cadcfublfani.aorb.s.demonftraiio Arift. in vlt.S.i&m.t i. tncta ,cx com.41. iurt.ncr.irinduahus propolitionibus: quarum prima ell : omnis viituj' in corporc ell finlra in tcmpore : primus motot non cft finitus in ttmport trpo primus moior 110.1 1 ft v.rius 111 corport.maiot eft manifelta.minor autcm iicru- * quoniam mouer pcr tnfinitum ttmpus.irta crgo fuitdemonllraiio Arift. vidcrut trgo t}. hfc drmonftrano commma, circulum: quonia.n A urr.probat motore m f ^crniim clTc frpuarum per n.oturo f tcrnum tflt :& probat morum trernum efTe permorotcniftctnumeirc.-ergodemonlltatiocircularis. Ad iftam qufftionc Demonftri. ofteiidi, rtucr.S.phy.com.fo.ck M.cp dcinonflrario.probans pnnium n otorcm l'o..pb5s prl tflcfeparatum, eft dcmonflrarioquladiceiis cffc tanium. Dcnionftratio vcro m» n.oiorl proba.is moiuinircrnum clTe.eftdcmoiiftrarioproptcrquid, diccnscaufam- 8i " ftparai5, lic"onlnco.iur.iircommiiiictrculusin diuerfisgcneribusdemonflrationis ' vr ' denmflrai dirtum efl l" porteriorlbus. Quantum .13 fccundam.refpondenr theologi r» duo- "° dtbus mod1S tft aclio prim, motoris: vna cft exrrinfeca ab eius crtc,& ifti cft fim. monftrat.o pl.ciicrcont.ngens, licut moucre.-moue.c.iim Deus mere coniingenter contm. .pbatu gentia dcfini.a in prionbus.fc.licct cp „0 cft neccirarium.ncc impofs.bilc. A a motu cienm eftexirmrccarerciuscrrcntiam . VMntcllcS.o ciuspcr fubflani.am ptopriam- «.cft ppod & hf c fft fimpl.cuer neccflaria.cV fcmpitcrna.-rt Cc inconucnicns Auer.ert fm, Duplcx clt plici.crinfe..eceli;u.um,l.cetttputt.urinconucnitnsabto. Vr crgo vidcatur Primi ra.io Auer.dfbtsfcirc . cp bonum per participationem AITcrt a honoper eflen' motoris fe. ..amforpntcffsua.tmciushabefabonoptrtlTcn.iam . Qjjod cn.m aqua c8. cundu.heo. municf. c.uspetfcclioncuicorporibusgencrab.libus.hoc cir.icccflar.um & ei logos- C mcrcnatutalc:f«d non pcr cflentlam , fcd perparticpatioiieniptimicntisbon BSn5 npar pcr ^namtvnumqaodqi enio. comm.„Mca. luun.tire.quan.umpoieft. nar ncipatronc rahter pcr paii cpanoncm «,,.,„ cn„s: ideo „a„„al,us cfl'pri«,o con,mun?care dl*" 1 *>°> tlTc rebus.q, rcbusgcnerab^bbus: cum p„mo id Infi, pcr tfltnnam , ahjs vcro P« clTct, r.monc pt.m,. Ex hoc j>rguitur:omnc id , quod ineft alicu, pcr efl> n.iam S? tiam. ,,a na.utale q, naturalttisfib, ,ntfle non poteft , crt fimpliciter neccflatium : rcd K5 Auer. communicare efTc rcbus tncft Dto pcr clTcn.ian,,&: i.a na.uralc cp 1 aS us el .neflfc „011 rotert.crgo mcrc ntccflario fib! ,ncft.& ptr conrcqncn, cum Dcm ,.on pofs,. commumcarc eflc n.l. motu . crgo moucrc eft a.lio limp icuer Deo
DifputarioMetaph. I
-j u.. ArnMi-onreuucnsnoncRagcnsipGui. Dcbes fcire, D I Duple* OC agens nuncupat. dcbef , & pr r ^™,,, : ha^I en.m Deul mul.as lAio. ■
ncs.fcilicr. moiicrc orbcmptop Dcus habca. mulias art.o.
St fc.p.um,& ^*5ffaSSMTSrJffi eam. v.inftrumcn.um. ncs. ai.amrn vetus.E, po.eft .n.clligi.quon.am Dcus
vel caura ■ P"n«P»'"-* uh * ' , rn 0 fcmp, (c,no,quicU maximeProPr.,,sel. n.oue. orbcm v.uto mo.u lota » J,urnl» . diurne ai tunc cri. fcnuis: <j> hcec i„ q„o fun. plnrcs ^gggm kfl o u ZLVowUMu, , auarJn nul- Dms mouca. mul us ^&SScSSiSA P'0 cius clTc.lice. a^rega.um cx illa illarun, cft caufo clTc P"."« 1 Ji-lmn eft . & hfc cxpol.iio e>. plus con. ..sn.propriaaA.op.,»
fonave.b.s conreque, ...b s . ( I»™ ^ide..» . 6V philofophi non cauen. fibi
Datutinnn, ^^^S^^^mt^^ J ,,,m per »C lnoduscxponcnd,efimc liof.v :v J * "'fi*. ^ic fpccie» infinUi ncCef- 'Vl
«dcr,,. bal ucccfs.ia.em hu.us ^ggjM^iS* ad*J,. . ?hoc non ranftr.o (equens gB«*g*HS?wl con.i.mis.id cu ar.ificial.bu. . in.mo reJ lurn repen.ur m fepara. " ^1'"5 • v el c ft ,oJ pr£Ccdcns G. rubfcquen.ij
cau(a. quod f^iSiuSSm^mmtMt ho.noivnde oporici v. oltcn illc cium.qu. qucndan. ^"*™|;""tcund„nl quj„dam rubordu.auonem an da...d cft «MHg^q^b» *| Xgenem. hominem ab homine ... .nflni l.quam, non habcus princi P « « 8 , fubfcculjo f,,,, primJ p4,s. fd, SSrfSlSfS f cuiufiiam co,Por.s {,rr,V.:cu.us ra, ionl llce. V^S^^^jMxeioiMttm.ii cft incaufo.um. ... clTe cu.us fuf a.-,.o. dicu.quia.ficu. *8en$,™P"^cjf',X at> eierno : Umile eft cp fi.c aftioncs inv „c, Bun. fine m«ru*e.uo i„n,lcn.o princinia,
pnnc.ptatf , q .f hum ab al < uo inu . Dd f ime
,o m cile . Dches fi-irc rp . ir u ! nu r. f cuenicn.es. fic pet
inftnnncn.o v, .u„r imen. fcgW* ^jf^ ;nfttuni(nl0 , fun. ab inllru. ' con.rar.um aflio, ks pt.iu «« ^ ftru,nenIum prouclli, abal,o.nfttumen.o. men.ocaufa o p o ue '^™njlcMClnl cr!;orls ,oqucn..um fi.f legu: & Errnl toquc v. vides. (El qui.. loqucmcs j c k accidcns. cp lu per Te , id c(t quU F
.,uru£legis. quialoquen.es op.,.a..run. . cc '^^^^[Zei»' abrolu.e. fcali-
ioluu argume.i.uni Algx»
A L G A Z E L.
Ic Algazei.Siautemdicatur locus erroiis cft.cum cficurit, Quddhajrcuolutionesiuntcollcaio vnitatum: quiaiit? non - ?unc in rcrum natura.prartentum enim fimtum eft, futurum. vcro adhuc non tepericur : coIleAio autcm innuitcntia pracfcnt.a ,& tamcn non repcritur aliquid hic. Deindc d.x.t Alga/el.m contradjftione huius dicimus quod numctus diuiditur ad par,& impar.& ial-
Prima .
fuin eft, vc excludatur Bumerus ab eis, fiue numeratum remancacfiuc Jcticiaccum aucem pofucrimus numerum ex nutncris, ncccfle cft crcllerc <v r»on ?0K^ n.uj-P«,n euadere.quin (ic par, auc impar, fiue iudi (auenmuscum cfl"e,(iue non efle.namlicet non repcriacur poft elfe, non deritic rameu hjcc propofitio, & non mutatur hic eft (umma fer monis eius.
Hic vult inJucei e Alga.tefponde nterrt pro philofophfs , & ipfos rtdargueit^ . _ & dicii.C1" A]Z*- & ■ for,e h°c eft). i.mducifui pro lefponlione, quod n ■„ '3,gU0)enio ert fophifticatio , videlicet in eo , quod dicuiiiquod moius funt V, mme viii«',uro'l',luo? V? mo,ibus pietetiiis,„ fututis fit numcius totalis:hf <s nim propofi»0 eli f"Ph'ft'ci,quoniam cft hlft:ex eis enim nqn fiunt numeii, mis iJiionem Jic" : quia hf teuoluiiones funipiiuatiuf.i.non entes :id emm, j prfcefsi'»""'""11 eft, id eft prcietitu* moiuj non eft: id vero, quod ven^ iuiiim eft.nondum egfefliim eft ad efte, id eft nondum tepcriiui. Modo recollf e„ qu Jliier Jeb" intclligl vis argumCnti , i d eft quod illf fummf .i. ill i numef rotalesteuoluiio"uni.rc|l'ceifol!s,& ortauf fpheif inielliguntuideptffeniibui «niibus.i.exifteniibusin tctutti namta: quod.i.quf res hic non tepctiiui , fcill- Cd nulUfuinmiptffens.i.nullusnumciiis tcuoluiionum actu lepctiiut . Eidee bes fcite quoJ pei hf c vult habere hanc fblutiorieitt, fcilicei quod illa propoli» tio.qualis eft propottio pariis ad patiem , talis tonus fuuimf ad toiam fummam, debet intcllig' Je fummis , &tons atfualibus ptffeniibus , & nonin poteniiai caiufmoJi fu"' moius, qui non funt aifiu , fed cominue habent efTe aftu prrmixium potentia, vtfctl • Aliter poteft cxponi, vt Jicamus, quod fumnif , idcft toia fum illa.quf fiunt ex patnbus emibus,uleo ex non eniibus jion Ht aliquod) tolum : & q»B m°«us non habct paties emcs , ideo non poteft clle fumma : SC lunc dicamus quod refponfiocft ,quod atgumenium loquemtum fupponit fal« fiiin: fupponii cnim feuolutionum famini aggtegaium efle quoddatoium, quod negatur,& fic <■'. U'» «oltstac ambf iftf expofinones poftunt efTe ad vetba: atlamcn viJetut mihi quod Auct.intclligat vcre fecundam expofitionem:quoma vetba lequeniia oftendunt ram.(Nosad hoc}hic,vt mihi vidciur, temouct tx< pofiiionem.ptout fuit fccundo modo expoliia. & fimilis fic componnut : omne ens,quodeftpif,vel impat.ellquoddam toium , &qiifdim lurmna toialis : fcd oinnis numctus fiue in adu.liue in poieniia eft pat vel impat:etgo omnis nume tus liue in artu, liuc in poicniia eft quoddam loium , & pct conlequcns tcmoia eftlifceuafiodataimaiot nonponitutin liteta, fed eft manifcfta pcrfe. minot auicm poniiut, &dicit. nosad hoc dlcamus quodnunietus diciiut ncceftarioadl pai SC difpai.qualiietcunque lii itumetus, vidclicci ptf fcns , aui ptiuaius, idcfl inpotemia: vnde , fi ponamusquendani numcium , opoitei nos concedetc q> noncuadci quin lit aui pat, aurdifpaf.qualitetcunq; tlle numeiusponaiur.vid* licetinartu.vel in mcnie, quopolito, initniio namq; omnimode faluatut:ccc« quomodo pofuit inaiotcm lantum,
A V E R O E S.
Alt Auer.Hic fcrmoeft verus in habentc brincipium, & fincm ixtra animam , feu in anima.fcilicctqurjd fit iudicium incelleAus de eo circa par,& impar hora priuacionis, & hora ciTe eius. id autem , quod eft w potentia , i. non habens principium , nec fiiicin.nonverificaturdceo.neccpfitpar.nccimriar.neqjc}, incctpit, neq; a,rini«ur..nccingrediensin tepuspr.cteritum.ncc in futurum: uarn td,quod cft in potencia,eft tanqua id,quod no eft.flc eft id, quod.
W®"™ #5?» m?aut dcnominatur in hoc ex eo,quo\l hal1ahcnsprincipium,&!..Km,auc^ auc jcnomi,,aturinhocex
bet pnncipiun, , & «2SS^iS2E S autem , quod eft eo,c,uod < 1« in ««WSSSn m prxtctitu in an.ma , Sc cxtra Cxcototnmmactu.ci.cietcrniin.iiui'" r „-,_„-. «vf„Ppitrol-
rotima<>i!U n-inJ non hmtur in tficfuo,fit ufnommatur cuam !;„.„._ i
8 qd- m fi KfeS co vcro quod cft cxtra ammam , non dcnominatur m,ut l„ «ff. P». auc "»P»r; 1 SJulSS; eft id.quod fuerit de co in prxtentum, ncc par.ncc Mkpfc c\ Hc ctiam tn , I n m_
& ponatut efle m Potc.v.,a ^*™^£*T& ponaturi.i aftu, J cip.um nccdc..om:na u lu°d Jn^r;^0 Jin .«^^snon habcn- "I fc,!,ccthabcnspnnopum;^
twtorum, nec ^^°af"\» S dl dl(poiltlo in tcmpore , & motu
c.rculan.ncccfle fj™™*^^ aUKm hu.us crroris cft , quo- I futrKcxcoquoae j
tim rcs , cum iacnt l^'lone . Et, «uoniam nih3 cft eius, Gt-fXtraammamin^^
Ulf "C MJS^iSSiS^!SSn^ iic natura e.us cxnt.nu;ur,craodom^
fetfca an.mam . E (ftJ^^J quod .maginab.tur pars poft Par tem.ricutcx.ihmau.tnato . oc i ^ torumctt iud.cmm .
tur contra hoc fcientia neccftar.a , ficut, cum x cs polu.l Jis . clti Uct .o I ncm dcpcndcnti* voluntatis antiqi.K innouai.on. ne cllar.ara cft lcr J l" n „, atcmoll.tie..Summaautcmc.uscftJql.odnondcbctdc- |
nofsibil.tatcm ponit aducriarius cflc notam dc necefs.tate intcllcctus. SSeft qud fi cut vos ponitis rcs pofsib.lcs , & aducrlanus opmarurjj &SpSi f,cPpomtis vosrcsncccllarias, & aducriamispomt
n0n efle ncecflarias . & non poccftis m hoc toto adduccre didcren- C niinteT duas pofitiones . Ec iam dcclaratum eir in Lngicis quod r!uiu'modi eft dilputatio Rhctorica dcbilis,aut Sophiftica . Actamcn e(-p0nfioiiihocelt,vcdicacurqu6did,quodponicurn. ioeft fic i" 'ciplo. O uodvero vospomcis , quoddcft: ICU* c:.;slic f oca nectflano, non cir,ficuc vos ponicis . & non eft via ad babenJuin ^ffertntJarD eorum, nifiper virum pcrfcftx nacuralicacis.ficut,cam liuuispofuericalicjuem fermoncm cflc vcrj'um,aliuin 1 cio quoJ 11011 f t vcrfus , quod difcernerc hoc fpcctac ad virum pcrfcctx nacuralica- ' fcicncia innata homini. Ponere auccm animas ablquc maceria mul snumeroeftquid non notum cx opinionibusPhilofophor.uni.nam Caufa multj a* ,'• mll]rjcudinisnumeraliscftmaccriaapudcos; caula vcrodiftin- '"Jinis »5e. flionis in mulci:udine numcrali cft forma. Reptriri auccm multa nu JjJJJeria ,f§* mcrOjCadem t.imcn forma »bfque matcria,cft quid duBium.nam non ftincti5iive' coEnofcitur,nccuiftinguiturindiuiduumabindiuiduoaliquoatcribu ro m muitito,i)i/« pcraccidciiSjCjiiomam repcricuraliud, quod communicatei in |"J"" 'Pfi attnbutoillo: diidnguiturtamcnindiuiduum abindiuiduocxpartc *otml' maccrix. Eciamimpofkibilicasrcpcricndi inrinicumci,quod eftin aClu eft radix noca tx opinionibus Philofophorum,fiue iinccorpora, fiucnon finccorpora. tSc non rcptricur aliquis, qui faciacdiftercntiam inter habcntem litum,& non habenccm licum inhacrc, niii Auicenna tancum: alii vero omncs , non inucni aliqucm eorum , qui hocdicar.S: r.onconuenic radici fuarum iadicum:& cft cx rcbus vanis.nam Philolophi dcncganc infinitum in actu , feucorpus, fcu noncorpus. Auic,error. quoniainiequiturexco, cp ficinfiintum maius lnfinito. Auictnna auttm intendicblandiri vulcointo , lnquoafluccifuncaudircdcani nu. Scdcft ftnnopauca: furhcientix.&blandititi. nam, li eficnrinfinita inactu,ellctpars vccocum, fciliccccumdiuifuni fueritinfinicu in duas partcs . vcrbi gracia fi linta , aur numcrus clfcc infinica in aciiu tx duobus !accribus,dcindcdiuidatur in duas partcs,cunccflecqu.T:libct parcium infinita m aetu , & tocum cft infinicum in aftu . ergo cotum,&pars, quaelibeccorumcflcc infinicum inactu.& hoccit falfum.&hoctocumfcquicur,curn ponicnrinfinicuminaftu, nonautcm in potcncia.
Hic \ uli Auet.quodammododcfcndefcrtfpofionem.quani Alga.deflruxit, & 311 Jitiniusnosq, ifla vcrbabcne cflcntyera , lifcrmo dirigcrctur ctgaid, quod hahri pnnopium cxtr.t anirnam , vi in anima, id ell, qucaiadinodumin amnu,& cxponn liOvdicens,vldchcctq»iiidicatio lnicllcciiis ineo, virum lit pat,vcMtlpat,qiundo repctuui.ld cli, qii efl: vcl qncarei cflc.ideft.qujMono cit.vrnficaiui.id rfl.haliei aliquod, cui icfpondrai ex paric tei . Mihi vidrtur if ifle locus poteft duobus inodis intelllgi. vno modo, vi inielligamus q> ntaiot d.omnr eiispar , vel inipareiliotum.-potcftintrlligi deente, cuius principiura cft exita. V'f I poicfl tcfcrri hoc ad mmoicni , vt dtcamus, rp iiumctus cfl par, vcl impai de numtto.cuius pnnciptuiu cft exita. 3i fcciiudomodo vidciut ma gts ntihi ptopicr veiba fequciiua. idco att,fcd,li feimo fucrii de eo.quod lantum 111 potcuiia ttperitur, ideft.li minot tntclligirur dc nuntero in potcntia , vidclicei quoduon lubct pnncipium neque ruicm, tunc illc numcrus.l.in poicmu n»
poletltdenomlnari vlrum Gi pBr.vel difpanld enim.qHod eft in polcna.de nj. lura priuaiiui potcft rcpuuri.ct hoc eft id.quod intenderunr philofopht.qn d.xe Ouodeftin tum q.reuolui.onespreieriiiiemporij.Si futuri pruiatiuf fum. Dehcslcireq, poTcn.ia dc ..urrKiTus in poientia non p5t d.ci par. nec .mpanqmparvel impar funi accidt tniuta pr>- na numcro , inquan.u.n eft in rerum naiura aflu . (Tandcm dicimui) h.c vulc uai.u. rcou. colJigcic qualiier poi ve nflcari rp nun.etus l.i pai.vcl impar. & videiur milii ta.ur rpiiiWmodis.vnomodoin K.Cjfi.tin r* funt resenumer?tf aflu cntes . i.cuc
Numerus In fum lapides artu numerati. Secundo modo.quanJo fuut in re aftu.di in i , a
lYo.c.ia nec artu.Bitertiomodo.qiiaiidofiintinre in poiemia, & m e.uma adu. Duo pn. rllmr nec mi modi funi niimeri.quireperiiintur in rcbus permane ntibus. Tertius modus imnar ' reperiturin reb»s fuccefsiuit in potentia Dicit ergo.tandem dicamus rp fentc. Ttibu's mo- lia huius cft.rp quodl.betdenominatum in fumma tetnitnau.id cft quoddam «lis numcnij 'otum l.abens ptincipium $1 fincm , aiitdcnomtnaiur fic .prout habel princi. Uiciiur par P»'™ & finem an.n.am.aut prou. ell tan.um in an.ma: fcd, I. fu.t totum r7l miDar ' '" aflu,& icrmina.um in icpore prftcriii in anima vel exira ammam.tunc Itne ' dubioauteftpar,autdirpar,& pcr hoc innuitduos primos modos. Denidem. nuiitcnium.d. fed.ii illa fumina fuetii intcrmirtaia cxita ammam.quod cft ens jn potentiam & non artu.lunc non pot tcrminarl nil. prout eft in aiiinia:cuius rai.oncm dat.d.animanamq: potcft aliquomodo nnaginarl id .quodeft inflni. luminfuoelTe, & per confequeni fibi dare numerum. alia litctahabet, amma riamq; non poieft aliquo modo imaginati ld , quod eft inhnitum in fuo eft». El (uiic vultdicere.prout eft infimtum.bcne m vi eft finiium. Deinde rccolligit to lum hoc.d.vnde hoc roodo bene poteft denominatl q> eft pat, vel difpar. fcilu cei proui habet cfle in an.ma.fcd inquanium cft extra aii.mam de hoc dcnomi. nari non poteft, cum id lit infinitu. liintliter id , quod prf dicatuin eft . pohto tp tanlum fucrii ifl poieniia extra animam. videlicet I. pnuatto.id eft.pofiio rp nu| lu.n habcat clTe.ac fi cflct priuatio.non potcft ctiam dcnomtnari vtrum Iti par, vel difpat.f.dum in actu non elTei.videlicei <p habctet pnncipium & finem.id cft.non poicft denominari par vcl impar , ficut nec habens princlpium vel fi. nem cxlus voluit habete itcs inodosiam dlfios. (Paiei etgoex iftis.) Nunc concludn quoddam coiielatium.d.paici etgoex iftts rp nullus moius poicft dicl loium ncq; uimma.r.iomm.Jquod ln principiaium vel finiium mli piout lnant. ma fumpius fucm.ficut dc tempote, & de molu circulan. f.rp non poftuni dena ininati de pan, vel diftwti mli pioui fumuntur in mente . (Ei caufa hu.us) hic po.iu caufam ciroris antiquorum.d.& caufa huius erroris eft, <j> quando qiifda ics fiietu in anima cum quadam dcnomiiutionc.putani ipfi cp polsn exiia ani matn iu codem inodo fumi: vull dicere rp prfcife.licur eft in niente , credum q> Ucbct circ in te:et,quia nullum ptf teiiium poteft ab anima concipi nifi hniium, opmaniur q> quodlibet prfieriium fic fe habcte dcbcat extia animara: &,quia id.quod ventuium eft , id eft fuiutum in conceptu in.cllertui infiniium indicai, vidclitct pattcin poft panc.it, op.natus eft 1'lato, & cius requaces, q> polsibile eft reuolutiones oibium proccdi in infinitum In fuiuro.non lamen in ptf teruo, Et addit rp illa indicano eorum line dubio procedit a phaniafia, non ab intelle. CtuX non eft demonftraiiua , (ed opinabilli , Iftud ergo fu.i motiuum Platoni» J quate mundus inc<spit,& nunquain Rnietur. & quare deniur vmucrulu tx.ra aiiiuiam.vi diflum eft in lib. de coclo. & in metaphylica: & , quia tlla piopoG. lio eft falfa.ideodicit Auet.rp hfC tatioeft phantalia.i.fictio,& non dcmouilii «to. Sedtndictisab iftohominc funiquf ftiones.aii enim rp motus citculans, vteft quidam numetuspat, vel impat eft in anima tantum,non cxtraaniraam, & i?c dc terapore.ideo poteft elTe quf ftio.
V t n v m icmpus habet elTe in tctum naiura aliquo modo extra anlmami Idautcm.quodfacitqufftionem, eftdmetfiias diAotum Auet. in.4.phyfi.vbi ■n multiscommcnns vatie locutus eft : propter quod fuii caufa diucrliuns in portcrior.bus. Ki quod facit quf ftionem.eft, quoniam fcimus <f tcmpus eft mi. merus motus, vt philofophus 111.4. phy. in vna definitionum tempons dixu.Et ibimns ibidem <p tcmpus eft paftio uioius. & hfc videniuc valde oppolita; ni.
Prima. x$
, numcrns Gt mens, relartusmentis.vtdicit Aner.fequirur rp tempm f?,ani vtl actus an.mf . Ex alio, cum moiu, fii ri,s naturale extra anmum Sc
Pofitio. Ioannife
,efpondcre ad rutn quf Itionc fciJm veriiatt m, dice.ido quod itmpus pot cani prout tftqwrtw nomcii analogS ad icpus formaliter, Bc adtcpusmatenaliter tft.n.icpjs matt rialt ipfe moius: tcmpus formale aut eft ipfe numcrus , qu o „„. nenntur p»"S & polteriu, in motu : & fic vuli quod tempus primo modo erl ensextraanimam. occundo modo c!t ens in anima , quoniam VI dicii Auer. ibideni.numcrus vel eft anima, yel artus inimf.cV pro loan. faciuni mulia o3mcnta h.nc.nde collefla.prtmo facu pro co commentum. i , ,. vfci concludu qii •cmpvt in potf mu «" ex,ra animam.fcd icmpus in aft.i ell in menic. ereo vult dictre quod "«<?'» Porentta.i.pro matcna.eft ens txtra animS, 6V pro actua I, & formalt ej anima. Et thidcm commenio.i ot .prope ffnjrm ait.quod icm. pus nihila""d ertquam numetaiio momsfecundum pnus <_ pofterius qucm, meraiio eft afius animf , vide. Ei ibidem commcn.too.vidctur concludcre om! Hi„o ptr vnum ryllog.rmum. quod tcmpus & raotus omnibus modis funt idem: B concluJ» enim iliam.quod icmpus lit motus.cV econtra.quf prc dtcatio non eHct vrra,..iii txtrema vmreniur mier fe. Ei ibidtm commcn.SS.plant dicit quod itmpus aflu tft ab anima, in potcntij cxita animam. Et ibidcm co. toS.aii q_ tcinp.is cft numctus.lccuudum quod mens accipit ipfum.vt habet partcs priorcs cVportcriorcs.&ibidcm commcn.io6.au, quod dc tcmporctxira aqim-nihil eft nifimoius A attquodiempuscft.quaiidomfnsdiuidifmotum in pnus&po fterius. Ex his & multi,ali|sibidtmpoi;.is pottftratioiiabili.tr, vt dicit exponi Au.-r.quodiempus, prout capitur fonnaliicr , cft cns cxira animam, quii vi Cc.n-Ul aU-d cft nifi ..umtrat.o mcntis pnotis 8i poftcrions exiftentium in motu.hcc en.m numeraiio cft formalittr icmpus . Si veto capttur pro ipfo raaiciiali.ficeft ipfe motus naius ,ntel|igiab inKllc<f»H,prouinun,erui,q„c , illa nu ««"'■'v*^P°^n'*A* *««• Scdhfcpofinp.nct, fitvaldtfub.,1,," Confutatio a.n.nrnviJeiur m.h.cpfi, ralfa, & proptcr verba Aucr. & proptet tationcs polZni, pr-Ptfl vcrba qu.dc m.quonum. v, rjicl. Auer.commen. f* iVmpus crt confe loa». qucns, U cB Kcidcns propnum motus.modo proprium accidcns no vidciur elfc tns in anmia & fubieftum cxira animam, vt omnes fciunt, quia pafsio fluii ex PI,nelp,',s u ,'C"r VS- '" fi"C «om«n>iconcludii. remanet vi lii accidcs.quod eft impofsibile mficlTei e„,extraa.umam. Scd foan rcfponde. huic dicens cp RcfD5f7o _ ! molus poteft capiduobus mod.s.vnpmodo pro fluxufot.nf.alio n.odo pro '2 Io_;, * foima flucn.cmodo dicu rp tempu, eft pafs.o mo.us fecundo modo , non p, mo modo , cum primo modo tcmpus & motus fint vna rcs, licct lil diuc fii,s quc da ranon.,. Scdhfcrtfponfio eft error. primo.quonlam . vt vuli A,,cr.,b?dem p„„rnM»-»_ icnpuseft pafs,o pr,m, moius, & conftaicppr.mu, mo,'„, „p„ eftac"fp,abd"s ^0"^"0*
"h ,TJ™/.X'Z-m0'US P.l° fo,ma *uc"'c ca P«n,a,,c„,. vtfans. phyl,. ab ipfomc, lo. Si quomodo tn, fucctfsiuum poifli effc pafsioenns per' mancnri. P.f.trea, fequ.i.ir q, mo.us Cf 1. clTe, iine iemporc.cu.us "n.ratmm ' S5 ftnf.|.conlf qucmuin probo; quoniam quod t ft fin^ ^fub crto proprio tm poril t« Bnt tfmpoit.modo kt moius.cum no„ lii fubicau.n :« .X°s ncc h. bcu rubiertum propriumifpo,„,trg0e„,finc ttmporf.-& vc\c Z h0^o ,,l l. i iicu, io.t. ,„ omnibuv Sfeundoprinc.pali.tr A,.tr. ibidtmcomf «, „,f » U ,t mpus tflt. ,„o,us Cf |, . t rgo plura c.lcm icpora m Odo"pft habcVco ft qutns pic. „,co„ut„itn„,ergo 3i a.iteceJcs, Sc Per cWnKntti££¥sf*
S«««WSfe.undu^ Vmm "C8-T'«am luf,iciid.l.inclio cuiufdam.
da.e,Turplu ., p0 ' ca "t r v, Da^°',,'t,-qn-J AuCr-,D' "°" cul"r" 9ui" Confuia.io.
Dirnutatio Mctaph.
Se.dcc.a.at.cf. l^SKcfeSmSin.^. diei. , am dcc.arauir
c, .ernpu» non rfl ^^"SS vbi ««»» mnUi» fmetpon... att.A quu tcinpul eft.«ft« .wWett» «PlgSSjJSi ir.o.u.& n,o<us potrft imag.nari.id «ft.tt non imag>natu.,.d '»:'"'t',;8 1 ™ c , prf ,t<JlI lc„ p„s „a,ural„er.& o, '«
,,U,g, cxt.a •*J»3E»m3S5£S 1* con;rle.e : quoniam ,empusf«qu„u, pu5>ccid.tmo.ui.licctfin.coniequci i fublt(Sum.Ecce,quJ
pUne acc.p.mr <r ^lSSS^SSSSk « Auer.mi.uit. Scd d.c.s.ficut
omn.no filfll res ^^^WSStS^ r™ »»'■»» <'"tnlt ■ & h£c rt1 Io.finx,t argumeno M o quo loqu ^J. . |M mp(u f qu
fponCo eft deiil>bilis,\ . paic, >>, k juc.piaiur : & immorari
£loxcrtyel,a.duS ^'^[fj^
in hoc eft fupc.Huum. P«JW»W ^iSSSSiSm, in oua non eft dobiiaiio, c1,,di,dcfin,,,cnemvccam in
eft diccre quod icmp»» «ft minic »'' T pr "V,^ ,Humeraii„mn.i.apium naiil mo.u. vb.vul.quodtempu.ron "un,t™n c " . TuilcatgUo.f«clufaope. nunie.are.hoc idtm in flne . ton me. > . tofcew n cimi ^.us.fcclufa op«. 8
taiionc ,n,«llcf,us,,Jpus c"X?na\, nume.ar. n o.um.v. dicil Atter.eo.nm» ra.ionc intellcAu», non «ft ap « na u» un ^ „„„ rft lernpus , & ,con. toillo.,o1.e.?o,feclufaop«.a..on«>^
„a.arP,.n,em.,m eft ateg* JE^* «" ^'^,,,,,,,,,. prope flnem. vim du..onftraiioi„s. ^rt'trtJ^uln'° m, „.01us . Slcul cft p.opna fo.ma in V,liq,,od.empus fii;n«nl8ra p.op, ^ ,ernpus „r,„,'res diue-lc.
„,& „on liceft de alii* mo.lbu . vid» <r& "^'"bjf,, f vjdeIprmihiadhane Difl'r.flio Prop... ve.ba hcc . & r» onurnr|ecu„d „ quo I Auc, . vide.ur feluere com?» epori». Concl«Cone»£e.«fpond^^^
^.quon.am tcmpuseft «kWW" difcr«.um:vt en.m eft quid con.irtuum, «ft eft en.m coni.nuum aclu ,& poie na que.ftqued.im apil.udo mo.
jpfe molU»ilH UMMM J JJ^ , iuluialls jp,Ius mo.us. qua po.
,us ad menfittari ab ">«"».? « '1 c & _us ru,„ <!uc ics m cflenua , lu ,eft ab i„tcllc<Su mcnfurari.cV I »'us. " ' ' . ^naru.alis, fcu ,lla apurudo ac. c„ |n „,b,cflo fun. vna.proquai.^.na f"™**™^^, Ariftore. in p.e. ifldttmoiuiianquampioxtmoo^ quln^ d.camcnus.Si ^^^J^^S^SSSSUo difcctum , ideft nu. ^iCC^IwS^ ,empus.,ul.um cflc hju I
merus pr.or.s & pofterioris m mo. fl f ,„„-. t x hac du
Solulio. be. nili in amma.eo ^'^^SXpou .vtom cft quid comimium : v» ftindione foluo. q.quod.G loqu.n . 0" . po« , w fu(,lefio ncn pona, in CcrH rcSd,ll,nfta amoiu ^ndu» ilWj>« »' ^ , eft
m,n.«.o:<,uo,„am fun. vnum ^S ^'ol,iffl,utl iiC»,oll,eaM ouid J.fc.cium : vl fic «ft cns ,n anm,a, . oml,fs luflor„a,cs glofantur.
SoIu,io a«. in po..nrla , vel f^SStS&^SSSS^ tabe. c(Tc difc,?,um. fed. ftorita.5 fa. Ad p.imam patel ^^^Atfto^titD , Gc clt quid Co„,i,,u„m, c5s dentifl pro t?e#^*jtat*taBgf»^^ „ «ffemi» real. ab como.
Ioanne. non cft almd numero ab ipio m rntrof' . *• fl proprjo. Ad fccundam appaict, do.quo acc.den. p.opnum »' u'' » ^ ^'Clu°/m0,us q„c cft quid difcc.um. iC
A ter diuerf*, vf propria pafsio & fubicrtum. & ffe in illii ve rbil Auer. vult qood tcmpus.& morus funtidem liraplicitcr indiuiduo & numcro : licci, cum iden liutciila pofsit ftjte diucrlius fpccifica , & rcrura cflTcmuliuin & dtflinitio num, vtdixi.& proptcrhocporTum qualt iunumerabilcs concluGon» intclli gi Auer.& »•>• iri muliat aurtoriutes clus. Sed ahuc anima no quicfcii: que . Prim» <Iubi rim enim primo quare icmpus non definitur.j. Phy. vt pafsio, & VI eftquid uiio. comtnuum:videturenim quod quoi modisrcs habcteflc, totmodis poteft m tclligi & definiri.ergo.fi vt licdifFeri a motu.ergo poiuii dctfniri:&,li rcs eft, vt dixi,folutio.Aucr.quam ditaJ hoc.ibidcm commcu. loo.nulla cfl: quonii cgo tcnco quod ctiam yt ficdifljnguitura moiu. Sccundo vidctur quod fat. Sccunda. fum fit quod pofsint aliqua efic idem numero,& tamen c flc fpecie 8c definiiio ne,& rc diuerfj:quoniam, fempermaior vnius infcnminorem.fi ergo futit vnumnumcro.crgo vnum fpecie & dcfinitione & cfTemia. Tctllo.fi tempus Tetria. cftrtumerus,& vt fic habct ciTe ab aniraa folura,crgo eft ficiu. ffcut chimcra. Soluilo* Ad haec.vt prius.dicoquod fi capitur tcmpus,vt eftquid continuum, bcu • po- * tcft deflnlridefinitionc proprta aliaadefinitionetnofus.licetdefinirio commu nis vtriufque lit cade:&, quia defjnitio communis vtrique eitcadcm, idco ha bciur pro vna re fimpliciter vnomadodetiniu. quia vero terapus, vt quid di ioup fcretum.habct deflnitlonera firaplictier gcncre Sc fpccie diuerfara a detiniiio- B ncniotus.eo modo.quo dltfert continuuin adifcreto.ideo jllo modo deflniiio» nem inueftig:u:& idco refponfio Auer.eft ad propoliium.vt patet cofiderSti. A J fecundam potcft dici quod aliqua dicuutur vno raodo intrinfece,& aliqu* cxirinfecc:niodo fubiertura 8i proprium accidcns.fecundo modo , funi vnum numcro: vnitas numcralis primo modo infcrt fpeciem.&c.fcd non fecundo mo do.vifcis. AdtcrtiSrefpondct Auer.c5.i;t.quod effc numcri non eft inani ma omnibus modis.fcd cffc ciusaliquo modo cft extra animS.faltem in poten tii.quodcft cflcfubicctiproprii.t.motus.dtcoeftefle fubiecct proptij.f.in vni« lai.-numerali & indiuiduabili.licetadhuc in cafitaliqua diucrlitas, vt dirtum cft. Ek hisappaici,quodtamterapui,qu.im motusfunt quodammodo in anima.&quodammado cxtra animam:quouiam,vt funtquamitatescontinur, funt exna animam,& vt funt difcretae, jn ainma: proui habenr effeacru: licct lint quodammodocxiraanimam.vt habenieffc inpotcntia. Scd adhtic dubitant _ , fophiftx:qm temput nullaparseft: trgo tcmpus non eft: aniecedeni cft mani. QHomodo fellum:qift non habcmus nifi inftans.quod non eft pars icmporis. confcqucntia "P"5-" mo patct.qnitotu nihilaliud eft cp ruaepirics.vidicit Aucr.ptimo Phv. com.17. Iui vjj."' 1™ vcl falic fum correlaliua. Ad hocfolutr quida homo.cp ad hoc vt'fuccefsiu5 Iia' a£.clu(> habeateffc.fufficiiquodaliquideius habcaiefle.licetnoficfii dc pcrmancnti: cx'raaiarn. q Si (ic.licet inftans non lii parstcmpotis.eft maliquid upotfs. Contra. qm, (t dub'iatio ralct.iepul cft.ergo quoddam rotum eft: valebit tcpus cft aetu: ergo quoddam Ph'ltJrum • totueftartuperregulampriorifticam.r.qficonrequcnsfcquitur adanrccedens ?>0,u"0 cu' CmpIiciter,;taliquoaddttovtriq;fequitur.dummodoillud additu non dimi. ,urj:,m' nuat.nefdlftrahat. Tunc vltra.quoddStorffeft aftu.ergo parics illius tottus lniPu8nl°» fimt.ergo vaiebit a primoad vliimum.inftanscft.ergotcmpus cft tcmpus: er> go quoddi iotu,quodJ3 totS.crgo quatJ.i parics temporis funt aftu : vltimum confequcns eft falfum. crgo refponfio nulla. Potcft dict <p cfle artu tcporis nS cll limpliciter toium (imul, Tcd cum potcntia pcrmixta aftiti,& (ic potcrt coco di partes elfe,& lotu cffcintclligendo de elTe cffe aftu no puro:ftat cnim fubie. etu & prxdicatum in propolitionc fupponere pro fuccefsiuis, & tff intellecciui cuiungit extrema in inft anti. Si ita ftat quod tepus praedirtu (it em, prout intel lectus illud componit in inftanti.licet non vcrilicct illud pto inftann. & nol» plus immorari.quoniam quzitioeit fophiliica.tkc.
AltAlga.Siautemdixericopinionem Platonis eiTe veram: &eft janima fitantiqua, &vna:diuiditur tamen in corporibus: &.
Dcrtrucuodcftruci.Aucr. C
Difputatio Metaph. cum fcparccur ab eis.redicad fbntcm,& radicem, & fit vna . Dicimus grhoccft magisabominabilc,& magisabfurdum,& potius credi debetffclitcontradiccnsneccfsitatisintelleaus.Namnos dicimus ^uod anima Sotratis eft alia ab anima Platonis.fi enim eifct eadcm,fequej| turinconueniens ncccilario.quoniam vnufquifque apprchcndic animam fuam,& bene fcic cp non (it anima altcnus.fi autem cflec eadcm, cflentx-qiialesinfcietiis.qurfuntatrribucacflcntialiaanimabus, ingredicncia quidem cum animabus in omni relacionc . Si vcro dixeritisqu6dficvna,diuidicurcamencirca alligantiam cum corponbus, dicimusdiuidi vnum.non habensquidem magnitudinem,incfuraaK qua m qtiantitatc menfurabili cft falfum de nece^icace inwIlcaus.Ex -'■■!"•»• " quomodo vnum ficcduo?immomille?deindcrcdiun vnum . fcd hoc particuU u incclligicurdehabcncc magnicudincm.&quancicatcm: ficuc maredicei inanri- uiditur inlacus,&flumina,&adidredeunc:idaucem,quod non haquononha- betquancicacem,quomododiuidicur?Ec inccncioinhoc coco eit liccla
Parum con ueninl vt vi
funt abfolui ab eo,qui ratioeinacur neceflario cum eis in his rebus con tra opinioncm corum,& non poccft fugi, & cuadi ab eo.
Qulalii crat.andareeuraiSu infiniiu.&ab Algascle crae plurima moiiui adJurta quibus Auer.refpofum JeJit. vuli modo induccre Alg.aJJucenic for «ifsimum moiiuum contra philofopho»:quod mouii Auicennam.Platonc.Alfa rabtfi & mulios latinoru.vi dicam. Dicitergo.ait Alga. aJhuc cft Jicendura philofopho quod fccundti eorum radices pofTunt inucnui enua praefcntia mfi, niia quar func vnitaies.i.naturrdiuerf* inuicc dirTerentcs m numeio, videli. cec animx hominum.qux poft moncm fcparaneur;illa emm funt cnn.i indcp nominabilia in difpar.vel par.& fortelucra eltcorrupta, & dcbet Jtccre (ic. illaeniin funt indcnominabilia fecundura difpar.vel par:3i, h litcra eft lic. videeur quod rangaihauc rjtionem.f.quaicunque numerantur, &. denominantur numero pati.vcl impari funr mulia:fcJ animse feparatr Jcnominauruc numc. ro pari vel impari.crgo funi mulix:& llc huius ratioms tctigii tantu minorc *j rationis':cV poft reperi literam ficilla enim futu mulnplicara aJ Jifpar, Bc ad par:&iuncfermo eius manifeftus cft perfe. Debcs fcirc quod ifla ratio Alga. eft mixta partim ex lege, partim ex naturalc ratione : propoluio cmin diccns. quod animr hominum poft mortrm rcmanent roulex, cft crcdita, & non raiicv nc demonftrata, ve declaratum eft in libro de intellctSu:licct cnim homims nv lellcctus fie xternus.ille ramcn non eft muleus, immo vnus numero omnium: ■ propofitio autem dicens, quod funl infiniiat, fupponit vnam.f.quod horoines fuifl"cniinflniii,&per confequens rp motus cotli fit aeternus.S: ita curluro, 8f ica clemenia.& per confequtns eolus mundus, ficue dedaraium eft in naturatf philofophia, & maxime in libro corli.& S. PhyGco. & haec eft noia raiionc rtaturalt apud philofopho»: & Gc ifta ratio eft multum vilil , immo «on ttau.. fctndens ordincm fcrmonum ptobabilmm.
A V E R O E S.
AIc Aucr.Soaates eft alius aPlaconc numcro. : & tamen ipfc>.& Placo func idem in forma,quj eft anima. ii auccm eflfcc auima So.
Q • ■nuA.f;tiifl'iiirA»>*&5<i
js3liaabanima Platonisnumero.ficurSocrates eftaliusa Plato- * c nUmcro,runccflccanimaSocracis,&animaPlaconisdu£numero,
itcrcdeni 1111 f°rma>&efletamme, anima.&,cum neceflefucric, vc fit
niina Socratis,& Platoniseadem in forma,& idcm in forma , cuemt ^.jlcicudo numeralis,i.diuifio propccc maccrias,runc, fi anima non ^ioriturad morcem corporis, feu fueric in ea aliquid huiufmodi , ne- Tangie _iu$ fit,cu fcparccur a corporibus, vc fit vna numero. h.rc auccm fcien v™"e'™„J [jj
' non pft via adipifcendi cam in hoc loco, Scrmo autcm, quem fccit Uclu». indcftructioncopinionisPlaconis,eft fophifticus.&funima ciuseft,
uoniamanima Platonisauteft aliaab anima Socratis, aut eftcade: 5__lJanoneftanimaSocratis:crgocftalia.Arcamen nopien aliecacis Nomi' _uje
Uyquuiocum.licetiam &idencitacisnomcndicicurtot modis.aui- cacis&idcn buydicicuralictas.&animaquidcm Socratis,& Platoius funt cxdem tiutistft c<ia|iqiiomodo,& multx aliquo modo:acli diceres func exdem ex par uocuta. fetbrmSj&mulcxex parccfubiefticarum. CumauccmdixKrpnorv^ jm_ginaturdiuifioni(linco,quodhabetquanticacem,eit ferrho falfus i'n partc.quoniam hoc cft vcrum ln co,quod diuidicur pcr fc, & no ei\ vcrum inco, quoddiuidicurperaccidens:ideitquod illud diuidijurpcr jccidens.quiaeftindiuifibili pcrfc.diuifibileaucem per fccft corpus.cxempli gracia Jiuifibile pc-r accidens cft, vcdiuifio albcdinis repertx in corporibus.cum diuidicur cofpus pcr fe:& fic formx, ftanims diuiduncur pcr accidens, ideftperdiuifionem fubie&i ca- Formcelale; rum. Animaautemprxcxcerisafsimilacurlumini :&,ficuclumen _|."-_e"" g diuidituraddiuifionemcorporumilluminacorum, deindefic vc vnu Anirnaattf. inablationccorporum,ficcltres inanimabuscumcorporibus.Ecad- milatut ln. ducere hoc in his dcmonftrationibus cft curpe.nam rcpucatur de eo, cp tnini, nonfichomocalis, g> hoc eum laccat: fcd voluitcuninoc blandiriho minibus liii temporis:& eft remotum a moribus eorum,qui intenduntpaccfaccre vericacem. Ecforte iftc vir habet cxculacionem cx ccmpore,& loco fuo,ficucdifccrnicurin libro fuo. Ec, quoniarri . ifti icrmones non adiuuant ad vericacem aliquam, dixic & incencum ex hoc coto eftdcclararequod ipfi non vicerunt aduerfarios ex opinionecprum dedependentia voluntaris anciqux in innouacione, nifi cum racionibus necefsitatis innouantisrequifiti : & ipli nonpoflunc abfoluiabeo,quiratiocinaturdemonftratiuc cum cis in iftis rcbus contraopinioncm corum,& non poteft euadi ab co . Ego autem dico qudd qui ratiocinatus eft de eo,quod eft notum pcr fe quod fi c cale al i terquamfit, non rcpericur fermo, cum quo poflumus abfolui abeo. Nam omnisfermodedaracurcumrebus iiocis.quibusxqualicerambocredunradueriarii. &, cum raciocinacus eft vuus aduerfariorurrt inomnifermoneo_>ficalicerquamfit,ille,quem pofuitaduerfarius, nonerit fibi via concradicendi ei,fcdcalis eft extrafpeciemhumanam, & func homines, quos debemus corrigere, & caftigare . Qjui vcro taciocinacus eft inperfenocoquddnon litperfe nocum pro-.
C *
Difputatio Mctaph. otcrmoreminCTedienteminw,hicquidcmcft«mcdcla.& efl fol- Qui n5 con KKSncm .llam.Attamen qu, non conced.t per fe notu qu.a ^"P" 5 effiSum^nnatunliiaK.hkquidemnoncftcuinahquid docon
auc eonigb dcfignationem colorum.feu corum eiic,
«u'' u»i. mn.i„„ rcfnondet Auct.fecundtt fundamenta philofophorff pcripathelj
Hoic motluo "fponJc j b eius rtrpofi0„e. dictl trgo pti
co,u pnmc ' n«g» »»•; 5 J^ah plircs in numeto.cft opl
mo.d.cimus nosquod phi,ofophis.immo eft opinio vaUe da
^S^cX^gtf^lrtnrf pSm»m:?»mo,v« dix,.eft pure crcdita, b labilis.ccce ,a»o t cg v v ; pluralitatu cum expofucrn ad I
S^tVAterKiiiignMocJmdu* r«$6Gonta,fec5da ibi. (kutfus jmpof. flhBxSa, S » ranone.u Arift.dir«ae co.ra ,Ha.dicl,«rgo:caufa.n.plutai.iatii
«nul.e. in nume,o,& v„a ^ form^Uog^mui^t in lec
dpil «4"^«"* ^^^^SKS alio ,„diu,duo diftingui dcbet probat ma.ote.fc duit:null.i naq, nci ,, u inJiu,dUa diftmguun
ab aliqua .W"»^^ & econita. cl, cnin,
«urmaieiia.etgodiainfiiop«tauwc 15 • P 5J ft(> & min0l cfi manir^
»a,,o ,n tett.a hgura & maw r t« A | opin,0„cm illorum , adducenJo
fta pcr ^fA^^^^nVcAciindo ponii euar.onem illo.um. & ,e
£ *U quoma nt ce infi l-um cotpus tepetiti non pofsii. po.cft ,anu- ,5. 10, clt ta la.quonia,n_ 1 , & Gw.quae locum non occupani.CQ/
po,eft?n«c..igi: quia tnax.mc fcqui ,
Sicu, mate. -B h^^^X^*
,i» ad cfl-ei i«''«5*».*W inJ,uiJuo,;,m...a c5cur.
dnuduorum ca ^^^SS,» caufa pe, acc.Jens in J.u.dui. ncceffam '^"«"'i'1 '" ™ Xmoct fe cft «ufa indiu.dui.ideo diftinflio mdiuiduotum pet
addiftinflio ,amen:fo,ma autem ^ctfe I ^1"* 1 fcJ »gCidens nccefla.ium. Dc.
„ IJ, fr f, J Tr acc Jcns fed tamcn neccffatium: fotma au.cm cft caufa pei feWbffl ind,u.Juo,u,n eft per acet
ObieAio. denVrmf ^^^S^^ Solulio. «^^:flcula..qu g^^^^^ndi. k fic ptinc.pium ind.ui.
"uotum H. fo^m AJ hanc'q.debes fcire qSod. Gcut «ff« fimpl.«.« cfta foj ma .a effe implicuetdiftinfturn n0n eftnili cffe vnum .n fc. cV d.uifum aqtt hbc alw fcJ.licui cfle inJ.uifibile eft cfle fecunJum qn.J, ua d.ftindum nu.nc ^jS^St« «aAw*,atbemiuta qu.d:&fieulap.opoh,.0 non habti
ninni/i inefre,&diftin<«lione fimplic:tcr.& non aliter:quo»iiodo asrem va- I°c ° ,tio Aucr.de efTe infinfro.iamdixi in lib.de inicllectu,& in quzftfoncd* tl:|[cprimi,&conftrmauiilla verbi» Ari.in ).Phy.& nolo poncrc ca.quj i" _„rui:quOni jm eilet poncrc capituluoa fupia capitulum,
A L G A 2 E L.
Part 4
AIcAlga. ratiocinahspro Philofophis . Si autem dixeric hoe conuerritur conrra vos.quoniam Deusglo. ante creacionem mundipocerac elim creare menfura anni,auc duorum anno- Hate potiui rpm,& non cft linispo(l'ceius:&quafiexpeftauic,& n6crcauit,dein decrcauit:timctempusdimifsionisautfuitfinitum,auc*infinitum. fi dit.tcx. M, dixcricis tinirum, ergo eflecrcacorisfuittinitum.fi vero infinicum, tiqui, crijofinita cft mcnfura.inquafuntpofsibilitatcs infjnicx, & ambo faffa. Dicimus-i^ mcnfura,& tcmpus func crcaca apud nos. & nos detlarabimus verihcacionemrefponfionis adhoc,cum loquemurde fecunda rationc eorum.
Cum induxitopinionem Alga.cV argu.eius, &fblutioncm illius : nunc vutt adducerc rationem Platonis:&primoponitillam fccundo ibi: (Nos vero) te> fpoiidci coniradicendoci.dicitergo.ait Alg.& fiforrc aliquis diceret.quod opi iiio Plaro.eft vcra.videltcet.quod aniraa cft vna,& aniiqua, & dtuifibilis diui fione corporuin.&incorporea feparaiionetedirad fuam radiccm. & vnitur , _ t,),.,,! Eecdvii >onlidcraui vcibum iftud,& cum infpcxi hoc,fempr.r fteti in dubio,& vJOfluitopi wiij dectaraiioni illiusrdixit comes miradulanut.cotona noftrx xtatis, in cor» mo . ™5r Eula mc pctcnte BorroniS.rp opinio Plat.ponit vna ideam anlmarS, qux fe ha n,ul",ud_ine bcl rcfpcctu alarum.ficut ligna in vollis,& aYcubiisdomoru:dicebat.n,qil flcut animarrt lelicnaiH1 fubrerpofita lapidibus incalcinatisad tnodu arcus poft exGccationJ cundu c°ro« illotu.icmoia dimiitat vtftigum eorum tp vocatur volta fcu arcui, liceft yna " miramau» jdci niinitro oniniii animaru.qux, cum cotpora formantur a virtute genitiua, ,inu,B« (grcdiiut illa,& recedir. Jiminttqi eius vmbrS feu vcftigiumtius,quod anima yocarur:S.' licdtxii dktil Ifaac ifraclitx intelligi.f. quando dicit animam effe hieoWri "i vmbra.intel ligitur, id eft.idcx. ifta ergo refultatio, feu veftigium jp.jj platone anima ernt,& idco illa idcam feminariu.fcutadiccm dicebat.Bt ! tuncJix:! Plato.quodqn animj dclinunt corpora.tunc rcdeunt ad earum femj narlu.lntantu quod veftigia tlla.qux animaeerant, amplius non funt poft : fcd ledundanr in ruu feininarium,vtdicit,& hanc opinionem dfxit effe Platonit illc vir.cV iia Platopofuit oesanimas cire vnS in tadice, plures aute originaliier:&! ii- huic multS confonaifctics verborum Alga.& Auerrois: quonlam ni tiiur Alga. probarc multitudine animatum in vcrbis fcquctibus: proptet quod, figriuni eftqtfod Plaioopinabatur vnam efle tanium . Huic eiiam Thcmiftfus, folcnnts Platonicus.vtnarrat Aucrrois. iz, Meiaphy. commcn.18. concordat ^ljceni.quod Pfato pofuit ideam terrxefle factam ex dijs fccundis. Arifto. aute Opinia afole,& orhe dccliui.vbi loquitur de illaidea:vt apparct ibidem.&incxpoB- Auerto. at ■ioncmca. Scd ticethzc opinioGttolennis,vivides:dixitamenGbiquodopi muliiiudinc nio Platonis 11011 cft illa.Vt apparet in phzdoneiet ci monftraui textum.cui n5 animatS fc conttadixii:vtdebatut cnim mihi Platonem VcllcanimaselTe cteatasa Deo in cundS PUf» quodam numerocerto,& easftare in lignifero fcu orbe feminarioin gloria: & tunc ponit quod tllx dcfcendunt ad corpora: & cum comptetut eotum defeen» fus,fic quod Gngalz in corporefuerint:tunceritannus magnus, in quo itcrun» omma.vt prius,'Tedibuni:&hocrictinfiiiiiic: , & Teiierabunrur fzpe:&lunc vuliipfe perTadiccorbc Ggnoru,quc appcllat feminariu priraii, in quo ftanl:ct fi wa tft opimo PUtoois.ta foluia clt quacftto Al^. (N*i.vcro) c5 mduxit fol.
Dilputatio Metaph.
Ptaroms.Nunc Atga.reprehendit ilIam:Circa quod dtbc» fcift quod ad illatrt opinionem fequiiur ammam vniui homini» 1 flc ammam altcriuf : quoniam ani na mea miic fuli altcrius.tempore anic tcuolutiourm magnam : quoniam ego «unc tuit aliud in Dcum a mc nunc.vi probant philofophi : conlia hjc atgui» Alga.d. nos vcro refpondemus quod hatc opmlo cft abfurdior opiniombus ani tne.oc cont ra iniclleiSus fentcnnamicuius rationes tangit.d.nos cnim dicimu» quod anima Pettt n5 eft anima Gulielral :impofsihilc «ft enim quod fint vna: quflibci nSq; carii fcntit,oC cognofcit fedifFcrrc ab alia: vnde, fi animat eifcnl Vnae.efteni homini vui in fcicutia:cuius raiioncs tangit.d.quae fcicniia cft pro prietas fubftantialis animaruui: vuli dicere.quod Gcul amma crit vna, ita Sc fcicntia:coquia fcientia cft proprium animx:ergo nonpolTunt animac in quo* dam numero creari.Ei.ii fortcaliquis argunt.d.quod ITnt vnum aniinac, id cft, quod omucs ammz lint vuum.fcd diuiduntuc fccundum depcndeniiam, id cft, ordinem adcorpora.licut videiur opmio pcripathcticoruni : vuli cnim Auer. pcripalhtlicus,vrdixit,quodintclle<3us omniiim eft vnusnuniero in fc.poteft (amcn mulnplicari cxtrinfcce, prout cft dictns ordintm ad diucrfa corpora , quorura eft pcrftctio prima.Contra hoc arguit Alga. d.nos dicimusquod diul di id, quod magnitudinem quantiiaiis mcnfurabilium non habtt.eft falfum:cr. gofup.tmpofsibilceft vnicum iiitclleiftiim cfte mulios rcfpcctu corporum.SccS Oplniopcti doarguit.qualiter etiamdicemus quod vnus fitinille, vel inflniti: id namqut, » pathtticorn. quod cft inqiiamitabile,eltindiuilibilc,& pcr confcqucntillc vnus intellecius Impug. non potcft ciTc plutcs.lif c funt argumcma Algasclis.
A V E R O E S.
ItAucr. Pluriniicorum,qui dixeruntinnouationcm mundi dixerunc innouacioiicm temporis cum eo.Qjiarc, cum di "xitcpmcnfuradimifsioiiisaucefc finica.auc lnfinicajcft fermo non vcrus.nam cjuod non habccprincmium.nonceflac.nechnicur: & ccia qrh aducrlarius nonconfitctui tf lit dimifsioni nienfura. Quod verodcbec dici eis, cft vtrum fic pofsibilc vt mnouatio ccmporisfit cxcrcmicaseius.quarcfteiusprincipiuui, longiorab inftante, inquo fumus?auc impofsibilc?Si dixerinc impofsibilc,cuncpoluerunc men* furam rcrmina:am,qua maior non poccft imaginari ab agcncc. & hoc t-ft falfum,& abominabile apud cos . Si vcro dixcrinc cj» fic pofsibile f vc ficcxcrcrnicaseiuslongior abinftante cxcremicaciscreacx, dicacur eis,vcrum fic pofsibilc in hacexcrcmicacc fccunda , vt (ic cxcremitas longiorca? S^ dixcnnt fic,& noncuadentab hoc.dicacur cis ergohic . eft pofsibihcas innouacionis mcnfurarum infinicarum numero,& fe-
Expoilior*' 4lultur vobis,vc fic ccflatio earum fccundum vos in reuoluciombus co ponus. 14 . ditio rcquifita in innouatione menfurx ccmporalis,qux eft ex eis . Si part',. cxpo. auccmdixcricisqu6did,quod crt infinicum,noncefl"ac, cuncid, quod •it.quj iita, fetjuituj- (c$m vosaducrfario i rcuolucionibus,fequicur vobis in pofiibilicacc mefuraru ceporii.qua: innouantur.Si aucdixcric q> ficdiflerentia niter ea,qrh pofsibilitates ille; infinicc-.quc; func in mefuris,no cxieruc in actu,& pofsibilitatcs rcuolutionu infinitarii ia exierunt in aftu.df cis rp pofsibjlicaccs rcrii funt cx cis,quc: conectiicur rebus> (iue jfint pccdetes res ipfas.fiuecii eis,vt cenetaliqui,& func neceflario numcratts res ipfts.Si aiic fa lfum cft rcperiri rcuolutiones infi nnas ante
rCuoIurionem repertam in inlbnte,tuccrit falfum rcperiri pofsibili- ' pjtsmreuolutionuinfinitaruinificfponetdicerealiqiiisgj tempuscft jtrminatum mcnfura,ideft tempus mundi:&impofsibile eft reperiri tcrnpus maius co,& minus eo,vt Philofophi dicunc de menfura mundi.&ideoifti fcrmones non funtdemonftratiui . Q_uarc ciTec magis cautum dicenti mundum etfccrcarum poncrerempuscerminacu mcn j"ura,et non ponerc pofsibilitatcm ante td,quod eft pofsibile,et pone- jviaeniltida re etiam magnitudinem finitam.fcd magnitudo habet cotum,tcmpus habei foium vtro non habct tocum. tipus nequa
. quatn.
.Vulr nuc Auer. folucrr q.Alg. & primo proponji vr riratc.cijfeciSdo probar ||lam,tcrtio cxponii opi. Platonis.quario foluit.q.dcclarando laieni i.". fophifli c3tionis.In primadicit, dicinius nos quod Peirus benediffert a Guliclmoin nuincro.& futit Vnus i torma.f.tn anima vna.ifta t(l veritas,qul proponit. (Si anima Petri)niic probat ifta vcritatc: &primo infcrt vnu corifcquent, deinde oftEdii falliiatcm illius,& tcrtio oftrndit id fcqui quomodocoq; : dicii crgo, fi anima Pciri diffcrt ab anima Guhelmi iu numcro, ficut pcrfonalitcr cnita folcnl dilfcrre in numcroiigttur oportct, qO anima Peirt & Guliclmi efTcni dux iti nuniero:iftud eft confequcns:dcindc oftendit impofsibiluaic huius, & infcic «| impofsibilius. d.& fcquitui ex hoc.quod anima habciet animS. (Etfic ani nta Pciri) nuc concludit vctitate propoliiS.d. & fic anima Petri & Guliclmi effcnt vna & cadc in fbrma,& pluraliiai numcralis.f. diuifio fcquimr vnum in Dubitatio. fbrma.licei ratione matcri; lit numeralis diuifio.Sed prouenil locus.q.nd paraW.om poicft cffc locus quxftionis in eo.quod dicii: quia tunc anima haberet anim5:non cnfm Vidctur locus aliquis, vndc tencat llla confequentia. Et folui» rur qm.li anima Sor. cftct aliaab anima Plaionis:vcleflcialia fimplicitcr & per fc.vcl peraccidensraiionecorporis:fi fecundum : crgoin fe fimplicitcr efl vna.licci roulta atiriburionc.licurdtctum efl:fi auicm finl plurcsfimplicitcr.-croo fumdiftercntes,& conurnientes: &, fic funt compofitx ex parte qua dirfciuni,& partc qua conucniuiit:fcd pars.qua conucniuni, no poteft effc nifi for» nia & non nili forma.qux cft anima:qm anima non fiiex non anima: ergo tx anitna. Illa crgoconfequrnifa vaIer,prxfiippofitoqiiod illx funi plutcs limpli Citer& non aiiributionc.( Vndc.fi anima)nuncinfert.quomodoomninoopor- Solotia iciquodqii.iliictcuqucfcqiimir oplnio ptxdicta,& dicit: vndc.fi anima n5 adrtuttf rciur in corports admifsionc, oportebit quod quando fcparaia fuerit a cor porc fit vna & eadcm in omnibus, vidclicct in numero:confequentiam fupponit rxfolutionc fcxti diibiitquoniam caufamultiplicationisnumcraliseft mate ru:cmn ignur in corrupiioneiotali nulla rcmaneat m.iicria,idco fimpliciicr dicipotcfj.quod rcmoucbmit ciufa & principiu mulnplicationis, SC pcr confequcns rcmanct vnitas numciahs falic priuanue,& fic rna criianima fimpliciitromiiiu( Aitamrn id,quo)nunc vcrincat opinione Plaionis, 8l folutt argumf fumctus,& d.attimcnid.qiioirtc homo Platoncm rcprobar.fophifticatio fuit: irnieiu.n.ciuscratqdanima Pcrri aurditfcriabanima Guliclmi , aut fuu vna 8 radf.Deinde deftruil mcbruin falfum, & concludit vrruin.d. non funt vnai quiafrquitiir f.ilfum.vt fnpra fuit abeo dcductu.ergodiffctut. ( Ei loca fophifticaiionis)foluit ift5 qucftioneni.d.& loca fophifticanonis jhcc funi in duobuf vocat-ults.videlicei in cn.quod Jicii dirfcn,& ineo.qddicit.idc: differrc tutq; sequiuoce fignificai:& idem uiuliipliciicr potelt intelligi: &ideo anima Pctri &anima Guliclmi quodainmodo poifunt intelligi vna & eadcm , vtpuia cx pattc fonnx,& funt mulix alio modo.videlicer raiione fubiedorum.
Ueii i scitte, quod forma hominis poicft dupliciter confiderari, vidc» Duplicitf r Itcrt inquantum anima,& inquanrum nncllectus fuhftaniia exiftes fcparara. Si captrar for primomodo,dlcoqd,ficut colunaeftdextra& finiftra no pcr fe, fed cxordinc tna bomiotf addiucrfos hoics, lic q J nulla cft nouiiM i <a;fic uitcJleftu., ,out rcfpicit holct
DiTputatio Metaph.
aiuctfol.eBimm»m.i1iin5n.uliiPlic.1iiontaccideie ti.led muUiplicalione fe Q frncre cx par.e corPo,u:& Gc poieft did homo munusper acc d^s ex.r.nfe. ee.licut colOnad.cuur dexi.a Per acc.drns tat.one tcidcxlr* Gmplierter . S« •u em c6.iden.ur v. imcllectus cft.fic cft vnus perfe & per acc.dcs:qm v. fic, fcpara.ur fin.pl.citet ab omni refpeclu ad quodcunqi ex.f.nfecu. & fic an.roa eft vna ouodJn.odo.cV PluicsquoJ3moJo: vna qu.dc petfe & fimpl.c.tef.mui lt am exmnfrcc & pcr accidf s.(Sed id.qd diccba.)nuc folui. ad mouuu Alg, & d.fed illud.quod dicchat.fcilicet qd diu.fio no pot diuldcrr In quani.iabile , falfum e(l abfolu.e.vidclicetquod hxc propoGilo no eft vniuetfal.s: unmode. fici. in <iuod.immodo:quod declara. diccs:hoc enirn verlficatur in co quod pc( fe diuiditur fed non in eo.quod d.uidimr per acctdcns.fc.llce. Id, quod d.u.ditur ratione fubiect. diuifibilis per fc: vt albedo.quje diuiduur "«one corporis: 8C hoc modo forma,& anima diuiduniur diuifiont corporura. Ad formam.ncgatur maior.vel diftinguiiur. vtdiSum cft. (Bt idco)vlnmo exponit hoc pct exe plum &dici..&idcodic.musquodaniroa veie cft fimilis lucu qu.a , licui lux diuiditur diuifione corporum lucen.ium.aiiatiien in incdio cft vna, poftea vm. tutlux remoiis lucenlibus corporibus:fic tecle eft de anima cum corporibus. fcilicet quod ipfa eft vna fimplicitcr, pluics lamcn tefpeaiuci& ficpet hoc uv _ . . . tellieiiut totum illud. k , . .
Opinio FU C , » c A P t c T A, p.imo debcs fcire cp opinioncm Plato. Aucr. rcJuxit ad «onis. opinione eius.in.an.u cp Pla. v. Auer.iiinuit.n.hil aln.d n.fi G. quoJammodo *
vna,& quodamodo pluits:eft.n.v.u l.mplic.ter & abfolu.c ir i fubl.aiia,&. plu tes refpeffiue & in habi.udine addiucrfa rubicfta.vt d.xit h.E. hac oP..Auer. afcr.b,.Pla.oni.E. addo.ip Pla.o v.Jc...rd.ccre q> homo „u eft al.udnlG an.. ma.prou. v.i.ur corPore,.anq5 inftrumen.o.& .deo.Gcu. nauis eft nauia nmS v.cns.nftiume.i.o.Gc homo eft anima V.ens corpoie tanquam .„fl.umcnto:& ficut aitifex eft quodamraodo plures prop.er vfumdtuetfotiim infttumenioru, & quX.moJoqvnuS fimpl.ciict & abfolu.e.fic & an.ma. & h*c v.de.ut opi. nioPlaio.vifcripfiinlibrodeintcllcftu. PofWo eu . S t c v n d c. dcbes fdre In propofi.o v, narrau. in .racta.u m...ula.o V.n. fufde n ht een.io qu.nno Vtne.o,meofcholar..dc aAioneommum rcrum. Qu.da hebrcu. luiaem oe ccniio q .... . pu.cfle vn.us oPinionis , inianium rp dixlt
b'iU ^v Ue q o^ omnes rc"comPoG,»eran. coropofiix ex ma.etia & in.eUe.
"u adco quo J imellcctiis in quibufJam erai miellectus tanium vl m hom.ne, &.,.quibufdara a,.ima,& .nqu.bufdam na.uta.am.naetai ii. brutis.naiura ve ro n elemen.is,.amc. vna i.umero fubftam.a c.a.omniu.& huicop.niom vi. de.ur Auer.alTc....re >n principio hu.us folu.ionis.at.arnen, vt narraui.hancop, nionemrcproba.Au.c.in <S.na.uralium,& lutV» ;de fp.n.u m l.b. c.us.iJeOj hic Jum dici. anuiu cfle ammS vnam omniu.intell.gi. apropr.c.a.e. vl.raqua I ImBuenitic eft vna proPria vnicuique, pcr quam homo ponltur .11 fpecie, qu* inc.p.t & impugnatio ^fivnn; PJgPntralloncm & Jortupilo„em corpot.s.v. d. Auct.mcom.a. icrlli.
& iu vide traciaiuin mcum de hoc. .... , ■' . iM
Ciimcomplcuiidif/icultatcmqu.nionisiamdicte circaanima», vult moda aegredi noufi argumenium,& Pmno arguit <p mundus non eft creatus In iePo. ,c Tccudo ibi.(Nos vero)refpondit rationi tll.us.d.c.t ergo, a.t Alg. 3i I. fone aliquisPh.Iofophorudiccre. <pmundus nunquS creaius fuu: vult diccte noufc «« Deindc a.euit hoc diccns.G mundus modo cteaius fuiftet.no euadeiet quirj Dcus bcned.ctusantc diaam creaiionem ccflafle! in quan.ita.c vn.us anm.ret duornm annorum vcl.nfiniicpoftea cream. landem, adeo <p dura.io ccflano. nis aut flniia.aut infinna fuit.Si fuit finiia.crgo elTe creaiotis eft fini.um.hoc eft falfum.quoniamcfcaior cft Deus attcr.ius.fi fuit .nhn.ta, ergo vem. a^J finem
V . . _ - V „ r. ............. nfT. 11, Miim.r.i iillaj rll lm#
fpondcbn —
«0 C. lu icmporc,immo ipfo icmpoic ptatccdcniit
Prima. n
■ Nunc Auer.recitlfo argumenro.quod folult Alg» . Tult foriifleare ipfinn. & ptimo ponit ptoximu veritaiis fecundo ibi. (Sed atgumentum)fortiflcar ipfiim. alif partfculf etut manifeflf .diclt ergo in prima. dicimus nos rp maior pars opi nantium mundi creltouem ponunt ipfiim, fcilicet tempus ctratum fuifTe fccum. cuiusr.itionemdicit.dicintutenim rp ponere durationem aliquo inodo fimtam, aut inflnitam ame mundt creationem eft impofsibile. id enim , quod non habet piincipium.non poteft finititergo lempus (imul cum mundo getierari dcbct. 3C hocprobauir Arifl.aperir in.S. phy.nullus cnim teinpui generat , cfcc. Debet fcire.quod Auer.non dicii hoc , tanquam ncgaium ab Alga. fedpoiiusoftendit flludeireconucniensphilofophis . (Sed argumeutura huius) hic vuliconfirnU' reargumenium dicrum.ck videturinihiquod retorqueai argumentum eiuscontra eum. Vbi debes fcire.quod Alga. arguebat . II munduseft ftefnuj a par. «oti» te aptc.crgo infiniium futt Hnituin.confequeniiam probaunrquon£am reuolutio. nesfueruntinftnitf ante inftans.quod eft prffcns:& omnesfunt cofumptf. ergo fu tinfinitum c6fumptum,& lerminatum vfq; ad hoc inflans, quod efi przfens. inteiidil ergo Auer.rctorqucre argumcntum iftud ad oppofitum, & dicii,& arga mentiim hufus homlnis debei fornficati alio moJo, videlicet autcxtremftas ctca rionis mundi.fciliceteius principium poteraicflV longior momenio , fcilicetil. |o in quo creaius fuu, Vel cum quo creaius fuit, aut non.fl non, opottebii ponerc
B rnenfuram.in qua crcariamplius ncn potcratiquod cii falfum apudoranesiquo* niam nulla eft mcnfura.quin in illa potuii creafi,& alia anlc illam , & fic m in» (jnitum:qiioniam omnes funt Vniut raiionis , & noli maior rario eft de vna qu3 de altera,nec eius potentia efl fortior in vno tempore quam in alfo , nec indiget auxilio alterius iuuaniis ergo non datur menfuta detetminata, in qua pofsit trmlum. Debesfcire, quodapud fophiftas loquentcs.fi conccditur maxiinum tem Pofitro fopus.in quo lic aliquid potefl fieti, vcl miniinum, in quonon, refpcctu potenlif pnift.ituni, flnitf . non tamen refpectu potentif infinilf . imino potentia inflnita eft , quf poleft non taiuum in tanto temporc, quin maiut tn minori tempore , vt dictum cfl fophifticis modernorum. Applicando ergo ad propofitum.li thcologi ponunt vi gotcm primi efle fnflniium,habent dlcerc quod menfura.in qua creaius fuit rimdiis,i!onc(tdetcrminata,quii! Deusinilla pofsit,& in alia ab illapoftei quoniS uon limitatur ah cxtrinfcco, vt dixi . Deinde remouct prfmum mcmbrum.d.tl primo modo.vidclicet, cxtremirastemporis, fciliceifuum principium , poterat ciTe longior momenro prcfenti.m quo fuft creaius,fcilicci ab extrcmitaie creatf, adbucpctcre eft.vrrum fit pofsibile in prffeniiextremitatequodf?! loglor. Et, fi rcfponfio cflct quod fic (quod necefTario rcfpondcudum efi) opottet quod Gt itrtmiiatio menfurarum temporis : quod ipfc habet pro irhpofstbili : Sc fequituir
q tx hoc quod terminaiio ipfarum fuirTei in reuoluiionibus caufanttbus menfurl lemporalcmabeifdcm Inucntamt&ftc fequituridem, quodprius. Sed difficilc cft probare has confequentias. & ideo in dcclaraiionc illius, mu!~- dicei fpfc fn . fecundadijputaitone.d: egovolodicercaliquaprohuius euident. . Dicocr- Ptitru ptfl» 00, quod toia vis iftorum confifttt in duobus: quorum prfmum cfl , fciltcct ante poliiio, tnflans.quod cft prf fens.in quo mundus fuit ctcatus , potuii efle tempus infinf . tum,& motus in litfinitum.iftud cfl manifcftum:quoniam ante iltud inttans infl. niti potuetunt cflie mudi quolibei modo facti, fcilicet quorum quilibct potuit pct lliquam diflantiamciTcMctusabatiquo.-ergopotuittempusefTefnfiniium. Se- Secunda, cunuum elt,quod in his,quorum complemciiium eft ab anima , eadein cft pofsi. bilitas efTendi apud anf mam,& fccundum tem, 8c eadem impofsibiliias . criam iilodommbus eft manifeflum, His habitis arguo confequentias. Prima.crgo Deductio apparei cx primo tuitdamento.quoniam, fi mundus in hoc inftanti efl faelus,& eofequciif., ante hoc infians potuerunt eflc mundi infimti . crgo inflnitf fucrunt pofsibilita. tneffenditeraporis.ergoapparetptiinaconlcqueiitia. Tunc vllra, fedeadem cft ratlo pofsibilitalij, 6i actualilatis In eis , quoruin complcmentura efl ab anu na.vtapparet in fecundoiergo poteft inferri, quod infintif aftu fuctunt menfu. tfittminatf adhoctnftans.iftf confequcntif appatebum clarius Infraindifpu PoCtfo ehrl nnsntdiccada, Hi dtbesfci«,.;utfd auud 1101 cntiltuuis bcuc couccdcadum fttiiiutum.
Duplfcittr c5lidtraiur tcinpus.
f lt antt initans.quod c(l prrfc ns.prf fuiflt tf mpui In mcntc diuin.1, «.* pcr con- Q ftqntns (imilitudo icmporis.no lamrn ttrhpus matcnalitcr, quod rfl nr.ti:n mo lura motni vt infra dicctur.(Si vtro)nunc inducil rolutiontm quorurdi:!'.!' If ctilitc rtfponlio pofsit habtrt plurts inttllrfrus attamcn iftc primus honm tfl.quod tnfinitum finiit ex f a pane.qui finitum efl.non tft imporsthilc:q.:i vt fic eft capacitaiis influitf.fed tx ta partt.qua infinnum, eit fimpliclicr nr.porsl bilt:modo appticando ad propolitum. icmpus id verum, vcl imaginatuni efl II. nitum ex parie prc femis eft, vel fuu mfiniium cx patte fimiri. Hoc dn.tt.fi vero dicerentcf.quodinrtiiitum efltiop5ipctfici, ncq: finiri.vult diccrc ri patte.qua infinu n ni , & per coufequens a panc.qua tiiiimm pot.et fic in propofiio, vt dixi. (Refpondcndumeltadhoc) replicat.vbi vult quod non valet limplicitcr, frd ' adhominein .. hic locus vix imclligibilisclt . Euamen debcsfcirc qucd.vt' vidcbis. Alga.arguit contra philofophos , quod fi mundus a parie anie lir r ter» nus.iunc ttmpus eius etit eicrnum.cV id tcmpns eft lerminatum ad hoc inftan» hums diei.crgo infiniium rtcipii icrminum. vuli ergo Auer . quod argumentunt iirud conira loquentcseitdtfricilc ad bominem: quoniam codcm argumentode tempote vcro.licutdc tempotc pofsihili:qiioniam idcm cft modus impofstbiliia lis vtriufq;.dc lic argumcntum ell coniracos.dicil ergo.Ad hoc tffpondcudum rp id, quod fcquuut partem obijcicniem.id elt , loqucntcide rcuolutionibus, id g «Ir.remporc vcro infiniio. feouitur 6V' cos in pofsibiliiaie mcfurarum teinporum tnnouatorum.id cfl fcquitur cos ponendo mfiniias reuolutioncs fuiflc polsibilet: cniomam eaucin efl raiio cflendi aciu tcnrporis,& pofsibilis clTc. (Et fi forie.) adhuc rcfpon Jct,& dicil. &, (i fonc aliquu diccrci a> differenna imer eos eft q, illf infiniic pofsibilitates 11011 fuui adhiic fgrtirf adaiSum , & pofsibiliiaics reuoluiionum runiiam aciu rgrrllV. crgo argumrntum benc proccd» conira phi. lorophos , & non contra loqucnM! . (Nos vtiquc) rctpondei applicaudo.d.no» vnq; rcrpondemus, rp porsibiliraies rcrum rum de concomiiatibus ipfirum: vult dicere reputamur pto iplis rcbus aetu, qualiicrcunque (int , vidchcci rj. proce. tlnni illf concomnantes illasres, auilini limul& fcmtl , iicutphitofophiopi. nan funi . quapropict feqniiuT muiaiioiies rerum , vult dicete q> li res cfl vna, . i rna fuii pofsibiliias:& fi diif . duf fiim pofiihilitatrs. V ndc , li impofsiblle cf. fei quod ante prffentem feiiohitionem fuiflVnt inflnitf recoliiiiones.ergo a pari eflci impofsibilccflepofsibtlitattin iufinitarum rcuolunonum . cccc quomodo Aucr. dixit dectatationcm illainm conrcqucnliarum. (Srd adhuc)hic ponit vl. . linnm cotum foldtioncm . & vull (|Uod tcmpus potrft diiplicurr conlijrrarl, fcilicet rtfpt d» miindi , & fimplicitcr. li rcfpretu mun Ji , lic clt icrminaium, qnoiiiamquflibctmagmtuJo riniia cft in lcmporc riinto. li limpliciicr, Ijc cft firruuiii fimplicitcr. dicitcrgo: fcd, -.idhuc diccndum ab obijcienubus , quod f i.inpus cft tctiimuium m mcnfuram , fcihcct ttmpus munJi . linpofsibilt eft crgo circ icmpiis maiusco, ncque miiius , licut inulii homiiies opinaii fiint in immJi menfura . Tuncait Aucr . & iJeo Jiximus nos quod przJinf conclu. I lionei non lunl Jemonllratlue , vuli Jicctc theologorum. & lJco cllct mcliu» uro aflcrciitibus munJi crcaiioncm.quoJ poncrcni icmpus tcrminamm in men. J fura. & pcr confcqucns non poncrcni magniiudinem infiuii.iin ipfius mundi,uja qdoiiiam magniiudo habci lomm , nl cll rincm , tempus autcni fimpliciier. 4] non ergo habci contra thcologos faltem quod lcmpus in fe fiinplicucr lit ertr» .1 nuui.& hoc vuli .
Alt Alga.rccitatndcPhilofophisin eo , cj> negarunt aduerfa-i. no , qu6d iit cx pcr fc notis rctardari avtioncm antiqui anucjuo , aliqua fpccie rationum in hac propolitione . si autem dixent, ciuareuegatisdinutcendi rationcs nccciiiutis t & adductuti
Prima .
A wtionem eis n : aliis modis ? &c. vfquc & non difcernicur, & coenofcitur res a fuo limiJi m aliquo.
Hic vuli Alga.fac«re ptlitioncn vnam philorophii cum auadam idm,>,„„ „«.d.ai, Alg».nom,„« ph.lofophorum hf cPv«rba.Pqu.„* ^ ob«d«„to ".^ ban.quodc«ira,c aft.o„em annqu.ab «od«m anriquo «IT« qu.d no.Um . ' ultdl («re.quod qu.dam pcnpaihcci d,x«run«quod imporSibilc «fl quod aftio au« lrm«lfui,abamiq«»1«to
fi bn« ahquis d.c«r«. qua,« negan, admi„e„,«s au.oma.c, ncccrs.ia i, d "ft
ipfiim habce poflc cmn quadam neccfsi.arc.quare ncgan, fi,p. & ,„«-»„ ,««•
modos mcompcen es.l.ex.raneos. q.d.q, non vidtiu*, bonum n«ga,« id na ,i!
p>tnc loqucnii-m. Cui Auerrois rerPond«c i„ dupwanone fcqucnii.v, * idci?
ItAuer. Summae.us.quodrccicauitipte dePhUofophis in hoe cap.tulo, cft m adducendo rationem, 9 impofs.bile fit re pmn innouatum abagtntef tcrnoex co, qTimpofsibiieeft vt fi, :,bi voluncas. Accamen hf cquf ft.o eft eis congrw , cu conceflerinc aduerfanoo^oppofitaommafuntindifrcrentia refpeclu ad voluntate annquam.tam u l,quod fuer.cex eis in tempore, vtprius,& poftcrius. & Mm .d quod eft In quahcacecontrafia, vcaJbedo, & nigredo : & fic* pnuac.o,& effe funt apud eos indifferentia rcfpedu ad vofunratem pri mam. &, quomarr. conceflerunc hanc propofinonem aduerfario licet non teneanc eam.d.Xerunre.squdd denatura voluntatiscft non incli naremagis aftionem vnius duorum mdifferencium prcal.o nifieV quoapproPrIante/& eft caufa.quf reper.turin vno duorum.qu* non rcpentunnal.o . fin autem, tunceflec vnum duorum ind.fterentiurn cafu, & fortuna. Ph.lofoph. aut confitencureis hunc fermoncm.nairT fi cflet voluntas ab xtcrno, tunc cflet pois.b.le ficri innouatum ab anci C quo.&,cum non pocuer.nc Loquentes rdpondere, coaft. func ad dicen cWvo uncasanc.qua hcaccributum.cu.us nacura fic diftineuere rtmab.nd.fterenc.abfqueeo, » fitibi appropriansincl.nans art.onl vn.us duorum ind.fTerentium prf al.o : ficuc caliditas eft artributum cu.us naturaeftcalefacere,& (cienca eft atcr.butum , cuius nacura eft apprchenderefcicum. Accamen eis rcfpondccaduerfarius ex Ph.lofo-
PU , hoceft felium, &„onpoceft imaginari cflbeius .quo, ,a„ duo .nd.fTcrcnc.a.quf apud volenrem funt cqualiter.non pcndec aa.ociu* magis in vnoquam .nal.o, mfi in co func differencia , ideft in co «uod elt ,n vno eorum accribucum.quod non eft in alio. cum vcro fue 2 ^7«'^mod.s &„onVucr.t.bi appropriansoino, tu„c voluncas pendeb.t .n c.s f quahter,&,cum pendcbic ,n e,s f oual.ter & •pfa ucrKcauIaaa.on.s, non eft dependentia acl.on.s in\Ueorurn
tt*E££ 3h° • & tU"CaUC Pend« ln duabus ^ionibuslTmuU «utnonpcxdetneq; invnoeorum^&ambofuntfalfa. Iupnmoaut
fc, monc fluafi concedercnt ciSff omn,a funt fimiIia rffpf 11 ^ *fr % pr 3 fcouitur cs vt lit ,b>'appropnan= ; pnuseo . & hoceA ffl. C V luu cfpondcncq, voluntas Gt actr.butum , cu.us natura eft SmSk co/nofccre firi>.lea fiituli>eon,e hrfti c.contrad.xerun e^hocnon .nteliig.tur.neceftqu.d .ntellcftualede volunu. c, & qu*fi negaucrunteis-rad.ccm , quamiatn foWa huiusap.tuli , &eit pcrmucac.o fern.on.s a quxft onepnnu ad fcrmoncn. de voluntate: permutat.o aut elt opcrat.o foph.ft.ca. Vul. modo WMH BB*H«** vc.borum Alga. «£ reduci. op.moncm pht. • |ofoPho™m inpr0pofi.iomhus,& dictt. dic.m.* 2^r^nJi\S"J
lefaccre,& aquf ",fTlS,da"','\Pr Xitcteo- Si c,uia ipfi haucpropofiiionem;
conccdumoDuueniiDuseis .rc'HV J« ■ m .oficjufa approprianre pat clina.c & „a.lativnnm •*2™l^.B,^^VolonlM eft Hlim.ia.a, & l.mi.a.ura ptoucntujcire.ahcuemtii.vuncrgo " « uiiuscaufe iii.cn.ionf.
(Vndcphilofophl)hic.angiiut r r potctunouum ab
aimquo ^«^„»^fSo«. habet volun.aicm, po.eltab co proue. fttuft.ont no„ p0tcft ab co proucnirenouum,
Ste "^^" & marime X(^rS> qnod locus ifte cft fa1fus,& dirtum in logica.ei maximc in mn r- r , pi,w Themiftius.vt
fiSSbWiS enim p7r fc ab oppofi.o » .«ccedeims non icqu..u opp*
fimm confequcmis.a«.ame Pct accidens grat.a inc.bene lequ, yi J»
in piirao prioifi in fiSuu fcswiua « duabu» atfitmanuw.at tu mfpictai fcnpi»
Prima. „
mca in logicis Arfft.af aperletur tibi verttas quaniam magna pari medc rnorii often Jit bcnc Jifta. (Ht quu ncgantes) Vulthtc inducere refponConem iheolo gorum , quamquidam mctdermdicuni in carum thcologijs. Circaqiuin debcs fcirc.quoJficuttnpropoliiionibusperre eftdcuenirc ad vnam perfe notSe-x terminis.V.g.cnscft cns.vtdcclarauiin logica mea.ita in propoiirionibus con lingcnubus cft vcnire ad vnam notam ex tcrminis. Verhi gratia, vol&tas vulr quia.licutilla eft veracx naiura entis.tia cft vcta.quia valuiuas. Applicando modo ad propolitum:dico qvod voluntas vuli vnqm fimiliu magij arfera.quj» Volu itas. V.g.prerentatis duobus omnino liuulihus , dico quod voluntas, qui» voluntas.vult J,&nonb:&: ficin propo/ito eft dc voluntate primi. Et hec re. fponlio eft multum fubnlis apud me; BC credutquidam thcologorum nofttorum, quod ipfi foliinueiicriiii hanc rcrponlioncm.i' lam apparct quAlifer apnrl anii. quos fuit nota.& i Jco bcne diciiur quod, omnu vere noftris pattibw apcrta fue. ruut.Legcliteram. Etquia negaiues mundum clTe ab fternocarent in hoc f.ar gumento f.So.refponlione.conati funt dicere quod antiqua volunras.f.Dei cft quf J3 denpminaiio, ij cft, natura denominati.cuius natura eft diftinguerc r'e.i. vnuin limilium a fuolimili abfq: ca appropriate vnum duorum iimilium maeis qmmaltcruin. Iicutcaloieftquedamdcuominatio.i.naiuradenomiaata.cuius naturacftc.ilct.Ketc.itaqi.ficutcalQrcalehcit.quucilor.ita volum.n vultal. tewm iH-'"lin.9uL;ivolunias.Ecceigitur,qijQvciitilatafuitrefponli.-)lifcapud jftas paircs.non tra apud modernoj.(Sed plulofophi) hic replic.it hatie refpon- Conein.a: vr miht quoJ vinuj«ius argumctieft. quccunq; comparata ad aliqua potentiam runiomninoliniilu oceadem.terpcctu tltiqs, nunquam cruni litintata magis ad ynum quam aJ alteruin.qni ipfa [unt limiha.eV rcfpcctu valuntaii» ci.eigo funt inJirfcrcntta.6\: pcrconfequcns apparci nuior. ScJ vohbili.i rcfae Au pcmii funi huiufmodi, vt ci concedunt tgeaiogi.crgo fequitur conclufio uin S*:hu'MS '«ge Uteia.Sed. philofophi rcrpondOi cis.q, hoc eft fallum.oc inim a gniabile.liemm linnlia cqualnfueiinrapud volenicm.non Jebct ab codeiu ef. fe.ius vnius coru magis proccJcre quam alicrms cffitctus.nifi prout eflTcnt difsi. milu.f.inquaiituni in vno eorum eiTct qucda Jcnominatio.iJ eft. natura. que in altrio non rcperuur.Si euim oinnino difsimtlia fuerint , &\ tbi nulla cifci cauft inplinaiiSjtunc volu.uas rcfpicetei ambo eqiialiter.cV «unc uou magis ah eo.lem volentc crreSus vnius eorum limilium quain altcriiis crTcctus.Deinde rccolliiie " ' vun raiioitis.d.vndeluncaul volumas dcpcndet de duobus contiaiijsartioiii.. bus lniiul 3i femel.aut de nullo eorum.cV ambo ifta funt liinul falfa:tandcm dici miis quoJ illius hommis vciba ftint feinierronca.d: nihilominus conarsur reprb barcaJ caucn Juin nocumcnta multoruin. 3d fic appatet vis «tionis.cjcc. S E n , s v p i _r hoc luni qucftioncs non p.iruc.qqarMm prima crt. aii in pri Terri» que> ^ mo cnte ncccuc cftc fit voluntas . fecunda qucftio erit , viJelicci Jc vi rationis ftio Aucr.coniraiheologos.arguiturcontraprimam. quoinam Aucr.ii.mcta.com. 36. volint cf quchbct iniclligeniu mouct pcr appctitum rationalcm , & intelle- 611111. appciitusraiionalis noncllnili voluntas. Sccuudo ibiJem coin. }o.ait autotitaic Alexau.rpappciitusfcquiiurcompichenlioiiem.licui vmbra corpus. feJ in primo cll comprehclio imcllectiMa. ergo ibi crii appetitus iiitelleCtuus qui voluntas etn.Prcicreaiettio,in loiafecMnJa.ditcrna Jiipiiiaiione Auer.demo fltat pilmum habcre voluntatem. 8i moucrc per appetitum volitiuum . Pteietca, quarto arguunt theologi.-quicquiJ perfeiftionn ell 111 cnte lufcnori.cft u* lu periori:fcJ m cnte intellectuali, fcilicei hominc, efi voluntas. etgo Bc m f n>rc, tna ctii raulto pcifectius. Sc Auer . commcn. ;9,declarauit omnia hec. Circa AliquS rir. Uuinqucftioiiem breuitet debes fcite, quod ad conclMdendum aliquara wirtu. tutc rcpcr.ri icm rcpcrtn in aliquo npn poieil concludi nifi ex opcraiione : ad eoquod vbi i aliquo ix opcratio crit vniuoca , % viserit vniuoca : modo ad propofitum, vt capm.r.9. opcratione roeia.coomen.J.cy,!o,8ieft inielligentia , voluntas conirftn fccundum opeia- cognofctt, tiouem propnam m clt^ete libere . cft autcm eligere libcre , vi declarabitur in QuiJ eft 11. fccunJadtfpuiaiione , Une fpe rcmertn c.c.tio,& hCc crt opcratio pnma 3t tC. b«e aecre. fcniulisvolMnuiit.iluiatioeftplujuobiinoia.f.eligere cum contigentia a<«
»_ .........liviatie&iltapofiiioeft famoft omn.bui. qtion.J, J
V.runq. »PP0'"<"umnc^" d m w"i«io m fall.b.ll.id.o cft in po.en.i» ncu.r». * volu.ua* hominiicum riiboidinriur t». nuiufmodi : quomam iftan»
* ,dro va.pt» «*^SSK5iS , ftcundutn ptimam rationrn, lanium v.dr.u A c0^''" ; ,ntc,„gCre. & idro illam dCfpiciunt:cV quia lo. non poffuni rtffi ftpir n.c ""«'"«' S£mm philofoph. diceten. quod volun. qui debcmu, v. t»»*g**$E& »«SuniM. His habi.i» dlca.ut ad queft.o.
Solul.0. « ^2^"!!^ffiJS5£K W" opinionem.pt rno & Pcr ft nem.cj, G loquim.ir de vo lun.a m f f Dell5 3gjt & t|Ig„ oput ciu|
rantum meft ptimo pr ncipio.quo. am i ai , °& Pcrf.c>us.&: fum.
fine fpc «-^«gatefflK "JSS SSSS? SSSnftCv.* -dco iPf« rne bea.us ipfc _fol s age >»M"«* aulPem ,„ mliufn,0di volun.a.em non h» folus agu finc ^'liuocc & p„,iciPa.iue : 8l iatn ifto modo
ben. na ptimo & Pct re , red lat.s f qu u . t p v0|unt;„e recunduni iflam ra. non argui. Dtum agcre conl.ngente , i»rno vo|unllteni fecur|.
«ioncm fta. agete fumme necclTa o. bi ^oqui n eflen.iitn (i. bo.
do modo : dico , quod ipfi non ^"^"jdin™ iPid bonum, ideo pcr cfnus, & Perc,Tcn.,am ^^^^^S^» ■ & . q™ . v< dixi, fen.iam c,« agens,& non ex , ^^»"»^"^,, il.o mo.
volun.as fecundo mododicitur v o^ * r , 13 n
do poteft limpl,c..r, conccd. qup PJJ^ ptopiia & famofa r.uio
eftvol.in.a, f«""^.mrV'0"^;/fmTP,nT,k^ Auctroi. .licet a paucis.n.el. eius: & hcc ftufubuhs Sc P^^^^^J^oii . & N confidcr, lefta . & pct hrc .am con.o r»£«* «J " ^ thco|0gi,quod in omni rela- PoB.io .heo ma, Pto tn.ellcAu v«» Jwm quv« wniMlv oll0* -.'--asquoniam te logo.um. rionc con.ing.nt. V« q-otnodocunq eft conhd. * mf R js<&. „
latio eft vmut ad altctum habuuao, v r duobus: vcl, quu
loco.ius.Modocom.ng.nstda^ iltcrum.5.um.&. neu,rt «jSSS*.^ coung.nsud.o D.uj quia licet Deus Gt ncccnc e 1 :,c t nn" . compatatur. Sd ideo ad extra co idquicquid cft ncccfrat.a.& hec cft opi-
tingens eft volnnw. & eft p.opria.vera. Philofophi autcm.qu^
Pofitio phi. nio otnnium in *h<°W*™1*' riir7llcCtut.in.cU.ftu* au.em fubotdina.u. cften ^ofophotu. ponun. volontai.m fubojJ .mM ™<™ eft im3>& fumn,c bona.ideo n» ,lt,efr.n.ia «^^LW1"^™^*;,,,, ,d ag.ndum pcrfeflionem .n al.o.de ru.ali.erappr.,,&c^n^^^^
in.us niteg.a agcre P",c"'°",1m '' . c, hcc eft lntemio omnium fapieiuiu phu vcluntas ad vnum ""'"'"^'"^^fX 'pparct int.ll.fl... v.rbotu Au.t. lofophoru,& nolo pln* '7™°' j;'-*^ multoru.n . qui in hpc propriam vocc & omn.um ph.lofopho u n & fecundun1 nos chtift,colas,ta„o ag.n
Pofitio chri ignotate v.deniur. Et debc* '"">*Z mtone (tlS effenua vt volens.et ideo «nmam. & aon «ft *T^*S?c?J^T&V« ht'c foluun.ur argum.ma Auct» comparatur ad cxtra mcrc c0"^"^";"":::,1: t3intn quia eligit continge.uer ct qm liccr Dcus li. ViS™ ■ A d ftcundum pafe. folunofquon^ r,hcrc idco po.eft agere quod l,b prf Hgtt; « f ^ nfja fed y, volenH
A L G A Z E l.
i^rima .
Indubioptffenti Auerrois tndueit remeniiarti Alga. & quia verb» Tua funt
mul»im prolixa.abbreuiat ta,& ponn eorum renteniiam.d.ait Alga.contra phi je&plios aflercns volunratem talibu$ verbis: dicimus quod hic potcil duplicuet Jrgui.primo vt diTtum eft.&c.hcc fiim verba Alga . fupra quibus Aucr.primo ponit ilium modum argucndi.quc dixii.r.explicando tllud.quod lam tacuit Al. jj.poft ibi in dubio. ti.inducit Alg^arguenda recundo arttculo.& itcrum expli £atillud:&quia Alga. tacuii argumentum primum, & tanium rcmiuitrc:iJco Auer.in folutionc fcqucnti conamr exponcrc vim ■lliusJ& rtfpondu ci.
A V E R, U £ S.
AltAuer. Ifta difpuratio includiturin duabus rcbus.Prima cft,quiaipfeconcedit, g> volnntas>qua:apparetnobis,iioncil verum dcca dicercqu6d diftinguat rem a iimili,in eo cj> cft fi* niile. &ratiointellectualis iamcogit, vtfitattributumtale inagen- Kprimo, &id, quoexiftimarurimpofsibilceilc attnbiitum tale.eft, hciicexiftimaturcp non cft hicens,ncc infra mundum, nec extra . Et B fecundum hoc voluncasattnbuta ipfi Deogloriofo , & voluncas hoimniseriincdiJtc c:quiuoce,fic;utcft in nomine fcientie;, & alusatcrU butis>quorumel'clu etern0> n°n cftprout eftin innouato ; appellamustamen eam voluiuarcm in lcgc. Attamen apparet qu6d rinis gra- Jus huius d:fpurationisefttopicus.quoniamdemonftrario,quf induritadafhrmanduinartributumtalein hac re, f.cj> appropriec fimile inefleanuii fimili,eftpoficio volitorum fimiiium,& tatncn nonfuuc finiilia:immo etiam funtoppofita , poftquam omnia oppofita reuertuuturadefle»&priuationem ,quj funt in vkimitateoppolitionis; qus cft repugnans fimilitudini . & pofitioeorum, quod res inquibus pendet voluntas,fint fimiles,eftpofitiofaIfa< &fermoeritdehoc poflea. Si autcm dixerinc,nos autcm diximus cj> funt fimiiia rcfpccr.u ad volens,poftquam fuentrcmotumab incentionibus: intentioncsenim func,que: appropriant rcm magis.vni aflioni , quam alterhdicimus £> C mcciitiones,quf funtexeis, qu:buspcrricicurfubftantia volentis,vt intentio noftra.qua pedec voluntas noftra in rcbus, funt falfe de Deo, quoniam voluntas talis eft dcfyderium rci ad pertectioriernapuddi-r irunutionem repertam in fubftantiavolencis. intcntioncs vcro,qur funtiufubftancia vohti, non ex eog> aliquid voliti perucnit volenri, quodnon fucratineo, fcdhocpcrocnit volitocantum, vcexitusreia priuationeid eflc, non cft dubium quod eflc cft mclius fibi,quam priuatio.idcftrcicxcunti . & haiccft difpofitio voluntatis pnma: cum DifpoRiio entibus. quoniam ipfa cligit fempcr cis melhij duorum oppofitorum: voluntatis &hot cillnti.iliccr, &primo. & hcxeft vna fpecierum difpucacionis, Efel".'^ qtas includic hic fcrmo. Sccunda vero cft,quia ipfe non conccdir hoc fopjofc attnbutuin voluntacis,quc eft in apparentia nobis, & conatus eft afbrmatcq? repcriatiirin nobisinrcbus fimilibus voluntas, qu^- cligic rem prc liinili. & adduxic ad hoc cxcmplum, vt fi ponanturantealiqucraduo daityli fimiles oinnimode,& confyderac <£ impofsibile
Difputatio Metaph.
cft cos fimulcapere, & confydcrat g> nonimagineturapud etim incli. D naisadaliquemeoruni, & ipfcproculdubioeliget vnum corum inca piendo. Quod quidcmcft fophiiticum. Nam, cum pofuerit aliquod tale , & poluerit volcntcm , qucm induxit neccfsitas ad comcdcndurn daftylum, feu ad capiendum , tunccaptio quidem vnnis duorum daftylorumin hacdifpofitionc non eft diftinguere fimile a fimili ,ftcl eft tcncre fimile loco fimilis: & quemcunquecorum acccperic, perue- nit ci volicum.&ericadimpleca eius intcntio: & voluncasfuaem pen densincleftionecapcionis vnius eorum , potiufquam in dimifsionc ' abfoluca,no aut incaptione vnius eorum, &elec1ioiie ciuspotiufqua indimifsionealtcrius.f.cu ponantur inccncroncsincis xqualcs, quoniamipfenoneligicaccipcre vnum eorum , quodcunq, fic, & mclinat cumadrelinqucndtimaliudAhocclt manifeftumpcr le.nam eleftio vniuscorumprealiocltinclniiciovniuseorurnprxalio, & nnpo&i- J bilceft vc incljnetad vnum duorum limilium pr.-eaho,inco<pclt limile.fiautemftierincincrrcfuo,incoqjfuntduoindiuidua, non funt B fimilia:nam omnia duo indiuidua,difterc vnum corum ab alio aliquo attributo,appropnaco ci . ergo, li pofuerimus voluntatcm pcndcrc m aliquarcappropriaca alicui corum , tunc imagmatur cfle voluncas in aliquo eorum prx alio,propcer diffcrciiciam rcpercam in eis:igitur no cric pendcns voluncas in duobus fimilibus , in eo cp func finulia . H.tc cft dilpolicio rei,quam narrauic deprimo modo liubirationis.Deinde rccitauic Alsa. lecundum inodum dubicarionis ineo,quod dixerit no repenri acciibutum,quod diftmguec vntj limilium ab alio,& dixit.
A L G A Z £ L.
Alt Alga . Et modus Sccundus dubitacionis eft, quia nos dicimusjvosauccmin opinioneveftraeftismdigences appropri» cioncrei pra:limili.quoniammunduseftacaufafuacaulan- . teeum in difpoficione propria cum afsimilacionc diffcrennarum eius: &quareapproprjactiraliquibus modis? & falfitas dilFcrentia: reiafimili ln incclleccu , auc in neccfsitacc nacuraliter , aut coafte non differc,&c. vfu; ad,fuicaucem affirmatio ficusin eo, pocius quim niutitio ficus.& hoc cft, quod non poteft euadi ab eo.
A V E R O E S.
AltAuer.Prouenic ex hoc fcrmonecp oportetdc necefsitacc Philofophos confiten g> fit hic aliquod attributum agenci mi dum, appropriansrem prx fimili. nam ipfi ccnenc cp mundus poteft tlfc maior quam cft,aut minor . & , cum fic fuerit , fimt fimiles circaeflecius. Siautcni dixerint Philofophi qudd mundtis pofsibilc tik vciitinfigura libipropna,&quantitacecorporu appropriatonim,
& numero
A S^^W^P^.^^hTCarsiniilationonimacinatiir.nifiin ttnlporciunouanomS>& cp non fit ibi hora,.n quafu/tinnouatio mii j.dipiioraha. diciturcis tpiampofsibilcfuerat cis rtipondcre huic 9CV*ao mundi fuit m hora digniori.fcd appropmquaturcis duo f.nulia.iiiterquaMmpofsibilceft PhiJofoph.sponcrcd.fllTci.tia • quorum vnum cit appropriat.o partis motus,qui cft in orbibui ■ iecundii ^roappropriacioloci poJorum orbium.quoniam omnia duo puntfa 0ppoU">quxpofucrimusinlincaprotraetaab vno corumadaliud tral,l.cnspcrccntrumfphxr*,poflunc dJe poli . appropriatio aurcm dl)0rumpunftorumpr.TcxtcriSpunctis,qua?pon'unt cifc poli eiufde fph.rr.cpr.tciterispunais,qu;)sfuntin illa Iphxra, non cnc, nifi cx jitnbutoappropnantevnumduorum fimilium.Si vcro dixcrint o> n0n cft verum vt omms Jocus iphxrx pofsit c-lle locuspolorum.dici-
nire.sJcquiturvobisfccundumhanciadiccmcpnoiicritlinnhupartium:& lam vos d.x.ftis in multis locis q,eft iimplcx, Sc proprer hoc * <i..t c.figura fimp ex.&cftrorunda. Vltcnus.fi poiucnnt q, Jint ibi loci non l.milia.d.cctureis quomodo ftint dlfsimilcs naturalircr> an ex co y funt corpus, aut cx eo <p iunt corpus cctlcftcr & n6 P6t efle pn oat.o l.militudinis his duobus modis.Dixit &,cu lic fueric, ficut ftat apudeos.dicerc» horxininnouationemundifunt fiiTuics',fic bcne ftat .iducriario dicere q> omncs partcs orbis funt xquales , vt fint polt & non videturq, hoeappropriaturcis in vno litu prxalio,ncc in vno locopr.valio.& hxccft <leclaratiohuiusquxitionis,& crt Rhetoriea • nam multa.qux apparc.it demonftratiue ciTc ncccllana, funt primo afpcdupois.bilia. Attamcn refponlio apud Phiiolbphos citq.ipli P' fomr'0' opinanturfu.fleapudeosdemonftrationcm^mundus fit compoli- 2 q"™£f tuscxquinquecorporibus,corporc<|uidunnequc£;rau.,ne,|ue Jeui. rfmjL. &cftcorpuscarlcfterotundum,quod mouetur cirnilatirer, & ciua ' tuorcorporibus:quoiumduofuncficutcxtrcma:nam vnum eft erac ucabfoIutc,&eftterra,qua;cftccntrumrorporisarculans,&alccru citlc..eabfoIute,&eftigms,ouieftinconcauitatcorbiscirtularis-& id.quod fcqu.tur tcrram,& eft aqua,cft graue m comparatione a d .icrcm.&Icucquidemincompararioncad terram:& allbciacur acmx acr, & cft lcu.s in comparatione ad aquam,& grauis in conmaratione adigne.Et caufarpterre fitgrauitasabfolutc, eft quiacft in vlt.mitaccrcmotioms a motucirculari:&idcohiitccntrumfixum: Etcaufa CurttrnCt lcuitat.sign.sablolucccft.qu.aeft in vic.mitatc appropiuquatioms F*ttb abfo mocui c.rculari,& corpora,qu*funt interea, rcpcmur cis vtrunque f&N&S l.mul fc.l.cetgrauitas.&leu.tas.quiafuntinmed.o.ntcrduo cxtrc- '»«. ^ ra.l.locum W,orcm,& Iocum propinquiorcm.&,niii eiTet corpus cirtularc.non cflet ib. nccgrauc, nec ieue naturalitcr, ncc ibrfum,ncc dcorfun. naturaliter nccaGiolutequidem.nec relpca.ue,ncc cflcncdi u^natural.tcr.adcorj.rerra.excmpJigrat.a.denatura e.us cft vt moueaturadlocumappropriatu,&iSnisdcnaturacius etwm elt vt Dcflruciio dcihun.Auu. D
Difputatio Mttapji.
rnoucacuradajiumlocum, & fiequodcft int:rea ex eorpniibus, $ £ munduscft rlnicusex parcecorporisarculans.corpuscnim circulare c!t riuitam cx (e,bi nacura (ua ex co.rj, idcircuit fupcrlkies vtucircn lans: corpora verore&arum dimenfionumnonfunt fiiiicaex fe, curtj poisicdle m eisaddicio,& diminucio.fujit camtn finica , quia func in mcdiocorporis,cui lnipofsibiliseft addicio,& dinunutio : & ldcoeft finicum cx fe. & propcer hoc impofsibile cil vt fic corpus cncucnj niundum,nitidrcularc.lin."iucein, fequererurvc corpora aut finiaiW^s turadalucorpori,& proccdct 111 infinicum.aui finiantur in vaeuurnvjl &iamdedaracaertimpofsibilicasamboruni linuii.Q^uiauccnuma- giiUtustucrichoc,fciet cpomnismundus.ciuiponiLur.impofsibilceft Yc fic.nifi cx iftiscorporibus,& ipcorporaaucerunc circulam.&criie non grauu nec leuia>auc rofca, & erunc s;rauia aut leuia.f.ignis, auc terra.auc quod clt inccr ca,& cp ifta non iunt, nifi circulana, aut in co tincncccirculari:quoniamomnc corpusauc mouecura mcdio, auc ad nKdiunijauccircamedium:&cpm motibuscorporum ca-leltiunieft *j dcxcrum,& liniftrum,& commifcencurcorpora quatuor, & fiuntex cisomnesgeneracioncs contrari.e, &cpiftaquatuor corpora^cotrana, _ t nondchciunteflcproptermocusillosin genciacionc continua, &cor aliquiic"'e rup:ioncconciiiua,i.inparcibusfuis.quoniam,fidcficerecaliquishon i iliu nmotua rum inotuum.tuncccrriiperetur l\xcordinatio,&proportio.nam ma cortumpete niieftuclt tp harcordinacionccelfeeft vcficconiequensnumeruinroi tur hfc otJi pcrc,linlll i"tt,s mocibus.fi enim diec magis.aur nunus, pcrutrrcrccur p"»uo!tdem h.ccordinacio,auceil'ccaliaordii'.atio,&nunitius horum motuutn lih. dc' luba aut eft dc nccctsitaccad ttfe eius,quod cft hic.auc ad bcnc ttlt. Et iioc <?>bis -.10.4. totuinnoexpecceshicdeclaraiidcmortrariue. li auccm iucns cx ho- J » t "iitu»usdemonltracionis,fpeculare dc hls iu locis (uis. & audi hic fet vidcconu! mones, qui func tnagis fuffacicncesfermonibusiftorum:&, li nonfejS Zim. ccnnc ce adipifci vericacem.faaenc camen ce adipifct uomimum cogi*
cationis,qux mouebit cead habendum vericaccm in fpcculaJo ui lcte ■ , l( «{"'ufj tiis.Namconfidcra tpquilibct orbisorbmm ca-lefhum cit \ u:tns:qrn { jJo'i Co" iunchabenccscorporadecerminacx menfurx.&figura:, & luouentur , poti Caelc. cxfeex partibus dcccrminacis,non cxquacunq, dv.Si oninc/juodeft itium. tale,eft viuens ncccflario.f.nos , cum videmus corpus deccrminatK ] quanticatis,& qualitatis moucri in loco cx fca parct dtterminara, nom propteraliquidabexcra.nccex quacunque parcc cx patcibus, & mouccur limul ad duas parces oppofitas,feiicenciabinius dccihuc q> lic vi ucns.Dixiinus autcm non propccraliquidab excra, quonia ferrii m« uecurad magnc%m,citm occurric ci magnes ab cxtra , ac cciani quia nioucturadeamaquahbctparceparcium Ec, cum vcnticacum fucrit hoc,ergocorporaca«leftiihabcn; loca, quarfuntpoli naturalitcr: H • impofsibilecrt vc finc pali prarccr illa loca. ficucanimaha , qux funt luc, habencmcmbrapropnainlous piopriiseorpor;s,6: m coruopciacioiubuspropriis,&impoisibileett vc tincin aliis loas coru, ucttt \i
mbra motus.qusr funt in locis dcccrminatis animalis.poli auc funt -inuli circulari in gradu horuni membrorii,f.cj> funt mebra nio- 'n*m.EcnullacftdirTercnciain hocintcranimalia rocundi corporis, Ecc«qSoc{ '"nonrocundijnifigj ifta mcmbra dirrerunt inanimali non rocundo lum dicatut
\: aliquis dixcriccj>hic motusi hacfpccieanimalis.i.que eft hic, pofrbilcfil vc fit inquocunquelocoeius,& cj> lit io loco , vbi eft inalia ' jea!,i„ialium,eftdcndcndum:quoniamdacumcftomni aniniai^ocumfieriinlocisconucnientibusnatui-eillius animalis, auc in toootaHj&in alio non poteft fien mocus llhus animalis : ficeftdifpo <: io ii"» diucrlitatc corporum coeleft jum in locis polorum ex eis.nani
roora oeleftia non 1'unc eadem fpecic, plura vcro numero , fed funt £f^fpccic,vcindiuiduaanimaliumdiucrforum,lictc non repena- Jggg^g|g SfiUiusftccieinifi vnuniindiuiduumtancum.Echxce.ideitfpofio eajcm rpc. 3 u3. dicitur in refponfione.quarccctli moucncur ad parccsdiuer- Jdtm iib. c.e uVnani cx co,c|> func animalia, ncccfletrt vt moueantur ex parcibus ™ V;.'wmi,utis,iicuteft in dextro,& finiltro.&ance.&rctro.qux funt ^^,, Jrticsdaemiinacx in motu animalis.nifi cj> funt diuerfa in animali- 49.ri C9.C-6. Lsdiucrlisrig'.ira,&potencia,&fuiKiliucrfa m corponbus ca-lciti- Vidccocra. 1, ,s poteiitia.& idco pofuit Ari.q, 111 calo lic dcxcrum , & linirtrunv antc & retro,& furlum,& deorfum.Diucrficas autem corporum cct- ■ A,'um jn nartibus mocuum cft,quia dirterunc fpectc:& clt quid pro-
\ m t.js i.o> ditTera c fpecics corii propctr diucrlicacc parci u motuuni Lrum.Ecconlidcracorpuscotlcfteprimuclleviuiaial ,cui dcccrmi- C°'P»| <~ njuicnaturaliialeuadnccclsitatcni.leuadbenecflcvtmoueatur k- ammJ|. Vicundunio;sp.ircesfuas vnomocuab orieneo in occidcns:aJii vcroor- ^£ iulta dibrs dfwrir.mauicnacuracorfi.vtnioucancurconcra hunc mocum.& fp. j. & »• parsorbiscwiis.quamcicccrminauitnatura.clcmtlior oibus parri- ^"' ^i'71* bus ciihicorbis fueric mclioroninibusoibibus,& cotismeliusmobilibus oportct, vt (it ci pars melior.Et hoc totum dtdaratu cft hic modorhctorico:inlocis autem propriis dcdaratum cft dcmonftratiue. ficrgo dilexeristHecx hoibus dcmonltrationis, pcrquireca mioco propno.Et.cum lciucris hoc.non erit tibi difricile dtbilitare rationcs, quibusrocinacuscil Ajg.cufuerintduomotusdiucrli limilcsin copa rauoncad c|iiehbetorbeorbiucc»lcltiu,& in coparationc nd id,qcteft hic.qm apparet primo afpcctu rj> motus oricntalis pofsit elie aliis pras Krorbtmprimum,&quddmotusoccidcntalis pofsit cfle ci.& hoc (vtdixmius)eft,vt fiquis imaginatusfucritquodparsniotusin Can cro lit pars motus in hominc.& non cucnit hxc cxiftimario de Cancro,& hoie proptcr diucrlicaceni figurx in cis-euenic vero orbibuscc* icllibus,quia funt concordts in figura.& qui conlidtraucnt in aiiquo <4Ctpf4ctorum,nor.dcc!arabi:urci iucnua ews , rufi cum dcclarac»
DifputatioMetaph. ftieriteifcienria intenca in illofado , & finis iritentusin eo. Jc, cun\| non fciuent onuuno fcientiam cius.pofsibilc ctit vt ex.lhmc: cp pof. fibilc fit reperiri hoc faccum, licet fic in quacunquc figura fuent , & ,n quacunquequantitate,& quocuq; iitu paruum, & m ouacmiqucconi politioncJioc ldem cuciut L0quencib4s.de corpore ccclelh Ht o:a lilj fuiucogicacionesprimoafpec"tu,& ficuc qui opmatus tucnt hoc m fa dis.ignorat fa&a, & fa£torem,fed habct in cis opimoncs non vcias.fitL etiaivfclt difpoficio in creacis.Ec aduertc huic radici , & non acctlcreS ' in mdicando creaturas Dci.glo.pnmo afpcctu. Sc cris cx cis,de quibuifl dicicur,cu cs propeoseorii,& longc ab interioribus. Illumincc DyufjJ glo.oculos noftroslumincfcientie; fua:, &aufcrata nobis vtlanun» ignorantix.nam ipfe eft tribucnslcieuas:& nocicia opcrationu propriarumcorporumca-lcltiumcft noticiafacicntis ca, quein inlpexic , Abraam.requicfcat in pace.cum dixerit faciens ccelum, & terraiu : &, noscransferatnusadfermoncs Alga.in motibus.
A L G A Z E L.
Alt Alga.Secundum vcro confcqucns confideraturcx parccdi ucrfitatis motuum orbium:aiiquiquidcm cx oiicncc mocci dcns, & aliquiccontrn.&c.vfque ad pofsibilc eft aducrfari» afferrerationes diuerlitacis ln rtbus,& difpolitiombus.
A V E R O E S.
Alt Aucr. Non latctautcm tc Rhccoricainhoc fcimone.ej eo.quod prcccfsit.acctiaeiusrefponfio, & fp hoc tocura^ffl cius,qui non mtelligit natttras illas extclfas , & opcraciondj nobilcs,qux fiunc cx eis,8c alsimilac leicnuam Dci glo.fcicncia: hoinl Quo antect nisignorancis.Et.cum dtxit li autidixcrintdur partcs oppofitc; fujM poiiin inuS. concraria!,&quoficnt .cqualcs,dicimus cf hoccft,licuc ld, quod <uoH gonemamU tllr>cpante,& poil inniucntionemundi iimtconcraria, & quo poniiiil C01"ra' tural'similatioeorum.Idaut,quodcxiftimaueiunt, cplit notumdfl fimilitudincmhorarumdiucrlarumincomparationead pofsibilitgH temefiendi,& adomnecongruum, quoJ imaginatur poiitio uus.ufl clfe,& ficctiam eft nota xqualitas diipofirionum, & iituum & locorum,& partiumincomparationcadcongruucijilludeft fcrmomani fefticrroriscxfe.nam.licoceflumfuerit tp pofsibilitas cfic hominisj & pnuationis fit aequalitcr m materia,cx qua cau fatus eit homo, & cf hocfitrarioadprobandurorp fic indinansfaciescife|, & nopiiuatio-r Ncmo p5« nem,tunc non cft pofsibile imaginaricp pofsibilitas videndi, & non partei jTo vidcncl1 ipfius ocu'1 fic «qualicer.nam nemo poteft poncrc quod par- Et£ um°j.}0 tesoppofita:lint.vqua!es,fcddcbecponcrcqiioJrccipicsca dtindif» \ reis, fercns,& fequuntur ex eis opcrauones inditicrenccs.Sc lic ancc,& poit
-fnntfimilia^exeoquddhoceftanrc.bocvero poft, poftibileeft mtn vt ponaturo/ finc fimUia.circa iwpcioncm eflc. Arfaraen hoc ' u,nnoneitverum.namcjUO(iin cft oppoficis, cflcntialitcr cft, vt phjiofophl ^jnicntiacorumiincdiucrCaicpautcm rtcipicnsadionem corrarto- non tcnent m fic vnum in vna hora hoceit impofsibile. Philofophi autem non pofsibiliute
frfUncntroCill,,lit:,temc,rerci' &.r""atic"is *qualicerm vnahora. f-Jttnipuspoisibilitatiscfleeftaliudatcmporcpriuanonis, & hora tqua|j,„ ,„
uJcoscftcondiciorequifitaininnouacioneeius,quod innouatur, vnahota, &jn corruptione cius,quod corrumpitur. Si autem cflcc ccmpus pof- C bilitatis cflerci1& tcmpuspriuationis idcm,i.in matcria reipropin-
m crit cflc cius coi ruptio pofsibilitatis priuationis eius; & crit pof- ?bil'itas tfl"c,& priuationis ex parte agcntisinon autcm cx parte rccitjs_p.titlco,quiconatuseftex hac via affirmare agens cft fermo Fuflicicns.ramcn cft rhctoricus,& topicus, non dcmonftratiuus: liccc
xiitiniacum fuerit in Alfarabio,& Auiccnna cp ipfi protcflcrinc hac jviphanbl» c' jprobanJumt]ii6domnisaftiohabeatagtns:&tft via,quanon & Auie. in
;UtotAn^u,:&proft,ftorccuti/unc »«14».^»*«« '°- ?cid,ph?l0:
«.ucntcsnoftrj-gtntis. Attamcnquoadinnouacioncm coctus apud pcri tncnteniiiinouationcmciusnonimaginaturqujdtm m co antcce- pa,hciicoi. dtn» nccf»b!:.quens.qmantcccdcns,&i'ubfequcnsin horis imagina tut incomparationcad inftans pra-icns:&, cum non fucr.-.t antecrcationcm munJi spud tos ttmpus , qucmoJo iniaginatur, vtpnccdac
Aans,p|i,m,inquocrcatuscft mundus? & non potcft dcmonftrari lorain crca;iorcmundi:qrhantcaaiitnonfucrattcmpus, auc rucrac tcrus in6nitum:& ambpbus modis non dt moftraturci hora propria, innaantmliacvoluncas.&idtohic libtrnomen proprium fili ton- P^xcetcriseft Dcflmftio firm>liciccr, non djflr^iophilofo D«>a,an. pbanJi.n3ni<]uodfacitadipifciinci.nibtiitcm ti cftdcftrucrc,& dcua iiarc (cntenti5s.Et,cum dixit fi autcm fuerintei pcfsibilcs racioncsdi utriiratiscum liniilkiidine.conucniunc aductfarto ratioticsdiucrfica - ci> m rcbus,& difpofitionibus.i.fi vcririeacum fueritPhilcfophisponcrcdiutrlitatc in partibus motuu.vcriricatur ct aduetfarioporcrccli ucrfitattmintcponbuscum crcdulicatefimilitudinisjncis. Accame h.rc c ft corradictio fct iidum fermone dicetis, 116 fccfidfi 1 e ipfam, cum cocedi lur proportio i n tcr partes oppofi tas, & tcn ipora dt uerfa.& hu ic contradicic ptoportio 111 hac mutationc tcmporum , & partiUm . & aducrfario cft poncrc fqualitatcm intcr cos in rationt diuerficacis,aut racionc fimilitudiiu»..quare omnia iftafunt fcrmoncs topici.
In hacfolutiont Auetrocsiria facitiptimo ponu fcnictiam vetbotum groffo inodo.fccundo ibi (quotum femenua) exponn fubnlius vetba eius, letiia ibi(fcd philofoplu refpondcnt) dcclaiai fenieniiam philofophotum &.' fapien» iiim.eV quid benr,& quid male dixit Alga. Qtiantum ad primam pattem le> ducii fenientiam eius in ducbus puntSisiquotuin fccundus ponilut ibi ( fecun« dum vero przdictor um)de pr:mo dicmdicimus nos quod fenientia botum ver» botum toncluditut in duobus:ptimum,quod ipfecoiiccdit.efl.quwt imprfs:bi« lc cft in voluauie pr-fenii.quod diftinguat tcm 1 Cu» fimilt; vuli dicete quod
Difputatio Metaph.
loqiitndo de vcltintate noftrn , quc diciturde voluntal prf fcns , cjui.1 nobijfl rnanifcftj: vctuin cfl.quoJ, G ci prefcntciiiur duo fimiha: firapliciter inipofaibM leeftdiflingiierc vnam illarum, fcilicct rcrum n fuo limili, inquamuiu liimlt, I Dclndepcnft modum.quomodo volunias ptffcns eligit porus vuum limiljg ' magis 3licro.d.& intellectus linc dubio iudicat cffcdenominaitoncm t.ilis vetg fl in agtntt primo: vult dictrt, quod licti voluntas vhum fimilium non tlig^H magis.aiiamtn uitcllccius facii csm deuoniinate eligcrt poiius vnum quaintSH tcrum:eo quia intcllcctus cft ptimo in agente.cum opctatto prcfupponat cog9H tioncm, vt Aucrrocs dcclarauit aiiftoritaie Thcmiftn'. n. MrtiphyG. corrjH Voltlfaiefl men.S. Dcbesfcire quod volunias eft cetta,&de fe illimiiata ad clfcdus fim| certa, &itli les:fed,quu ipfafequiiurcomprchciiGonera, idcocltgii effectum illum, queinH mitata de fe fibi rano Jictai,& piatfcni.it, vt Jeclarauit Atiflo. tn libro dc caufa iiioinumH aJ limilcs animalium.&.j.dc Anima:vidc(Ei quod hoc)nunc probai ifiam ptimam proH elftctus. poGtioncm:& inlendit pfoharequod Deus hoc modo prxuidcmi.i imcllectuj
cligit pcr voluntatem.ficut facu lioinims volunias, & dicit, & qui hoc nega.H rci.cffeiGcui opinaius effci.id efi.cflel 3C li diceiciur :ih aliquo quod hicnuiij fft ens inframundum.ntqut exira:quoiiiaiii omnia fi funt , a Dro cffedebhHl fed.fi Deus non agitillo mo io, nullinn tns rrii a Dto, & ptr confcqitfs appzfl rci vis primi punrii.(Bt ideo fcquiiiir)iftc texius poteft dupliciter foiimiariad . prxccdtntt, vi poffum coiicipereivno modo vi Gtfccunda ijiiu :<! probnudij volur.taicm clTc m Dco, qux rauo c!t quafi cx auctoritate amiquorura, quoi fl narrat Aurtfoes.il. Mct3phy.c01nn1en.59. quod hacc funi 111 Deo x quiuoceJ| Bt pcr confequcns funt in Dco, Vcl poteft exponi melius, quod Alga. infeil correlarium tx dictis diccns,& idco fequiiur ex hoc.quoj volwnas Jicnur m Deo.dc in hominexquiuoce:ciiius raiioncni cx diciis iaiu:ii Jiccns, licin diej. I lur fcieutia.id elt.iiiicllectns.cui lubordiuaiur voluntas, & nlus Jcnominano. pihus.quxin Dco funt:& hfc cxpoliiio eft melior. (Ki hn-c fm i vcrb.i. ) Hic " tcxius pot fxponi itcrii duobus modis. Vno moJo.Vt dicimus quoj pofiqnjn I contradixit maiori,quaf erat:duo limplicia prxfentaia vni volum.ni, non ma, gis vnum eligiiur quam altctiiimvult contradiccrc minori, qus- ctai , fid eiVe. J c"tus Dei funt Gmiles.fcilicct cfTc mimdi & non cffc mudi.&c. Jicu & hcc fiini vcrbadialcdicalia.id cft.minorcfl ficla non dcnionftrann.i: ciuus i.inon? in. j IHitt diccns.id namquc.quod cogii t.lntnm talcm dcnoniiiiaiior.cm ponrrc.viift licet appropriart quandam magis quam fuum fimilt, tft Gntdubio pofiilo, ij cft.quu ponitur volumaics horum cffe fimiirs.Cui icfpondcidicens, & lamtn nen iiiniiimmoopponuniur, quod declarat diccns: orania enim opponciuia.j, oppofita rrdiicumut ad tfVc,& ad priuacionem.idcft.aJ <.ouiraJ:/i loncin , quje forinalileriJ cfl .perfeptimo oppominiur : & oppofino grncr.alis contrjjflBJJ ctoiioruni cft (imiliindinis , id eft, poie ft faluari in fimilibus & iinic rccoiflH git folutionem diccns.paict crgo quodhoc, quod poncbat, vtJelicci.quoJ ret.1 In quas voluntas rcfpicit, funi limilcs , cfi ralfum immo funt oppoGia CDjiflfl tiadictorle: quoniam cffc .i: non clfc contradicuni: & liccft de cffe mundi, |(H non ciTceius. Et per hoc apparet folutioad maiorrm & ad minorcm, cV hic eft primus modus exponendi. Poicil exponi fecundo mojo , vi dicamni quod hic Auerrots Arguit conira Alga.cV iu conGdcta: quomain primus mo. I duscft meltorivt vidcrur,& plus confoniis vtrbisarahicis, cV orJmi prjrmif. fo, vividts. (Sccundum vcro prxdictorum. ) Nunc vull poncrc fcciiiiJum puiutum Alga, & dicii:fccundum vcro prxdictorumduorum in verbis huins tionnms cft, quod ipfe dicu fic philofophis:& ponii illuJ.qiic! loqnnui plnlo, fophisdiccns, vosfup. o philofophi opinamini quod non oponet appropnaic rtra a fuofiraiti , vult dicere.creditis non efTc Jiifercniiam 3 volumaic in tlt. ctionc alicrius, fcilicct reia fuo limili . Tunc atguii conira cos Jiccns, qiun. J «ius factus namquc clt & prodiictus a ftia C3ufa daute lihi ciVc, & piopiiamK. ] J!iiram:tuncdicit:qu3tecrgoapproptiatus fuii in ilto mojoivuli Jiccre,& n»n ftili roodo oppoftio limilitcum lit manifcftum apud vos, quoJ Jillingui aliquid a fuo limili 111 iuicllccui, aiuin conftquemu 1u1urJ.lt, lJcfi, liiniiiiuJine niia.
(jifilfum apud voj: vultdictrt, trgotxquo ntcmrtlltctusdiufnu», nee lolanias cius potcft Jiflingucre inetr duo fimilia. Cumigiiut mundusifl* % odo fartus.& lllo modo oppoliio lint fimilia, non erii produetus a pnmo mo "f. vt in tempore, necinxieriiuin: hxcfunt vetba huius honiinu. (quoiu i-°nteima-) Vultinodofubnlius exponrre vcrba rius.&ponii fecundum pun» Au» prim'o.d.i]uorum,fcilictt vcrborum in fecundo puncto dicTortim fcnicnn a tft.quod opottt t philofophos conct Jcrc t ift dc nominationtm in age nie pri «ijjppropniiite rem a fuo fimili, idelr, quod opottttconcederequod in Dto d.pottiiiu difcteiiuavniusrciafuolimili . Quod dcclarai dicens , videtur !L-,n pofsibilc inundum e(Te in aliam figutam , prxter hanc, quani modore*
ntt:& m alism quantttaitni, prxicr inatn,fcilictimaiorem vcl minorfm: Jtli iic: omniaergoluni Cmiha innaiura fui effc. Efl cigo punetui quxllio- . ,eoittr.i philofophos in hoc:quoniaui mundus, iniiuaniuin muitdus , tft poffbmsfub duohusniodisoppofins: crgonon magis fuii producTus a Deo fiue JJ |fI„0,fiue in tempore fubdifpohtioiieprxlt'iii, quam fub oppoliia. Hxc f roa atgucnJi vilftcontra Cos.ficut conrra tlicologos. (Et fi fotte, ) Inducit
fDOiilioncm philofophorum,& redarguii cos dicens: & , fi forie philofephi d ccient.quod hcc verum efTci ni ttmporibus priuaiionis mundi: vuli diccre.
Jilla potcllas 111 viroquc modo ell vcra ante rempuseffendi munJi: moJo ''""■onolTionullum fuittcmpus anteeiuscreationcm , in qiio mundus fuii fub '" « tifcauie eiinn creationcm nullum etat itmpus pnncipatius alio, quia pro ITfliofeucrraiioniiuquain fuit: vulidicerc intcmpore nouo. Scd, quia iheo»
1 1 ronunt aiue elTc mundi tcpus vcYum.vel imaginaium: ideo lunc vere fuit ftibiliiasin vtroquemodo facTionis:& atgiinicnium contra eosproccdti, n5
f° tmconirapliilolophos. (Nos refpondcinus. ) Adhuc Algazel nimur de-
2 r#opinioncm philolophorumdicens , nosrefponJemus cis, quoJcteaiio 1 11 li Snobilrort<tmpor«: vultdicere.concedoqnod cffe mundi fuitin icm
e-& JicoquoJ corfcin modo.quonobis arguunt,argucmuscis,& arguii.d.fi" J°x funt ics omntno limiles abfcnie aliqua difVcrentu, videlicct effc nifidi fub f" ma bhtfttnt, & magnitudine pnefemi,& effe fub quaniiiaie maiori vel mi noti & rtpnf » alia: pcrcodtim elr.qttare niagis fuit vnatarum ad effc quam al. r ra vidclicct magts inotns orbium tendn verfus quandam panem, quS vtrlu' conitatiani. Sltnrtutr, quia-piiticTa polorum mundi magisappropuars furruni vbi lanr, qin alihi: & dcclarai porsibiliiatcm viriufquc pariis.d.quar* lihci njqiqotduopunftadiamtiralltrrin fphxra oppolita pofsibilia lunitflc rolnn tadcm fphxraiqttarc cogimur dicere.quod appropriari diio puncrapo. loru Brwrenftneceffarioaquadatii deuoininaitoiic danie cifdcm duobus puctis ,' naiuia nolcTiT.vulidicrre a volutaic primi motoris.quxappropiiai illa pfieTa ciie p-.los:eiro conamui philofophi concederc corpora fupercf leflu ncn efTt h>-niof>cnra.& ipfi iotutn-conirariun-1 oplnaniiir.videliceiquod corpus cotleftc tfl MHM liuiplex.ct iJco reiinei limpliciorcm ftguram, fcilicct fpharricam: vult Mta fterrt.-quod aui poli funt ad voluntaicm, aui cx natura . Si ptimum, bibttut quoJfumpoli tacti a volunuic Dei: fia naiura , crgo corpora ccclefiia fom diurrfxrum naiuraruin,& pcr confcqucnsconiia philofopbos ei:& ffe ruomoJDcutniuc fe t;it im -irguuieniu conira ihcologos, f jfTum effe coira philo lophosthjc ert fcnicuiu vctbotutu Alga.in prxfato capitulo. Debei fcire, qeodTirtiisjrguimn Alga. conliflit inhoc tquoniain philofophi tuadebani-i »:uxrtiJnt,iiiia.iium jjtioc.quod clir niundi Tuiixictnu-.nioJocoira arguiiur: quoiiijui tilcpiloriim & nioiuiim cfi icmporalc , vel pofsibile fub vttoque modom icuipoir: igiiur opottri poncrtin Dco voluniaicra, quaillx lic lint^ eV iijn luh bppoiiro:& per confct|uens liabeittdicerc quod negant.(Sed ph*lo fnphi.y Aiuii]ti t hanc panc cxponam^iico^quod duo funt.qux difficultatf fa* riuui Auerroi, PrtTuum . tx qtio puneTa illa funi contingcntcr poli: quare cuc lum motitiiit mjgts vfrfus jpuncTum ,-quam vtriutb puncTum: ergo oponet. tti Ji.itc uioiuui cfitcaufjlc in, vcl diccrc lioc fubcfle volumaiiptimi ptut»
DiTputatio Metaph
eipis:&fichibftnrinteniiim. SccunJnm eft, ex quo e(Tc munji ponif TcMn. dum cius ertcntiam clTc fub Jirpoliuonc opppiiia aJ lllJm.ln qua mo.lj clt: quarc non fut '. vcl igitur cafu fuii.vc l.vt fupra,oportct rccurrere ad volunr*, tem primi:ic illa Juo tangu vis argumenti Alga=el.c\: Albcrrus octauo phy, ficorum qmli formalucr fecit hoc argumenium . Illis propoiius viJciur mihlj quod Ancriors Juo faciat:pnino prxpouit Juo, quali funJamcnM lolunonit; fecundjibi. (Ei hoc moJo refpoiiJcnJiun. ) KcfponJccaJ formaro aigumeii tjprimi.&fccundi. Quiiiiitm ad primain paticin.prlnio o.lcndit quinque cf. fe cotpora in inunJo; lccunJo ibi. Przlibatis igitut iilis. ) ponit fecuudum funJanicutiiniaJ propoliiiim eius. Dicncrgoin pnnia parte. ScJ plulofo. phi rcfpon Jeut quoJ probaium ell Jcuioiilttatiuc, quoj munJuj eit rx |uin. que corporibus.viJclicec cxcorporc ccclrlti, quoJ non ell ncquc grauc ne> quc lcuc,& qnatuor corponbus clcjncntalibus : quoruni quoJJam efi gtaue ahfoluic:vi tcrra.quat clt ceiurum omniuiu orbium. vult Jiccre ccnttum naiu. rilc,c3£ quoJJaui lcueabfolute : vu igius, oV. aha Juo clcmcnta, fcilicct aqua, & acr, qux funt huiufmodi In icfpectu, vi Jictuin ell in librocucii. (Btcau. fa.) Vult inodo darc caufam iitaium piopriecaium clcinenioiuin , cV Jicii. $C ciiifagrauttatlstcrrzcll, quia elt in maxima Jiltaniia a inotu otbiuni . Hi Jai caufam altetius.J. 6V per eomtariam cauCitn tgnis clt in fuuima Ichii.uc. Et dat caulam aliorum.d. & quiaalia duo elementa funt mtctpoliia imcttcr. ram,& ignem, ideo exillunimixia dc duabus pizdiciis ruiuris.fcilicei lcut> tate, 3l grauitaie .
C 1 hC A i s T A m patlem occurrir quzltio: quoniam omne corpus cau> fani, vcl aliquidcius.dcbeit flc iiiiiiiediatum ei, vel (ecundum fc, vcl fccun» duin aliquid fui , V17. Phylicorum colligitur , inaxinicconiincii. 10. El *t. guitutptiiutio nnlliui politiuieilcauf*. modo diltantia clt quzdam priu*. Ptimiis mo tio.cuinfit carcnna litusad coclum^crgononed caufa grauiiatis terrz. Ac$ dus raJJdi. illam quzltioncm fuiuplurcs moJi Jiccndi. piimus cll, quoj ninneJiaia ca«."
fa gtauiniis ell ftigidiiat, SeJ.quia caufa calons elt moius ccvlcllis. 1 . cat\y. tcxt. commcnio.42. idco ftigiJitas caufaiura pmiaiionc moius calcllis . dS ficgrauitasiblllifrigiJiMte. Ei quia lcunas & grau:tas fuin oppoliiz, Mco leuitas cauf.nur a calorc : & iia ignis elt leuis , quia propinqtius toclo . Cob^ cra.quoniini erTcSus pofiiiui debci caufa cfl"c pofiiiua: modo fi igidiias clt ecfe. iSus pcJiiiuus.ergo 11011 apriuatione caufatiir. Sccundo arguitur, filic:ei> govbiplus dc irigiJiMte.ibi plus dc giauiiatc: fed plusaqua eft ftigida,.cj3 lena.vt 1. Jcgencraiione capuut: crgo crit grauiot icrra, conira ipfum htc. AJIiuc quidam volunt defcnJcte opiiiioncm iflam , Ei dicuni Jt:o.pri.
Itnpugna. 110,
Part 5
nium ,quoJ ftigiJins clt Juplcx : ltculcalorduplcx.qiiiJ.ini 1111111 ril c.ilor l| cccJertis,& quiJain calorelemenMlis.vi 1- ■Mci.iphy.comiiienio. 1 j. & intilB lubftinn.i orbis habeiur, iia Juplex eft frigiJiias : quxJ nn caic iiis, & quj. dam clcmenialis.prinia opponuur ad calorem coclcftcm, frcuiula caloti cle. tnentaii . hzc dntinctio colligitur. :.cccli. cominen. 101 . Sccundo Jicum, uuoJ quia ItigiJiias cotleltis caufaitir cx priuanonc caufarum calidotu.n.ideo Siciiut quod frigijitas cocleltis inhil aliud elt, nilT priuaiiocaloris, 11011 quodj cifcrrum poliiiiuim ponat, fednnium priuationetn ciloris, til cnim terrj :tt|m frjgidiol llta frigidnate, quia pluspilii.ua calote tiOeltis corporis: eo quia aqua cil pioptnquior cuelo.Sc caulis calcfactioiiis. frigidiias autem clcincinl clt cifertus poiitiuus, ficui & c.ilor . liiis h.ihitis,ad primuni Jicii.quod fiigiJiiasclcmcnti clt effcftus polinuui , & iftius caufa efi pofinuj , vidi, cetut : fed ftigidiias ccclcilis 11011 clt nili fola pfiuano ciloris , Si illius cau. fa ell priuatiila, fcilicei carenfia caufarum calchciciwium . AJ fccunJam patet foluiio : quoniam In aqua eft, fcilicct plus tlc ftigiJu.iic elcincim, noii aiucin corlcitis . ScJ aJhuc cgo 11011 pofTum bcne niiclligrre loluiioneni ifiam: quia nihil habcrcc Aucrro. quoniam, (i trigiJuis, Jc qua loqui. tur.clt ccclcltis, cuncnon babcicc imcnmni : quonain , vi Jicunt, illa cltfal*
Prima .
« ncinario caloris formalire r, & potentialifcr priuatio caufarum caloris.mo Jo jreuiiur, vt prius tquoniam graii:riseliefTe<4uspoiitiuus. & ttigidiias caufa.clS fll9 priuanuUro:ergo.vtpiius,illj non rrtt caufa giauitatis . Ad hocdtcitquijm inens fccius l-.iJiif.quod fonc, licui apud Aiirrio.conccdiiur duplex Irigi- Pofitioalil. di,is,iiaduplexgrauftas,cuiusprimf r ft c-iufa fngidita» o lcrtis.et tccundacau fafccuiulf.A; licui frigiditascclcfliseit fola ptiuanocaJoris, ita graunas cf lcliis ct t fola ptiuano lcuitans. Ad formarn Jiccbjt.quoJ fiigiJitisilla noli cil ciufi cntis pofiiiui, fcJ priuitioiiistiiiiuin. Sed aJhuc dubito : quoniam aqua Itnpugnatio jpud ifios frigiditate elemctali eft frigtJior tcrra : crgo gr.iuitatc clcrocntali etu otautoriconfcqucmia patct:quoniaiu,vbi erir plus dc cauf.i naiurali naturalitri jgcnte.cnt plusdc etfctSu natutali uaiuraliicr caufaio-.cdfequcns eft caiiitaioum philofophiam.oV maximc contta Aiicrto. hic. Sccundo, li lic:rnnc darur ,iu lcuitas poliiiua in corporc igneocxificns: quoniam ibi*opponiiiir lcui. . tas gtauitati.-confcquens eft noium , cV noiuluni coiiccfliim ab ali<|UO. Alncr Pontto quojicuni ahj.cV cft fecundusmodusdiccndi , fcilicci quod vna launtm eft ftigtdi- rundam, fjtfcillCft rlenienti.quf cft ptiuatio caloris , idi ft ret priuaucalorc.voluni.n» nuoJ J"0 Jicai.fc.licrt qualuiiein illam,i;uf rfi irigiditat.cV carrntiam calotts: r volunt quod . quta hfc frigiditas nonrfi inieuiaa naiura, idco caiifiiurpcr jccidcnsa corporibus cf lcftibus:ncc iuconiicnirquoJ priuatio fit caufa efVeCtus poliiiui p« acciJens: cV Jicuni.qnoJ ifta frigidiiis cll matorin trrri, quaro in jqiia propiercaufam Aiierr.iuc 6V.l.Cf li.com inru.i oi.cV quando Jicttur.z.pe* tiht r.aqui cll prinuim frigiJotuin:intrll gunt quo ad fcnfiim i:ofltum:quoniaiii p|us niuMiur a frigiduarc aquc ptopict iiicotifurtudircin, tjium ab illa tcrrf :8S noc tangitur ptimo phyfT . Hts babuis .paict foluiio qucfti>nts. volunt ciiim ouoJ tcrra cft grautor, quia frigidior:cft auicm frigidior , quia plus difiat a corpeiihuscclcfitbiis pcr moium calefacie:'iihus. HicmcJus.licetfumatiira Tho Irnpuenatio •ma.t .C< li.alta.Bea pcccJt apuJ mc:quoniam non vidctur vcrum,qnod frigiJttas B nonimendifur a niiiira.-quoiiiam illud. pcr quod confliiuitur in elTccorpuj ne* ceiTrriifn in mundo.eft intcntum pcr fc a natuta: frd pcr fuyi Jitncm conftitut* ihi tncfTc tcrraiergo, 6Vc. Sccundo, illud, quod cft caufa epcraiionis naturf , Ulntentum aiiaiuri.frigidttisrfthuiufinodi.rftcntn: ciula Itigefac" :onis,qii(: •Aoperatio plufqujm naiuralis .alia argumenia contra hoc rcti^t m libro de fubfianiii oibis. SccuuJum.iii quo pcccat,efl:quoniam omncs firc concordcs funtiu hocqnoJ aqua cft frigidiortetra. citcnimtgnif pntnocaliJus , acrpri. mo liuiniJtis.aquaptimofrigida.cV terra primo l*cca:vt dicit phtlofophus fecun Jo Jc gcurriiioneicV ceriuin eft , quoJ non fquiiiocat Je ly primoin tftoorJi. ne. £t rtiaru Jcclaratuiu eft ,quod n.-n poicft ordo clemcntoruiii alitcr cfTe. ibi» dcm viJe.quontam clTri longum. Idco ad quf ftioncm ift ili videiut mihi cfTe dicrndum.quo d folj frigidias non fii caufa grauitaiis:quoniaui, tunc aqua effet griui' r:ntc fola ficciias:quoniam,tunc igntt cfTci gtauis.immo griuior aqua ad micus. dico rrgo quoJ frigiditas cft caufa fub ccrto eradu commixiionis ad fic n - . cititem. Vmlc, ficut colotrs cxircmi funt caufa incdiorttm fuh cenis proponio- Ponriop'0' fithus.iiJ ftigiditas eft caufa giauitaiis, ptoui cft cum ccrta propcrnone ad licci E51 ^*. • uiciii. Scd dicei,qiiate ficcitas non cft caufa gtaiiii.itis fub cena ( ropottione IJubtfano. ad Mgiditatem, ficutccontra? Iam appaict folutio:quoniarn tlla non cft dc qua Solutto. litjtibiis artiuis.iicui ftigidiiasiideo pctius illudatiriburnir frigidilati.quamBCcu.nt. Coutra adhuc, quoniam, fi liigidiias cft caufa grauitatis lub ilia prcpor Hcpltca, lionc,caliditas non poicrtt efTc caufa lcuitatis fub altqua alia , quomcJocunque propottionr aJ liccuaiem ciufJcm fpccici. KefponJeo.quod.licui matcria cft Solutto, vna nuincfo omnium fubdiuctfis Jifpoliiionihus, ita ficcitas cft vna fpccie am bamm fub dtucrlis ptoportionibus:cV fic negaiur confcquentia. Ad itguroen ■um iiioJo. aj primum pairt Ibluiio.pnuaiio enim motus.feu corpuscfleltc non cflcaufa grauiratis.fcd concaufa conconiuans , fcdcaufa eft, vtdixt. AdfccunJum Jiccndum , vt pfius, quod Auetto . non tciign caufjm grauttatistcrrf, feJconcouiuausilUiu caufam: cV£c uuclligitur Jictum cius m fccundo cxlt, tValtpi,
8'f'vriA o^VAttTto principalirer eflcirca eiftnrnta mtdll. lii fj c nnn ta rfTe mixta tx dhabos n.Muris vbIi dict rt , fcilrcr t quodlibct tli mixtum tx grauiiaic & leuiiate ntodo. Hoc non vidctur verutn:qnonum quodlibet rle. mtntum eft xqtie fimplcx , ficut & altcrnnt . vt.4,.cxli declaratum ert , & phi. lofophus in ommhiis locis ponit tanquam inanifcfimn , quaiuor clfecorpora hmplicia genrrabilu & corruptibilta : ergo diftunt Aucrro . pitiiurdifliculta»
Pefirioquo rem , Oirca iftam quf (lionrtn brcmtcr qliidam tnri diciint quaiuor clfc qua.
lundarn, litatesfenfibilci.&duas motiuas in corporibus limplictbus. vohjiitemm quod' ignis lit fummc lcuis , terra fuinmc grauis , aer lit compoliius cx graunatc Sc Icuitate . plus tamenex leuiiate , aqua eodem inodotx lcuiiaic dl grauitatc, Hett plos.de graitiiait, voliinicnnn quod.licitt apad Autr. color mtdius non efl cfrcnnalttcr & fealncr , niii cxitcmi fub ccria proportioiie , iia huiufmo. , di qu.ibiatcs mrdif funt qualiutes cxiremc fub ccrns propornonihus diurrlist &, Ircui color incdius diltert fpccic abexiremisper accrdciiru.na & huiiifmo.' di mrdtx qiulitates dtfFerunt fpecie ab cxireims. Qualitas eVgo rnotma acrit non cll nilt graiiitas,& tcuitat rcftactf ad ccrtum inotuin frartionij . Kt litnili. . terrtiam qualius inotiua aqde: cV hanc opimoiiem accipium ab Auer .prnno «rli.commcn.i7.&.4.cxli.commcn.it5.&.2c>.& pro cis fjcii inultum vcrbnrri Aiicr . hic.d.& qtrta aliaduo clcmcnia uncrpoliia funi intei terram & igncm, g. nitxuexiltmif dediiahui prfdiftisnariirisrcixe, quomodoapcite, & mintreite lanjii hunc modum.Et pcr hoc ad primuui.dice nauiii cnim quoJlibct efTc cque umplex in fubftintia , non autcin in qiialiutibcs : & .eiiam licci illa qualnai tnonua litcompofita^quiaiamcii compolino illa non diuerliticat operaiioucin tllius.potcft & dcbct compuuri tanquam liinplex : & lic poiell laluari difium
Impugnatio Aurrro. ponirailramopiiiioncmcll folitum argai lrc:ctiiusltbct inoius&opc.
ratioms OmplidCClufa piincfpalis , & iiillriiuTcittaiis dcbct , vt fic , cflc lim. plcx. hxc propoliiiodcclaraturin pritno cxli , pcrtotam fccandam fiimmaim fcd moiusclememj efi limplcx opctatio & limplcx aftust crgocaufa prmcipi. lis, fcilicet iittiira clcmenii,& niltrumciiulii , fcilicetqtnliias inoiiua dcb.-i ti cire litnplicia. Setumlo.iiiquocuaquccorpore fuiupluns qualnaics moii ixjj mottrsclt fctnper ac|Mtitaic dominantc, vt Aucrro. dcclarat prlmo carli.com.. mrn.7. Cum igitur fu elemriitis medrjs fini tlrxplures moiiuf qnalit.Ttei.mo. rus illorum cnt a dominioqtialitans ciotiiiiumu: & lic inoiuselcmentorum ttit, licut moius corporum mixiorum : cnrus eontrariiiiii dicii Aucr. Tcriio ataui. ttn ,&fuppono ptiinoqiiod quttiurej tlementotum fuiit intcniibtlcs &~ro: intfsibilcs fecundurn mtculioncm &tenrifsloucm formx fubflamulis . Cilicra apud Aucr. 5. carh cominen . 67 . & hoc clt verum tam dc aftiuis crJ.nn monj. ' nis: qiioniain motiux feqtiHniutafiiuas. Timc arguo 111 quociiitqiic elt form» F fubftaiitialr? elcmcniorum fubclle intenfo & perfrfio , ibi cli qualuas tam afti. ~ ua quam motiui pcrfcfta fub cllc inicnfo , vt cx fuppofito appatct: ftd 111 cor. poribus mcdijt formc fuhlianiialcs fiini pctfcrtf , & fub clTciuienfo : crgo.vt prius. Qttatto itgimur, cum qu.iliiatcs moiiuxapu.l Arillo. 4. cxh caufenior ab actiiiis : a qaociiifaniur huiufmodi quaJiraicM ergo, & lidc:ur rtcemia riru gcndi.aut vnus crFcftushabcbitcaufasdiuerfarum tanonuin, aui ett'cc?as ctiifl. nc canfa propru & per f< : & 110I0 dcduccic confijqnenitam : fcd tti confidera,
Pofltio co. Propttriita. quxcgofcci, & mulualta antiqua argumcnta , coiimiunisopiino
inuins, clt.quod qualiuies moiiuf frtirt quatuor fpcctc,& numcro diuctff 111 corporibu* fpecic & nuiucrodiucrlis, & qtiodqufltbet illatuut litfcbvife inrcufotn pro. ptio elcmenra , vcrbi gratu , qludiui motiua icrrf in e.t f It fub ctfc iittenfo : & qualitas mottua aquc in ea cfl ftfb clle intenfo : & lic grauttasacpif , & grauitaa tcrtf rtmtdiuerfarum fpecierum.licui leuitaiatris , & leuitaiignis:& licut tltc tjualitatcs funt fpccie diuerfx.ita & motus illi funidiuerli in fpfcic , propici di utrliiatcm tcrmtnoru adquos. bcd-pro dlfto Auerro.dcbcHfcirc.quod mixiio, ruando capiiur, prout elt alteratorum vnio , vt tn rinc pnmi pctihciiticmai di'. c*im> ewcouandoq; , prourcft denonrmatiofecundiim diucifotum raiioncm,& rcfpectir. dtucrfos; lic ut propofito:quia gtauii.cs tili aqu£ dicuur dcotlum icrpc
Prima . ?o
A Aa fgnl«, cY ae ris . i Ju> dicitur grauitas:&: qu.a icrpea.t ferrf elt rutrum, iJeo di.
c. iur leuit.is.3i : i deo vocatur aggreeatum propter refpectus diuetfot , & fic Je le mt.ite JicaturiSi iJeo in tcrraeftgrauitas in ri.mmo.idrft limpl.citer Si leuiiat fecun Juin dcnoininationcm,& fic Je tlla ignis, 8i fic ftiisfit argumeniit pro 8i tonira.Sc d.ftis Auerro . qitf yidcntiir rcpugnare . Quiaramen ptima opinio Solutio ar. ff pc eft hahlia pro vcra . & v.detor Simpl.c.j plane quarto cf li , vt ibidein dc. o,,mf totum claraui. Ad argumenta contra illam diccndum primo.quod aliquod efft coro- cotn rr.mS polttum Contlaglt dupliciier. vno modo in ratione clTcudi: Si fic omne ens rep.1. Op".„io ,cm ratumamateria&fubicaod.ciiurGmplcx.&percoiiitarmm ci.sin maicria
dicmit compofiium . Sccundo modo aliquid rjfcftur compofitum in raiioiie, principi|:eoquia pro vno eucuiii concurtunt principia d.uerrarum r-tonum & pcrcontfaruni fimplex m raiioncprtncipij cni , quod pro vno cfTcriii cori. turr.t fecundum rnarn rationem. Ad fot mam argumcnti dico: qnod illa maior
d. bci intelligi dc l.mplici vc! 111 raiione clTendi, vcl in t.nione prlnctpia,idt:& fiC uuclligendo maiotem.negatur minor:q„onia.ii vt fic. licct ille duar qualna. tei BtM compol.tf tnuiccro . qu.a tamen 111 ratione ptincipii aion componuniut. ideodchentdic.fi.nptex. Adfccundam d.cerer illa opinro , quodan.eccJcm jcbct intel ligi vhi funt plurej qaalltitci , & rubrationc cfTcii.li . i rubratione priiicipiaiuli.moJoinpropofironcgaruriaiiior. ftmt enira ratione refractionil reJ ictaad viiainratiouempriiicipii, & lic inrelligffur J.Viuni Auerro . primo e{|i. AJ icriiani.licetmihiroliiiiofueriivalJeJifrtcilisRo.icni» vbidifpUn ... hanc opmionem , ati.imci, dixjquod qualifai moifua dicnur 'd„oh,:S mo. d.s v.1.1. Aut fn ranonc ejjc.idi . & fic ih. funt plures qualiratrj remim» 6c tefraftf ceria proporiione, vt dixi. aut ra.ionc proportionis. 8i fic illx du* qua. il.atcsdebciitdicivnaqual...is,proqu.intocetia proportionc fumrcdacia aj nticoiem vnius princtp.i mo.iui . Si ifta qualins cfl inienfibiiij Si remifsihilii fccundum i.uc..fionem& ren.ifsioncm forma? fuhiiamial.s . eo quia remifTa (onua fuhftantialt , reniiniiur propottio illa , quc cft alicuius latituJinis & fic ranaiur vclocirajad imra vnnatem qualiiaiij mof uat, pro i.uamo rcmanct la. titmlo proporiiomsapriiicipioreinirsionisforma: vfquc ad fincm & ficdefcn. (,,.. hanc opinionem in fcholis mcis Paduar mulioiicns. Cpinionctn iftam 8t ,lu a.gun.enia ftripfi al b. . Sc fclui al.bi. ( V nde . (I corpus ) H.c infcri c'o7. ttlir.ciiccefs.tatemcorporis cf leflis primo exdiff.s . rccundoibi. (Prcierca, ,nii.idus) prohat illud a pr.ncipali intenlo . Dicn crgo . vnJc id cft <iun icr. rarffrigida nt.one diftinti, admotum cfli . & iguiscal.dusta.ionepropia. qmot.s. fc.|u.,„r quod.l, corpiuorblculaie i,cn cfTet , nulla Klaruni naiuiafum eflcl . « exponit. J.nequc futrum , ncquc Jcorn.m clTct natural..cr : vult J.ccre
C „u||u,ncorri,s na,unli.cf Jcorftim locarc.t , ncqi.c rclariue, ncquc motus ele. n,cntof..m fic fc habcrc: vulf dicere.lic quod v.u.s c.Tct a J conciuura.altct ad op pel„..,npu,.ctu,n , vtd.fluu.cft. Sed efl quf ftio: luc cpnclulio pcr q„cm lo. Dubitaii.. cun, K.,e,:ex quo diAam rft ,||3m d.ft.mnam non cirJ ..itconconmamcra Ke s."SSL fcomlcur.liuod ,b. prc d,cat..r clfe mulnplcx locus , fc.licct a cauft ab du, |«er Inlif remr.a c.ifi,. & raultij.ilijs. A caufa. quon.am. cf lum . & S caufagcncruns. & efl ca,.ra agc.s co,.rer„a„s, tk cft forma rcfpeflu elc.nento. lum.vt pa.e, pr.mo mc.coro:uu.,AV: eft tin.s. i lic cft .b. locus caufr & n M y^ZT'' f"r',t'J',s-;i"°"i-1m d"Su,n trt 1»oJ, fi cft tetia Sia„is, opoxfe ^0,0 J ^ T PO'C'1 nT' fr,?"1•, "r"' ^nconuiutui cfTe d.flanum
amoiucfli , & etiain cft loc. •. :. c.ifi. , Si tu im.notjrc ibi. (Ptfterca uiiimlus)
llvnir^ r''' 1uod '«l-wr aJ hoc v. al.uj fi. II-
«lium.cc ft.i..s rubdi.ncnfiou.bus tetm.,.a..s. Scd co.-puscclcfte eii nccciraiia .d hoc v, niundus habc, cfTe ffnttum.ergo.^c.huius u.igi, p,^™
cit ur lua naiut.i,& de ipfo circu.iu eft ab vna fupeiHcie. fup. coiucuium ruil
^S^T: ' Td "tp"' tf IC"' Cli »«^a,,u„ ad c«i
•.uau, d. iwuuo, .i,u,cu,0iu.n,&,o»u. auudi. Demde ung.i yim o.»,oii.,d,
Dubl.atio Solucio.
(quarc huiufmodl ra.ionc) htc inferi c°"""'" " " clcnlcn,a . quf mundu. modi rJuione cpot.c.cjuod ^J^t^^^^n,'^,,^ infe.iordidiurpr.n.0 rWtorur. I. ^",',7^ corrcir,. ..„,. dicere
quo&xtr.corpusoaauumeratva» «w Dora cxleftia , ad quc lermmaniur elemenca . vt dicruro cfl. Mun.s ^'*tm ^'»,,,7, _h Alexni *orimo cxli.Vr Teferi Simpljcns, co quia ib. p, ccll filc .nos.
ipftnn ... pleno , ergoin vacuo . Secundo argueha:, v. na ra,*i M W£ commen.% ^"jr.rco^T^ie^rei^ Z «_ .
optimam vicani Jucc.uia. vi du.c pnmo «''•"" "'' ^
p.iyH. Adqujltioneu. i A _„, vtnartat.4 phy. .ointm....) i.tp mo c.li. commen.4.d.ccbat enm . A. empa. vni u •* > J fc -umJ,im co.pi» fplif,.o,m,_- corpw «a™Jgy 1 ^ „on cr ,„„,., < „.
innfecum.rcc.11m autcm T.o.i 11 ,i '„'({.„,-- „| vj^iiiim.i.rqi.c ad piciium, quoJ cxlra fe.cU iJeo corpus c* efte nonl Kmrut . .1 1 . £
eonuneri, v.duit J-uen.pa. <x 1.1 ■11 «ro^oniinciur, .11 cxuol.none
Tnoius.&iic "l{?0,~"'" imoddifrum llluJ ii.iclt..: ir.ir 1.1 co.poribu*iei ctis.ni 'Pnjriti* aucem c |lb.dccaufamoiuu... ai.l.nal u.n, d.ci.nc qjcnr.
&r«l«.l« & 1 ax\me oc.t:.'. pcrcc,.i.um, iupra quo, & c,,a.H = fu, Toca ur : 8l quf ftiones accdcn.cs huic : in qufrt.oue n.ca facia ... puetM
Dubiiaiio. Tli non.etgo vnum cft clcmemutn. quon,am:elemen.a .an u«g
ac d^ ,u rii ponit i» ..umcto. .,0,. taniutn quinque cru... corpora : quo.rtw
lufd.un» '
Se!utlo ad cjuf.at.ncui.
Prima. ,t
fcft, vidtnlur diue ru: & , quia corpora cxltftu non fudicinlu, ftnfu dmcrtj jdco ea con.pu.ar n,o vu ruiutaiquia y, dici. fecm.do toficorum . loquend. m ripIures.ftniienJum vipauci. Sed hccfolu-iocS Jcr. lihilis A,irt ,nY» .v! r fcicniu demonltta.iua non lonuiiur vulganbus. Pr{ icrci v dicii Au« lmfuPat- ,o cxH.etiam na.i.ram ignis eift diueriam » i«,X S X »,u" "° co^ptrlum cft. Prxierea. philofophi non n.fi fc.fumucncrun, co,Pora « P ' Ult.idiucrl.,.vtappj,ci pt,1ft,olabu.cValui.,ft,unicn,.i,cgulari.. Tandcm d,co. ciuod Auer. fccundo cfl.. commen.49.rcfpondt,. di dicTt quod mot, sccl" du.eru non dilfcum la.iquam motus .oulcs , ftd unqu.,m moius mcmbroru.u 0.MJcoom„csillt conftuuumvnummomm totalcm, cV potcft lon naiura ccVi dic. vruoWur» .otaU.licc, fin, ibi p.ura mcmbra, Sc p.u?cs mom.; "& ,u WJe nuonu/i) Auciio. rcfpondfi areumrmi* Ani -,.„„.. ,K, i .... "
" _ /T — « "«h""-« "'cinow, oc piurcs inotus: <v (u viJc
quonlam Aueifo.j.efpondei argumrmis Auiccnnf ibiJcm. (Prxdtclaratoctii quoJ e eraenu.) Hicinfcri al.ud correlariura d.cens, prfdeclarmo Jeft tai " quam Jcclaratum acopuur q, rlemcnu Cni fphf ricc ligurf , cuius raiioncn dl C.quiaambiuiuura co,po,e fph«„co. Scddub.taiur aJhuccirca idcm quo. nuf,;„rf. „un, pauloante J,ctum cl.corpora eltmtniaria coniintri , eaquia fum rectc fl Dub"lrfo' ^rr.^cconira.cofpusfphcricura. Ad hocdicit Aucrocs.a cxli.commen. Solmk ,oS.quod corpus elemcura hmiure fibi figuram fphf ricam naturaliwr crt duo. U"0" '
btisinodis: circniuli,cr^ii,fcparabili,er.&na,urali,crfeparabi.i,tr. orimo j> in,Ja „on:,,uo„lam loliun cflum l„„„a, fih, figuram fphfricara . : ftcundo m"! ^ ul^t fffc: quon.am i.Jicer elcmt.uum pofsu ftarc ful, quacunq; flguta . iian en v.°i fihi fi Mf6"" ««• <"h fP 'f nca,l,ce,pofs„ rtare fub oppofito eius . & Jcoqun no ['„'!>.":"£ „(1 ftare fub oppol.io.opor.ct v, .etminctu, pc, iiTquoJ .ITtn..al,.c, eft uVx &.&m cclum ve,um non Je.e,.n..,o nu„c elcmcma eft« figurf rotundf naturali.tr f 4 ^° al,as Juam.& d,xi.(Bt quu dirta tltmtnu) tcrtio mfcrt teriium corrcl .„ , d „ quia inotus orbiu coniinci difta elcmenta.ideo clcmema moucniur hiiicinde & proptet i Jem mifctmur oc gcierarionr s contrarif . dc corruptionts fiip.fiimi iu inJ uiduls non m fptc.cbus.l.cuidici, A,i'U.pe„hc,.,tx.com.f 6. Uci, de bferl aliu.l.d.&.l. al.quis fupctcf Icftiura moiuum cefurct , o,do ioius vniuerfl dcftrucrctur.immo, li tflcl cf lum fine motu , adhuc dcftrucrciur.aui cfTei nouui oiJo. Oi qucll.onesacc.dL-ntcs liuic quC,e in penulnmo capitulo dcfubftantu o.Ms in c:<po„„one mca . Demde i„f,„ al,uJ.d.&: pa.ei <p nullus hori ...o ruumclt li.ic nccelfcefle.i.motoribus.auiliiiebene cire.i.intcllcc.us nucdicun tut bcne cllc rnoiuum , quoniam numcus motuum cft pcr numcum uUClUeca. ,ia,um.0i addiiq. om.iu ifta «U,e probaia fu.u in fiugulis locis lam ab Ar.fto. ,,„ „„ a (u.s poftcrior.bus.^Prxlibai.s igiiur ift.s.) Cum acccp,. primun, fundamcntum. vuU modo acciperc allu J, Sc prirao cominuat fc aJ prarccdcmia.d.nre C libans igliut illis.pciiraciabimus difpuurc in obicftionibus AIj;a. cum auioriu ,ibuJ.iJeft,raiio.iibusauiciiiicisaddemonftraiioneincircunftantium id efl au. fcul.antium magis. fupcr efncacitc.quam lini dictah.iius bomiuis. Poftcomi. nuanuiirin pomi iec.mda n fimJaineniuni quod.imraodoiaiiqua.nl conclulion? d.i- dictmus <p iraaginanJum tft,<p quC libc frhf rarura fupctcxltliiun, tft vl ua.lu-cert conclulto.f.quodlibcicorpuscaelcftc fcorHira ab alico cft viuum Et piimonngit vim ratiomscus.quf ert iu ptiraa figur.i.cuius miiioicm accipii d pioui.i.quomam conrtiiuiiiircx corponbus terminaiis in fijiuta, & mciiriira'<5<: • uiouebirardc fcpl.s idcft,abmirin:cco, crgoad icrmiuaus panes. Dti„"d« acapitmaiorem.d.&quodcunq; fic lc lubet.vMeUcerqi, quando videinus corpui icrmmaium in quamiiatc, 8t qualitaic mobilc dc lcipfo „, loco ab alw.a Itrminau paric non parie cumfdam cxirmrcci rc.i.pcr pcdcs.vcl btachia vel fcarJas.velabaliquo aitrahen le .irjflm,, & cp Cmul & ftmcl mouciur adoppofilaipirics .dicendum crt diftimiiuccp talccorpus eft animaiura . ccce ,o[tut MM,&minor. Circa limitatlo,iem piopoliiionum.r.maiotis, & mmoiifdt. Oufn«, «» btifcrecp v,uuraditFcr,anoiiv.,ic„.c,p„,noraodo, quoniam omne •mcnsre VJ umti. corpus terrn.nat, quam.tans . & Lc iunui, perierminati miri^ritratVin' a imauTb t&Zi * l,e,rmui"- B ';< P°'"l «cftcrc ad „,li„,m„, , v, appa- ma ,T,ma«,L
ut itcun Jo dt amma. vbi dicuut q. ,IT igm apponaiur combuftib.ic ,„ i„fi„„L« lnlnlmM,fc
fjecundo, Teitio .
Quinto. Ritio,
Itruo c£l..commcn .© . tlfc "» ftu0) cft tnl Um« "0 ,
vW«if»™i*^ ibidem.fc.lictl «io.quon.am "2£^Jg|l«i««a" lO«n. rt7,,";m&al'um pur.cs moue.UT ab fc.Uce. d< p «g^f1^» diftetf. qooniam inan im» " ^ jb impcllelltw
eommen. 'iV ^ V efbiT»'».f"'u,n * ' cotpof um an.matotum ,1,0 ciemnfcco, .v ' '"'».„ If collirrndo ig.tur naturas ^'y ,cc,,„.ut m li* non »fCOiing..deamn^
eKaooj eft ^JEiSZ „, meniuti , Bguti "'ol ,l , mr '", panern termfe Ucc. omne cotpus W« yerfoi pattem term.n » P « P ior cft
do ">e,quan.u «>«m™ orc animal.s natu.al.tef ■ &. mcln. mibra habcn. uia poli animwi fphcruf «£" c rcm0ue»
dcinde »«'Pll™0' °nlammatun.:^ «»"6« i»'"'™ ^ „ mai i .phcricx figoblls „,0.u5 nollro. rn i ai » jjffcreniu in hoc >»'" a",,n,bus rfcrun. men, , propoi;.u.n,cV; ««fWjS ^™,r.niii quta in nofttie aoimal bus
r£,£ ° ""^Vo.iun... q.'0 »J.«a ?,» a vtr.u.e P«
bra pr£Ji.ta in „t5u,n.d: po.cna: qm vittus c-P"» . u n3bet*
g Cap...s ^^5£SS£S dlffetun. Bn.um '"^"f '^j „1, poli fuot dum [n an.mal, ^Wg n*> *onc|„lionero lam d.cta ™.'-^0 , Jirl, cfl lg4 „Uod Ifta diltete. « no > u m v ^ a ,„ ptop''». ,irnfbr,
,ttm.na.inatutal.tct,& ""''"f1" c(l VIUUm hahens '"i,,,b,aiV'roalHrr, di.SS Su-fHuehuc.quodcotpusc^
Prima. 3*
t fpcAiae, SC non naroralitrr dicnni quoJ pofsibile eft patjiu mnndi efTe in qui. hufcunque duobiu punciis fucrint in tpfa fphfra: vuli Jicere quod licut in co^< Nofa. lumna poflunt accipi illa punrta ad pUciium, tia&in cflo. E t debrs fciro QuoJettdf nuod Aurrrocs nourrprobaihancopinioncm, frdquali correlaric volu:i ha.hr, peifeftione •r canl ptotcprobata:quoniam iain dcclarauit effefimile dc Cf lo, & dcaninia. antmali», ia [jnortroprffenti . Ariftoic. enim m iecundo ccliin locoeius vfuseft ranone quiiialai, Auerrois.hic polita.fcilicet quomam.quod eft dc peifrciionc animalls,inquan. '"*'.' •" '"-'i funianimal.non rritnrgandum abanimalt cflcfti,quod eti perfectiu», & mq|> Irlji.quiay» , j honorahilius animali gencrabili : mododcclaraiuni crt huiufmodi fex diife- 't^uij, re„nas pjlTiioiiiscffcdc Tumma pcrfectionc animalis, Inquanmm animal : tdro „oii crit negandun ab animalicflcfti: & hanc lationcm voluii Simpliciusrffe jniellipcndam cx vi vcrborum Ariftot. ibiJcmconira antiquos. Sccundo .'c, hts fcite, quodlicuiin auimali prcfenti nobis fun: namralncr fcyc virmiesdi. u(rfs,fj|ieui in modo naiuraluer ei iticxiftcuies ab ipfaaninu ,iia iirquohbe» (otpote cf lcfli. V.g.eft vtnus futfuraiiacis.f.in capiie . vinusoppolria fcilicei ujoifuni in prdibus. Virtusanicrioritatis , viJclicct , antc vifum & prctiis, & viiiu» poftciioritatispoft huincros , Sc vinus dextrritatis& fiiiiftrritatis, quat fiiiutalucr funt virtuies cxiftciites 111 compoliiocx corporc ai aiiima.raiione la ,nrii aninic pmicipalitcr. quarc auicm iic funf,& non alitcr , & tot & non plu. rtSiuequr"pauciorcs , & ficdictf & nonaliicr , noncft locus pratfeiinsfpeculatioiiis.'cJ iraciatudc hocdixi, fciliect intilulato Magnilico viro Vinccnijo Quitino, P.uticio Vcncto. Sicut ergo tftf fex viiiutcs naturalcs , 3c abfoluif , ^veif animali prf fcnti.iia inanimali ahfciiti.fcilicctcflcrti cft virtus fuifuin
jeoifum.vtfuiiiduo poli.antatciicus quiJcmeftfurfum^arrticiis.ad qucm no fltjhabi:ailo,vergitdeorfum.nonqiioJi!ii puinSt funi irtf viitutes, fcdibi ha* ,,,,,! vites,& patles itcrum funt alif .f.ame &C retio , vi funi angulus mr Jieia. nsdici . & anaulus mcJicians nociis. Diciqnijcni antc notiis vcro retro. Itc iumuii" ahf diic.f.drxtruai Sc liiitftrura,& illae fiint , Jcxtrum cjuidem ortciii, bnuiiurao.uidem occtJcns:& locutus fmn l)ic linc raiuno, quoiii.iin ibi fum loctiiui valdc fubiilitcr.
Sit> ivifl tocA qufftionis, qiiaruin ptimus cft , virumqnilibclorbi* nabt3i fuispioprias dilFercntiaspolittonis , aiitotum colligaium cxomnibuc cr^ibus . i;c.u animal totum colltgamm cx nwmbrbt' Sccunda quxftto, »-iiuiiihiiiufraodi viimtet funi fjbfianiif, au uccidentia: 8c,ii fuhllantix, an feparaif. au "i matcria? Sc , li accidctuia , vtrum firrna an gcnctabilia : &hxc quiJcraquafliioinuliuin J.fiicilis cft. Pto intcllcfiu folu. quxftionis Jcbcj fcire, qiuJ huiufmodi dittcrcnrrx poliiioms portuni capi Juplicitei . V no modo r«fpeciiue,& fecundura comp.it.itionciii . SccunJo moJo abfoluic Sc natura» luei: & iicnim abfuluie Sc naiutalitcr duplicitcr: aut vniucrfilitrr rrfpc/iu wius vuuicrli , ant pariicularucr refpeclu vnius dcicrmmati corporis& ant. malis piopnj. Si fcfpeftiuc .Si:fecuiiJuincompaiatiancm,lic liini rclaiioncs cx patieponionistcrtar habitabilis rixx in toto vniuerfo, Vcrbi graib qnarlibct jwiiioiciif habuabilis, dcquarlihci ciuuas hahvt ptopiiam fiiuauonera tcfpe. ciucfli:tcl"pcciu cuiiis poiruin huiufinoJi fcx JitF.itentif polinonis afsignarc. jnatUcxempli. Suefta.vhl fum natus, habet Jextrum Cfli icfpeauorieniistrt. lius vcifus moiiies cafchaut, liniftttua vcrlus Itmm moniium Cayctx , ame in diiccio angulo Jiei , tctio in oppoliio , Jrotfum tcfpeciu moutis liini . furfn.n tefpefiu matis Lconis: Sc licui Jico Jc Suefla.iia Jico dc Padna. & Vtnenis, & Neapoli, cVc.qlibci cuim ciuitas in Cf to lubct fcx ilios tefpcctus fixos,&;. lantiocaniingiiiitos tefpcifius vaiuri rcipcctu cuiufcunqwc pottionu terrx. Scddicet, iflitcfpeciusvbi funt Cibicctiuc f J<elpondco,quod ficut colunina pe.;r;_ dicJtur dcxaa ic finiftranullo accidcnic nouo aduenicnieci , (ic nullorefpe. l<,r„ c tiii accidcnie rcali cf lo, accidcnna illa vaiiamur 111 Cf lo vananone nolira : Sc ve,Pon"°« dcuiillirefpeftusluiitfubicctiucin nobis, iti tlli rclpectus cjli fuin fuhiectiue iatena habiiabili.huius tauocft: quoniam.cum ciuttaccs innouaniut.tuDC cflo VtiJttcinouuinaliquod , cjuod non conceditui : Si ficul d;co dc potlionc t«c-
Solntio fc cudx qftio iiis.
Dubititio Solutio.
Pritira dubi u.io.
p„.oo dc eil W^^!Kl'Ue ' b.?s fiunt J.u«ff ope,a.io,.cs c.tc» i«tram..nj»
Ri «ndum oft cn.in quod Ucui : prun» « ™« £ „r „, mJj0 v. J.c. Aue,
naiuHlnct & iMoiu.c .umpi»,
fun, vna ,e».fen1cel iV^^n,m c*w Jf"„ "llu,, i licfu.u vnaresm rub.cSo. < ■ diScrOmodcpcr ^«■^^^CprtSoS" «'« J»'"r" «"I"» p,u,es au.cn in moJo . Pf°"\?umfI.^in7irw« opcrat.Ji . & corporc ckIc» Spcrat.oncs : & fic « "^C±„^on. itla.um vi.iu.um.qux unt ,pf» f.inolici pioueiuu.il Jiuerfe opet.i.ioii« " ' Sun.cnnn fub!.an.w
2, ejli lor-us. Bl per hoc falis U, '""'^* 2"* jlftum tft . cx h.s fequ.tu, ? P,».« vna in iubicAo mu w »«« « 5, elfeni l.u.uf.noJi
Smo.quod lu.« ler;.. lub.ub Ji sfi-.l.ue «on H ,„„.„ jgen, .a plut.bu, v>, Sutc.cn. w CXii lic fumptxiquon nonM nr 1 & d f
ur. quoJ ficu. nulla eft quatrcnJa eaufa. g« ^ ,pfa ... mu.ru, B nuia inicll.gcu.ia & catluro elt «>«•"■' " " fecunjum Unillrum occJcn.l Sifi, Ti .u.e.fcc.ndun. dcx.tum vn.tur "ffigfffi j,Ces rubftant.a c*l. «ll Urj, „ G quia dHmelUgemia Ue ""'"'"^fe opeaariones polTun. ab vna .mellU phci cr vn.fo.mis ... HHO.q 'on.odo ^ ,j ilU fu.t .jiioTamia cuiufi
Scnna prouemrc ln parte. ^^^«o^lroe «r.n. ...nucn.w : f.J cgo Sam raei concuire.tus qui d,.«ba . c u«op P j, , p011I h.c . I J«o Jico UKO.quod (uarefpo.ifiouo.icrt . ..« V™ *• flm,ab vn0 pullfte pe, par. aU.er.quo- non eft «»4iM",d17mXemiam porrion«m c«U. vi .He groBbl
HmjSm B»" v,rcs Hurl f «« • & iDf0 c*10 CJ"ft"","m
i,„aginab...urifcJ oporte, '"^ Cj"c[fls dluerfimode influerruion quoJfue eareBquodJam ani.nal.lje per pa ralijn, ,„,cl igcmiw ic
cefsiuc exean. ab i'«ellige.ma.f«d «xcu « " ul.cu|.u..«r . dicenJum «ft Juconlideiainanimal.prxlen X jaX fex d.ffcren.w po'...ou.s.ua«. fU„ilu«:quod ficutrefpcftu 10 uusorb . dant ^ o b)S „„, & „
Lciu cu.usl.be. iphcrx J1»1"'^^ , j,"„Ju,n ell m 10.0 eodem .nodopar. fptftu orb.s fol.s. 8t be J, «Ui». j, ., , , & ,,ct hare um app».
.fcular.ier & vniuerfal.ter: & ' '«^ Autt . lCtt|u..u« de huu.ro».
Kiexpofiaocommen.,..6.&..e. ecunu' « lnla.o e.us ... vl.UM ,
ii d.tFe.cntus e»li.& ^-VI l° 'sed Jl ue a.imu non qu.efci quojul Jifpuuuone.u. folut.o.ie vlum duo. a jmnull lenlI uoJhll
fun. «ria . qu* rac.un. ^^/^"filbi.ao d.uetf«: quarc non i.c : ftqut j„rn.od. vu.u.es fun. llululm0J. vir.u.es .equ.rere deierU
ur u. Carteiii corpore.Secundo videm»» » futfUm.al.a.qu« reqoH
dcorfuiuU lic de al.|S.qUate «»»£e«*|iSnb3 . qu« fum opctauones.lUn. ,ct non Uinoicfcani nUi ex propi.) jope» «™» e,re. A J iftam vi
fcx V.«m.u....P«r quas debeau.us arg uc l ibul =»' , v erbl gt;l,1a>hom,„e, rimam qu«ft.onem «««»^^,^22*« al.era.ion«.& mo.u augnwi ex ...bus iam fumun.ur.fc.l.ce. t « j tl„clp,um mo.us fem
n v fcscxl.btoc»!.. V«tbigta.ia.ar..c .n no *, ollll„„ ,c.,o lurnu»
fatioru qu* eft Mu«Jam al:e«a,.o pcrftA.ua P ; ^ ^ » exeo.quu non c.i pr.nc.p.um . «. M «««^ '«V lum 11101US lota,.5 . *«. M,mii.a,ur ,n ,c.ro.Jexrr«m fimil er. quu c K .u.u.aluer a dcx.rap».
Prima. 3j
j,(|jftx differentiaepoiliionijdiuerfjt, vmune fuppono. Tunc applicando A i ptapofiium:quia illi.qux funtdifperfa in natura inferiori, & per diuerfa» '",„,..•. > furapia.reperiuntur vnita tn fupctiori,& pcr vnam poirionrm fum.
njin2liDus,q> ccxumi cir umuc nomini, qui lupcr pcucm vomnur t acxrro pe. Cccla elt ft .
• S£ ininu u> lintitru pcdcm & manum circumcirca: velun roia, vidcluciii. inilc boi. .',,,[ punctum capiiis.oV: pedum, Stcut ergo,tunc dextruro cit,aq*uo inccc
* ar „... .,..., I .. H . o, 0_.'A ^ .1 1 _ 3, ......
nioius.cV anie,per quod trani]t,& ftnifttum.ad quod letminaiur , & rciro, addcxtrutn & futfura:& funi piincta fixa. fu. rain cotpore coclcfti imaginandum , fcilicct
bet quod giral rcdcundo iieium ac ma qu* nul" '*** rcuoluiiones.
Ad fccuda
\,- dcxirum cft oiiens,a quo incocpii moius circularis, angulus dici anic , pcr Jjuod iranlit.aecidens linillrum.in quodtcrminaiurangulus noctii, reiro, per oUod icdii ad dexnum : & antarr/licus & arcticus polus fuut furfum & dcor» fuin.iu quibus cccliim fixe rcuolui(ur:& tu legc de hominc imagiiiaio rcucrii in naiuiam Cccli,i.cccli,commcn. i^.Bccc igiiur quomodoad quaritiones rrfpd . dciui. Adprimam dicendumcji caufadiucrtitatis eft, quia naiuraccxli cit na. Aapnml. luiafupenor.cV nafur.1 animalis hic efl naiura infcrior:& idco quje fiim dmcr n fjhic.habeni vntriibi, vtcolligiiur.l.cotli.coramen.^z.pcr ijcin. Ad fecun- 4|jg:qac eniin dilperfas flguras requirunc hic.infupctioiipoflunt in VBI figu ,a vniri.co quia illa natura eft fupcrior,& hxcinferior. Ad icrriam iam appa Ad icuiam, rci qualiiet innotefcuni cx vna opcraiionc nnium propier cande caufani.proui tcfpcct" illius.diucrlimode concurrunt.vl vifum cft:5c bene vcrum dicju qui. dim alironomi, >p fub dexiro cocli & finilrro, & &c de alijs, iiuni diucrfx mflutiittse.& diuerfx operaiioucs.quxfuut nobis occullx: & lu vide Albrr.z, .a|j.qiiimuliuttiaduerfaturmcxopinioni, &crcdii coniradiccrc Aucrro. & Vi puio uoluii ipfum intclligcre. Sed dices adhuc.coclum fempcr inouciur.qiio Mlfiiiit ("">' panes,& ifta principia rcfpeflu xierni:& lu vide folutionem £coli.cornmen.i4.Potcftin dici pro nunc.q? funi ibi illa, pro Quanio li cctlii Dubitalim giauiitimoueiur,ficinciperei,& lieprofequitur,& teriiiinatur.Dcclatattiiii cft Soluiio. igtturquonioJo, & qualucr huiufmodi ditFcrcutie. funt in corporc cocletii, 8i proptcr quid , & fubqutbus rcfpeccibus, & ditrcrentta hec funi iam expouV Ja.redcarnusergoadlocum noftrum. ( Similiter diccndiim.) Hic vultexdi, (ta folucrequxftionem lam larcam, fcilicei an huiufmodiduFcrentix lini fu» mendzinquolibciorbedeierminaro, licui inioio vniucrfo colligaio cx oin. nibus otbibus , 8c dicii, Limilitcr rcctc diccndum in fupcrcclcfttbus corpori» V busdcipforum polis:vultdiccrc patiicularitcrdcquolibci dcterminaio orbe» C quoadpolos & alias dilfcremias poGiionis: cuiusraiioncm langii. d. eo quod coipotaorhium non func vna in fpecie, id cft.non fum vnius naiutx fpecilicx caulia in numero, unnio fummulia in fpecic, licut eft indiuiduum ammalium vniuetfaliiim; vull diccie gcnciabilium,6c ponii aliquam diftercunam Jiccnj, quiuit nou tnueniaiur dc illa fpecie nili vmiin indiuiduum 111 loia fpccie, vi pa tdpnmo cocl1.LOmn1en.90.fcd quomodolii illud, vidc infecundo capiiulo dc (iibltanua oibis : quoniam moui, q. in proptia forma , 8c foluic coniradtccio« ncm mccV z.cccli. commen.49.cV non cft opus omnia fctibcrc. (Et hoc modo rcfpondcndum.)Bi quiaiam taiSa funi fundamenia inulium bene ad propofilum.in 0J0 vuli ad formam rcfponderc: argucbaiur enim , quarc corpus ccele» ftc moueiur ad icrminaiam partcm.cVc. aui cnim hoc fuu cafu, aui fub volun» raic pnmi.vi um diccum cft,& dicii,& hoc modo icfpondeiidum cft ad qu» fitoncm: quareorbcsmoucnturaddiuerfas partcs: cui rcfpondet.d.qua|i prout Brbcsfuni animati, pertincnl vi moueaniur a pariibus icrminatis , 8c vcrlu» Itimiuaias panes, vidclicci : dcxua& liniftra, & amc& rciro: qux panc» funi moius in quibufcunquc animalibus icrminaix,& hoc tam dcclaraium fuii, (Scd indiuerfis diffcrunt.) Scd quiaiam daiaefi folutio,& dictum eft incor» poribut voclciiibut tepcnrt huiufmodidiiFcrcniiasfcxliius, & po£ilonis: \ ull Dcftruciiedc{lrua,Auci, &
Difpuratio Meranri.
m*A**u>*m dirTertntijm inttr hniulmoJim eorpnribu» e«tt «itiu. Bt gene. Q moJoljnSJrt «lltttrrn " humnnoJi JitrVreniijt
j.bil.bus & d.c..: < '" d ^ Sb«.fc1l.«. ."V«.& po,c„„ ,: quo.
«S^iS^i^SS virmtcs d.lfe-um.eo qu... I.miun. i.b. mcmb,* n.im .,, "tajj*^"^' d.ucrf^fedmcorleH.but non dirfe.unc d.ucrfarum «g™^^™ t(,: & ,u recurre iJ digrtf.ionem pe, u<!,5: m» PO«n-n nn.fi.v.
& jddi, quod huu.fnod. t ne ontaMj concludi. vin,
B' q"U ^ffieSlSlKiu^ r-?SiW*?.S« conii Jerandmn «ft. .4 TcrcludSmfc^
flfte^deft STcS ex orhibus.eft vnum inimal pe, fe.cu.us nuunc* lcfte tdeir loiumcMi.g .u btnceiTt.quoJ moue.u,. iJ eft, cuiuc »
fi. Ueindt comp»», initc «0«. * °c» ? Q * ?lbus ,llorum: vu„ & rtctlTarmm quod p»i .mo.af v n.ue rUhf ^ P„ lljls jo.
c,,e quoJ tllapouio moutt co. uc niMio fcllletI oftluom cftnohi.
^"ZTZZ SSSto debe.artribui nobilior P«.
in ruo moiu.34 rtci.o i.d. »" . nou.icr Uurca.i.noluir comed, du* Ugc.s.cu erarnu . , e«r» S ««ow omn. nohllltllcra tl
,t ph.»,qi«a non Jl'»"f^°H0^'"0u™"ru'^us: & ,u , quu ort aua fph*r»
f* ^ST^» Jt,i.onl>,a.iuc in fu,s locrs.& iJeo uo„ ...d.gc, n« & ommi ilU "'«• P'„ "'■.,„,„ .,Cl.n, V11C|C ,n,er nu.ii »bi pl.ia.trii dil.gere, Pr0b"'- Utafimfi "A V. "nm ^Jtranjln in.tr phanuUu huiu, homi. f pone.ntcllerto IUB »d iri,r,a r- imDors,bile el. quod otJo orbium fit pci
M^W&^&^Z9^*.^ v.Jes: & nm boiuue.
cfi boflumoBu»»po"«tc '" v"°'
A V E R O E S.
ATr Aka DubiutioaucemSccunckproracIicentioniseorum cft vtdicatur.vosnegatiscmananonern prouenietem aban- LZ &«m mimpoW cft vobis abtauc cofclMOneem Nam in mundo funt innouadoncs,* habcnt caulas.f. aucem .nnou, ^^nroceirerintadaJiasmnouationcs, & ftc in inhniturn.eft
SZfsibile.eritis abftue neccfs.tate conccdend. agcns , & affim Lt Vi, m in clTc ciuod ett fuftentaculum innouationum po&ibi-
A fliatproccfiiiseanim,tuneilla exttemitas erit antiquum apfum.ergo poneuadec fcciindum radiccm vertram, quin pcrmittamuscmanacio ncIn innouaci ab .-etcrno.
Vuli i:erum arguerc conira philofophos.d. Adhuc arg nendum ert fupcr phi Jofoplioruin opinionc hoc modo:vosnegatisaliquodinnouariab aiHiquocicr» no Si nos dicimus quod oporici conccdcrc hoc ncceflano: cuius ranoncm ranoil.d.niulw cmm in mundo funr noua a rcrmlnaiis caulit procederitta , & jpro» bjihoc.d.auincuacaufaniura nouis,& fic ad infiniium:aui pcrucniiiad finc. primu cft falfum.cV ab omnibus talfum ertc clt conccflunt: cuius ranoncm lan- «ii.d.5t li concedlmns liocpofsibilcefle, id cfl.coniinuc nouuin a nouo proce jlerc in inftnitum:oportci ncgare primam caufam ncceflariani cfle.ad qua ci«. „jipofsibilti reducuniur:& hoc dcclaratum cft i.Mcia.cV iunc concludit vr» riutemalteriusmembri.d.oporict (rg0 qUOd omnia noua lnfint, id eftiandcm rcJucaniuradextremiiatem,videlicetantiquum:& li liocrgo nouurn abfoluic poteft abxternoinnouarii&hatccltraiio Auiceu. & mulii loqucntcs noflrse legis vtuutur ca pro forulsima.
A V E R O E S.
Alc Auer. Si vellencPhilofophi ponere ens antiquum in ciTe propttr ens,quod mnouatur, hoc modo inftrendorationcm, lcilicet fi pofuificnt cp innouacum,in co ct> eft innouatu, cmanatabsccriio.cuncefleteisrefugiumcxonerandi le a dubitationc in hacdifputacione.Scddcbes fcirc cj> Philofophi permittunt cflc innoua tuniabinnouatoininfinitum per accidcns,cum fucrithocrciccracum in maccria comprchenfa fimta: vt cj> fit corruptio corrupti in cis condi tiorcquilica in cfle fccundi rantu.v.g.qm cft ncccfleapud eos vt homo abhoniiiiegencretur,cumconditionc,cpcorrumpatur homo pracc- Jcns,ica <p lic maccria,ex qua generccur tcrtius.vcrbi gratia >f lmagincnciirduo homines,quorum primus fecitfecundum ex mattria homi nucorrupci:&,cum fucrit homofecundus.ipfemct homopriniuscot runipitur,& racithomofecunduscx matcriaeius homincm tercium, C icerumcorrumpicurhomo lccundus, &facit ex matcria cius homo tercius hominem quartum . Nam potcrt imaginari in duabus materiis poiTe fieri afhonem m infinitum, abfquc co qudd fequatur inde fihitas.& hoc untum,quantum remanetagcns. &,cum hocaqens nonfuditciprincipium.necfinisincfle fuo,tuncha:c actionon habebic ptincipium in cflefuo,nec fincm, vt declaratum cft fuperius . Et (icaccidit imaginari in eis tempote prxtcruo, fcilicet cum priccflcnc homincm homo, qui eum recerit , & homo corruptus , & ante hominemillum homo,quieumfccerit,&homocorruptus. nam omne talc,cum fubftentatur in agenteanciquo tunceft in nacura circuli, iti quo impofsibileeiteilequidtotum. Si vcro fuerit homo 3b homine ex maceriis infinitis,& polsibileeft vtaddatut additioneinfinita, tiic eft falfumiqm eflct pofsibile reperiri matcria infinicam, & rcperirccur quiddi totum, quod no finiretunquoniam, fi tcperirctur totum finilum addicumaaUitioncinfinira,abique eo,qu6dcorrupatur aliquid
E l
DifputatioMetaph. eius,tuneeritpofsibile,vtrcpcriaturcotum,quodnon finitur: & hoc D eft.quod lam probauit Anf. m lib.Pbyfi.crgo modus, quo probaue. runt Antuiui ens anciquum,qu<3d non moucatur ommno, non ell ex parteeflc mnouatorum ab eo.in eo <f funt mnouaca, fcd meo <r funt anciquameencre. Ecconucnicnsapudeoscft.gdiicproccllus m mfi, hicum fcquatur ab ence agencc anciquo: quomam innouaciim neceue «ft vcfequaturperfcacaufainnouaca. Sed modus.quopolucriic An, tiqui.quoadcfleens aecernum vnumnumcro, abfque eo,quod recipiac aliquamfpeciemmucacionis.funcduo modi : quorum V.iuscft, quoniam inueiicrunchotefle circularc anciquum : inuenerunc enim generacionem hominis,qui rcpcritur nunc,efl'e corruptionem prscedentis,& generacionem huius corruptionem prxcedentis , & fic corru ptioncm eius,quod corrumpitur ex eis, inuenerunt efle gencrationem iubfequentis:&iiuulerunr,denecefsicatc qudd hzc mutacio anciqua fitamotorcantiquo.&motoantiquo, non mutabili cx fe, fed quod mutacurtancumin loco fccundum partes, fcilicec appropinquando g quibufdam generacis,& diftando.& hoc eritcaufa corruptioniscorru pciexcis,&generacionisgeneraci:& illud cft .corpus ccdcftc. & hoc quidcmcorpuseftens,nonmutubile:&ipfumcft caufa mnouationu expartc operationura fuarum,qux 6unc,& ipfum,cx parcccontinua tionis harum opcrationum ei.fulicet non habens pnncipium ncc hncm.eft cxcaula non habence principium.nccfiium. Sccundusaut modus,quopofucruntensanciquum , non eorporeum ommno, ncc habensmacenam,eft,quia inuencruncomniagcncra motuum dcuenircad motum in loco,& inuenerunt motum m loco deucmrcad ma bile cx fca motore pnmo.non moto omnino.ncc pcr (c, nec per acadens:linautem,rcperircnrur motores, qui moucntur , limul lnhmti: & hoccft falfum.Etoportcc vt hic pnmus motor lit xccrnus: hnaut, noneflbcprimus. Ec,cumlicfucnc, tunc omms mocusin efle deuenicad huncmocorempcrle.nonaucem pcr acddens: & clt id,quod repcricurcumomnimotoinhora.qua mouctur. Efleaucem mobile * ante motorem, vt hominem gcnerart ab homme.hoc eit pcr accidens, non pcrfe. Motorautcm.qutrcquintur m honiine a pnncipio generaticnis eius ad finem clTe eius.eft hic motor. & tic elle huius motoru requiricur in efleomnium cntium:& requintur m confcruatione corum.qux funcinccelo, &tcrra,& rehquorum.qus lunt m mcdlo.El hoc tocum non dcdaracur m hoc loco dcmonttracionc , fed fermonibus,qui func de genere huius fermonis,& func magis (uthcientes, qua fermonesadueriariiei.qui confitctur vcritatem. Et.cum dc-daratum fucric tibi hoc,non indiges eualionibus.qutbus tuetur le Alga.a quiftione^hilofophorumciicamodosdubitationum contra eos mhac difpucacione;quoniamfunc euafionesdiminut.e. nam, cum non fuenc fibi dcdaracus modus.quo pofuerunc ens xcernum m efle, non crit dcdaracusumodus euafioms eorum ex efle mnouati abscerno.K
Prim.1 .
« |,occft>''L'ut'*'x'ms> mediantceo,quodcft jtcrnum ex fc.fcdgencrabil£> & corruutibilc proptcr motus Aios particularcs.non proptcr mo- ^,,, vmuerihlem circularcm.feu mcdianteco,quodcft pafsionis a?ter nVnigencrc,f.non habens necprincipium, nectincm. Scrmo autcm Alga.refpondetpro Philofophis. Si autcm dixcrit, nosequidcm non pcganius cmanationeminnouatiabantiquo.i.quodcunqueinnouarumr'ucrit: ^ nega,Tlu^t'manationcminnouati ab antiquo,quod fic caputinnouatorumabantiquo.poftquamnon diftinguitur horain- Douaciomsabea,quefucratanccacircainclinationem modi eflendi, non ex co,rj> imaginatur hoia, ncc inftrumentum , nec conditio, ncc natura, ncc accidens, ncc taula caufarum , quc caufatahquam rem . Cuniautcm nonruerithocinnouatum prinium, ipfumpoteft cflc vc einanctabeocum innouationealtcriusrei de difpofitipnc fubiefti re opilntib.fcu aduentu horj conuenrcntis, aut eo g>currit ita hoc curfu nacurali. Et.quia rclpondiceis Alga.hac re(ponfionc,dixir,rci'pondes e,S)interrog.:tioauttn)deaduentu difpolitionis,aut;>duentuhorae,& omni,quod innouacur in co,cft conuemens,& aut procedct in infitu, siicpcrucnieradantiquuni.cx quo eritinnouatum primum. Attame nosdicunus cp hcc interrogariocft,quain intcrrogauit primo: & hcc fpccics confequtntic eft illa.quam mtulit contra eos, ad tenendum <p emanctinnouatum abjterno.&scruiarcfpondit ei refponfionibus no congruisinttrrogationi.&eftpermittcreinnouatnm ab ercrno, non auttwinnouatumpiinniin.idtorcitcrauit qireftioncm eis. Sed rcfponliolimusqueftionis cftid,^uodprccclsit"dcmodo emanationis innouari ab anciquo primo, non in co q> eft innouatum , fcd in co cj> eftctirnum,cx toipeft^ttrnum fccundum tocum >innouatum vero lecundum parres. nam omneagcns etemum apudcos, fi emanaucrit abcoiiinouatumperfe.noncftantiqiiumprimum apud cos. &aftio «us apudeosfubftentaturanriciuo primo, fcilicct aducntuscondirio q nisacrionisantiqui.tjiiodnoncltpnmum, fuftetarurantiquoprimo, eo modo.quo iuftentatur innouatum ab antiquo primo:& cft fuftencatio,que cft fccundum totum.non (ccundum parres. Deindeadduxitrefponlionem pro Philofophisin eo.quodipfeimaginatusfuitpar rim iroaginationern opinronis eorum:& cft quod non pottft imaginan innouatum ab antiquo, nifi mcdiame motu circulari, qui afsimi latur antiquo.cx co quod non habct principium,ncc fincm:& afsimilaturinnouato,quiaomnisparseiusimaginatur gencrata, & corrupta:&hicmoruscX lnnouarioncpartium ciuscnt principium innouatronuiii.&critin tjternitare vniutrfitatiseiusaAio fterna. Deinde dixitcircadubiucioncmhuic modo.quoemaiiatinnouatum abantinuoprimofecundumopinionem riulofophorum.&dixitcis, motuscirculansaiittftinnouatus.autantiquus. Siautcm eft antiquus, uuomodo pofsit c/le principium primum innouatorum? Si vcro inno uatus,tuncindigainnouante,& procedctre*in infinitum . Si vcro
Difputatio Metaph.
innouatus tunc indiect innouantc,& procedet res in infin.tum.Si ve-
nouato al.quo modomam afs.m.latur ant.quo.ex co g, cft permanet, & als.m.lacur mnouato.ex 00 <f innou.tur, D.c.mus vtrum f.t pr.n- . oPi ,m innouatorum.ex eo rp dt permanens.auc ex co 9 cft .nnouatus.S.autcmcxeocpeapcrmancns, .g.cur e.nanat al.quod innouatum cx al.quo.ex eScpeit permanens. S. veroemanat ab co , ex eo cp eft innouacus.crgo indiget co.quod fac.cc .nnouationcm & procedec l.oc in infinirum.Sc hsceft difpofiuo fermon.seius. fct cft fermo fo- , phifticus.quoniam non emanat ab eo innouatum.cx co rp efl . permancns.fcd cmanat ab co.ex co cp eft mnouatus.fed .pfe non ind.gct cau fa .nnouantc.quoniam mnouatio c.us non eft noua , fcd eft operat.o ant.qua,f.abfquepr.nc.p.o,&abfuuefinc.& neccHceft vtagcs hu.us fit aecns.antiquum:auoniam aftio anciqus cft ab agente anciquo , & ir.nouata ab agcnte innouato:motus autem incell.gitur de antH.u.tatecius.cp non"habeac pnmum, nec vltimum.& hoccft , quod intclli- « E.tur dc pcrmancncia eius.nam motus non cft pcrmanens.lcd cit fuccefsiuus.&.qu.a Alga.confukrauichoc, dix.t e.sm cuafione ab hac confequentia.cft fpccies ...duitr.e rcterata qu.bufdam qusft.on.bus Nunc Auer. vul. rcfpon Jcrc argumen.o Alga E. pnmo pom, quomodo eft „ei.ff«lumUlud?quod ccnclud..argum«nrnm.S«cunuo pon.t qualiicr illud, Scla "1 li "necelTar.um. Tcr.io decura, wrunque: paiics declarabunlur Dleft SS« "<>• 1"«"' Ph"oft'Phi roncrcn,,.J «ft conccdc.cn, qdinno uafu InQMnlS m.iouaiu.poflc proccdcre ah .nriquo.man.fcftu r(l, quod nulla, uiiu inqujmu Jeumeato euadrre,quafi dieat, quia argumc.m.m coclu
Part 6
T£*&^*™^S-M PO" u..c.nd«;n) vul, modo
fecund dccla.arc qiali.er ill.ld.qucd ncgau.,,cfl neceflar.u apud philofcphor. K lain.n d,c«n.h,m qnod ph.lofeph. concedu... procedcre ...noua.um... ^nMuWabtauou«o,iaefrenrenouoad innninimper acc.dcus & nonpcr fc v,Tam:quod Jcclarat.d.hxc cn.m eft .eplicauo.id «... luccefsw in n.aie. 7ia tcrmiia.aU nuiia.id efl.in rcbus ma.cr.al.bus, g,„erahilib..s & conupri biUbus l" oj Jeelara, dicens.Vl dicamus quod corrup.io eorrupi, fa iem d.fpo fin , eVuta «ftciTcfubfequeuMS, Vcrhi gratia. opor.c, fecundum ph.lofophum. T «uod ho.no exhominc gencre.ur.fclicc.quod prcccdeus hon.o cortuinpaiur. ?,a q uod li, ma.c.u fnbTequ""» ««•!.«««. ulffeieniii a paire & ma.ie. & conc udii poll.d.iandcm dieimus quod ... duabus ma.erqs po.cfl op.nnegene. rowpiocedere aJ innni,u.n:vul, dicere (,, accidcnialuer crd.nam. & gcnerawSJs & corruprib,libus:& nullum cx hoc .mpofs.b.lc «qau.ir: eu.us ,ai.e- ■ ic . &ra,.o h„.i«ea»|«od dumagens lii pr*fens.& fuer,, l.nc p..ne.p.o, & l ,e finc.afiu» eius Cm.liier eri, linc pr,nc,p.o,& l.ne finc: & Uc non fcquU Sffi aflu.fed in po,«ntia: & ideo m his non .nconucni. .r« ad inlinuuin. De 2 e deelara quomodo ... acc.dcn.cr ordiuai.s hoe l.t pofsiblle .&M*M „,! er 1 u ,ar..u.«mur fu lemnore p«.eruOivMel,cc, quod quando fu„ qmV T hou o. u p«c«di.tum aliushomo.qu.cumgcnc.au.., & eft homoconiu WUSriuS e.iim.quoJliciehabcquanJodeagcme anuquopc.Je,, cft dc «g
iura eirci.li,id«it,quafixi«rno.emporcpoicftfe habe,e.
C , « e a iam d.Wa .pueniSt.q. l'..mo.qa ait qd nouu po. ^ecderc ab antfql pcr aecidcs.Hoe vr falfu,n.& fonc d,,b,u:qm genc.ano v.uus ab alic. I.m 11 n ftec , v. J.AlbcT.pr.mo Me.cor.ett P fe:fcd gftat.o vn.us ab al.quo d.fs n..U infoe «II per acen».Cu Ig.iur iftc ho.no gcnl.us ... vn.us fpec.e, cu .1 o hoicge 0 ,«5« ?crg. cik pct fc,& non P« acc.dcs.l.e emnc pcr accidens .cducuu. ad
t jllqn^ P,r '"':r' '"' homo penrrjtur pct accidcni irS ifto nomlne. i qno
nrr fe giiabiruride, vrl ad quod prrfcgeiterat rcduceiur. Iti illud.quodgcnc. ,ji jliud pcr forjmc:co ergo,&c.& multa alia argumrta fcci alibl.qur qucr at, StcvNn*Qucft ocft,qro aii.qdbomogrn.iuscft cx hoiecoriupio: hoc jjlfinn rft:.|m frcuudodcgnaiione in finc.hoc no fltntG in pluribui gnarioni. hU4 iniermedijs,& fcd» iVIeiaphy.c6mc.6.drclarat ide Auct.Scciido, qm omt ,gfsnJ'uralc priui irjfmuui de vno veniiMo ad imprrfcctS, qua ad pftctS: ytftis fcdo rerihernieiiu»:cTgo.&c. Citca iftasqoncs mihi vf cffc-dicidiim. 0ai.rnrtaiio huiuihoii. V.g-Sorrisa PlJtonceft pcr accidcsmultlsmodis:pi< p,c,. »i inrer gcneia* & gcnitil non efl ordo eflennalts , vtdicit Auet.r. Phy. c5.'i; & ?.c6.4C.accidii.ii.huicgcniioqd fit poft gcnctam fccfldo efl pcr acci jfj.iirnpcrfr rcdo:ficui.n.rilibileprlmoc6tieiiit homini.& fecudo buic homt» -jjltj cfl> rat'onc penerSdi pnmo conurnii homtni, & fcdo huicjiomini : licet pprralio fiipnuio fuppoliii.ratio m opcrSdi pnmoincft natutc, vr li Auct.d. ^phy.loco eius.icttio eft pcr accidcs.qrn pot impcJiri, vt d. Aue r.in l.cJ. dc (iibflSiia crhisicatlS.n.generatur pet fc a fuo motote:qm no poi impedin, ec6. ,fa cfl Jr corpore gnahili:iftisrgirur rcfpeciibus tnbusc5fideratis, philofophj velut hmufinodi grnrrarione cflr per accidcm. Tuncadpttmam diccndu.cp «nrrJti"'"5*1' perfcillo rrfpectu.quc rangit argumrtitS primS.Similiict ent nci f»fccundo,icfp«Au,qui tangit fecundu argumeiiiS. nocnim cft lu perac» ti.lcs.vt fiipure,£t^irercpdebeaYr*duci adaliquod pcr fe: vcl forlc rrducl. tiii adH"0"* genetandi.fciiicet ad natutam commune vrriq; . Tcrno dico. tj> rftpcrfc n iiio.ri iprfiu.ciuc ungii trrrium ar£umrntS:& lic potefl fingi.q, ,rf bmiclpc''ibuseft peracctdrns.d:tribusprrfe:& (icargumfra non miliiaui, j\ J frcuiiJjm qucllloncni potcff dici.q. vno modopcr homincm cotrupiS pot jniclUS1 iJ.q"oJ vltimaic facifleft ex hominc coit«pto.-& fic fpeima poi dict hotnocorfuptus.qm fpcrma fit rx cibo.cibus rx pane.pauiscx ftumcnto, fruv jHfMtttnoi itrrJ.tcrra ex corporr hoiniiiiscortupio,& fic pouft fperma dic< homocorrupiusifto mcdo.Secundo pouft dtciip homogeueiatur ex holecoc ,„,„0 phmbusniedi]S,&hoc inrelligir ipfc.Tctnopat dici.ip tlludeft exeplfl, cuiusno requiMlurveiHatj&d. im manifrftauo.potuit rii cxcplificare in clcnil
„ 1 noluir:qrS cft uvtnaicria exemplar.dr qua non cutandS.quomodocSq;
<]j<:ai:& ticappaiet. foilad recundam qiicftionc,& adjtgumcra cius.(Srd fi ho ino ix homnie.)Hic remoun qticnda falfuni lutrllrrtS vcrbtd.en. poflcicnim dici.lihic homocx horoinc hoc gcncraiur pcr accidcns.crpo cafu: & fic pof. fci Jnl n/ homo iftc cx hoc hominc caiu geuetarur. Hunc UltcUccrfl icrnouet, d,Se |,fj homo rx homiiic gcncratur cx iiiliyiiisiiuicrijs.idrft a cafu: & ill* , niJirritr poffijniad tiilinitu augeri.id cft licip non pofsir cx lot.quin cx pluri. bus.& lic in infin.irifctBtic luiedubiofeqiiirui fallum.vr probaun Arift. in hb. Phyli.iJcft tn iple Auei.ibidcm conuadicii Auic.in 4<5.commcn. (Patet ergorx piarnulsts.)Hic vulr refforrdcrc ad vin ari/unxiiti.dicebaiui enim q> fi nouiir:< noiioccnir.Hur,tunc non pollit proban primum iniiou.ibilc rirrnii clTc.vi dictum fiwt.Ad hoc rclpondei.d.paiet crgocx prxmilsis. q- qfi anturui ponrhaiK antiquu immuiahilc.id eft aliquod f ictnum eflc, non afTiicbaiit, i J cil non prcbabam tlludcx procciTu innouaiotum abco, inquantum innouin. tur.imn.o inquantuni funt antiqui ex gcncte, inquantum vcniunt ab eo aliquo modo mcd!o:drim!c tefumil vcrnatcni.d. landrm vriuas apud eos eft , quod hic ptoccffus ad iiininiuinfiquiiurcflc anrquiagftis, id cfl tcducu ad aliqttodj agcui |tciuum, licrt nnmcdiaie a caufa noua protcdat: cuius lanoncm rangit lonouatiim ciiim dcbci pci fc imiouaii.quado a caula noua piocedtr. (Qualiicr umen.jHic excufaitc d.qualucr lariicn conari fucrum anrii]ui ponrrc vnui» eriin iniineio abarierno immuiabili aliquo , patctjctum eft a phtlofoi his Ar ■Mtuae abAnllo.3. Pliyli.& i t.Mctaphy. & idco dicn, vnde. id eft pr0. pcr iiuod, hic noneftlocusiiciandiea, quat fuutcientca dcieiminata funr Sc fit concl.idit.d. viidc nouuduui t&,<$ fuppoiiiisifiis ccU.ua efl alietcatio Al".
CUU ptulOlopu», »*
Difputatio Metapri."
Dubititio. Sm emeA hxcduofunt tangcnda. Ptimnm elt.quoniam Auerro.
refpondct ad matcriam argumemi , non tamcn mulrumad vim formas : quo. ™
niampoieftdici. nonnc motus cceli eft nouus : ifta enim hodiern:i tcuolutia
minqu.im ftiir,& lamcn proceditimmediate a corporc cctlefti xicrno. Sccurt.
dum eft, quoniam non dixit viam.qua declarautt lllud Atitto . fcilicct cicrnt.
•atcm primi . Ad primam diccndum.q» fatisrefpondit in lib. dc fubftaniia or.
bis.alramen pro mincdicoquod licet ifta dixi: mcltustameii tangetur h(C re»
fpontio in folu. fcquentit duhij. Ad feundam , illam fcihcct viam iciijjh Solulio Anftot. rcjc. commc.46. & 47>quoniam omnis multitudo gciicrabiltum dcbet
contmuari ab aliquo {terno.&fecunda via fuii tafta in vliimorcx.& xij.Mc.
1apl1yii.tcxr.commen.41.in fecunda figura ex moiu e.tcrno:& m viJe in j.cap,
de fubftaniia orbit.
AIc Alga. Secunda autem ratio eorum in hac difputationeeft, quoniam exiftimaucrunt cj> diccns mundum poftpont Dco gloriofo, & Deum glo. ptcccderc cum,vfquead,&, cum neccflc fucricanciquitas temporis,&eft prolatio mcnfurej motus, fcqui- S turantiquitas motus.&, cum fcquiturantiquitas motus.fequicuran-
tiquitas moti. ....
Hic vuli adducere arcumenrum iam modotartum. &primo inlroducit Al. ga.d. aii Alga. arguensadphilofophosdeeo.quod ncgabani, videlicetquoti' nulluminnouaiumpoicftpiocedcreabanriquo.iftaenfm fuit propolitio fun. damciualis emnium philofophorum.-deihde ponitea, qug adducit contraphi. lofophos. d. & dicit lic.motus orbium aui eft ab xterno , aut uinoiiaius, id eft bouiis. D. excqunut mcmhra.d. Si cft ab cierno, qualiier rrgopotcft ciTe prf. mum principium innouatarum c.iufarum:fi innouatus.fciliceterrectus.ergo indigei de innouara caufa,& procedcrci in infiuitum : vuli crg° diccre quod, fi motus cocli ertcr xicrnus, non polfeteflre caufaioi retum nouatum: racciautera deftrurlionem fecundi membri, quoniam manifcfta eft eius dcftruetto JSc ;in. nitfolutionc philofophorum coem.qua declarauit Auer.ti. Meiaph. co.41.4, Er.fi forie diccrent philofophl, quod quodammodo rctinct naturam aniiqui, & quodammodonaturam noui.vult dicere.quod philofophi icnenl mcJium.f.qd moiuf cccli ncc fimpliclter eft ftcrnus.ncc firoplicitcr nouus.immo teiinei naiu ram mcdiam.quoddeclarai.d.naturam vero antiqui reiinct inquanlum eft prr. _ mancns.fcilicet fempttcrnus & infiniius,& nalurain noui inquanium cominue f fit,& rcgrcditut feriatim adaftum. . .
T Cikcahoc dcbes fcirc.q, in motu cceli duo eft cdn fiderare.f. nouitaie,
In motu cct &;etcrnita!em. Eft quidem nouui in parle, proul reuolutio prf fens nunquara li duo conG fyjjjnj,. huncdiem.necvnrpcritpoftill-.crgofecundSparicpotdici nauuj. dcranda. gfj autem crctnits.prout ante hanc rcuolutionem prefmt aliera, & ante illam altrra,& (icin infiniiii:cxquibiisconficitur quoddam vniim numcroftctnurn fycceftluihergo eft quodSmodo {ternum.(Nos refpondcmiis .) Hic coniradicil illi refponGoni.d.nos refpondemus cis q> ipfc moius autcft principium rcrum innouatarum.id ell gencrabilium inquantum eft permanens.id cft oicrnus, aul inquanium innouatut coiinue,& egrcditut ad actum.td elt inquantii cli nouus, habcienlin motus duplicem rattoncin.lcilicct etctni,& nouiietgo.cum oisca» fa vninS cffcetus caufct.prout eft vnius raiionis.pctitur faris bene: vttu moiuj, corti fir c.i generabilisentis.proutcft fternus.vel prour eft nouus.Tu\c>ccqui. lur dc membrit.d.fi primo modo concedunt, id eft fi dicant quod ipfe motut, prout eft fternuj, eft caufarcrUm gcncrabilium, tunc conccdunt neccflarion» aliqutdinnouatBrab aliqua re.idcft ab aliqua caufa, inquanlum ipfa res.ld eil \ illacaufaelt pcrmanent, i.eiema C01111.1 cot, Sifccunde modo,i, liuioiutcttU
Prima .
n tti caufa genetibilium.prour cfl quid nouum : eom cuiuslibet noui detur ciu£» noui : ergo oportet ponere caufam Janicm ipfura. f.motum continue innouan. trm ,-.!•».& i»V m inflnitum. 3c hoc argumentum eft poiifiunum , quod adductf quidam ihcologus,& maximc glotiatut in eo.
A V E R O E S.
Alt Auer. Via autcm proceiTus fcrmonis.qucm rccitauit de eis, non cftdcmonftratiua.&fummaeiuseft fi Deus glo.prjrccfferitmundum, autcritpriorcaufalitate> nontcmporc, ficut prioritas hominisrefpeclu vnibrx fux: aut erit prior.tcmpore,vtprio rjtas .x-diricatoris rcfpcftu parietis.Si autcm fuent prior prtoritatc hominis refpeZtu, vmbra: fu<;:& Dcus cft antiquus: ergo mundus eft anti qutis i Si vcrofUcritpriorprioritatetemporis, fequiturvt fitprccejjns mundum tempore non habentc principium,& erit tcmpus antiquuro. nam,cum antctempus fuerit tempus,non potcft imagmari in- ' nouatio eius.&,cum tcmpus fuerit antiquum,trgo motus eit {temus: quoniam non imaginatur tempus, nifi in motu: &, cum motus fuerit xcernus,eritmotumin coitcrnum, & motor eius de ncccfsitatc xter nus. Attamcnhxcdemonftrationoneftvera: quia Deusglo, non eftex eis, qtiorum naturacft eflein tcmporc: mundus veroeft,cuiu$ natuM eft cflc in tempore . & non eft vera apud eos proportio eterni ii mundum,ita tpauterunt (imul,aut cft anteeum tchipore, ftti caU fa. stcrnum enim non eft ex eis , quorum, natura cft elfe in temporei mundi vero natufa eft eiTc in tempore.
Hunc foluit argumctum raetum.d.dicimus nosrp omnia predicia funt fophif- Hiitl,& declarai.d.non enim innouata procedunt a circulari motu, inquantuni tS prrmanens, id ert aetcrnus, immo inquanium coniinue innouai. hfc igiiur eft (ot, dico fciltcet q, hcc generabilia procedunt a motu cotli , prout ille conrinue innouitur. Etcumdicebalurergoindigetciufanoua alia. refpondct.d.rednoit jndigetde caufa innouanic cominue ipfum.imrao cft opus auiiquum abfq; pnn- C eipio,& fine: quapropier omnino oportri rp tale agcns fit aniiquum.cuius cau» fimdicit.opui nanquc antiquum fitneceliirioabagcnrcantiquo, & opuj inno.. uttum fitetiam xb agcntcnouo. Deindedeclaratquomodoinielligfiur ahtiquiluin nioiii.d.&anriquitas diciturin moiu , vidclicet rp non habetptincipium, nrq: finem. & hocmodoeft petmanentia moius ,quia motus elt quid connnue Duplcx pef perfe inutabile. Debesfcire, quodex hisvoluii remouerc quoddam dubiuro, manens» poHctenim quis diccrc . Si moius eftprrmanrns : ctgo eft lotus limukidro refpondrtdiccns.quod petmanens cft duobus inodis.f. vno modo.pro fempiterno. iliomodo.proutcft loium fimiil.primo modo iniclligiiur motu clTe pcnnaiirnt, fccundo modo non. Sed hc c foluiio fuit ad maieriam , non muliuni lararn acl formim:ideo debes fcire, vi colligirur.xit.meta.iex. & commen. ; 4. 8i . ;".ph v. <0nmen.47.c1C.46. &. xij.mrta. commcn. 41. iiuod in rrbus genetabilibus eft Iwccnfidearc, fcilicetfuccefsionem nouam , & continuahoncm fuccefsionis . irtmo modo aitrndiiurcx parie matcrise pafsiue , Si expatle inolus corli.inluinium nouus . fccundo modo innuiiur a mom inquantum zternus. Ad lor- «imergodicendum. cum quxritur , gencrabilia quomodo ptoucniunr a motu inhfdicoquoJ.fi loqucrisrlc ris.iiiquaniuin noua,fic ab eo proucniunr,inquStngcnrrabilis. Si Jc eu iiiquamuro continua, vt fic ptoucnium ab eo.inquan im fcnpiieinus» Bt cuxn dicu, li pioueniUDt ab eo.mquaniunj nouus : ergo lUX
Difpnmio Metaph.
abattjt.&c.dfco quoj non omnr nouura hahei «Hfam neuam, ff d ncuum flm. pticitcnmrdo inotuscft nouut fccuiiJumquiJ: & iic apparct folutioqu£ftionit »d ioinuiii,& nuirnani,
A L G A Z E L.
Alt Alga.Dubitatioautemcft vtdicatur cptcmpus (ic innoua.. tum,occuatum,&non ettanteidtcmpusomnino K:d:durn nottrum , cj> Dcus glo. (ic ance mundum, & tempus , ett cp ipfe ficrat,& non fuc rat mundus ncc tcmpus, dcinde fuit & cum co muWiJ dus>& tempus. Etdictum noftrum, nanq; fuic , & non ciat mundus, nec tcmpus,eft clle fubftantia crcatoris,nec priuacio fubtluntt.r mun-' di.Ec didum noftrum.fuit & cum co mundus.clr dlc duarum iubftan' tiarum tancum, & prsccfsioeft feparatio in clfe taiitiini , & n-,,:iidu$ eft vt vnum indiuiduum . Si auccm dixerimus, fuic Dcusgio . t< notj aliud.exempli gratia poftea fuit Dcus , &aliud, non imporr.it tiifl , nifieflefubttantia;, & priuationcm fubftantia-, & vkcnuMllcduarii1 fubftanriarum.& non cft dcncccfsitatchuiusconfydtrarcum tertia, &eft tcmpus.&licetiniaginatio nonquicfccret,nificonfydci..r.cicm tertiam,& cft tcmpus.tamcn inlpicias fallacias jmaginaiionts.
NuncvultnouatnmiteriamingrcJi, cVprimo introducit Alg.& or.liticeim proccdendt.d.aii Alga.modo vcro J ccmus vnuin philofophoruin argimiciiuua cunira nos,& poflca rcprobahimus ipfum.In quibus vrrhis inmiit duo ttariaru Ch:ouorum vnum eft.fcilicet aJJttccrc argumcnium plulofophorum c"ura thco. logos. fecunJum ell reprobarc illtrd . (Et talc) Nuncexcquuur dc primu.d. &, talc rft argumeiuiim.fi Dcus henedicius miiudiim prycrderct.aut iO.i ptxccrsio tffct caufalis.iJ cft .fecunditm nattrram.cuiuscxpolironem ponit.d.liou cotpot fuatn vmbramprccedit.atiitcmporalis ficutfdiricatordoiiiiiiii prcccdn . 5-ipri. momodo.ergo munduseft ab eterno.cofequentiani fuppontl.qBoiiiam, ii Dcut rantum natura mundum prcccdii.tunc ern mundus ci rt<-rnus. cn-o.ficui etrtnui DcuS.il t ftcrnus mtuidiis. St fccundo modo , ergo opottct cp Dcns hcncdictm ptccedatinunduminiempoic linc piincipio.crgo tcir.puscft ah ricriio. pollqua enim antc (empus fuerat tcmput.nunquam crgo innouattini fuii, & poff icnipm f eft ab (lerno.ergo & motus.Tcinpus n.fine motu non ert imaginaudu.fcd mo. tuscft qucdam denotiiinatio.i.pafsioniobilif.;.pliy.crgo & mobiU cll abrter. no,& lic ccelum,& mundus.oL' rchcua , c* advln tp lioc cft argiiincniiim plnlolopho.(Super quod.)Nuuc vultcxcqtn dc fccundo.d.fttpcr quod talncr tcfpon dciuus.q; trpusapud nosnoii eftcrcaium, & nullu icmptrs iptutn prccedu. A4 vim arenmenri refpondet.d.cV qii Dcuspryccdit iinindu, & icpus.lniclltgendl eft ip Dcus crai line mundo, & line icporc.poft vcro crcationcm fuu cii mundo, & cu tcpore.(vitdeqn)«lpondcl tacuar qucllioni.d.vndc . qn diciniuscp ncul erai,& nod aliusprcicicum.portca fuu cum alio, ron cx hoc lignilic.nur tem. ptis ahf tcrno fuilfc.licei imaginatio non qiucfcai in hoc loco.doucc ponai iciii. pus.fcd fccundum veritarcta non eft icfpicicndum ad imagmationlt vma. Dulv'tilio S i n cmct hanc foliiiioiicm duo luiit vi.lcn.la . iMioruin vnumcft fold, Soluiio ' ad fbrmamqucilionis.fecunduiiicll quomodopotcll fof.imaginari . Quantuni ad primiiin diceiidum ip arguuicnium crat , vcl Dcns prrccdtt iiiiiudum naiura, vel tempore.ii primum.ergo fuiu litt ul , &c.diccnduin q. prcccdit cuin naiutj, & icmpore.naiura.quia cauf.iiuic.rciiiporc priuaiiuc , fcilicct t]uia inicr ipfum, & icmpus,& mundum potmt efleteinptis. Ht.quandodictt.li n.inira, cigo' lunt iimul.conlcquciiiia ncgaiurtlcJ vctutn cli.quaiido uaiura lolum prfccdcrti.a.',
Prima. jg
I ooindo dlcirnr.if mport ptf ct dit.ergo tempus ante tempus. neg ifur conGe quen. lia quoniam (Ua prccefsio non fuiipofitiua.fed pnuaiiua, 8i (icpaiec ad forma aurftionis. Circaftciidum dicciidu.tp ficui dicilur..j.phy.in hnc.cxir.i muiida non eft plcnum.ne q; vacuum,& non eltibiextra, nccinira pofiiiuc.fcd nega. •iue.fic eft In hoc cafo.non eft enim ibi przcefsio poltriua.fed negaiiua.qm.licut jx«a «rlum cft ifta ditTcrcniia txira priuaiiua . pto quamo poicfl lataguiaiia vltia ipfum aliquid imaginari.ficut ell in produAionc niundw
A V E R O E S.
Alt Aucr. Hicfcrmocft fophifticus, &comiptus. quonia iam facla cft demonftratio 9? iiinc hic duas fpecics ipfius eile, quorum vnum cft iti natura mocus, & hoc non euadic fcmpore:& jliud non cft in nacura morus,& hoceft xtcrnum , & non dcnominaturcempore.idautem,quodeftinnatura mocus, citcnsn.otumfcnlu, $incelle£hi: eius vero.quod non eft in nacura mocus, uecin mucatio nc iam facta fuit demonftratio de cilt cius apud omnes confittnccs tp B Ornncniotumhabccmotorem,&omncactumhabecagens, &cp caufxmoucnccsalcera alccram nonproccdunc in infinicum , fed perueniunt adcaufam primam.que; non moucturomnino. & (a:ta tuic ecia dcmonltratio cp id,quod non eft in natura motus, eit iupracilecius, quod cft in ino'tu,& facta cciam eft demonftracio rp ens,quod elt in na tura mocus.non cuadit a temporc,& cp cns,quod non eft m natura mo pis non euenic ci cempus omnino . Et, cum fic fueric , cunc prxcefsio Tniuscorum altcri,i.cius, quodnon cucnitci tempus, non eit prioritastemporalis,ntcprioritascaufjc in caufaco, qux funt dc natura cnrii,quod mouctur: vtcft priontashominis refpcctu t/mbrxfux. Et idroqui afsimilaucrit prxctfsioncm efle non moti moto prxcefsioni tfTcduorum inotorum vniusquidem rchqno , errauit . nam quxlibet duocntiahuius^cncris, cum aliquodcorum confydcracuin tucricin comparationc ad fecundum , tunc vcrificabicur dc to diccrcauctrunc C limitl, aut antc id , ft u poft id tcmporc . & qui proccilerunt hac via cx 1'hilofophis, funtpofttTioresMaurorum,propttrpaucmtcm intclligcntix eorum in opinionibus Anciquoium . crgo prxccfsio vmus duarum cntitatum rcliqux eft prarcclsio clTc, quod non muracur, ncceft in tempore , cflc nmcabili , quod cft in tcmporc, & cit alia fpecicsprxccfsionis. &,cum iicfucric, non vcrificacurdt hisduabusentitatibus,nec tp fint limul,nccqu6d vna tarum prxccdat aliam. Sermoauttm Alga. <p pre/cefsio Dci glo . mundo non cit prxcelsio tcmforalis,fcd poftponiturei mimdus, tlt fcrmo verus: ied non mtclligit ntardacioiicin mundi ei,cum non fucrit pi £cc(sio cius ct mporalis.lcd rturditiontm caufati icfpcctu caufe.nam poitpoiicio oppomtur prcccfsioni : & oppofita funt in codcm gtntte de nectfsitate, vt dtclaruumcllinfcicntiis. Et,cumuon fucrit prxccfsio ttmporalis , non rricpoftpofitio tcmporalis . Et contirigit huicctiam dubicatto prjcctoj,&cuquomodopoftponitux caufacunicauft-, qua;petftcJtc habct
bde,vmiterfiGtasaus non^LtPr" tfom^ulUminnouacorumab
tate Jtexr».. kt quoad vniucrfalitatom eius, eft habct P"^P^«^SJSl^„erctur ens repcrtum,,*
futruntduo, & non tit ue ncc .f ; vc,;t retarducio luaci
& elt tempus , efi ftnnrr verus mh* le|u»tu $
nonretttdauo temporalwp crfc.fe*, ^ s" a" pr?cefsion>stempo,:s
tempuspraseflent ^£^Sit ei hot de necc&
tate,n.fi eflet PaVs moci, chuu c« d.ct , mu ^
SEtfS non fit vera , * auod reatauit ipfc ,o-
ftca de rat.on.bus Vhilo«bphoru^non ctt verum
Et.qui, rolm» Hla fu.. ««««"'J^ «„,.. en.i.. ftomdo ihi (Conc* lu.r^fiiam.ipnmopon.iq..al.KC«^ dc„<e;decl..raiqual..erv^
nuercvtmrai.onw.vidcclaH h... Ut' » monft„filir rphcc. (cilicch F cp hcc vctba euorrea fun, Pr"!'1*";' C"'™ a«U dc na,uramo.us,& h*c fpccici vniuetfo. f.uu dua CP"'".^'; 'IfAha vcro f, ccics non cft dc naruia «otrt, nullatcnu. po.tft a .cprtc ftpira. i. A l.a vcro moi,oi,r„ora|nJ & tft ah etcrno.tV neqo i.;id cft, „cm P°<c» oc p ^ Scc.iuta.amf..
addlt. Prima jrtro .ftaruru ap cr.c ^™**^^^ ,pud <,,„„„ quid ah •mdlcA. JcprehcnuH. 1 c » . tg ^ quoniam nu.l.a
„ ..... fup.tx pr.ma /pccic . Scd Conrrn mam i «.. . t- prrrn„ltn.
nubitano. fuil| , necru.,r mo.uS ncc Tuhft.. "«K «P»™ ' onl,ln molu5 n0'„ ftnfu d* ,i.,.crSo diu.fio c.us ma a. Sccu . d« . falftm d u , efr , rft ,n<„u,i;. p,che,uI,tur.q.,on.am de mo.u o. ^ : c . . . ul m . „
hilr..1u0dapvrchcnd.nonpo.tft .V ^ o'7"r,,n^ ,,;nl. ,cx.l0rn.64-.,,,,x:n.c Ln „on po.eft apptchendl n.fi ftnfi; '' 'f*»"-*'* co,nl„u„i ap'prehtnd,.ur.
commen . vbuh citur, TaZZU» ftUc„. dicendum, quod »».
Solu.ie. modo mo.ustft ftnl.b.le comrn " > "» • , fj jt forrna,cpm,
Mul.iplicfc q«'Jc!Tedenamumo.uscon.^^
rcral qdpo. d.ca.io„c„ „,oi„s,& l.c.a.mm g „ ^^,,,,^ ,,,,,,,,,, Jici.urdc na.
c (Te de naiu. calis efl dc ua.uta mo.us.v. pate. i„ l.br.s ato. ^ j Jf
Prima .
1 vt fcis.S^hr''',"»''"«c8mnifn.rx.&.xij.>nt»».c5m,4f. &.48.<V.<>.mefapn,
* ^m-T- Terno modoaliquid ell de naiura mocus, qrn tncipere vel defi iere non ,tft nifi per moium, vel quia tpfum in fe cft inotus.& Gc omue cns vel ert ira- {nobile fimpliciler.velmobile.cli nounter dixude uaiuta raotus. inteltigcnj p r,l,irim moiuj.idclt,mobile.& ficapparer visqufftiomj. Ad argumenta Ad primum patet folu. Ad fecundum dicendum quod motus non cft fcnlibilc pro. prium.feJ eommiine. SC idco fufflcitquod fit fundameniiim proximum vcl re. i,oiuin fcnhbilis proprij.necefsiute propinqua vel remota, vt dcclaraut in quc . jijonc de hoc . Ad ternum patet folu. a fcnfu enim interiort terminmiue com. prthendnur.a ienfn extenori iinmutai.ue.moJo mmcdifio.oV hoc fufricit.fCo. icdenies <y omiie)Cum pofuit diuffioncm illam, modo vuli declararc quoraodo t< prima fpccie entts declaraiur fccunda fpccics, ct a cciptt propoiiiicru-s- qiT.i ru prima elt.concedentes quod omnc mohulc habet moucns. cuius rationem tancir d.& pro.quontam omms elfectus habct agcns. Deinde ponit fecundam propofi ^jonem.d. X <p caufe mobilcs funi terminatf. videlicct quod.i.taltter quod pcrue.iiant aJ primam caufam immobilcm aliciuo modo. cft etgo fecuuda propofi. ,io.onincscaurcreducunim ad vnamprimamcaufam.Dcindeaccipittertum.d. & probaium eft demonaratme , quod id , eft illud ad quod fit vlnma reduftio nituram moius non habet,& tamcn eft naturr motus habentis, id cft.aiiribuiuj
ft .„,.■>.) Iialiet naturam moius. f.corbnri h ,h.,,,, .... .. ~
noii'" •- --.■_ — ...^^-i.igtcunur.tiujjus . nj: luni propoimonej
ptincipales, (Hrcltbatis igttur.) Vult nunc ex his reprobare tefponliouem Al. .a.&dcclaratquomodoeius refponfiofuit infufficums.d, prclibatis igiiur iftis Jicimus quod precersio vnius dictorum entiuin ad altcrum, viJclicct ad i d iiuod tion ingredmir lempus. vult diccrc quod prxcefsio.qua immobilc.fcilicet Dcus nrjcedit mobllc f.corpus caeleftc momm, non elt prxcefsio temporalis ncqiie (jufalis.fiip.caufaliwieiioiia. idcoaddit, qiif eft denatura mobilisentis licut coipusprccediifuam ymbram.vulrdicere, 110 dicitur ptfcefsio narurc mobilis propier quod concludit.d.dc ideoquicunq; dicatquod.prccefsioimmobilis.iil cft, rcfpeciu rei mobilis ln limilis prf cefsioni vnius mobilium ab aliero crrat: coius iuioiiem langit.d.quflibet namq; duo huius gencris.f.mobilis Gc fc hu^ bcntia.f."' natura mobllts.aut funt fimul , aui vmim eorum prcccdit altcrum in ttmpore. (Patet crgo) quia.ergo non eft prf cefsio temporalis nec naiurr mobi. fceoncludli naturam ptfccfsionis.qua Dcus prf cedit naiutam entis mobilis.d. patet etgo <p prf cefsio vniuj eonim duorum cniium ab altero.f. Dei ad ens mo. ■ bilc.cltprcccfsioeireimpermutabilij.neqiieeftprfcefsio fup. tllins quodeltm „mp ;>ie dc eflc pctrautabili.id eft.neque eft prccelsio vnius cntis mobilts ad aj itiuinciismobile.(Vndeqnaii)Vcrificatnuncdictum Alga.ad viiam partr.d. vnJcqn aii Alga.rp Dcus bencdictus non preccdebatmundum in icmpore ve iuih dicit. (Et poftquam)Tunc infert contra ipfum. d. & poftquS prf ccfsio Dei jounJo non fuit temporaltj, ergo lardaiioqreatioiiis mundiadeo non fuii tem jonuj: iltc cft fuperficiahs imellectus litet e. Scd oponet immotari circa tam m, Prinio.quomodoexillisiribujpropofitioiiibuscocUditurpropoiiium. k qualucr faciunt ad rem , Secundo , qualiier tlla prjma propolino.f.moiuj WBacclpiteflc.non prcccdente motu, habet veniaiem fimplicitcr, &qualitci ctbci fupponl a philofopho hic. Tcrtto.quomodo habct vim prcdifta ratto ab rc cotuta Alga. Dicamus ergo, quantum ad priuiam.cp U\x lre$ propoliiioncs ruuavccpic.quantum adhoc.f.cp lil vnumpriinum cnsnnmobile.qm fi omnit aout habet inobile,& omne roobile habet mouens , & oporici mulimidinem wianim tcduci ad rnam prima caufam illius ioiius multiiudinis.oportct omni •stlKWl lila caufa fit extra illam multitudincm mobilium. qm.li ad uitra latnu «am mobilium poneretur.ide efieicaufa fui, vt dcducit Auct.8.phv.com.4e. 4.47.U1 Umili vcrbo. ergo oportei vc illa caufa Gl feparata a gcncrc mobiliii. «uco »cnu veriui tcnie ptopoiitioms.f.qj- illa viu lit runpUettei immobilii.
Difputatio Metaph. CTe# ^
m,ur. & »1. e« c* ■^MfJS^p.W» contn rat.onor , .« «»»'"Ji-h,£ trt „,0aus tcfolo.
?us & hoc cli.qi.oa dicit «>«8annr5'JX„a?:&Scn, com. 1«. Ic.licc, quoJtt fus.C. noL *"•„.„_, » v. concordci fcnlaiis.oc lu'1"- «, Dt,m0 cutli.coin.
?°nl Vla « Aiino . an.cm ccon.ta ex fcnl.buS « * CCll fuu pt.mo »«»-p^nd eX CXpct,cn„)S , v, doctt-M>° eo bene a,ci, Anfto. tncmotns. & vbi nu alE pmiofophoj na.utalcs.&i «o u
•!5fJ_-^"S££ & _« nu^b'P,0^'f_ oTamM ccaPn,ctgo"cxpo_ quodq; cx c0""<" fuppofuit.ac .anquam fumo iam. _ _
roea,a nTmonftr auo «,_- .»'•»<« <* •"•""<»»•» *5_ ia motut cft C«n_3
»iam to.r , , ltmp«rc u.fi n.io..m .t,c < » (
argll,,ur.o,, „c^ o ftdc«lcnccotpusmouc,u moiu u.c P ^ ^ ^ ,
5" fmo.otc mouc.c nnmob.h icmpoie inh, JI10.&. .c » „o„P«<_ indigct mo.otc mo mou£{ ,e_pore .nhnito."S mconcto
con.ta Alga.qm. P' '»« m01um. Sccundo po.cft I ub«e w q
?fta Aucr.& n°'° lmP""s Pr°'on-"' :""?,?„„, & ,u v.dc .llam bcne.cn, vi
A L G A Z E L.
Prima. 4(>
i tioiie. quoniam, fi noseonfyderabimuspriuationem mundiinfucur ,m,taiicprouenirctdrcfubftantiie,&priuatiofubrtanti3t,8cnoncil vfrumdicere Deum , & non mundum : fedconueniens eft Jiccrcent Peus,& non mundus:& dicere jn pra;reritum fujt Deus,& non munju$.& erit differentia intcr dicere noftrum fuit , & erit, quoniam non triciJ,quoJiiuclligiturdevno,id,quodintelligicurdealio,&peifcru tjbunurnuncinquo comirtit differencia. Ec non cft dubium cp ipfi nondifferuntinclTefubitantii,necinpnuauonemunJi, feJ in rcter tia.nam,cum nos dicimus de priuacione mundi ln futurum.fuit Dcui glo.acnonmunduSjdiceturnobiscj. hiccft error.fuitcnimdicicurde pr.eccrico, & figniricauitg» fub dictione fuit, eft incelligwcia tcrtia, cjuxcrt inferranficns:& tranficnscx fecft tempus,& trificnsex alia tii motus.qui tranfit tranfcunte tempore:crgo de necefsicacc fcquitur vcantc mundum fit tcmpus,quod completum tft , vfquequo pcruenc nc aJclfcmundi,
A V ER O E S.
A7t Auer. Intentiohuins fermoniseft ad notificandum o, in 'crmonediccntis fuit fic, & non fic, deindefuit fic, & fic.eft intclligcncia cercia:& cft ccmpus.quod fignificauic illa didtio, fuic.in racionc differencia; incelligencix huius rei in pratccrito, & futu ro.nam nos , cum confydcraueriimis effealicuius rei cum priuatione altetius,dicimuseft fic,& non fic,& mutationeambarum intelligentiarum ikterminatur cp fic hic res tertia.fi autem,cum dicimus fuit fic, & non lic,non (ignificaret llla diaio,fuit,aliquid,non cffct differentia intcr diccre nortrum,fuit,& crit. Attamen hoc, quod dixit non totii «ft nocum per fe. & non cft dubium in co circa comparatione entium admuiccm in praicefsione,& poftpoficione: quandoquidem furrincex $ eisaliquaiquorum naturaeft efie in tcmpore. cum vero non fucrint in tcmpore,illa diftio fuit, & fimilia ei non fignificant in iftis propofi tionibus,nifi copulationcm recitationis rccitato , ficut dicimus & fuit Deus pius , & mifericors : & fic.fi vnum corura fuent in tempore , & aliuJ non in tempore.ficut dicimus fuit Deus, & non mundus.dcindcfuicDcus.&mundus. Q^iarenoneftconueniens his encibush.-ec comparatio.Je qua exemplihcaujt. Verificacur tamen comparatio venhcatione inJubitata , cum fic comparatio priuationis mundi ad efle cms. quoniam priuatio eius de necefsitate eft vt fit in tempore, fiqui dcm efle mundi fuerit in tempore.&, cum impofsibile eft vt fit priua tio mundi in horamec effe mundi, ergo eft de necefsitate antea. & priuatio id pr.*adir,& munduspoftpohicurei, quoniam pnus,& poftenu»iniiiotunonincelliguntur,nificumtempore.Ec.quod in?reditur Pril" * P* Jn hunc llrmonem dc muolutione , cft quia accepta cft compara- ""»• uo intcr Deum , & mundum . & hac via tjntum deftruitur hic cumttpotc.
Difputatio Metaph.
" ftrrn0:& nonericdcmonftrariuus, fcilicec quem tecitauit Alga. pro Q'.j philofophis.
A L G A Z E L,
Alt Alga.refpondens Philo'ophis Pro Loquencibus in iconft* dieeniohuKftrmoni, d.cimus epintelligentia radical s am, barum diftionum eft efle fubftanric , & pnuatio (ubftanoc, & res tertia,qua eft copulatio diaionum.eft proponio ftquens rtfpe,
rioncm mundi n futurum,& vftenus confyderab.mus poft hoceflefe cu, dum,.am diceremusaHhoc fuit Deus,& non mundus & .yertf cab,urfermonofter,f.uef.intellcxerimus ^««P"""^^ mam , fiue priuationem lecundam , qux cft Poft cfle, (. autem m hoc ^itproponioadfucurum , pofsibUeeft vt conuertaturiryrsten. tun^&profoanceumcumdiaioncpretenti.&hoctotum |
defcaumimaginationiSin imaginandoaliquod cnsincmerc ,n.fitofyder^uerit ci aliquid antc.& hoc prfccdens , a quo non ««d rc imaeinatio,reputatur 3. fit res vera in cfle,& cft tempus, & cft fim,.
ris.exempligratia nifi ad fuperhciem fupcnorcm eius , & 9 vlrra mundum fit locus.auc oknus, aut vacuus. bc cum d citu » non fic fupra fuperficiem mundi furfum longmquius, dcrcc.t .mag.nj uo obcduPc m hPoc conccdendo Ulud:ficuc,cum d.ccu r q, ?n«dfcmj» di non fic aliquid precedcns, & tamcn cft vcrum, dc-tccc ,n hocoono, derc. Er.quoniam poisibUeeft imagmationem talfam he ">™*>m cinacus fuer.t aliqufs fuPra mundum efle vacuum , quod cft dimenfio mhnita.d.cendo ei » vacuum non cft intell.g.bilccx ^™«tZ ro eft conftquens cofPus,cu.us cuamecri extcnduntur . &, cum . eorpus habcatd.mu,fiones,tuncd.menfio,qu? idprolcqu.rur, cft hmta & decf.o vacu.,& plcni non cft intclligib.lis. & iam probatum eft quod vltra mundum non fit vacuum,nec plenum,hcec imaginatio non obe diat in hoc cqncedendo, fic etiam dicicur ficut d.mcnl.o local.s conlequiturcQtpus, ficdimenfio tcmporalis motum . nam >p(acft extenlio motus.ficut ha-c eft cxccnfio dimenfionum corporis. Et.ficut probatio fin.tat.sdiamctrorumcor^ons^rohibetatfirmationcmd.mcnUo. n,sloc,slupraipfum,fic propacio finitat.s motus tx latcnbus c.us prohibct imagmationem dimcnfioms cemporalis pott iplum , licet ■ imaeinario inuoluatur m imaginariombus, & exiftimationibus ims, & nan obcdiat ei . Et nulla eft ditrcrcntia mtcr dimenhonem tcmporalcm.cuiusprobatiodiuiditurapudcomparauonem eiusaulurlum,& deorlum: fiquidem pofsibUe eft afhrmare iurlum, quo non fit fupctius.ficpoteft atfirmari ante .antequod non l.tante ver-um.noa jmaginabUc, ficut eft mipfo furfum. & hoc feqmrur,& aducixchuic,
Trima. 4I
j quia ipn" conuenerunt quod non eft vlcra mundutn vacuurn, nec
plenum . ,
AJtAuT.Summahuiusfermonisfuntdus qiijrftion.es: quarfi Duequtfli* Vna t ftquod nnaginari pr.«entum,& futuru.quf funtante, ■«*> eScpoft.funtduo repemrtfpeftunoftra: itnaginatioim. nam pofsi 'jile tft nobis imaginari futurum fieri prattericum , & prarccncu, quod fuic ancea f jcurum.&.cum lic fueric.crgo przteritum, & fucuru no-i funt ex rcbus exi ftentibus per fe,& non habent efle cx tra anima, fed clt rcs.quam operatur amma.&, cum dcftruatur efle motuj, deflruitur intelligcnciahuius proportionis , & comparationis.
» Atcamenrcfponfioeiustftepconfecuciomocus, &tcmporis eft Obferua «ra:1* tcmpuseltaIiqmd,quodoperaturinccllectu4in motu: ledmo J j**.anti. B tusnon deftruitur,nectcmpus,quoniam non prohibccur efle tem- KScbSS poris,ni(i cumenribusnonrecipitMitibusmotumicfle vero entium vfqu^Tadtt. rnobilium, fcuconuderacio eireeorumeueniteistempus neceflario: gnum * u, quoniam non funthicnifiduoentia, fcilicet ens recipiens motum, ,rlbu" Aiga &ensnonrecipiensmotum,& impofsibileeft vt conueratur vnum Aucr"'^" eonimad rdiquum, nifi eftecpofsibilcconucrti neceflarium adpof- txpofiior iibilc . Si autcni motus efllc impofsibilis, deindc reperiretur, tunc dc cxponit pro ncccfsic.iceconucrtereturnaturaentium non recipiecium mocum ad *7.pantcul« natunm rccipicntium motum.quod cft falfum.& hoceflet.quoiuam motuseit in re neccflario.EcG motus efltt pofsibihs ante cifc mundi, tuncrcs pr.Ycedcntts recipientcs eflenc in ccmpore ncceflario : quonia motustftpofvibilis.inco cprecipitquietem, nonautemin priuationc.inpritiacionc enim non' cit pofsibiiitasomnino, nifi eflcc pofsibi- „" le vrpriuatio Jcferret cfle.& ideo impofsibile eft innouaco quin prx- pof"l°i"iiat C cedatidpriuatio.&noneftdubium<pfcparaturpriuatio innouari in omnino. fubicftorecipientecfleinnouati,&rc:iioueturab topnuatio,licutelt inaliis contranis. nam calidum,cum ficfrigidum.non conucrtitur fubftantiacalidiinfrigidum;ftd mucjcurfubieftum recipiensacahdoinfrigjdum. (^ua-ftioautcm fecunda, & forciorquidem earum, StcH» qi. cftfophithca.&corrupta. Etfummacius eft g> imaginari praxefsioncm antcinitiumprimi motus.antcquem nonfuitaliquocf.quodmo uctur,cft iicutimaginan cp vnum torporum mundi, & eft furfum cxeinpl i gratia>finitur necclfario aut ad aliud corpus, aut ad vacuum. namdimenfioeftquidfcqucnscorpus,ficut tcmpuseft quid fequens rnotura.&.ficuteftimpofsibilereperiricorpusinhnitum, ficimpofsilHlccltrcperiridimeniioneminfinitam.&,cum lmpofsibile fit reperi ndimendoneminfinita, impofsibilecttiiniriomne corpus ad ahui torpus.aut ad aliquid, in quo con fideratur cfle di menfione : & cft varuura exeph graua,& procedet in infinitum:& ficmotus,& tepus cft Dciiruclio dcftroct. Aucr. f
c; i.ir^m imoofsibilc eft repcriri motum prrteritu. \
polsUMlequiucm m "-k i;„__Ji-lt At-amen hsc quxltio , vt
risartemfophitticam.Knocq I cocum & clt ccm_
^^ffi^SSabeScu,», * tocu m, * eft
habentc B™»?*^ Rkm ^Gdcrccioni.s. Ec hic eit error rnaniin eo quod eit n. aau.cmi «cm j Jmc reperca ,n aftu, &
1- J iSffiXiw m denmcioneeSI
portpoimoi ,iJ0,.r,.:(r,,,linraminaeinic1onec1ub.iw' . rjg
Sioiu inno- quidpa fe ^U1»P'T. " fclllcet qu6dexcedat cempus imciu
ua.o cft fld mocus mnouacus mfi w ^JJW m habens excrcmu, quod prrf^iTun. eius. topofoW^tt ^SftSfWk definicio inibnt.se» SCJS «on fit fims ^S^SfSffSL^ mftans enim £ imu... ad fit rcss qu.c «WSJ«*». < n fcfil lo inter prarcencum . & mcu-
pr*iens.i4pi.*laisc i» anceciuodnon lit prjecentum.eft
3?S SErf " ^m un£im pinU.m eft fims lin*-«,& rcpe-
tamen unpof b eclt vt y & anCcfuturum & , cu»
prstcrico & eft ncceu ano po F eft y( & ance clTe lutuj|
jmpolsibilec fte vc l.tde : ic, i t &caufahums crroris cft|
fnmhtudoinitantiscui.M nuonism omr.e innouaw
mocusinnoiucusfitanceeum emp* ,e S~ °mm eft Jicm
auc «"^«^JSteJv^icft d.cerede qUod innouacum b , *non » o * vcrunl eft diccre
co » non fit m *?^™F™£ell Ccm„us med.um : non en.m ^mcer^
connnuatur ml.ans "'«"r»'^* ls.ere0.ante mftans, in quo inno- & iam declaratum eft hoc "«^"^, cum imagl lemur duoin-
ftantia m cffe, ht >W" P^U , _ hoc fcrnfone> „cc inftans afsimila-
Prima. 4,
penfncloinrtanstale.raimprMfupponittempusnonhabeni princi- n5A*t fr,nt Fpium.& hccpolitiocontradicit hbiipfi. Cj^uare impolstbileeit vt Iu' Prt«n» ?,cribuarjreilepr.cceIsionisin omm iinouaco imagtnauoni. r.i qui j;™q,ae"°flcg.irpr*crfsionera,ncgaiini)ouatum:&,quineg3t<}>fit furfum ipfi ucguttpoa, furluni xtt ccontra:quoniam ipfe ncgatftirfum fim'pLciter:ic,cum lutiraturfurfum fimplicirer.aufercurdcortum fimplic:tcr,£t, cum 4Uferantur duo i(h, aufi.rcurgraue,& leue,& non cft aftus imaginaponisinconucniens incorporere&arumdimenfionum nectfiefie vtrinia;uradcprpusaliud,immoeft necellarius. nam corpus rciftarii climenlionumpof-ibilisefteiadditio:&;cuipoliibilis cft,additio, ij nonhabcttcrminumnaturalitcr. Ecideo fequicurvc fimar ui corpo ra refta ad coirms rQCundum continens : quotuam eft compieuim, ctii jmpofsibileeft vtfiat additio,necdiminutio. Et idco,-cum acquiric incelleclusimaginaridccorpore rotundo cp necellc lit finiri ad aliud prjter ld.tuncimaginatustit iiuonucn:en's,& falfum . Ethccomnia. f non funtapprehcnU apudI.oqucntes,ncqucap;id emu , qui non ii cce pcricfpeculan ordinearcificiali. Vlccrius,qrh non •equitur ctmpu* pio:um,ficutfequiturfinitas magnitudinem:nam finitas fequicur m* gnitucline.quiaeft inca,ficutcfcaccidensinfubie£tofibi appropriato,& demoiifcratur taledemonfcracione fubiecli fui,& cfr in foco, vbi tft fubicftum luum.& non efc licin confccucione cempevis mocui.fed confecucici cemporie morui magis afsimilatur cofecutiont numen nu merato.fcilicetqudd.ficutnQnconfidcraciirnumcrusin confidcracie nenumcract.&no multiplicaturin mulciplicacioneeius, fkeft difpo fictc. cemponscum motibus.& ijto eft cempus vnum omni mocui, & moco,& repencurin omni loco, adco o», fi imaginaci fuerimus homines carccratosapuentiam vnaij>eluncactrr<,dcccrminabimus quod ifti non apprchendunt tempus.co cp non apprehendunc aliquem mo- * tuum fenlibilium.qui funt in mundo. Et idco tenet Anft. g> cfle mon tuumintcmporeefcfimileprcomnibuseflenunierjcoruminnume- . ro.namnumerusnonmulciplicacuri.i multipiicationc numeratorii, ^uMpSa. &npridcmonfcratureilocus,cumdtmonfcrancur loca numeracoru. turinnume & vidccureitjipropterhocfuitproprietas ciusmenfurare motum,& "'"'one nu. mcnfurarceflecntium,que mouencur,in eoQ>mouencur, lictitnumc ""W0*1*"» rus menfurat corpora eorum. & ideo dicit Ar.fc.in dchmcione tempo ris qudd fit mcnlura motus fecundum pnus,& pofterius,quj funt m eo.Et.cum ficfuerit.quemadmoduin cum pofuerimus numeracum quoddam innouacum, no oportet vt n umtrus fit innouatus, fed opor tet,fifuerit numeratum.vtfitantcidnumcrus, fic oportet, ii fuerit hicmotusinnouatus, vtiit anteeum tcmpus. fi autem innotiacum tucnt rcnipus, cum fucnc morus demonltratus , quicunque fic, cunc tempus apprehcnditur cum motu illo . & hoc quidcm facic ce mtclligerc quod nacura tcmpori* cft remocifsima * natura nu* jrucucum».
F *
Difputatio Metaph. A L G A 2 II.
Alt Alea.refpondenspro Philofoph.s. S. antem d.awr noe UnaSeftwrwofum,rnund.«en.m non habct furfum nec ucorfum,qUiaeftromnduS(rotundum auKmnon lubet fir. deorium.uu * (-urf amli ouodell prope capuc
fum nec ^rfJ»^^Sft"^Xi tuum?» ctt nomeUni ruum,& dcorfum , quod eftpropt ^P~^J^ft arorfum rcf^u cui.eft
Part 7
SSSSSSs w... , s ..*»»
f ouTfunt ex diuerfa pof.tionehuiusligni, adco o,, f. mutatur fitu. ii« non mutatm • nomen-.mandus autem non mutatur.ergo furfum, neorfumeftProportioabfolutatibi,& non mucantu, [ P"~- ^ &fuoerficiescius. Priuatioautempr*cedens mundum, & finem JrimZ rfietueft ens eflentiale, & non imag.natu vt rcc.pra ptr- KuutionemV&natvltimu^
cedcnsfcdext.cmitates finis mundi.quarum vna eft pnma.&alia vl- *Z funt du*cxtrcmitatcs cflentiales oermanentes , & non pore* Sima permutano ... eis in pcrmutatfone relatiu. ad eas: & econuaeft m dfcfitione furfum,& deorfum. Q.uare pofs.bile eft nobu dicerc q nundo non eft futfum.nec dcorfum:& tame .mpofs.b.le eft , «ob ^cere q. cflc mund. no habet ante,& Poft. &, cum probacu fuerit antc!& pXunc nihil al.ud eft d.fpol.t.o tempons, mfi «d .quod eft cius pcr prius,& poftcrius.
A V E R O E S.
Alt Auer. Hic fcrmo refponf.onis philofophorum eft in vltimitate ruinx.Et fu.nma e.us cft cp furfum , & dcorfum funt duo re Utiua7quare euenit e.s d.fcurfus imaginat.uus:d.fcurfus vero tn ante. & pol noneft imag.nat.uus.qm mco noneft relauo.fedcft.ntel e- Aua° Et d.fpofitfo huius eft.quoHiam furfum,,mae,natum in aUlua e pofs.b.lecft.mag.nari dcorfum ,n re .lla.&Wum pouft [maSnari furfum.fcd in pr.uat.one prafcedentc innouatum , qu* d.. Santc.nonpoteft.mag.nari» (!t pnuauo.quzcftpofumioua-
Prima, , ^ejujeappellarurpoft. Attamen dubium poft hoc remanfit eis.
1 'a0IJiam Pnilofophi tencnt «jj hic Ct furfum nacuralicer, & eft id, ad •1 jrjiouecurleue, &deorfum r.acuraliccr,& eft id, ad quodnioue- ^ .-raue.dn ."utem,eflencgraue & leue refpeftiuc, & po(icione.& te- 'jnt g,finiscorporis>quodeftfurfum,nacuralicereuenic ei inimagi- 'C[ionefinisautad vacuum,aucadplcnum.Scdhafcracio opponitur • apud Philofophos duobus modis.Primo quideni,quoniam ipfi po- *' ntfiirfum fimplicitcr,& deorfum Gmplicictr, &umen non ponuc *rlItlUm fimplicitcr.necvltimum fimpliciter.Secundo vero.quiaadt jjrius pottft opponcreg» noncftcaufaimaginationis g>fitfurfurn \(x jurfum:& proccdcc hoc in infinicum, ex eog> cfcrciaciuum.fei cciJit hoc irnaginationi>quoniam ipfe non apprchendic magnicudicrn nifi copulatam magnitudini,licut non apprchcndic innouacum, ouoino» habeacprettdens.Ecidcopermucarusefc Alga.cx diftione furfum. & deorfum ad vltra, & excra : & dixit, rcfpondcns Philofo- 'ujS|ffdrcfpondemusilli diftioni vlcramundum, & extra,&dicioiusmundo infra,& excra,&c.vfque ad & harceftcaufaerrorts.& defcruxit in hac pcrmutacionc id, cum quo difpucauic cum Philofonhisinalsimilacionefinis inccmporc hni magnicudinis. nosaucem jjrn declarauimus modum fallacia; in hac afsimilacione, id quidcm, quoJ (uificic,& declarauimuj qudd fic quxftio fophifcica. & no opor ^tidhicrciterarc.
A L G A Z E L.
Alt Alga. Ratio autem alia apud eos ad probandum ecernicacena cemporis.Dixeruncnon cfcdubium apud vos 3» Deus glo. pottratcrcare mundum,anctquam creafleccum fpacio cencum annoru, aucduccncorum,aut millc,& licin infinitum.hzc autem fpaciadiftin gunturmcnfura,& quancicace.Ecimpofsibilecfc quin affirnieinusali C quidancctfl'cmundiextenfum,&menfuratum, cuiuspars aliqua lic 3urabilior>& longior alia.Ec impofsibilc efc quin affirmemus aliquiol anrcelfcniundi,&c.vlquead crgoanteniundum apud voseftaliquict habens quanticatcm diuifibilem, quodcfccempus:ergo ante mundii iftapud vos tempus.
Cuin pofuit argumenia,& fol .vuli modo inducere Alga. tmmo probintm •witiicm iii.ini, icilicct cfTc pofsibile in imaginaiione praeicritura abfq; mo< Itjll diciijftbuc dicimui quod prxtciiio,& iututii fuiit eade: Sc amc, Bi rctra fur.i duxrcf uniu inracnic in noitraimaginaiionc. Hxccfc igilurpropofiiioa qcioJ in rc non funt diucrfi.immo eadctn,fcd unmcn in mcnte. ( Nos enim. ) Hinc prcpolinonem probat.d.nos enim poflunius imaginari futurum id.quedl cconucrfo:quoniam inftans heri htii fuiurum anie hcri, & cconuerfoj inftans craftinani crit prjcicrituiu poft cras,& lunc concludit. d. Sc fi fic. ergtt prxierituin,& fuiurum non fuiu rcs in mcncc per fe.fcilicct diucrfac feoifum. Kquchabcnteticaliquodcxtraanimli,immoeftaUquidar1S,i.hetura ab ani» ■«■tVnJt ilia.)Cu concluiii propofitionc iuS, vuli modoconcludcre modv.
ft» pii >stiuusUigi,o,4 iUa fnBi 4u| «i,d, vsdj ifia pncditta duo.f.prctciiiB.
Difputatio Meranri.
& futanntl eomparnlue furriumur.i.non fum duo arfoliltf , Tti in rtfpteTu. (fi< q idro cefTiro.) Iftis vifis conchidit concluliom-,J.& idco cclTato i-lTr monts.i.po. Cioquod motus cefiVi.no ccllit icpus ic:quu hoc non fitrcr ititi in irmpott» redcrfljtprfdila copai-itio. i.non cli amplms id.aquo rnminir prardtcraconu pjraiio. Bcprr hoc vuli innue rc folutlo.arg. phllelopfiortiiti f. A r ,: .S.Phy. t icmpusceftai.vcl m inftanii.vel iii icmporc:non inftanit. quu '.iil.iiis eft prin, cipium futuri.& finis prfteritiierRo crit tcmpns futt .inte tempui. li 111 iniiport, idem fcquitnriHis vcrbislnnuit foluiio.d.rp non fcquiiur : quoniam illa ccfl». tio noii eft ih re.fc! in irente.-quoniam tllx tcmpoiis dilfcrentisc non funtejt. ira anitmm.fcd compcliiionc inicllecr us,&c.
Quh Alga.fubulirer folulr argumcttT philofophorii.vuli moJo Ai-er.repro. barefolJiio.Alg.ct primo refiirait c|uid vcriuiisdicit rcfpolio. Alga.d dicimui pos.qd veru cfl qd rcpus,& motiisfeqituntur readiuuice'. vult dicere , fe habet iiCutpafslol& fubiecrtt.Ueinde ponlt fccunda bcnc dicTii. d.& h.nc fup. dicft cptcpuscltquidactij abaniiti* cfi moru.i.cp in natun moius ai.i clici' nrioncm formale tcporis. (Non th)vult uiodo ponerc qufd falli dicit,&ait fup.licei hfc duofuntconueiiienrercoiiccffa.tiotum fcquituicp moii.s,& icpus ccfunr. Vbi dcbesfcirerpicpus pot duobus modis fumi. vno mndo forni.il urr , & lic nihll eft.nili mcnlura motus.Secundo modo matctialitcr:& ITcnihil aliud cft.nifi na „ tura motus npia nata conCderarl ab intellctfrufub forma menfiirx moius. Vuli * «rgoprobare.quod licct tempus formaliier fiar noulter ab .mima.aitamen tcpoi maieii.iliicrnonlitnoi us.immocftfempcr.&rempcr fuii,& fii; rcr cnt. Di. eit ergo.cfle nainque icporis no elt impofsihilc nili tu eiiiihus immobilibut.f, fcparaiis.vulidicercqiiod fuh tfporc iio clfillud grnus entin.tn im-hilia ftquj lur tepus neccflario.i.fub irmpore matcrialilcr fumpio coniincinur omnino.lie quod rtecilb p^lTuniahf. lui a tcporc, ncque ccomr.i . (Hlc ertim non) poHiit dricpropoiiticiiestqiiiiu primacfl.quodimpofsibilc efl trpus effc in rcbusab. firactlsa mom,& a nuteri.i TcciinJj.quoJ omnino cft in rclv.:5 mohtTihui, prj mocrgoprob.it primani.J.hic.i.iu natnra non funtniliduo emla.i.duogenrrt eniitini.videlicci.ens recipicns motuni.i.iraiifmiiiabilcgcnerabilc.& rnsin te. eipiens motum.i.abflracTum anioiii.iftadiflincTiotiehabirj, nrguit prxfuppo, renJo.vidciiccr, vi de impofsibilecfl quod vuuin iftoium fup. gcnerum cntij tonutrururad altcrum. f.gciius.vtdrlicer.quod rns iran ir.uiabile fiat in trant, muiabile, vcl ccotrn.cuiiis ranonem dicii.nlli cflct pofsihtlc rp necelTaiiii cott. ucrfum eiTct ad pofsiljtle.prxfuppoliio ergo ifto.f.rp inrccipicns motum non po lcft conuerti ad recipicnsinoium.arguit.cl. vnde, li moius pofsthtlis non , iJeft.li motus noiieflcl iu tcrum intura, & poflea inueniusfuctii,ideft,&pa ftea cflci.fcquiiin contra fiippofitum.f.q» tuiiiia cnnum Inrrcipientlum BH^^H coiiucncreiurad rccipirndaiii lututam moius: quod cft fillum : cuiui falliia. tis rationrm.J. & tatio huius cli:quia motus cll iu re nccrflarius : 6V idconoa potelt variandc non elfe adcfle . (Vndc. fi motus)hic piokn coiifiquciiiii, Vbl dcbcs fcire, quod intcclpieus motum potcft duobus modis c.ipi. Vnom» dopro eo,qitodell,& tamen non efi apium motii rccipcretlicut Dcus,& fub. ftnnix frparatx. Sccundo modo pro co.quod non i-ft : licutcft ptiu priuatl» fc licct quies. Primo moJo, lminobile dicirur inrrcipicns . SccutiJo modo, qulesdictturinrccipiensmoiuin. Dico crgo, quod vitoqur niodo iitrecipieul moiumrecipere r.iotumcft impofsihile. vult igitur deduccrc ad hoc, quod afL quod inrecipicniknii uioium altcr.ino conucmtur ad naturam rcopirntrmmo lum . His vifis tlcduco coiifcqucntiain. vmle, II moiuseffcr pofsihilis ame rmra dl cffc, cffcni rcsrecipicines, idcff apix natx rtcipcrc illum 111 icmpore: rcl fupplc.non clTeni illx rcs aptx recipcre illuni niotnin. non fecundum, cuiuii» llonein dicii. molus cnim pofsibilis cft in iccipicntc qutciem, idcfi tn icmobl" li, non in priiiaiionc, idcltin puraquitic: cuius laiioncmdicit.qui.i iiipinu. lione nulUcft pofsibiliias, nili clici pofsihile , quod priuano rcduccreiur >i «fle, ldeftconuertereturadeftc.& fic habciur confcquciuia fcilicci quod nb eota inrccipicn* motum iic( naiuia iccipicns lueium , Piob.it dcinde qu
• tion tfi pofsihilt prtuationr m iltam rrciprrr moium ptr induftiontm d 8i hu. r ^fiDoJi rationt priuaiio pratceJn quodltbct innouaium. & reccffa prtuaiione
(rI,oiaia.i.aiinullai»aruhiectorecip:t Ulud fubicftum elTe iplius iniiouan & ,f„ou.iiur tnde prluatio: quod dcclarai pcr liinile. d. ficw in conltaiiis m out bus fubiefrts vicifcim pcruememihus, idcft alieraris reperiiur: quando tiSaue ^lidum tiifngidtim.non calidius rii frigtditas , mimo calidum fii fnRiduni i fubic^'"" cjIoms amiitucalorem.cV nouitct fripidiiatem recipit : vtclarepal ,cfa<Sum eft alrbi a philo(opho,& fuls fequacibiis patet crgo qualifcr pnuatio rooius non poteft tccipcre raoium . Tuiu, quia lnrecipicns motum tiere» rrclpjc ns motum. Tuin.quia in cont larium cft inductroineque poicft dicere aliquif L anie mundi rffc prarfucrim mobilia.quia tunc.amc miindum elTcttiiundus ec ^ippaietconlequentiatamdiaa. Dcbes fcire cp virtus raiionis conliftit in jioc.fi moiustncorpti, crgo fun aniecms cire eni porsibile. fi fic, vel fuu tns pofsibilerecipiinpuiapriuanoiK.velineniemobili. non primum, neqi.-tfe- JcnJurh.ergo itioius non potuii incipere cifir. ergo fuit aeternus. & fic ioi.dus Miameftf iltcmmaieiialiterjeieiiiuiB. &ficfor-. Alga.nibileft. Sed dubita- r, ... ,ut: quoniam diccrct qms.quoj moius fuu amc a inftinsclTe mundi cns pofsi. Dubl'*H*» bilcrionqutJem ex pane pafsi, fcdex poiciuiaagentis: 8c quiaantea inftans fjeuipomiifaccrccotluro.eV fimiil cuin corlo moium, & tempus: ideo poftibi. H iiias e» tx P-"'r ngtntts, Si non pafs», vt dicit loan . chriliianus vt recuar
* Aurr.i- Mcuphy.com irtn.tS. Comra hanc fbr.nolo argucre fedtamtimdi totj.philorophinonhibenfilliiddiccre. quoniam philofophi ex induftione °P-Pni,ori» fciuni iftarn vmuerralcm. qjodcmnefartum habeiigcns «x quo,6V fubicctum P,10run,« inqiio. vtJeducu Autr.primo Carli. commeii. wt4.Ac.in piunode fubftamu oibis:hatccninipropofiiiocft ..onuenieiisonimbus fcnfibus. coloreiiiro albus fluxnonalbo , & recipMUf in fubiecto . & brcuiirr omnibus quinnucfcnfi.
b„i: 1II1 vfliuttWi» tft m.niifeAa.c* tdto apinl Aiifto. & philolophos habt- «uitanquam piincipuim.d. Aucr.S. Phyfi conimcn.ij.3i x6. Sc primo ccrli conuntu.:i f""<"?''hoe. rupponif eigo illam Aucr. viprincipium in naiu. ialiphlloforhi.1 A' eam ^rillo.nulltbipiobauit nifi inductione, vt dictum ell tjn.Phyit.ii'3'fg0 ftippoiita.Aucr.eliclt inconueniemia iam dicta. Quomo. do juicrn pors» :>:oban a pcicni.ori, cflei longiim & fiiuolum : quoniam ilu piohano pioiedei r 1 ex ciedmsilicut & h:ec ptobano.modo, & quarlibel philo |-uphotum:&:tu<|"xre liKosmeos alibt *
Cura Alga.iJ^uxit rarionets illam,& Aucr.folutione vul, modo adducert vnara alii tatienc phitofophorum.cV ca folncre,& ptimo adducii tatione breuiici.d.art Algi.argurns adphllofopt.os/cilicct vos ophilorophidiccretis for c ic.quoj nccWTarto oportcbn vos ponerc ptarccfsionem ame prmcipium primi rnoiuiiharc cli virtus ranonis philorophorum conira thcologos. Si primus motuniicapii.crgooporict poncre anteprimum moiiim alium rooium- iimomiic fimium ictm.naiur a J aliquod eiisralitct a.I uihil tcrminalur,& fic non eftet fi. niin.illudcnsnou potfingi cffcnili moius:quoni.im anieprimum moium non poicft eiTc ntfi tnotus.cum oirnia finipod ipiu,n. (Nos vtro.) Vult rtfpondcrt huicranont, &ciusioluiio co.ifift tm hoc.quod tonclufio illa non valcf Htc oportei vt tcriniiiciurad alium moiuni.fc.l fcipfo tetminatur. cV hoc decla-
rj.pcrtxfmrluni:dicitergo,nosvttovobis,fcilicttphilorophisrtrpondcniiis «uoJ harc, fcilicei moium pnmii lerminan ad aliu morS, eft rumma phamafia! & ctiorimaciiiaiioius.cV cxpomt quareii fmtima phaniafia.d.videiicei imaginati pi jrccfsio.iciii anieprimum motum.quando lallum erai mobil.-.Hoc di, iefftphantafiam.(Ei hfc phjn.afia.)Cum ncgjuit colequeniii.declatat re-
d,J.Mm P" '«»?'«■«'■* hecVha.afia.reu imagi rut.o vniuerrale.id eft.fimilis eft im.iguiaiwnt opinanni, quod terminus coroo m ra und. fcorfum.id cii.globum octaui otbis. piruem, ncceirjno^u, aJ al ud
SouiM.". li'id"lj"''0ll'"""rt. q«« dimenfiofcquiturcorpus, Gcui icmpuf fctjuuu, B.otum;on4 d.menfio e« propua t.afilo cetpotis, iif u. tipis eft ^prU
Difpuratio Metap'i.
■ jfi Ifl f»orai:ideo concludit.d.vnde.fi Impoftibile eft corpi» infTniwtn fnuenj ti.impolsibile eft inueniri dimefionem lnflmiam:qnj dtmrnlio cft pafno cor. poiii.o^Glic.necefliiiuraeftquodcoipora finl5iut:non tj> quodlibct coipJt ad rliudcorpus perueniat. vcl ad rf.in qua dimenlio mf furari pot, fciltce »j> cufi:quod licetnon fit cotpui naturale.cft tn rcs.ttt qua poteft me, fu-irt dimf.. iio.(Similiter moius.)Applicatcxfplu ad propolitu.d.limiliter inotus eft ,j fecuium a tcmpore.i.fe habet ad lempus eo modo.vt dimflro a.l corpus,& idcai concludit illud idf.d. vnde impofstbile eft inueniri moiii ptftcritu iKhnmi.po. iiioraotuprimofiniioa pane prmcipij, di addrt qd elTei fi nrpofsib.ie , quodj ■ttiibuatut fibi ame.cuius tanonem dicn, quia, li ante habeter . oporieiei ponj Ktoiusanic primtl motu.-vultergo quod.ficutcoipui niudi iVipfotiiiitiir.ua iu<» tas primus,& ficut illud cotpus iion dn.itur infiniiu.quaniiicuiique non termi. natur ad aliud:ita St moius non diciiur inflnitui.licet non lerminatur ad atiu* mcium, Ei haecettpulchraimaginaiio,& Arift.vidctut tangere illam in Hnt quarti Phyfi.vide eum:quoniam Auetioestiiam bene dicit ib'dein.
Cum naitauit motiuum Algajel. vult teptobare iplum , qiuntum ad lo. csm fimiiitudinis, flc aiti diciiuus nos quod verbaliuius honnms funtfcphu ftica manifeftc : vulidicere quodaiguinentum cft fophifticum . ( Et lo^us) cxplanat locum fophirticationis diccns, 6V: locus fophiftica^ioms .ft iuiiani telaiionem vcl lanonem, td cft, multiphcitaiem , & extenliouem piardicaii ptopoliiionis, vi in libroBlcncorum paiefii. Debes fctre quod argi.conO. ftehat in hoc: quod iicui mundus cll tinitus fcipfo, ita icinpus 3i moius : quo. niam, ficui vlira ocUuum orbem inhil efl, ita vlita tempus,& inoimn piimum nihil efhpotcft ctgo exponi vnomodo.quod hoc ptsedicnu, infimtu- , cfi mnj tiplex fecunduni xquiuocaiionemiquoniam dicuut de infinit.iie in magnpudi, nc 4:dc infinitateinl'uccel*iont:&quiaiiacrt,ideopoicllibi elTe arquiuo* eat'io,&: fallacia in dnftione. Vel poteft dici quod eft :bi fallacia in toia ouno, tie metitomultiptlcitJtispredicati.fcilicet fallacia amphiboIoStae : & videim mihi plus ad vctba: quoniam lubdit tationem.d.di declarano huius cft , quoel jpfe :r.inftulit indiuidtium in Gtujlisqiiantitaiis.id eft.iem de vna fpecie quan. tiiaiii fcilicctfuccefsiuc.a: loluin non habcnscoipus, fcilicet icrapus, Bc mo, tum:a'mboenim caient fitu: itanftulitdicoad qii.imitatcm luualcni, & adio, turahabcns corpus:eccc,quoroodo eft aniphibologia:quia iransljiiue , Bl taphoncc loculus eft mttaphota , & limiliiudiac Micongrua. Dcinde cxhoe Aleazcl opinatuseft hoc, qu°d ponu d. Si indicauit.id ert, i tuln impofsibt. le fcilicci quod iinpofsibilc cft , quod infiniium pofsit prardicari de fiiuali quamit.uc: & hoc. quia impofsibile elt pijrdtcaildc Gtualt quamitaie : hjte cnira eft immcdiaia.coipus cft finitum: vtdeclar.it Aucrrocs primo cocli coro Bien. 59. quoniam corpus, inquamum corpus, claudilur lernitno , vel icrmi. nis.cum iit fipuraiutii:cV proptcr hoc pofuu aftum animje, iraagiuando irapofi iibilcm augnientationein fiiper quodcunque iprorum.fcilicet tam gcnus fucctf- Guorum quS continuorum vno 34 codcm modo:& in hoc conliftcbar vis argu. rnenti Alga=el.& locus fophifticationis . ( Ei hoc fumnium falfum efi: Cum dcclatauii ftdcm fophifticanonis, vuli modo declaiatc peccatum , quafl quo ad mateiiamiquotiiam medium Algazel. pcccai 111 fornu , vt deuionftrj. oii.&peccatinmaietia.vtnuncdeclaiat.d.cVlioc fumnium falfum eft.idelt, illafimiliiudoiiulliefticuiusrationemafsigiiar.d.quia imaginan fupta mj. snitudincprxrenilinaclu.ideft.exilleiiiiin cfle facro.quod peruenui jd aliain magnitudinem , non eft quid inuenium 111 fubltaiitia. id eft, dehnnio. neciut, nequcpto.ideft.ncque in fua definiiionc . Debcs fclte, vt diciiur.j, RHqnodpo» Phyli.quod licci corpus pofsii dtminut in infinitum, eo quia vi dicit. C9.C0BW •cft diminui mcn.ibidcm.diuifio eft taiione materiar.non tamcn potcil augen ad inlinnumt in infinitum quoniam augmciuu eft tattone foinue.qufieiminus dicitut.ci taiio.vt ibi dicii. non tame po & idco.li aliqn aliquod potrer augcri 111 infinuii.icqiiitur quod augeretui aliqtu icft augeiii non iamcn.fi aliquod potelt diuidi m Infinitii.aliquaiido diuideiut: & tultg» iniinituni. bcneconuucnuilU. ( Scdiausijuri,)(;umd«lat»uii qualiia maguuud»
m (cnilnni in pc rnunenri, nc c fecundum fubflantiata.nrji fecandam defTnffionem poteft elTc in flniti. Declarat quod non Itc eft in fuccertiua.d.fcd imaginari per. ftliioncm fubrequcniium polt prf icriia in moiu innouato, eit qutd inucntum ttt j-ubflantia ipfiusrooius:vulidicere quod morus Gt polt motum , & fic in infini. lumcli de pcrfectione & fubftatiaraoius:ciuodptobatdicens,impofsihile enirn * tft quod morus innouetur niii in terapore, uc vt Jelicet , quod tempus ptzccdat futim principium.Tunc vltta.Gmiliier impofsibile e(t imaginari tempus habc* rc cxiremitatem,quod non Ci fims pr(teriti, & cuiufdam icmporis principium, fctlicei futuri.Cuiusrationcm aJhuc afsignat.d.dcfiniiio cnim nunc.iJ cO.inlli ,js cit elTe aliquid medium tmer preteritum.oV fuiutum.& idco concludit.d.vn. dcinuginari prefenl.quod prficriium non prfccdar.ipfam c(l falfum.Ecce qu* mododeclarauit.quodfempcr anietempus fuit tepus.ergo.per cotifequcnsame Biotum fuit motus,& lic de dcflnuionc temporis>& motus eft crememum in fao £cfsioitc infiniia, & loium hoc dcclarauit Arifl. tn.6. phyli, (Puncttu nanq;.) Hicremoiiet quaudatn tacitam obiectionem:potcft cnim quis dicetc, iicut fe hx punctus ad lincam.tta inftans a J tcmpus, & muiatum cffc ad moium:fed , 'a • ,j, punrtum.antequod nihil clt lincf ,ncqf punetitergo Jaiur iiifians.aitte quo4 nibil e5 temporis. Cut refpondet ncgando liniilnudtncni. d.ptmctus namq: nort fafc lubetiergo vult ncgare Qmilitudincm.-cuius rationedicii, puncius namq)
B (iniieii Imef ,&eum ea fcinpcr reperiiur.id elt, & eft permanenscum ea.prou* ItncacftqutJquicrcens.ideft, peimanens: & iJcoopiitne poicfl imaginari, id efl iniclligt punetus principium lincz , quamuis non lit altcnus fims . Drbcs fcte quod toia vlrtus difsinnliiudinis fiat in hociquoniam idco m moiu, & tem. _,tt nunc eft iu medio przteriti,& fuiuri;quoniam effc motus,& icrnpons coit (■'■,,111' ficri,& nunquam eft in actutetminatum,& fatSum. Magmiudo autera •xtnunens.ideopoielt hahere terminum totalcm, quoniam effeeiusconliftiitra K(iotfCc. Sc Bc apparet locus difsimilitudini!,& folutio qftionis. (Patctergo.) Vuli nunc concluJcrc pcccatum Algazel.toialiier dicens. paiei ergo qiiod n5c cfl p°ft ptf tcritum,& ante futurum: & patct vniuerfatitcr quod id , quod de ic ftite ncqui'.'J'',>9uo<,,lc f' fta,t ncquit.id cft.quod omneid,cuiuscffe eftfuc ccftiuum 8t in fieii.impofsibile efl quod rcperiatur anlc cffe futuri, nlli fit finii prricriii ictnporis: vnJe fequiiutquod caufa ctroris Alga.fumiiur in dando fiml jiiuJincm inicr nunc,& puncl um.& fic foluia eft tatio quanium ad materiam,et quaniuinaJfotnum. (Dcmonflraiioiamen.) Vull rcriflcare aliquo modo di. ertim Alga-cV ptimo oltcJti illud non polfe intelligi de ptiuaio.id eft, de motu, quoJ accipit effe poft non effc.d. dcmonfttano tamen quod icmpus przcedit qucoilibri motum innouatum , id efi nouum : hoc eft quodlibei lniiouaium linc
C dubio crii ptiuaium.ideft, line dubionon poicft intelltgi nifi aliero duorum mo doiuin.autde ptiuato.id eft.nouo.aut dezterno.non potefl inielligide pnuaio. quoniatn efi impofsibtle q> in illum nunc,inquo luneuatum fuit, id eft res noua fLit.proiuncfucrit rcspriuala. ergonon poieft intclligi de pnuato.Si ergo vcrt ficabitur.temanci quoJ vcrificetur dedeo, quodcratpriuaiumin nunc.id cfttn aliquo infianii: & prztcr piimum nuncinnouationis.q.d.funiduo nunc,fcilieet Det, &innouationismoius. & inierduonunc fcmpericmpusreperitur , ficut inier qtiflibet duopuncta potefi linea ptoitahi , vi ptobatum cft fn lib. phy.o". Debcsfcirc, q> hic Atier. dua langii: quorum primum eft , qao fcquituradhuc antf moium fuiiTe moiuai:quoniam declatat , quod in aliquo infianii fuit Dcut apud Algaze.in quo non fuit motut:crgo infrans , in quo fuii Dcus,& inflans, tn quo mcccpii incius,funi duo inftantia . ergo iniet ea eft teropus per rationem illim poiiuimfed tempus Cne moiu non cfi, ergo etil anie motum moiuuquodj ent probandum . Hisconcludii,d.oportetcrgoq> anie nunc, in quo tnnouaius Op. pMlete hu moius.lii neccffatio icroput . crgo feotfum magniiudo, & fucccfsiuum non phottua. funt fimtlia. cuius taiioiiem dicii. ame enim , & nunc Gmilc eft puncto : & pcr conrequens.licut inicr pmttSum, & pnncium cadit Ifnea mcdia, tta intct nunc, li nunc, & addmncquc. quamiias fitualis eft fimilis quaiitiian infiiuali . vuli du cut prcpiuta atgiuucoiMB ciiu nihU ti},(Au)plui5 tcJnpusONun* Ttli dcclt.
4 T) i fputatio Met aph .
fitcmoJum, rfuoftrauii inCmiIiiudine»1iomoJoj pi-fdic\>.d.»raplinifemput ljJ tion rcqiiuut iroiuin ro tnodo , r|uo finis fequitiif magniiudinrm, tJ rli irmpm n fon fc habetad motuin.comodo.quo finu.id efl icrminus fcquiiut.id cft fc hi. bciad roagnitudincm.cuttisiaftcnrmdicit.ciiim proquia, hius fcciuttur inagnj, ' Iudinem,liiqu3ntiiip ir ra rcrefitur actttalitrr, fcilicri iiiqtnntum rcpcniur acci. tient in fuo fiibiecro lcnlibilitcr indicaio . ocd tcinpus cum moiu non tic f'c ha> beriimmo irmpus fciiuiiut moiuin lllo modo , quonumcrus fcquliur nuincrair}» cuius limiliiudiucmdeclarai diccitt , ficutcnim numerus non pcruiuiaiur inuia, lione fubiectorum ituioeraliutri.ncq; multiplic.inir coium muliipltcationc, limt. iiicrrertc trmpus lic fe habeicum monbiis. Dcbcs fcire, cp niimriustrinariut lapiduiTi.hoiiuin.hominuin frnipcr e(t vnus: quomam rcs numrraic.lcliahct vt rnaicria,rai'.<ne cuiusnon accidit varialio in Eorma:variatur iimrn numcrus ra lione fonnr.fcilicei pcraddiiioncm vniiaiil, &c. Iic& icmpus co modo diccn. ■ dum. (Iji idcoteinpus)Concltidif coiiclaiiutii.d. cV ideoiempi.s cii vnum cum quolibci moiu & niobili.cuius raiioncm dicii.& idco Artli. in irmporisdcfinl» lionr atf.rp icmpus eli numcrus mctus fccnndum prius & poftcmis. quod vlic. riusdeclarat.d.vndc, ficui fi nos poncremusquoddam numer uum uouum, nott icqueiciur quod numcrus rfTci nouus.immo oponcl cjuo.l amc ipfum lii numc tus limiliter clt ln moiu, vidcliccl,q> li hicelTci rnotus.if irmpus prarccdit cum4 luncconcludiiiniciiiuiit. opotteiergoexoiiinibusprfiiiifsis,.iuod naiutaiem, pof sdiftiiiguiiuromnino a naiura magniimtinis.
Hic acciCit quftiioaii Auer.quod icmputtft vnuui omnfm.quja ef} luiuicriis.Conira lrguuur:quoiiiam , liciu dicit ipfe.S.pliyli. com.ti.&.i.phyflt, commen.i6.(onni fpccirtcaiut a niaicru . cum igtiur moius lim , fcilicri diucrt] in fptcie.crgo & formf cotmn.qur funi icmpora . |n oppolifum elt Auct. hic & Arifl.^.phyli.pl.iiie. Tempu» du C i * c a ii^v aiitioxiu dcbes rdre pf imo.rp icm jnis potcft capid» trlicitei fii. plicuer. Vnomodo tnatcrialiter yto aptiiudtpe fundata n iuotu a.1 mcnfuurjt nilur. & licquot fum moiiu4iot funt aptitudinc.cu illa .Tptuudc lit vua r. s cuni motu
Vcl eiut pafsio.Sccutioo moJo poicfl capi pro iiuincro.id clt formaluci proniZ'1 inero.qni eit actusaiiinif.vcl icmpus aniinf .pcrqiii-d munr, iciu mcuiutatut- < & iic dicuur forma motus.non quidcm nicxiilcns moiui.fcd antime, fnl Jicuuj) forma denomiitaits motum. Soluii», Ad tj_v aii r i o n m ergorefpondco.rr tcmp-.ir. tnptrriMitct multipjj, I
caiur fccundum uuinciuin motuum: quoniam,vi fic efl forma mtrinleca cisifot, n.alitrr auicin cuni coiuplcatui abantma . idro radrin fotm.t rii fit.nutm, licut codem ariu numcio aninta inrnfurai drcrm laptJes,& Jeccin houct. AJareg rnculum diccndum.qtiod dicium Aucrtois iniclligtiur dc fortna inhxliojtfiyJB Dubliatle, noii dc fotma dcuoniinartonis. Scd adhuc intcllcrius non quic fcn : <|iu«iian| anima coiciu.quo numcrai lapidrs.non poirft iiiuneiarc boucs.ciumnain afim animx Jelimicfic.ctgofalicm etuni pluirs aciiis niimcro. A Jiiuc,licu( iiumc ros variabiiui pei addtiioncin vuiiaiis.iia & tciupus pci addiiionciii tiicniur», Vtihigraiia.dicsdiriiitgiiitur Ipcctc abanno. ergo falicm eiuni plura tcinpota aliquo modo. Ptfietea.iuuc oiftina circnt tu f qu.ili icinporc.cum vntiiu minit _ _ ro 6t icmpus omniuni. A J hacc dtcriidiiiti.cj» irmpus pcicll couli.lcr.iri vi conli TcpDSqflrj; nug co ^ vidifcrciutvicoiitinuuiii.vilic ncq; cll hora , ncq; dics,nei|i annui, i m!i V ' mtn''i"1 longa moius, <3i VI ficcfi vnu oium: licitl circulus pot coulijr ijit, tlnua \ , qnq; ^j{j,LU|us tanift,&: lic vnuscli in liguo.x.pcJum, liciu m lii-no cci.ta pediim, VtdlfcieiS. j^|j0 mej0 pj , conlidcran.vi iranlii in quauiiiaicm dtlcrrt.im . ij r (l.nunterv lut pcr hora,pcr mtnuta , pci dte;,&c.& lic pct acciJcns multtplicaiur icmM SoluHo. raitonc aJJtit. Ad argumcnia.nil Diitruiii dtco.ij. actus tlli luni viiusfquiua* lenter,ficiti vox.qua vocaiui o. ct.it<'s > i\ \ " a cum eaJc vocc fccunJo piolaia, qua vocaiur idcra.funi crgo vna vox x^uiualciiicr, & lic tn piopoliio. Adfe. caitdu <;ic. >•.•;!,(•• VI licicmpus rli inuliiplcK tn fprctr, non lationc ciut,vtc5d t.ufi.lcJ vitranlii in difcrcium:& lic raitonc iiucllcxii Auer. Ad icrtium con. cc Jo,rf omina funi iii r quali irmpoic abfoluic funtpio/, ri no iianiii in difctc
Prima. 4j
w,nan«*en «tnnfttirtdtfcrera quanntare. 6c Be anpjrtr c|iiomodortmpui
t a vnum,& quomodo non.& diu (rtrit loan.in trrort ,& ego cum co:t»odo ju, ,,„: dominus philofophiis Auer.ad plenum fjtisfecit mihi.
Hic adducit Alga.anjutnrntH philofophorumcontra theologos. &primoin. iroducir Algi.loqucnfcin.d.air Alga . allcginsprophtlofophiscomra louuen. ics, iftuJ. » tdelicct,quod routidus eff ab eierno, 111 bis verbis. (Non cft dubiii.) Cum introduxti vctba Algi.poniteius verba.d.noneft dubiumapud nos ijuoj jpfe Dcus benedictus poter.il creare munduro, antcquS creafTn eum.dico arite f. („ menfura vmusanni.yel mtileannorum, vel liiflnite.id efl tcpore fihitoante. ,j,o quod hf mcnfurailoues funt infinitf continuc in ir.cnfura , & in quanuia. ir.E'1 ergo fuppofiiuro . antcquam Ucuscrcauitmunduin , powtt ipfum creare. r(| igitur intcr pofic.& cife fuii aliquamora.rcl nori.C non.rrgo Ocus inlimul fuit cuin mi-ndi creattonc . Si lic , habeiur fuppofitum.f.quod tnrer poffe creare „,unJum,& creaiuineius.ftettfmenfura.C Vndc line.) Esthoc infcrt vniim tonfequi;ns <1- V"Jf "le dubio opuriet poncrc aliciuid ante elTe rauudi extef.ira, ejitus vna p.i:l elt longtor,& dil.it ior aitera: quonum pars propinqua ciciiioni ^undi cft brcuior parte rcmoia.ido concludlt . ergo oponci quod amr inundS c(Te lit alquid quanniabllc:& hoc non poiert eiTe nili tempus.crgo opoitet coa cedcic<}> aiut inundum fuctJt tpfum tcmpus.
A V E R O E S.
It Aucr. Summa huius rermonis cft cr>, cum imaginati fuerimus motum , inucniinus cum co fpacium mcnfurans cum, quafi ntmmfuracius.motusvcrocft menfur.itus, &inueni-
mus lioc fpacuini , & n-.cnfura pofle po:u in eo motum logiorcm motu pofito prinio,& c;qtialem ci,& conucnicnteni cuiti to.& cx hoc fpacio dicimus vniim motum eHfc logiorem alio. &,cum fic fuerit, & mundo jpfi fucrit rpacium vnum apud vos a pi incipio vfq; ad prefens , ponamus cxcmpli gratia, quod hoc iic miile annorij , & i;m ipfe Dt us glo. porcrat creare antc hunc mt 'ndum alium mundum , tunc erit fpatium.quod menfurateum.Iogius fpacio, quod menfurat primum mu ^ *, clum mcnfura dcterminata,& fic poteft crcare tcrtiu ante illum fccun- Et fcAnm C dum.&quihbcthorummundorumntcciTe cft vc pre^edat adeflecius ton? fpacmm.quo poreftmcnfuraremehfuramcfleeius.&,cum fueruhcc %, ' facete pofsibihtasin mundis, ploccdttur in inrinitum/. tp pofsit efleanre aliu mundil mundum mundus,& antcmundum illum aJiu» mundus, &procede- ffinitosqud. rirr in infinitum.crgo hic eft fpacium ante omncs mundos. & hoc fpa- ctToc pTo« rium.mcnfurans omnes,impoisibile cft vt fit priuatio:pnuatio.n.non bufdi Tbra menfuratur:& nonent nifiquanatasncccflario:nani mcnfuransquan l°g'«. titatcm eft quantitas neccflario.Igitur quanricas menfuranseftid,qcf rtosappcllar.ius rempijs.&apparctcj fit prius cfTeomnibus rcbus,qup imaginatc funt innouari, ficut menfura debct eflc prfccdens menfuratpin cflc. £tquemadmodum,iifuerithocfpacium ,quodcictcmpus, innouatum in innouationeprimi motus, neccfle eft vt fitantcidfpatium.quod cft mcnfuransid, & ineo eft innouatum,& eft quafi Wcnuira ei, fic ucceflccft vc fit ante omncm mundum, cuius cfle imajjinaturfpacium eum mcniurans.Igitur hocfjpacium noa eft iunout*
DiTpuratio Metaph.
wm ura f. elTetimiouatum.euetci fpacium idmenfuras: nimomne SJoMtumlubctlpaciuin id mtnfurans.quod appcllatur tempus.Ec Z e { maei» conuemens modus modorum.qu.bus pomtur hic fcrmo: & cft v a Aui cnnf in probatione e,Tc tcmpons Attamen eum mtei, J Wecrtdiffi le ^ quomamomnepofs.bilcultfpac.umcopulatume,.
StenSS funt de natura pofs.b.l.tat.s rcpcrt? m hoc numdo., SSKSS m hoc mundo.de natura cus cfc vt cuematea fempuffic po ^le, uuod eit antc mundum . hoc tamcn cft marufc.
ta:lo)Kemouet qufitionc.n.oi^ vrrSotiim <•(! <* q.J:;Jo im.i.-m imiir mo.5, Dlc.musnosquoJfem»n..ahor^ _ ,1lp ^
€fl> i pondus.vel »^^™n£ Sit v ,'u il.ero 'o„^,-r. f.Iog.o* ganoncnon gig^M Mn^oTcft c(Tc 7onB,o, n.o.n crli.f.n; c*q« ptimo motu.id cft mom WtM.W I. non po.e . b s i )n ^
pollc. t.,U cft cft C. ™,V8veTe1 fquali. . (Pona s rrgo) Tu„c •
ptolongttonc mo.us ma.or "^f"'^^'^?^.^ m.llc annorun:: * HgMk.pMaM «rgo^ p «r xemp ^«JJStaSS alium mandum ergo p£ I Dcus apud eojpotcra. cteafc aut nui c mun , ^ r
lonsa.io.qu, ptoduc-tus fm. "«^^te P " m.Uu.am. ^am ,! • £ ruitptoducialiuspnor.no . cx^. omu « > P ^ ^ _
mma.a.cn. ctgo brcu-or hac. StaWg o^'fs,Pb,le ctaI ,.uod prcion,;a.,o , i„ ' c.cari an.c ipfum fcc.indum * > > c ' o,:Cii.Hh. t cor.im mundo.
quamcnfuta,, po.c.a, quam . » f . « « ■ J™»,,^ hlV f„ Jjrc prolonf;,. j rum,& hoc potctat itc , & ptoa cre a.K nnnm ^ ^ ^
C, uc quarn .br irVinnouWm . fic... menfura p.f ccdi, qu«ml>b«' nuou »10, auunramS
Lgaiio nra t* now/el f«uip«« £uu;ii «auu noua eflet , bab««« .uuuonc*,
Prirria .
** -j, a.'Corcm hu.u< vis,& difriculrarem , & paiet. Dehn C.Z, ~ Ir f ^
^n.m.Te .extram , vel finUVa» poieft ^b^SuZ)3^^^ ?x"P"ci"* d0 per i.aturam i„«rmfccam . eo mojo.^u., animal pcr v, „,e m i.Tfg 5* P-5' ,n'ell,8*
„r?c.-«.ue per rar on.m exit.nfecam aJtertu». & fic verum rft . Da trmpu, £ 1 V"'1 PlilofopHof poreft m.ell.g, Juohus moJ.s. vno modo hSBt^ ittur vlnrnum .nn^s.&.ncr.nfecum.vUraqi.od non proccJi.ur ampliu, al ,t „,<,,!.•, exrrinfeco, & rtfpecW , pro qoan.o ,n eo f?n,,u, al.qu.J,& pn 1,, ! fcpmP »b imelleAu tnftans «ocus pr.reri.j j„ „ , q„f Ln»T0 mhil poniT ttn,por...,cum Inftan, non ,& ,n aflt lapuJ Au.r. n,fi„, nofea^enfe ficwv™ «crfaK-- Secundo debcs fciicquod l/cu, circulo per ra.ionem intnAfccM £ p»gnai finin.eoquu ,bi mtrmfece non eftdare punctum, ad quer£„m?„a,£ l ^fv,trl quem amplius no„ piotenditur . fta .empus ab SriSSSKS pOibile apud I eos:& ficu, a „ob1S poreft c.rculus iniell.gi fini.us.wr h°c ,uod ^n,n,us puncum a quo Inc.p.t.llcet ,fta fig„,,io rtihU Klinqui. ,n eo fed ,„ „?„, ii, nobis Jta in «empore l.gnamus inftans huiu, di.i elTe rinem loriu «emD. 1,>prc<rr,.i,& pr.ncip.um ionu,f,.,„„,|,ce,inrri„fece,„hll C, j„ wSSJtoL ym $ Inftans «erruinans.nec actu p,f retimm eft diuerfum a tu.uro "d ranmn. B Sp*e..ita v' pa'ct * Au.r,o.al,bi..deo d.cir Auer.S.phj;£^rierr:e?cyu3 EKttl flmri per fe. & mhmtum e«e pcr uanfimm per fc, cft ,mPof«ib le £2 rt
„,„.<. . vtpacei.r phyl, c.«,.cV,b,dem.S.comme„ p *| « J po?eft ' ,£
tompom WJ orllfimg fic.aggtegau, omnes a.,aS.q„fcq„ld eepugna, eTe ,, a! £
,„,, «cropor, artu.l,.& pe, nnonem ,m,infecam repngna.eiTenifaUte & Pe.
rtbqe» «cmpori pofsibil. eiTe:pa.,,.(7 hinmbile ,. pugna, foTif»
n„0.repugna. for«lg;:„erando:fed fir,riperfe , & ranone ,„,,,,,feca repuenat
.«po.iac.uali.ergo cempor, po.s.bjl, , quod pnecef.i, «empu, actu ge3SS2
■^^Agenil." "nPofsib"* ««lempu, po.enc.alt fimri ad pnmum inftl.
S i d .. c c tjt qiwMo non parua . videiur enim quod nulla ifta,uin „„•., •um vale ai.quon . ^heu oe, dicun. quod .empus,& n.o.u. pnmus „6 feorfum e,ea«, vcl g.ncra,. fuerunr, fed hmulcum munJo. ficoc Placo d.c folus enZ Plaio munJum gencrai .* fimul cum eo.cempus.d: motun, facrum efTe di", ^ «.phvfi.& primo c«U «efta.ur Ar.ft.Qujndo autem argu.cur.omn. innoua 'u« ■eni/u,acu,al.quamenru,a,eftv.,umJei„noua,op,o^,ai,,„oua,,o„^ mnoninnouaiu, motu,,& ccmpus , v«PlaioJ,ci, cfe lir nAfn..H.r .I*q C P,r&c,ia.nlegis &eftoP,,mPa ^fp,,,;1,^ ^*^- «Ucari pr» Aue,.& A„fto.q„o„,am0m„e,quodper f. incmpit.ve, ' £ ! 4o fu.,.& ahquan Jo non.eego omne.quoj incipi, cun. alio , aliq uln Jo f ,m & jl,q«anJo non. SeJ omne cale habeM„,„f„,a„, propr.am, vil coiumunem Gbt 4:.ll..cu:nquo.nc«plt.t,go,&c. QuoJ fi Jicamr q, aliquanJo &aMq„ando r> ^ (in,conJ.„oue,,cmporis imag.na,,!^ „o„ ve,i. Conna.huiufmodi cSo 5el>«"«« «Mfinur.iu, ab aliquo ex pane «ei.v.l a nullo. Si a Bulte.e»o eTch,me,u:ff Re'"l«,• & fi abal.Huo.ejgo eft exccnho vb, poteft fignl„ aliquaujo sXtSdo^jS
«u roenfuraincfpcionise.us. & fundamZo Ko^™^0,rate' 7 , qMdipunon ponunt aliquam pioductionem nill pn,m,,..~ ueDe.icue. Funiame». «j. p.nun,.n,H ,u„j 0„'oJ eftPco,n«reonani3?K^^ c^ffiK ph"°f'"
?S-w*5=sp "~
T>i(p«tatio Metaph.
iTfpouuone.n Pla.on.s fun, pol. rf : a ma g» «- « ' po,s,b,l..a«« iempo.lL
XM-M JiC° • T^Jd rS .an.«cedens. m.mo tcquiri.u. fundS 1:.. .(I in leente. Ad fccund.n. Je i:ul luperiujdixi.
«.t..,l* Ad pr.mam dico , M»-" ""•r- ■-- j micocdcns. in.uio icquin.u. .urnia.
*f U inagente. . A,d ^t\n.m'3o funda.a in ntotu. J. .;ui lupct.ujd.xl.
A L G A Z B I.
nCftTSd PSS«he« lupcriorcro in elouauoncc.us, nuio. *° P ^ nao creiu c eum . S. aucem dixennc non , crgo < H dchc.ens. , rcm co , cuo crm.it eura . ' & , procedct m inntiW
Si vcro dixermt ^^£^£^0 cm vlcra^mundun! laben-
r « "io imaginationt. cx.llm^oucm poftt,
vkratlle mundi. jixir.nim Alga. quodfle*
DccUiauu Auri. cpGm.litudo Atga >» A , ptobitefl.
snuudu. fim.Ut «f**.««7X "Uf " c lioc a cucmus dicen.es, q, o». mil.iud.ncm. * d.c.r . a.t A^^J'0^^0,;"^", cnim.B& faail.asadcaflanJiu. nia.fta (uni phan,al.C,cu.us,a..oncm d.c u.opu. <«,mJ* traus „„„„„,„«. P,{d,aa.««..toPpona„«.empc« m lo o .J (Uo, I ^ ^ 0cl,v|fasm|' pctiscuni naiuta Ioct.oV locan, «a.cc^mu» p munJuscft tnquarman
fuptemum otben. roa.orcn. , tolicei otan..W"» » { fll . vnius palmf. & . Cpb.loroph. hoc ^ncga, n. a, £ nunc llt . (Sl v£
Dcuspo.cl, facc.e r^awwbew^itom^ojem ^ conceJt,cnl . £| ipli.) Nuncel.g.tmembtum aJ P"Potaum.d^ w P tllI1c concl«K
4« *«M15S« ,c o nm. Jum fpa.Turn quanri.ab.lc. lp«-« (,cu opot.eb.tex hocconccJcccuo n.u. m r v„ius palmx : etgojat:
locsltaiim. , i,„, rifindc ibi Cefponfiohuuri
V ub modo Auer . date vtm «g^"» A«8 ? ' ° " t u0l Jixi. Alga.bc;
cfl)d ... r;fponGonem. Primo e,go d.cu.d.cimus nos V w' H» m au^H n«iequ..u,%o.I.ocPquan..uSCotpotc,m^
,unc.n.<cqul.ut tf polsu a Dco bcued do u.ucnit, rc q cflc mJ10|
bu, pMiiftfiTe.cV nS eil.Tunerediicit excmplum ad protwrTiom.er.vnoe.il hoo * cllf f J'3,WI<; "> magtiltudiite.ftquiiur Bmilncr in lempore. ergo inucnireiur it pus rinimm ab vna extrcmirate.r.a parte ante. quamuis prc cedam iprum pofji. biiratel iciuporalf s ad inRiinmn . Ecce igitur vim Cmiliiudinis. argultui igiiur (ic.ficm mundum prfceiTemnt infinitf porsibt'litaiesqu.inntahiles,ita ic tepitK trgJ, ficut mundus a Dcoponitur tinuus , iia Sc lempus , 8C llc apparet vis ar. .urocnii Alga. (Kerponlio huiuj. ) cum dedu vim argumcnlo Alga.vult fol, „crc ipfum.vbi debcs fcire q> ires fiini nature eniis.r.necciTjria, impo&ibilis.ae (oniingens.omne.n.ens aut efl nccciTtrium.aut imporsibile , aut contingeni 8c hoJdccl.uauir Anft.in prioribus, ic Auer. primoec«li.c3.i tS.diritetgoquod fDundum fore maiorcra, vel minorcm eft naiura entis tmpofsibUis.oi: hoc prim» poi>ii.,ee,Jr,do tbs. (Sienim pofsibilc.) Probathoc.Dicitergo utimo refponfio huins 1u°d imagmati elTe mundum nuiorem vel minorem ehVpofsibilc ftcuuJum veriiatcm.h na:ura pofetbilitatis ante elTemundi fmirei, tV non fuiiTcnt ctu " 3"f iuf '«""£. videlicct necelTaria, ii impofsibilis. quod clt ralfiim. qfa flunJum clTe maiorem vcl minorem non eft tntura pofsibilis, fcdimporsibilis. hf niq; tr« >VVurJe ftmp" fucrunt.& idto redarguiio Alga.c5iraphiloloprtoE pullo m jJo JirigituriipG nlq; opinanttir quo J impofsibtle ert mundfi elle maio» ,em, vel minorcin. (Si.n.poisihile.) Nunc probat lioc.d.U enim eiTet polsibile fj ,£pfiirinugniiudomaiorinagiiitudiiie, qua mundusnunceft, dc Bcul inflnitfi, fc.|uetciui quoddebcrej|U)eiirimagnitado infinitain aflu , cuius conlequen» jc!lruii.J 'iu°J e« falru^pidcclauiuin cft ab Aritt.pri.ccxli 8c mundi. Ait couaquos vaftt «tgiimciuilm.d.lcdapiidiiegautem predicrJm impofstbilitatcra.el jiccrircii elft polsibile rcperiri mundum naaiorem.quam nunc iTc, c tu rcdargu. lic.illapcifr-'".^ valde vehcmens.oponeteiiimquod hfc porsibiluas iaU tcrn uiiellefciulis.Gcut mundum apud philofophos. Si ergo conceditur quod ptv. irft etTe maiot niiiii Jus,(|iiam minc lii. um fcquitur quod porstbitnates quaniica. tilespocutrunt elTe,& ptfcefsilTc infinitf.
S i d c t n c a hoc eft qiif ftio.quomodo valel hec confequemia, p5r aliqux qiwntim jJ inhniiuiii ventte, ergo augrbitur ad inttniium , arguiiur.n.hoc non vilf iciqin "°" «equimr apud Aucr.pruito de gene.c5.o.conunuuin pot diminui in inHiiiiiini.ergoditninurmr. Ad hocdixerunt quidam logici hancconftqu? Rcfconffa tiioi icnctc: qni pnmo priorum definitum cft conlingcns , quod eft , quo pofito anar&M 1« inelTc nullum fcquitur inconueiuens : vbi planc Aucr. 8c Albc». volunlomne Birumm connngf us dthtrc reduci ad eiTc. Sed replicatuitqra a pari deberet tenere ftcun I,nDut.„ dicoiiiequcntlaperhancregulain.r.continiiuin poieft diuidi in infiniium, etco dSJbT diuideiut: qmomncporsibilcdebetteduciadaSam. Poieft rerponderi , quod r^'™;, c pnmaptopohiiocitveradeftnfucomponio, ideodebet poniin elTe. fecnnda *lu&"'m" luiemde ftnfu Auifo , Ideo non debet poni in efle . Sed reueta hcc rerponfio pcccit in duobui.Pnmo.quia non dat ciufam.quatc hccquiJcm lntclligiiurde feufu compofiio.illa dc ftnfu diuifo.Secundo.quoniS omnis propofiiio.cuiufcun quf fenfus crt.dcbei poni ineire.aliter pofsibile rcuencrciur impofsibile , vt du ctum cft ibiJem.S:.f.meta.com.3.et ego dcclaiaui toiu hoc in expoiittonc mea pcimipriotum.AJJuntallj, <p hfcdimlio propofiiionisin fenfum cSpofiium 6C *iuifum,nunquatuitdicTa ab Arift. Idco vidclur mihi efTe dicendum ci Aucr. c i'i i,plty.iiiaxiine cdni.f5o.qood augeri elt ice ad formam .dimtnui eft irc ad ma. 5,olu"° P«* unfc&quiairead lormaeftiread vnfiacrum, ide* primaintelligiturde ftnfu prlJ' e6poliio,3i; ideo debet reduci ad vnu elfc actu.fecunda auc eft ire ad maierta et Utoeft ite ad plures diminutiones,& tdeo intclligitur de fenfu diuift. quf debet tt«ii:i ad iroiin diuifiiio.omniseiiim propoliiio, qualitcr eft concingens ealtier debeteiTcdSponiineiTcjquiaigiturpiimacltdc po sib:li cjmpo'ito ad vnum ««".weo dcbct poni ineiTc limul ad vnum:quia lecunda eft de eiTe & pofsibtll d,utf0 .«w«efsiuo,i<lct>debei poniiiierTerucccrsitio.dj mu|tiplicato.&: (ic ap. IWtetdcJunioconrequemif.d; tam.doin egitcttium phificoiuni.iiicliusdeclan a ?1j 1 - f° 1,"c"nc!:0H'ccorrelariedcclarji.contraquenivalet»atio Aig.« dicu. « ideo qmcunq; opwatus fuutnuadii «ean in tepoie, & ilicai,<»
Difpntatio Metaph.
.if. ^«.f.iim concedere q> ante illumloeum ri.lo. \\ I ^^^V?1"18"^™ H eM tohurcoSfcquriiiii. fimmtd.., tft * £ r.au.corpus.i.piennm au. vacuum Hcce '8 locll5.Cuiusc5. j
oe nouo.ergo »n.c .pfum Jl « v"u"m,'"' Pa. „„0 j ocus prxccda. innotu.un, fequen.if deduft.onem P^'^;°P°"ct \ "™%X mI.cV ideo qu.cunq; negate, S> . Hoc idem ^* t^"£^Zx«*"n,.3l maxime fuP,rnil. ,(Te vacuum.tV concedc.e. ""'"''"'fr^.^.j.nouHer faAus. ( Vndcd.ci. non eft aufii, concedere . quod mundus U dielrn„squo.l,i. iina3i.iari«
»k)B« «•«» '"fc" P""""n fiml1" atL oha. X .?non eft vcTum.fS "im dura.ionem menfurantcm mo.um cft opus P^"»1 , iriinorcmqu,;
.ft.fequi.... cp .empus non taberci ™ l'«u,0™f^bj,l%a eri. de .emporc.poft. mundum maiotcmeft imaginari "Jl"™*'0^, "'"',„,,,, „on eft al.ud nifi jj, ouam funr coniimilia: modo hoc eft ^S^SX^Hc&a de ptxdicU p£ ?ud.quod eomp.ehend.tu, jcra «°^p£^PH0 AIS» . T°.adV Qgomodo ionga.ionc mcnfurante mo.um.Ex ni « »PP"" rIp „ Confeque.ix.f.mui,du, ??\<t cofe- „!,*»« huiu,p»rii.eft .Sf^^.l^^StvHiic^m. Quod qurnti» . £ cft nouu.,.tgo »n.e .pfum pnreedfc «^•P'*»um «g cm fptclc, , fcpfo. fi cflc, mundu, cft dcc|,IO:quontam mundus. Brfet*ietiliu.M«n«™c ftqu,tut eft nouu, . e,g0 nouus. ergo nouus:ficu,albedo«.«rna. ^^^^^^S^1^ ~ aruc ipfum habtt )ocum pt.orcm ""Pf"^" » , udir c a fac «cto.e A.ifto. fcil.cc. Auc. pccfti. ple- f,ltem na.ura.vcl.fi non vl!c''vc'I^,fi^^^ opottct locun, pncce.
S. ; r«l r». £ur h{C quidem ^^^^Jf^^Mn, fal.em p,t ccfs.on, m «uum. dc.c .nnoua.um ^^^'i^^^a^mM confequenn» iene,;uj
Pofi.io quo na.ura.fi non.ntempo efMul.i Hngun.quo^
rundam. hommem.fcilice. »d Gl j„ ,oco:& ad ipfur,
. n.bus.f..quod mundustnce.pl. noul,"'« ^ .°) 'X.icos no fcqui.ur.qran5
Impugnario ftqi,i.ur prc diftum «S0"""'"?,^ fa.ua eft.cu Auc.
Pofitio p,o. ,tncn,.fccu,id5,fcd tn» de w.po,ibu « refl £ita loqullur ad Alga.fcd
fri». com.«.quarii phy.faci». j„0 d urc.u, v»cuii . & ,.
fimpl.c..e,.a....«.quod.fi mundu. '^" nouu,'«u5fa°obus mod„ deduci . Pnmo, Yide eum.Mihi ig.lu, vf quod confequ en> l p ' _u°"Uh jlofophos:q,h, ficu. pli accipiendo quod.omn.s P'oduftl° %c"c"' S p««pen.ni.immo habin, ,i.s dixi.philofoph. omnes ^^^^l„e haben. ponete ptimj, ,am mmam «W *g» °^Z \CC V io quod omnc.quod generatut.ge. fctlicei «x nihilo mhil_rieti. *"unoo;,."h,..,7„in & 0miie al.cta.um exdL ner».urcxco,pore:qmom..e«ninimelta..«am
pore »l.«,».ur.diaum cft.n.inW b^fj^ d* ^Lma pura non p.iefl f
cedufti0 .ix^r^s^ -^- ram.tt:»
?mmo.vbl .nundu. clTe.nouu,..lTe. corpu«generabil< r & . co »"P *B,e» *™5
4u, d.du. tlllraapud.o,.q- »..t«oc nouu pr£cef,.t^ , , pafsiua eft ma.ctia:.,.
flionis c5fe dc Juxl, Aucr.Pr.mo coth.com. . 14.& quelibei : po.en « P»» , oo.li mundus fuiftei nouus.iam an.e ipfum pretu.lle '"""> &
Prima. ^
A V E R O E S.
Alt Auer. Hoccoufequcns rerum efler, cum fucric pofsibile adderemenfuram corporis mundiin jnfinicum. naib fcmL cur fecundum hoc, vc rcperiatur a Deo glo. aliquid fin.tilm, qUod P««dent pofi.bihcaces quanc.cac.UE infinir* . & cum hoc ftu pcpob.b.le.nipofs.b.llcaccn.aSnicud1n.s,critctia-pofs.b.Ie io pofflbdicacecemporis & er.t cempusfimcum m «CrcmisW liccc fuerincai.ceidnofsibilicaces temporalcs infiniw. Atumcn. refponlio dcft.quod imaginari menfuram mundi maiorcm, feu mmorem a, q«* f> "°" dl verum, nnmo eft impofiibiIc:& non fequ.cur ex w, ui.odhoceftimpofs.biIe, vc fic imaginatio pofs.b.l.tacis altenusmundi ance hunc ntundum impolsib.Iis, nili nacura pofsibilisiam innouaca fuerir:& non fucranc ancc cfle mundi nifi dus natu- 0 rAMtura tolij»na^rii,&impo<iibili$. & manifclium cll q„6d iudicium incel eausdecllcnacurarum trium non defecic.nec dcfioCt,„,ud.candodeeftenccelfarii, & impofiibUSs. Hwautcm qu*fiwnonfeuuiturPiuIofophB, quoniam mfi cenencquod mudus impofsibiie eft vc fic minor eo, quod eft, nec maior . Si autcm admictuur, «litmagn,tudomaiorniagni.;udincaIia,&hocin infimtura cuncpo&b.leeft vt rcperiatur K,s inci.iuram abfquc fiSji admiccicur vc reperiacurhabens menfuram abfque fine, cunc crit cns bbciumcnljiraminfinicamin accu.& hoc eft ,d, quod .amdcclarauic Arifto.addicioncm m habence menfuram in mfinitum efle 61fam. Sediii opinionecius/juiadiniccit hor,cxeoq,cucnic ei defcftusin Dco bcneconuemt c, hxcquaeftio.nam pols.bilitas hiccft intclicftualis.l.cuceftancemundum apud Philolbphos. & propccrta qu.dicicdc innouac.oncmundiinnouacionc ccmporali , & dicic efle omnecorpus.nloco/equ.cure.neceflariovc f.cfupra eun, locus,& hoceft auccorpus.in quofitinnouacio,a..c vacuum. nam locum necefTeeft p. Tcedere .nnouacum neceftario. & .dco qu. dcftruic nacuram vacu.,& d.cchn.recorpus.non potcrit ponere mundtim innouatum. Et ideoqu. negac cx pofter.or.bus fectar Aliar.r efli- vacuum , icpa.ac radiaihominum.quodnon videoineis.-lcd rec.cauic miin hoc aJiqins.qu. cpcramdedic opiniom horum hominum. Si aucem cflec opcratiohuiusfpaci menfurantis motum,quod eft quafi menfura bocus dcopcrat.one imag.nacionis felf x, licuc imaginatio mudi ma- ^)a..t m,norisconUQd ft>no„tnt ccmpus.n rtrum nacura.ium — ihilaliudeft.nif, id,quod apprchcndic inteUeAu, de hoc fpwomenfurantemocum.&.cum fucr.tperlenotum quod tempus Xnl^r"1 natUrrP°rt« Vt lh h« °P""'° rationis « ope
Dtftru«iodefttuc1,Aucr, q
mk- •«*»■#'
dus non pot imtum, Ccm.110r,ie
Difputatio Mctaph, ALGAZEL
Alt A!$a. Nosautem dicimus tp id,quod non eft pofsibilej n& eft accributu pofle:& efle mundum maiorem & minorem eo, quod eft,nan ericpofsibile:ergo non eft imaginabile.
Alt Auer.Hsc eft refponfio ei,quod negauit fe&a Aflariade p» fitione mundi,<j> impofsibileeft vtponateum Deus glo.mjiore,aucminore,eft defeftus Deoglo.quoniam dtfectus norj ds phiioii. c(iJefcaujjrufieius,cutactribuiturpofle,nonaucemderefal{a.
phosqn rtp.
Egg ALGAZEL.
te pifsi A. , .<••*!
gcmifi :.n T^%Eir»de dixic Alga.dubicanxeis.hscaute excufatio eft inconue Imens tribus modis.quorum vnus eft,cphoc eft prsdominiunj i — ' intellectus,nam incelleclusconfyderans mundum maiorem, jutminorem co,quodcft,brachio,noncft ficuc confyderacio coniuri fliorusinter nigrum & album,& eifc ac priuacionem.impofsibilisaiit eft coMio inccrablationcm,& affirrrutionem, & ad id conuercuncuromnu mendacia,crgoeft fentencia corrapca>
A V E R O E S.
Alt Auer. Sermoin hoc, ficut dixic , eft pr.rdominium intelleftus,quieftprimoafpectu.fedapud intellectum verum noneft Kidominium : nam fermo de pofsibilicacehuius, feude priuatione pofybiliutis eius mdiget demonftratione.& ldeo dixit vcruin, cu dixicQ,inipofsibilitashuiusnon cft ficuc confyderacio.coniiictionistri-.| tcr iugru & album,quoniam hoc manireftii cft pcr C: cflc falfum. EiTe Ttromundum maiorem.aut minorem eo, quodcft, impofsibile tSt, MtJiciicS Boncftnotumperfe.mcndaciaauc,licec conuercancur ad mendacii uttiStucdao pjffenota.conuertuncurtamenduobusmodis.quorum Vnus efl,» b« uiodu. g, nocum per fe efle falfiim, Secuudus vero, vc confequatur a pofi- Boneciuscanfequensproximum,autdiftans falfitati cx falfitatibui per fenorisfp fint falfie.verbi gratia,fi pofitii fuerit pofsibile efle muduroniiiorem.autminorem.leqmcurexeo vcficexcraeum plenum, jut vicuum: & ponere excracum plenum, auc vacuum fequinr ex eoralfumexfalficacibusxx vacuoquide efib dimenfioiiem feparati; ex corpore vero ipfum cffe mobile furfum,aue deorfum,auc «tculariter.fi autcm hoc fuerit, fequitur vt fit parsalccrius nvjndi:& iam. decljrjtuineft eflealium iimndumcumifto,eflefalfumin fcicnetaNataraliifiltim fequerecur vacuum. nam mundus non poceft eiudere»
Part 8
UJtuor eltmcntij & eorpore arculari , quod mouctur circa ea. S Quiautemdefydcratfcirehoc.pcrcuciatidcum digico fuo m lo- 0$,vbi debet hoc confyderan,& hoc poft condiciones; quar priccdcp. dcbent Jpcculanti fpcculationc demonftratiua. Dcindc tcatauit faundum rnpdum.
A L G A 2 E L.
AltAIga.Si autemmundusfucrit.prouceftcum impofsibilicace cftcndi maior,fcuminareo,quodeJt,tunccflecius, prourcft, cft ncccflsrium,non autem pofsibile:neccflarium aurc*m non indigct cau ■ £,&tuncdixcruntid,quoddixeruntDaharia:de ablatione agcncis, & ablauone cauf*,qua: cft caufa caufaru.& harc no cft opinio veftra.
A V E R O E S.
A It Auer. Refponfio huius,fccundfi opinionem Auic . cft ia pro- /1 ptu.nanineceflariumincfleapudeumcft duplcx, neccflariunun , fflecxfej&neceflanumincfleexalio. Atcamcn rcfponfio apud me ?ul.c-Pofi,il in hoc eil mehor.na fcquitur dc necefs icacc vt in rcbus ncccflariis fc- ' ^undura hunc fcrmonem non ficnec agL-ns,ncc facicns, vcrbi gratia inrtrumenrum,quofccacurIignum,eit lnftrumcncum mcnfuracum in quanticace,& quajicace,& m3tcria, f.q, non poceft t-flc finc ferro- & jmpojsibijeeft vcficabfquefigura(brra;,&impofsibileeft vc fic llrra jn^uacunqucraenfiirafucricr&tamencmodiciccpJlrra fic ncciifaria lnefle. Ec vide quanca eft pulchra ifta fophiftuacio.Si auccm auftracurnccffsicasquancitacumrerum ficcarum,&qualicacum,& macrricrum earum, vc pucac fofta Aflana in crcacuris cum Dco glo auferecur fcicncia rcperca m agence,& in creaus:& eflcc poisibil», vc omne
- agcnsficmagifter,&omneimprimcnsinencibusaeans.& hoc tocii
r eftdeftru&oincdJc&u»,&Jciencia:.
A L G A Z E L.
A It Alga. Tertius aucem, qutid hoc corruptum , non dcficic ad- * * uerfarius cenere oppoficum cius, & dicic qu6d non fuit eflc mua dianteefleeius pofsibile, fed conuenu eflepofsibilicaci abfque addicione.liudiminucione. Siautemdixeritis, iaru permuracum eft anuquumanon pojreadpofle,dicoexto(>,cflenon fuerac pofsibilc. roneracdenominatum in pofledetcrminaco, & diminurio aduencui «msquod lmpofsibileeft.non indicac no poflc.Si vero dixericisquo- «odocrac.mpofsibilc,&faauraeftpofsibile?dicimus non cflctal- ^7e *l?uldo 'n;pofsibile,aliqUado vero pofsibilc. Si auc dixeriwtepra iunteqinlia,dicicurvob«&menfurcquoq; func cqualcs,
G i
& quomodoeric rrwnfura aliqua pofsit» Us,& tamen maior aut mi norimpolsibiUs? liautcm hoc non ell ralfum, fimfljicr & lllud nc_ eit rallum.hzcelt vja quaiitionis, & venficaticnis m rclponiiot ne quod id, quod dixcrunt dc imaginacione pofsibilicacum , mhM cft Q uod autcin concedi dcbec ,.eit qudd Dcus glo.elt itcrrrujS potens7iuidem,cui nunquam dcficit aftio, li volueric : & non cft i hoc polle aliquad,Q»affirKict ccmpusdurabile, nifi lmaginauo comm fcucric eialia.
Alc Auer. Summa huius fcrmonis eft <f dicec fefta Afiaria Phi lofophis,ha:cqurftio cft apud nos mendofa, f.krmo diccnris I mutiuumeflepofsibilemaiorem,& mnioreefie.qm h.Tcquj-M fiio imamnatur fccundum opmionemdicencis pofbibilitate p>a'ccde- ■ rccxitumrei adtaftum/.cllereipofsibilis, icdduitur rp polsibil.tas ■ NegMio pre eft Cumaftu,proutcft abfq; addicionc,feu dinunutionc.Acca.i.en di- «fsiSre poi. cimus jo nnrce(sioms pofsibilitacis rei pofsibili eft negatro m|
Lr iMircftCcnarh?nampofs.b,lcopponicurc.,quod elt .mpols.b.lc r.abfq; medtf| n.ga.io ..e- mtcr ea.fi autcm rescflctjmpofs.bilisanteefie fuum, eit lmpolsibuM «ffirij. neceirario-& poncrcimpofsibilc inefkeft fallum inconuemerrs: poneB
rcvcropofs.b.lc.ncirccO. lallum pofsi.lcnonaiucmt.dlum uicon- Pofsibilius uenicns.Qu6dautcmpofSibil.tascumaftufitfalfapat<.i:(]m pols.bi «iiftusfunt I^&aftusfuntduooppofita.quxnoncoiigrc^iiKiu m vnotempo duooppoU- creoiftisfcqmturc>,noiireperiaturpolsibilu;isnce cum actu,nec ante Ecconfecjucns vcrum fcfts Al.ariz ,n hoclermone non cit quod «ur m vno pcrmucctur ccernf. i non pofle ad pofic.non en.m appellatur non po- «empoft. icns am non porclt opcrari impofsibilc:fed cofequcns veriim ctt, vt res permurccurde natura impofsibihs ad natura cllc, & cft Gcut connerfio neceiraru ad poisibile. Ponerc vero aliqu.d m al.qua hora .mpofsibilc,& pofsibilc in alia non reraouet lda natwra pofsibihs. nam * hxc difpoficjo oninis pofsib.l.s , vcrb.grat.a q» omnepoisib.lc, efle cius cft falliim in hora.qn cft cflecius concram n, lubiefto fuo. Cura autcconfiteaturaducrfariusjal.qu.diitimpolMbilein al.qua hora, pofsibile veroinalia, iamconkirus eltfi.rcsl.tde nac.ua pofsibilis fimpluriter.non autcm de nacura impolsibihs.& feqtiitur cx hoc,cum ponitur cj, mundum fuuTeimpofsibilem anceinnouationem cius c;ter nitateinhnita.vtfic.cu innouatuseft, permutata natura cius ab.mpofsib.li ad pofsibilc.hatc auccm qua;ftio eft alia a qua?Uionc, de qua foquebamur,& lam diximus <p procdiusa qujeitione ad quSrtioneitt cil operatio fophiitica. Cu afit dixit & venl.cacio in rcfpolioiic.oMct, qctdixerucdepofsibilicacibus.nihil ell.quodauccocedi dcbet, &c.,icet m hoc loco no lital.quid.qct nccefsitc: clfe ccpusccernu, vt dixit, cit cri ahquid.quod itecefiiiut poisibilicace clkndi miidu eccrnujti, S
Prrma. ^t
-plis: nam Deus glo.non rlctecit efll- potens in aftione. & no eft '"■ ct, |^t|i,iriciiiino!iibi]!t3cccopu!atio]iisopi.Tationisciusc6rinue ■^iceius.ic»! foiteoppolicumhu.usindKac impofsibilitatem, & c po crit poces in aliqua liora , potens vero in llia, & non dicicur j.cou>lirp"tcsnili remponbusdercrminacis tinitis:&tn ipfeeftens CB-rnu.fc anriquu.Et rednc qo vtrum lit pofsibile, vc fit mud.us anti-
niedi in viim iivmvf|.-».--|.-... .v-... iu «uuuu. «. iiw nun rJtiirlieciiu£itioiiircri!irellc^tualcs.Et,cu dixerimus cpprimu jmpolsibileclt ci diiiiircercoperarione bena,& operari prauam , qm cft jin,,mi:ioci,qucrocjue^ftmaiorcbminutioqiia poncre.a£tione crer nj(iiuu,K tcrmmata in actionciniiouati,cum hoc.cp aftio terminatainugin3turabagencetcrmiiiaco,nonaucabagcnceaiitiquo,n6ccr mmao.-nec inefle.nccin actione?&hoctorii,vc videsn61aceceu,qui habcr c: paucfi vifum m incellectualibus Etqiiocft impofsibileageti ...»,,iinn :inceattioiie.auc cm.inanir ihmin nr^nn..,'. c. -&.:-
nj. u. ' . " — ' - ......u.u.ibi . . . k. , luiu) cuc Iion v^unre rnc
jdequaturtcmpiik.tfenocomprchendi: eumab cxtrcmitatibus dus' "on ^N"» netcflc cft vc 3&io eius no correh?ndacur a teporc, & no ad.cquctur ei '"x'90]! "e rcpuitcrminatfi.qm omnecns nonretardatura.ftio ciuseflceius, nifi artio eiut r.5 quiadcricirincfleitio aliquid,f.g,n6eritin cflcfuo pcrfc&o,autquia comprchtn- ■eftexeligetibi>s,& retardataftiociincliccius pp electione. Qtii aui d*lut 't1* ponitcp abcternononcmanatniGa^io noua, lamponitquodadrio ciss 3liqtio modo clt viol«ca>& qued nullafu ei electio in.acuone fua iilo modo.
A L G A » £
AItAlga.Terriaratio,!eannquitate..,Indi cft ^ Phil0f0phi uimcruc,dicentcscbcltcmundituitpols. n" J?IOPn»
r...a.m cft vc f.c impofsife^eindc Lt p£"ntc »* dcpon.ibilcnon habccprincipiu,& non dcfcciccfle *" C> ttnocc]u': dctcac mildu pofsib.le dfe: tjm rton cft hora horarfi, ™inens> & Ccdcn-vniiiare mtindum efle impofsibilem.& , cfi pofsiSif Pol{lb^e rcccnc.tiinc i.0fsibile circa conucnientia pofsibilitatis nontSc no ,<fc" diccreeft polsibiU «fli cft g.non cft impofsibile efle eius. &, £.lt'n* eflecms pofsibile in .?ten,;i,n6 erk falfum efleeiusin crcrnu.finlf Mt fieflcc fallum eflc eius(emper,& inconucnicns, dicemuso. cft pofsi>
leefleciusin fccrnu.liauceJl falfumdic^eipfumeflepofsibilein etcr num.eit talfum dicerc pofsibile nodefecic.&.Ji falfum eft dicere Lr
ubilenondefcac,ent verumquQdpofsibile habet principmra & rij
Difputario MerapK.
fuefitvere venim habcTeptincipium.erit ante hocimpofsibilc, &ye niec resad afhrmandum horam mqua non fuicmundui poftibilis,^ i\on fuit ipfe Dcus glo.potcns in co.
Vultaddticcrc Alga.iertiS rationem philofophorum ad prohandtf mundu^ cffc jBtiuuMi Hi piimo proponil vnS coufcq.ientfam, fccundo ibi( Impolsibile ciDPrcbaieJ.dicli cigo in prima.ait Alg.tertia attrtotitas philofophotum adj aflcrrndti im.ndti fuifTc ah xtcrno.hxc eft.f.mudi.efle anicquam ctai, fup.fi noi nuieft.eratimpofs.hile.crgo niini|uam reduciiuiadaflum. huius confequrntiA tamum tan(/W a.iiccedcS.(r.iipof}ibile eft ) piobal confeq.ientiam.d.ip cfr :m. pofsib:lr.& falfum.fiip.quod mundus ante fit impofsibilis, & quod poft Grtea ductum ad poisibllitaicm.i.ad actum pofsibiIifatis.(Bihccpofsibiliias)Hicpf3 bat anircedens.d.&hxcpofsibiiitas cft finc prfnctpio.iJco femper fuiipcrraaJ rtcns.f.nlitct.quodnunquam niundus luii ahfu.; ipfa pofsthtlitatc.Si igitut inn. dus incacpitante cius efie.fempet fuii ens pofstbilc cfTc.Tunc infcri.quarenffal quatn tintiquia mundti ft.ilie impofsibileelt:qin,li in fuinatura fcmptr cft pof. Hbilnas ad eflc& nuiiqu.t eflcttetgo uunquam ertt.c.go eft ens impofsibile, & pcrconfequciisnonpoictit exirc adactum: quia pofsibtliias uunqua ccffauttTj ergopofsibile nunquani ccllauit.Ex hocrcquitut t|uod,li mtindum eflc cft fentt' pcr pofsibile.muitducftc eil mipofsibile: qm fempcr pofsibtlc ert dlcerequod nutiquatcduciiur ad aflum.ci: li nu.tquarcdiici.urad artum.cft fcmprt itnpofM hilis.ergo,ii femprt pofs.btlis.ictnpct tmpofsibilis: & lic app.iret anteccJcns» & tota vii lluius confillit in hoc, quod mturaimpofsibilis clt HU, qux nunqul rcduceturad acTum.(Et qitatido) Hicadhticclatius declarai confcquentiain.d.' &quando libi atrribuimuspofsibilitaiftiiitellcctumeft quod ipfum habete elfe' non cft falfum. Tunc vlira,& poftqui femper fuitpofsibtlis. ergo nunqua fuit ralitet quoJ fiht aiinbucrciut etTr,& lic iJliid pofsibilc eft cfle falfum, crgo tffetimpofsibilr.cuiuS lationem tangit.d. ^uia, licflct impofsibilc ipfum Jtcete fcntpcr fuifle pofsibile.i.vcrum cft ipfum non ftnfle pofsibilc : crgo falfum cfl pofstbilitaiemdiccre nunqua ceflaffe:& apud me vuli diccrc, fiiJcm eft ipfun efle femper pofsibile.d: ipfuni cfTe impofsibile.ergo falfum cft dtcctc non cct faflc ab eo pofsibilitatc: qm, li in coimpofsibillias ineft, pofsibiluas rcmoue. ttir.crgo falfttm clt Jicere pofsibiliurein non ceiTate.Dcindc ptobat, quoJ poC iihiliiasfcmpcriiicftdiccs.etiTita.ideft pofsibilitas incccpit,fequiiiit quod pof. libilitasprincipiutn habuiflet.& li (icetgo mundus antc hoceflei unpofsibile cfl*c,fup.poftqu5 fcmpcrfuitpofjibilii,& f" ,let)u'= Dvm.uuMc poterat.fup.eflc ponerc in cffcrtu. Debesfctrc, quod. "'lonis.ota confiflit in hoc.linia. Vig«rratio Ju, incocpit.ergoantelpfumprr r,5l'PDIS.'"'l'rasfnfiniia, ergo ex ritoq; la, ' ■13. tete fempiieni.i:qiioniatn, y/ *au<l' Auer',,> cotIo& mundo.f.in pnmo cocn.
mrntis.taS.i JJ.& tl4.ii- "° ""8" detetminatur ad vnam partc quata ad al.etam.crgo vel art,'"'"'"' vtl ^ yrramque S. igitur pofs.bn.tas cft feitt piterna.ergo .nundut.'"'; c(l ^^«Pofstbi e: & lic e.l ipf.m. ,rt> imnJZSZ% & lic nunquJ inc? •** hoc vuit Al^- ««*««.
A V E R O E S.
Alt ^rf-Qui aut concedit <j, mudus.antequa fuiiTet, fuewt pofj;..iispo(sibilitate non dchciente.necelieeft ci elTr»«undii ^tctnur.nam idjcjuod nunqua defecit eflepolsibile.fifOlitum fucrit noit
laicpo.s.t »"*r . . , 1 II ■ — J '-m
le eft vt «ifi fit poisibile vt corruptum nac *tcrnu.& idco dicu fiipicns Ariito.
fit cor-P"' q,pofiibiluasinrcbus«t«niicltncccfli»ria.
bile, *■ '
Prima. 5
vuh confiimare raiionem philofophoru\qu5 addoxit Alga.&pri , Hic Au j,'confcqu«niiarn. d.dicimus noscp itle.qui conceditmundum fuiffe, mo Pr°'""u,|rf antcquS haberet polsibilitaiein infinitam. concludiiconfcqucs. f.ilicci "° t - concedere mundum fuilTcab xtenio. Hanc confequcmiam non i.opor,J^|c^|inlfnprobiri,qro,limundusincc«pitin a temporr:vel igiiuran. piobai-P .ii(jmup0fslbiliiastvc1 ftnua.-non fiiuia.qin.iunc Dcus 116 fuifTct sep'*" fcts.eigoiufiniia.oV hoc vuli Auer. Tonccx hoc conltimat con» ab f Al«.d'li cnim id.quod pofsibile fuii fcmper, dicercmus tj> iron frra. fequenii» rg^ftquitur cx hoc effc falfum, idefl fequereiur ex hoc q» mnn. E. r e jir-dinpolsibilc.vtdeJuflumfuitfupra.^Bt rdeo.)Hic colligirur toiS JllS l'o o(ioti« cp 6' ji> «"na.id cnin.iiuailpafiibilr elt q> lit ab xttrno, n fcliilc liiiipl"1"" f "on '°»ru8ipatui,id cfl oponci ti fit artrtnuiu, nifi clt f>°<"? |t corrupnbite conuerteretur arternale: quod fatfum cll.cV iccir. «itct P .1 jfophus q> pofsibiluai in rcbus eft ncccfsiras. Sed circa hxcires _ . " '1 Tjif kuliai". prima, quoniam aiiquodorone pofsibile femper eft im. Pr,n™cnnT. *e7aMi vt ..-orrumpiiur. hoc videtur fa«fum:quoniaro.qua ratione «ft pofsibi cu"a»- 1 ip "adem ranone Sc pofsibite non effe. ctgo e« pofsibite vt cerrumpaiur, r V,fiiBoi'stbileVtg«ricreiur. Secunda.quoniaro multa fu.it pofsibiliain re. s,„,-*. i. . Jax von fuin necelTavia.viftis. Teti.a,(|tn At.rt. nortquam dixit iftud, TrViia ,uoJ libi Aue.ro.aiitibu.t. Adptimaro poteft dici. vnoroodo , q> poft.bile c.luirol ?" CIiCft fcinpcr iion ens.ck lunc aTguiiur.femprr non ens n6 poieft cottspi. a"'u"°» iuoiiiam fe"'Pc' n° 015 ntcc*>»io iron tns:& hoc corrumpi no porcrt. Sed jj . „„„ cft aJ meniem Auet.idco alircr iniclligitur.fcilicct in fcmpiicmft.vbi ,jcin eft pofsibile .& "ecclTaeium. & hoc dkit, fcilicei c* poftibile femper, fup.
p,-celTaiijs,i'np<'lsit,'lf 'ft 'P corrumpaiur:c|uoniam ibi idem eft ncceff.iiiuni c. pofsibilc. Ad temam dicendum,quod licei Arifl.in t.Phyfi.non dicai vnt itifalitciillS.vtapparctiex.com.ji.aitamcn iniclligitur in rebus neceffariTi AC fc.np.ternit. Scdquoniodo iiuclligiiur illa propolnio in JCIcrnis& ncccfla» ,ut i.on dirfeit clie a poffc,nolo dcclararc.fcdalibi dixi.
A L G A Z E L
AltAlga.Dubitatioautem eft vtdicaturrnundus non detccit tflcpofsibilis innouationis, & non rtpcritur aliqua hora, in qua non imagin«urinnouatioeitfs.&,cumimagineturcnsin c iternum.nonenc innouatum,& noneritquideucniens conueivienuarpofsjbilitatis.ftd in contrarium cius.&hoc eft , tlcut fenno coru deloco.f.cpconfideraremundum maiorcm.&CTcarecorpusfupra mu dunuft polsibiIe,&ficrcnere<iliquid fupcriusaliud iupra hoc, & lic ininfi nitum, & uoneftfinispofsibilitati additionis, &cum hoc tiTe plenu fimpliciterinfinitucft iflipofsibi]e,& ficens, cuiusextrcmitat nonrmitur,impolsibilt\ft-dc]ucmadmodumdiat cppofsibilefit corpus finitum,i.habes fuperficiem,& cf no potcrit conltderare id in nu gnitudine,& paruitate,fic quoq; polsibihtasinnouationis.&principium ipfius cfle non requirit pra:ccfsioncm,& poftpofitionem , & ra-« dix eflendi innouatum eft eius,quod eft poisibile, nonaliud.
Hic Auerroesinductt Algazel. refpondeTrtria raifoni pofitata philof»phis , Sc dixit , ait Alga.fupcr hoc tamcn , fcil.tci atgumcnto refpondcrau» dftrntcs.quod mundus femper fuit pofsibilis mnouan:oV, G.i.poiiioquod iai< giuarcomr ipfum ftnrpcr ImUt.ii uuo<]«asi ionoujtS^u «ft, nunq^i acccpifft
ir - t ~.t, .ror. Jicetc Alea.qJ ifta ipud quofda philofophoj ftant fimul.t tlTr nouiltrutt V mfu.n rlki-ofs.b.le innouari weft,<orrSp..8iitc»S Bt. . j,:qm pUil-foj^i Mahe».J « * ie * Jc fubrta»i.aorbis.<N5 erjso»
habcre potina ad non effe. « ™ « d ,„ ld cu>ipr„m c(£ mj I
KxhocicrPoJetiJatgum,,u^ d ;'°e S° n5 ftm poftcuc pofsibile , quaQ d, „0U3 fccuifi fu« .jJ J ,^ ^ u • poftlb.le eite & no„ , ffe. &' p£ dICJ,.quodapuJ P lofopho nm p6,ga>(,<Mtls,immo ,o,u comrari,,,
co,,.« qucn. non fuu efte imuli rcu F , 10l, dlxj, S
«, r ' h marc mumlS raaiorc.vel .mnorcm.vel eife corpus fupra munduni» PofcThue uTc, fitcorpusfupri corpus. vr.,..c aJ ......mum „,h,l.„1,m,1,|fc
ple , luJn i7c0,raagnm>dinem abfolu.ead infi.n.um ert .mpo.s.bilc: ccccgi ,ur "lual.tcr al.quod ert Polsib.le.quod tamcn nunquain eru aetu.
A V E R O E S.
AIc Auer.QuiautcmponircpanccmundumfucnK pofsibilitaiJ vna nunurcT.qu.r non dcfecic, ntctfie eft c, i diccte vt fit mundui I rtcrnus Q 3veftponitqu6d antcmundum fucrant pofs.b. htate»' in cternunv^on fimt? numcro.vt pofuit Alga.m rclponnone,lequi| turci vt antehunc mundum fit mundus, & antc mundum fecumfrd| mundus cert.us.&proccdccininfinitum.ficutu. m inJundu.shonl num-Sc Pia-cipuccum ponaturcorruptio prxccdcnr.s conditio rcquiiy a in clriubfeiucntis.verbi matia.fi Dtf.s5l0.crar poicns crearcdj c hunc mundu aliu mundu, 8t ante illum al.um ncccflc cft procedil rc in infinitfi.fin autcm.fequcretut vt perucniac ad mundu,anre quetrf non cft pofs.b.lecrearealuim mundum. Attanun hoc non d.cut LjJ «ucntcs\& non ponunt id in ration.bus fuis, qu.lms rac.Kinantttcfl Z atione mundi. Qjadd autcm poliibilc cflct vt l.t amc hi.nc mundummundus aliuTminfin.tum,htc qu.dcm pofitio cx.jl.macur* non fit ir,conucniens:fed,cum fpccultcur dcea.appaut ,r l-.t ...conue. nkns.quonia (cquitur vt fit natura mt.d. narura vn.us indiu.dui ,qrt S m bocmundo generahil. , & corrupt.b.h. & a.t c.nanatio eiusi ,>rimopr.ncip.o,tKjmodo)o,uoemanauitabto.nd,uKUuim:&hocrne d antt moto xtcrno,& mou. xterno:ergoc„t h.c mundus rars alte- VI Auerroi £ mudi, ficut eft in induuduis gtncrab.l.bus & corrupt.b.hbu« qJ ponere l,oc mundo, & de ncccfsitat, pcrucn.ctad mundum a-tcrnumin indlniunSir e.er Suuate.aut proccdct.&.cum deneccfs.tateabfc.nd.tur ProcefluS,.g. m tur abfc.fMo elus .n hoc mundo cft digmor.fc.licet poncndo cu vnum
iis. nunuro,&a!ternum.
Hicrcproba.rolu.ione Alea. & primo rccolligi. pcr vbm.d^^0""^* in.c H.cu Alca. d.d.cimus nls quod.fi aliquis concrdere. quod an.e munJum
Prima. S?
„ tf .. mundul & *ntt fccundum itttiui , 8c fic ln inflnitum,
. _ mundum "'a , mrcnciiur. elcadJitquodhoc maxime fequliur.po-
* * «»& «fli fnbfcqutnti. . Scd dict, vidt.ur.
g^oSsl '»''"P':iP p mu,n .ntmbrum, vt v.fum tft.quc.ntarn ph.lofoph. a,a.
Al_ J- con?1i frmDtr eflt ,& ipfum fcmpcr t(Tf pofjib.lttn non eflVcgo g^owS 'Al/a.vertal.m. Dicendu» quod Alga.in.
**_ vidctur fiuod A uei £ p,imUm mcmbrum, <U tllud no curat Auer.
J.ini"'" ^«'^SmcI aphy.commt„.4..&in.,.&.4.c>pi.dt.f.1bfta.,..a 3">'uc,f ^m,'! f; o co'mmt..:7i. faiisdcftruxit. Alga. au.cm inquantum theo. 0,bis.&.S.P 'l '';°-c . oluet„n(tne jnfiniti mundi.ck per confequens plu. loeus b^bcl diceit i pofsibiliialcsanle mundum , inquo fumus : &
irs.' hoc
Dubitaito. Soluil*.
,,imm« "f p (Verbi graiia, £ Deui.) Hicprobatconfequeniiam di» * llr?rUl' .0.11 ii Dcus benediftus poitrai crtare ante hunc mundum alium <ens. Vtt?,";..t',|'|um aliumifequereiur ptatccfsio pofsibilitaiunftfle id infini mui.diim.*- ' . __ ,;iunJum pnmum.antc qucm crat impofsibile ceafi aliu. !»pC'. dicens 6V liocincoiicclTum eft apud loquenics , & orones opinan-
.."-rVaiioncm: paiei cgo quod , fi mundus poiuii cteati anit maudumi " nrinnum infl"». prxceflcuni pofsibiltiaies. Tunc argultquodde fa- 5 5 ..irtniii d. & poflquam pofsibilt t (Tci.quodanit hunc mundum tflti runi i"""'"-r . r r .. n.t.11; .a _.n ...
lum.a".'! Hjcdrrtt'"1; ,.( inillidi ji fic in <
fto fucrunt '""/J j^^myvidcmr quod h(c poiiiio non fil falfa , id cft, vi Jctui >!»" "'""",, __,„ „1 ciTc:co quia pofsibile non fuii falfum.trgo fuu iia dt fa<So. qu a hunc munJum fucrunt inriniii.
qUod ww* c c , „ , T qujtftio , quoniam mulii conceduni anlecedeni , & ne.
"nfccuieniiJm , fcilicei potuerum cfle inliniii mundi , ergo fucuni!'a»te. gani ,hcologos t ft vt rum, conftqutns falfum . vt in muliis pottft addu»
" !>a iiiJ. M'nl vlJc,ur' cluc"' nCc confequeniia fundttut in hoc, quod mut- C' ' j r,'ofs|r,'l',3'um '" ma,c,,J fundaiur : quai.do matcria eft caufa pofsihiltt "iT & pofsibilis noncfltiigitui.fipofiibiliiaifS fueiuniinf.nitf , omnti in mi. t j habtnifundamenium , & perconfequens mundi pcierum tecipi in mate. ",'nitur & habuerunt agens naturale potens deduceie eos de polentia ad actii: vbi auicrn fuit maicria & agens, iam fuiterrVfiui : ergotam fucium mnndi infl nii licappiff viiconfequcnlif apud pruicfpia naturalia . Vel potcft decijiaii confequentia : quoniainagcnspottnsponerc plu,cs cffectus inefTe , qui liint vnius ranonis in fc.cV rcfptctu agcnlis.fublans omnibus agctibus difpofiti. uisaJ vnum.magisquam aJalitrum.autnulluin poriit ,automnts: &h(cpro. rofino apuJ philolophos tft manift fta.cV Aucr. habtl t am pro principio in.S. phyfic.cotnnicn.tf. ln propolito liccft , Dtus eft tnim agtns vnius rationis. ■ poltns infiniios mundosproductie.qui funt vnius tationis tn fe,& rcfpcciu age iis & nullum eft Jgens d.fponens magis aJ mundum a quam ad munJuin b, creo vel omiitsponti in tfl*t,vtl nullum:cU nulliim diccrt cft contta fcnfum,& ornncs.rft quod vult. Quid auicmdicerent diutili ihcologi,pjlet:quoniS Dciis acuianium, quanium vuli : & non cfl ncgan Jum quin Deuspofsn faceic non 101 mun Jos.quin plures, vt pouunl omnes: 8C i Jco tatio ifta eft tanium piobabilis& fictj.i(bcdquando.) Hic defltuii confcquens.d.quando fubnlifsime iniet icsireiu,,iuncopo,icbitquod falfum eft.iJ cft, fcd illudclt fal(um:quod probat d,quia fequereiur quod natura huius mundi haberei natuiam vnius indiuiduo* fumgencrabiltum & corrupnbitium.& declarat quS i.aturjm.d.vidclicct opor. tetet quod bic munJus procederet nrccfljrio a pnma caufa , eodem modo u.di. uiduum procedit ah eadcm caufa, videlicei.mcdianie mobili,fcilictt molus ftct ni.id eft.ccelo, & fic: ficut indiuiduum fleret ab agentc e terno tanquam a canfi vniuetfjli.lic munJus fieret acccloalio:tunc vltra, vnJe , id eft, ck pc, confequens hic mui.Juscflet pa,s akciutuundi.vt in gcntiabilibus 3i corrupilbili. busreperilur:& hoc idtm Autrrots iniulii primo cctlicommcn. &' illudde claratur pct hoc,& hoc per illud. Vnde, id ell, per confequens oportet vt perucniat ad mundum vnum acternum.aut quoJ procedat ad inflnirum: fcd procef. fui ad inlinituffl elt iiupofsibilis , cigo opoiici quod Gi ynu» mundws , Si ib io
raium crgo c8 qualitcr .
A L G A Z E L
nmneto.id eft.firie flne,& principio,& ftcrno proucnien»:& hoe yolo.Dtcl* «f r Aiga.rnquaniurn iheologus Uictt impotsiDile.
It Alga. Ratio Qjiartacft . Q^uoniani ipfi dicuntohine ift* nouatumprxccdituramateriaunnouatio enim nidiget mjt^ ■"ria:igiturmatcri.-inoncritinnouata. Qjiodauttm innoua. tur,funtform.-e , &accidentia >quaiitates quidem fupermatcrisis.&c» vfquead,& non ent materiam primam innouan falium.
Hicinducit Alga.quattamiationem philofophorum.d.ait Alga.quana auft» eitas philofcphorti hcc eft : oporlct nccclTario quod maicru pif ccdai i|iiodlibe». InnpuatunKCiriusratioriein dicit.qiifltbct.n.innouauo in quatiam line Jubioni», ceriaminrcrucnit,&: iuiicinterr.d.vndt ft quirur quod marcru null.itcnus inno» „ . . • urtur,ideft,fiiftetna:imtnoca,quc innouantur.funi formc. (Et qnamsOHicfolr s . o ' uir.q.quaiiJam:i*lTct ciiiroquis diccrc if uiatcriaconipolita.licut eft materiatf aoiuno. Cuiida,generaiut vV corruropitur. Soluu : & cjirSuts quodainmodo matcrnspof.
fil attribui.fiipxorrupiic.vt dixii.matcrijs qiiou\inimodo,qm noii funi limplicj. ter materif ,fed ali<[uo modo rrfpcftu vltunf forinc.opoirtr necrfl atio quod pcr ueniatad pnmam matcnain , quc lineJuhto mnouxhilis eft« cx huc .trguituiy quodfimundus flctct.opottetqirodante ipfumpifccdai matcru:<3£ lic, vt rriu». Std eft dubiumiquoinam. n.Mc.aph.com.i 8. Aucr . videtur dicerc quod neqj roateria.nequc formalit , fevltortim compofiiuni:hic autcm ait, quodiotn.* . Sc accidcntu fiunt.quoniani maicria ert fierna. Ad hoc dicendum . quod aliqni^ ficri poteft duobus modis imctligi. V 110 modo ianqu.no iHud , quod propnc iru ncnutur & rauone eius fii inouiias aliorum.Alio modo tancju?. pcr fc cns fubii. ftens &'fcpatatum a caulis fui eiTctprimo modo fola forma ht.quonum pioune accipiteHV 8c ranone ciuscompoliium flt:fcciido modo compolnum: quonuM quod per fcfubfiitit.eft compolnum, vi dcclarauiin ftcundo dc aniuu,iii<oau iwcn.7.&_ccoiicordaniur vtrba Auerroi».
A V E R O E S .
1 1 A uer . Summa huius fermonis eft <j omnc innouatutn eft : pofsibileanteinnouationcmcius:& pofsibiht-spr.vfupponit I» -rcm,inquacxiftit,& tftfubitaum rtcipitnsrcm nofsibiltin. nampofsibilitas,qu_cIttx parccrecipitntis, non dtbu alitjuiscxiiri marcq, fitpofsibilicas.qua: tft tx agentc.cum cnrtn dicmius de Socr» rcet. pofsibilceft vtfaciathoc, cft aliudquawdicereui rc factaq, f!t pofsibile:quarcconditro'naturinpofsibilitatc aetntis poisibilitaspa- A*en» Ipof tientis.agensenim impofsibilceft vtagatimpofsibil)a.&,curn nonlk Cbile eftvt pofsibilevt (itpofsibilita4pr.xccdtns innouatfi abfq; fubitdoomni' »gai impof no.&j1T1pofsibilecft vtagensfitfubieaum, nccpoisrbilemam pofsifib"a' bile cum pcrucnerit ad adum, aufcrtur pofsibihtas : lgirur non rtma-
. . nctnifi<»fitfubie&umpofsibihcausrcsrccipiespofsmiJitatem 8cnc"rurn<i matcriaimateria autem rron gcrrcratur , in eo cp eft matena:qm indico cp eft ma gerctalia materia , & proccdct in infinitfi. fed.fi matena gencrarctur, teria. cft ii, t-o tf tft compoiita ex i»«tcria,& forma. & omne gtneratum gf> Qu5_ m»te. _eraturcx alio:&tuncautproctdccin infinituni dirc<5lc inmatttu iiagnclur» *
h eft falfum , licec imaginaci fucrimus mocorem xcemu: jl inririiw-* ^rjtur aliouid in aftuinfinitum :auc aduenicntadeam non e"iin "^,, jt m polt aliam, in fubiefto quidcm no gencrabili,nec fbrtn^-^f^^.^jucntusearum vniuspoftablationem alteriusaccereorrupt'1'1"'
Si autem hoc tuerit, ncceffceft efle hic motum aiternus,* c"i ut jjntntum huius poft ablationem alterius.que, funt in numiqu' ^ f0rrupCibilibusiniccrrium. qnoniahiappar«9ge- 6eacra ^iuf^iufq; geucratorum cft corruptioaltenus, &coruprio ncratioi ' ^i^^scfjnonficaliquid exnihilo. namge<eracio Quid Sne. eiusgc" ™ & |nutatioeiusex co,quodeft in porentia.a-aflum. "•">'
^C°"eUimpofsibilccftvtfitpriuatiorciid,quoddcfcrt e£P» necca- Priuatio n5 Su«imre, qua;dcnoniinaturgenerari,f.rpdicamus dceafgcnira- f5'«<P <J JTft rcm anet crgo vt fit h.c aliquod fub.cctum formarur concraria- Jf '«, id cui aducniiint fbrmx fuccefsiuc.
u Aucr vult confirrttarc argumentum philophorum.cfc pr'° P0"'' Intelle:
* .e.rtorum Algarelis.Seenndoibf. (Pofsibiliias enim (loit.q. In primo ''^"v nnus Mos.qj fenrcmia hotum vcrborum c-rt , q, quodl" innouaium eft
'"c hHe anie & innoiieiur : quoniam in primo de fubitanr orbls P0l>c prcce- PolTe prfCt P01! , i, nfceiririuiii cll rppofstbiliias exlgai rem, in q,- luftenretur.r.fubie dit flcri. i" rtcipiei"- (Pofsibiliras.n.) H'C foluiiqueftionem. ^Po^cdicicprcseli nhilis cue pbfsihflitaie agemis.ficut ponii Ux itoftra & •jf "la pofsibilitas Pa', r jferu pofsihiliiarc agentis-immo pofsibilftas m?rise,e«: pofsibiliias mo l,on °a rnJ, vi dicii Pl.no. Soluit ergo hoc.d.pofsibi|<».n.rccrpieniis dilfert * iohibiliiite' agcniis,& ideo non p5i pofsibiliias perf* anribui agenti.nifi cS f3 j, cum rc cipienieimodo hoc cft falfum.& ideo rP'e* eft pofsibiliiaj.f.ess Datte acentls.S: diciiut pofsibiliias abevtrinrcco:#orsibilitas matcrif , & di. cinir pofstbili»s ab imriufcco.Vrdicii Auet. prim-'oc'c5'' *4' (Mulia enfm.) ProhJi.d.muIia enitti futu pofsibilia in agennbufiu* tefpe/lu quor«ndam re. cipiemium funi iinpofsibilia.Ei dicit noianler rc,<,Ulluoriindani rccipienriu: . uy^jt, 5 quicqufd cft pofsibile a poienria maieiic,efl0|5|b'le a potentia agentis.pri QH°d « pi><- £ corli.commen.i 14. artamcnrefpecru quorid;"n agentium aliqnod cft pof. libile * P°'1 (Tbile vr refpecru h >iiit:tis cB pofsibtregcnrr e homineni, qnod rcfpcAu mate "* maierfje ti»in'urcccftiii'Pofsibilc,liceiabroluieref|C>"niaiericfit pofstbile. (Vnde eft pofnbite
* I,of»c»J,J•''-m'0,'^g,'',''',, Vrrb°ruin Alga^ph'l°iophoriim. d.vnde, poftcp 1 potenti* » r^,po!s.bilirasprf CediiilhiJ, quod innou-ur , impofsibile eft quod reperiaiur agenti».
abfiiuc fnhiccto. (Neq; agens) remouct M4nriani : quoniam poflet dici agen»
tlTe fubiccrum illius poienrif , vcl ipfiim rTe pofsibile eftc rubiefltmi poicmix.
Hf c remenct.d. rrcqi agens poieft ciTe fi-iecluin, fiip.lllius pofsibiliiatis, nequc
lpfiimporsibilcporeli elTe fubiecrum l»us. quod agcns non filfubiciflum.rclin.
quir manifclium: fi-d quod ipfi.m impisibile non lii riibtccrum , probai.d.qnia.
qoando pofsibilc ell in nSu , t(l rem«a pofsibilitas , & per conftquens ipfiim pofsibtle non cft fubic from. conclu*t propofirnm. d.remanet crgo quod fiibio
f. ...1. poisibililaiu fii rcs recipienKam, fcilicct matena, 3i fic apparei dterum Alga. IJebcs fcire , vt dicit Auf. 11. Aleraphy. conimcn.iS.o. due fuerunt De poftibU opimoncs de pofsibilitaic rerum Vna foannis chriftiani , qul omnera pofsi- lltatc rerum blhiaiem pofutt in agenre,vtibi<clarat.alia loquentium fuae legis, qux pofuit due funl.pi poteniiam tundariin pripationeimplicitcr.id eft innrhilo. & b.isduas opinio. nionei» r.ts htc : remotici.primam quiden, cum probar porsibilrtaicm agcnris crTe aliam a polsibilitate paiieniis. fccuniam vcro.cum ptobai pofsibile non crtc fubieAS |»lsibiliian«:ci fic apparet fn entio verborum Auer.(Et marctiaOHic rccolli. gftcond.iionesfubiectiporsirilitaris. &dicit. Sc matcria, inqoanium materia. twngeactarur. opoiicinanquerp maietia habetct inatcriasn «aiofinitiun.
Dubilitio. Solutio.
U - "Ldicicp rltmeninm gcrrcntur.. & ,lmtl| < (Ei fi rottO Soluitaublttin.qm P™*?^^^,,; to.ir Jui P^" 'P gcnZL
titu. . vi apr"" """" *i tomi . eaiuSM.ionon d,u, : m> u q„oUhb«|| mate. iicomponiiur« mlt" ^„^,««^..1,«. ( V nUc a«.) Ddt.u.rco^
gcncrabik cx »1«*» «tf^tMSi^T»* "'P- " ■
L1uc.,s.l. maic.u c* »M "««'^^ «&, id «» rcfto o,d>,,c ". n te.ia genc.aiui.au. ptoccduur «J ni™| ^y.q,, jnfi»in:quodcftu1<um
com Sl.lMf tobJt.it. cp n m£ lftrta.,d,o ;„ ,,„>oJ ,,uom.>Joc«,,qifi
fict.-t.rt tu.jJo vc.b* "'^/""^X uro vc,„», dw.cs . au:. i. pnumm fct.fi.. t>«Ho» (otmc.) CollK I ««» '^' m,ul , fBCCefMue vicilsim ,„ quo, impo(s,bilc.;ottc. Jiccre quoJ {°<™[™" 'l ,ic crcuUrrtcr >d .nhnmm fub.cctum intnc[.ib.lc , Si inc0""P'""ffi," f{uu«u. quod Ul da.e moiufl Ltno . & hovo|0. vndc , cx ho;''eSun;r ^nVrabU.bus & c
gtCno, fP>*^M&P£ffl2& P« 3,AumciusP..mo bilibu»:8£ b*f 1 0pin,o Arifto . 1"°^,, . tl <„« cor.up.jo . ' wx.com.ir.dicf. -cc.Jiio "l"* ^"S.uionem 4.CU . nullun,
utionu p!,t lofopb.o.5.
por v,,„, mo.us a-,ctn,.ct^ opo.ict T » ; ,H »
Prirrva - jy
(.eI,C,um.(rije difcordia alicuiui , roealur ptopofitio f fc nota. _ t(j|jm P'tf,"i ji;(o.quoJ enim nihil fiai cx nihilo. patet in ommbus fenfibus Sicui f" "' r i'Pnull"s coniradieit. & ideo Arift. non probat cam nifi confriiio. ,oiic°pl"c' ucutprohaniur propolitioncs pcr fe nolr; . Sc lic appnrrr qu.ili. i,anu^"ot,wl;iioconcludii verbu, & fundamcntit Ariftoie. vtalibidixi , 8c
ilU PrJP , nir|iu$ dicira.tamcn illa opinio rft vera, quia cft opinio noftr* De fenfio no "fortr jhq a ,,iioie.& Auet.errent ibi,(icut in alijs plut ihus. Si Hcct illud ptiri. ftre legu, leS"-"C'' aiifonum fenlihus.aitamcn ctcatio cft fupia fcnfus.& idco ctcdcuda,
Alt Algi- I>ubitatio eft Yt djcacur, pofsibilius,quan} ponunt, rcucrticur ad iudicium incellciftusJ& omne , quod intcllcctu» cofydcrat cflecius,& non prohibcturei idconfyderare, appel
l u«no'sibilc-fiauc^"'Pron'betu^.W m iJvcrononpotcrimusconfydcrarepriuacionemeius.idappclU B niSsnfccilanum-Hrcautcm
""tiuideni alitjuo, adco <f.pcrucniat eidcnominacio. Echocquidcm 'robatur cribus racionibus.& prima ett h.tc.quoniam,li pofsibilicas Ltcrtninaret aliquodens , ad quod refcracux,& dicic.ir q> hc pofsibili ad id,fic etiaiu impofsilHl ltas decerminarcc aliquod ens , & dicicur Si jmpofsi hilitas ad id.impolsibile aute non habet efle. m fe, nec rru [triam , m qua riac niconneniens., adeo cp rcfcracur impofsibilicas ad oiarcnam .
Hicinducit AlgJ-folueaiem ar-gumcniii Atifto.&dicit.air Alg.fiipra prxdi. ctaargurs.dicimusquod prardicta pofsibilii.is rcduciiur adiudicium intellectus. Qood dcclarai.d. quodcunque enim naturaliicr iudicaiain luerii inelTe abinjTnectu.oc: illaiuJicaiiofalfaiionapparci, diciturpofsibile.Si veto falfaappa. (ti.dicitur impofsibilc.cji.fi intellectusnon potcft ludicatc.dicitur neceftatium. Prbo fciie quod pofsibilc apud hos totaliier ponitur ab intelle ftu. volunt enini qued illuddicilur pofsibile , cnius compofino in re non dicit repugnantiam : vl jjot.e(t,poiitoquod fitgeiierandu.: cV impofsibilc eft illud.cuuis cosipolinom - rcdiciirepugnanii.nn:vichimera cfl.cV. neceflTanurci.cuius compolitio cum non c tlfc dicit t cpugn.tntiani: yt Deus iion eft. Sc cuiii ifti ftTe loquuntur , de pofsibitl logtco omnino hahent dicete :quoJ illiul ell ens rauohis , Sc in ludirio intelle. amconliilens. cV per hoc lefpondcutad vim irgumcmi : cum dicebatur , fl niin Jus lir.mimdus fuit poftihilit: conceditut.crgoponitur maieria, eVc.negatutiqiioni.nn irta pofsibiluas non cft nili non iraplicatio contradidionis apud m irlkrtum (ntelligentera illam.mundus eft. & Se tota tatio Afifto. ruit. (Ei hx) Hicpijb.KiiiJciii.d.cahatprcfuppofiiioncsfunt finc dubio inielligibilesnon nJ;ecnicsaliqiioentr,in qiiopratdiceniut , Sc llnt. Quodptobat.d.cVhocpo. irilprobaiiduabusraiiouibtit.quarum vnaeft.quod fi pofsibiluas exigcret ent ranouale pro fubiecto , vt maieriam , lnqua denomineiur : fcquirur ctt.i.n quoJ impofsibile cxigctcl tcalcens.in quo dcuomineiur : quod cft .". ::n. tjuia impofsibilc noo habet cire.ncque matrnara , m qua aducniar , 8i pofsit de to.idrft ab eo dcnoiriinan. Bi confequcniia poteft probari : quoniam oppolt. rjmtam coniraria.quam priuatiua habent ricri citca idem.vt.t o. Metaphyfic. frobai Anftoie . Si patei induaione . modo pofsibile , & rnipofsibile funi op. polita. vel contMtic, vel priuanuc . Sc hfc paict . crco habenr fieti circa idrm . n iguut poisibile circa ipfum ens tcale : & impolsibile etiam quodcli piopoliiJio, ■
DlTputatlo Metaph. A V E R O E S.
Alt Auer.Qudd. autcm pofsibilitas determ.net matenameafc ftenccm hoc patct.quoniam alia unellcfta vera non euadui L n dTterm.nent al.quodcns extra a.uma.n , poftquam rum vc d ftum e.t in definic.oneeiuseft v, repcmtur .n amma uog
rum,v[ mauiiitii _ j.-^v Ai.tn noftroahciuldefli
rnm vt dlitum Clt in(icnmuuiiiciu»«. f„ n i- •i-
rZml e S Mimam. igitur non euadct ex d\fto noftroahqu.d,
Lc pofs b.l.cas. Attamcn aflumere probac.onem , 9, intcllcaum pofs.b.l.tat.s aliquod ens,.n quo fuftcntatur eft ferme H Ph?ft.cus;namimPo^
m oopoL ckterminanr proculdubfo frbttftu» : »a»«»P^U. tas elt ncgatio pofsibilitacis fi autepofsib.htas detcrm nauent&™ ^mtulimpofsibil.tas,qufeftne«tioh
natetiam fubreftum. vtd.cimuscoeile vacuurn eft impofs.b.1 e quo.
lia,& infra.& dicmus 9 ambo contram impofs.b.le e ft fl m , eodem
fubiefto. & dicimus «Tft impofsibile duo efle vnum : & hoc qmdcm
in efle & totum hoclll manifeftum pcr fe : & mhil cft conivderaiM
humsfophifticationishicadduftaeabeo. „nfcihilit« fint a.
™M„ j.,jiE« de extmplorum imiUtpllcauone.quaR dlcat , cj> muo , q"°"M"f joWit. P" wnfcSuens luquoil ™e' * Gc non P"U 8 '
Part 9
aiu» Impoftibilc w *odem fubicSo funr maio diuerfo. quoniam pot. m maUto "H '. i ce fdhicctine i formaliecr.empoftibileeit in eo denomiruiiue, quo. jjhi'' ' ' j„,o impoftibiliuei» eft inieerii, coplemeniir efr ririo 4: iniellcftus.
Pn" £on t ft ,„ poieniu id chimtt am.dieit cflTe impoftibilc.iftud crgo im qll •{*** non ,d m miiena nifi denominatiue , pofttbile veto formaliicr . qra c(lipfadimenliomaieri{.qu£el t eius proptium propriorum, vtdixi in rffibktoSZi* otbis.Qjjidam umen flngune ilibi.cj. propollno philofophotS Pofiei» qaa " a in omnibus oppolieitptfter in contiadiftoriis . modo poftibile , & im- IUuJam. '"fsIbiU f"nl Q"*6 comradi<!t.Of ic oppoliti.&c
Art Alga,Ecfecuruueft, quoniam nigredo, & albcdo.deccrinina: lntelleftusin eis ante effe earum g» fint pofsibilcs . Si autcm hxc pofsibilius referatur ad corpus.in quo fi imc, lta <p dicatur difpofitio eius,gj> hoccorpus.pofsibjlecft vcdenigrecur,& deal beturSc cumaliiedoinfenonftc pofsiMlis.&nonhabeacdcnomina- B Honem rKjfsibilitacis : fed pofsibileeft corpus , & pofsibilicas refertur adid- cuncdicimus quideftiudiciumnigredinis , & albcdinisin fe, vcrum fit pofstbilc.auc neccifariurn.auc impofsibile?& non poceft eua di quin dicatur <t> fic pofsibile.& fignificat 9» incellefcus, & decermiru naciocuca pofsibiliucem nonindigcnc pohcione fubftancix cncis, ad quodreftracurpolsibilius.
A.V E R O E S.
It Auer . H*c eft fallacia. nam pofsibile didcur de recipiente, A gj reccpto:id aucem, quod dicicur de fubie&o recipience , oppo- ,/"^.nicur ci impofsibile : id vero , quod dicitur de recepco , ctpponicur ei nccoTarium.
Quodaucem denominatura po(sibiiicate,cui opponicurimpofsibi C le.nonid.qui^Jexitina&um apofsibiliute,excog»exicin actii.qm, cumexieric,aufcrturcx eo pofsibilicas . dcnominacur camca pofsibilt rate.ex eo g> eft in pocentia . & fubieftti huius pofsibilicaris cft fubicftiim.quodpermucacur ab effc in poccncia ad efle in actum. & hoc eft manifeftum ex definicionepofiibilis. nam eft id,quod no cft, & eft in poiTcvtfit&non fic.Ethocnonenspoliibilc non eft pofsibilecxeo cj> non eft.nec ex eo g> eft in aftu, fcd eft pofsibile ex eo q> eft in poten, ua.Ecidwdixitfe&aNamacczclacpid.quod non eft , lic fubftancia
^uxdam.nam id,quod no cft.eft concrarium ipfi cfle: & vnumquodq; ifTcrtabalio.&.cum aufertur priuatio alicuiusrei,eftlococmse.le eius.&.cuniaufcrcur cffe cius.elt loco eius priuacio cius. & , quoniam fubftanciapriuacionis.impofsibileeft vcconuercacurinefle, necfubftancia effeconuerucur in priuacione.neccflc eft vc rccipies ea fic quid tercium pratcer ea,& eft id.quod denomi nacur a pofsibil icacc, & ceneracione , & permucacione a dcnominacionc priiucionis ad deno-
Dirpntatio Metaph.
■r rwi.miocntmnondenomtnatur a generatir,. & miharionem .pfius ^Prluatl0fici ^.denommatur hoc : & gene- 1 , ne , K ■«^««^KdSu.minK.o gencrat.on.s,* I r„um , cum ertt tn Wu«"" n6 ™celt euad, de necc&uate ab ali I mutat.on.s, & Pofslbll,UC1Snn"g&" Jarionc, & conuerhonc ex Prm, [ ^odeoomiuawa^n^
aoneadcae.Gcutcit npcrm aduenlUnt vuumqui.1
fal.cet ?necenc G«*«.^^"uoriotie,<iueeft in almaet) dem pofi.blat.onem ^JJJ .Ncc poflumut denribu, , eft m aftu , in. fub «ant.^ ro p onc etiamponcrehocdenomtna nmap s,b .litar , ^ * .1
eft tn aftt. , fcilicec ex qua ht Seucratl°' ^ * eratlo , oportet vtfit !
hoc ettam *lf^?jSSffl^SEio recipiens pofs.biliJ parsgcneratt. Igtturhtceft fubtettum ..ccc ^ t ^ouoddici, I
?atcmg,quod ^«^^S^S^i^ccrolh. tur generar,,& mutar., Sc pcnnutan ex ? " ft , . de natura entis in muaponere hocde natura re> ««mns n aclum »1 ^ ^ |
a«u.nam,ft hoc eflet, non Eeue™r ^d conuenerunc Phtlofo cte.no.. exentc.nam 'oJ 1>bllolophl t„lCnt,
Mltetia n8 Phi, ^^^tlXSSjteet non crtt dcnuda- ™ cruur de non crtt nenudatum lormt ^ fl ficuc ?ermutatur fpefl
nuPJa.» tn tum ipfo cOV.permutatur tamcn^ ex efle adc ue i ^ mera^M a«» abeffe. mac^mpltgratuadta
fcnf.tiua.nam ft eflet denudatum tpfo eOe, citct _ ft ^
ens ,nfe,non <^^?2glto5SS ^corrupt.on.s:
A $ „f ftemea Pcr fe,& non iunt W «J^ £™ « A J /\latS adcquace. tnatcrtx, & funt «X 'Snnouauonm na,& venficances cx e.s.St habent pofstb itaum an «■ » u fuam,&nonhabcntfubftant.am nccma ^™;^{°KnUSt n£(:ld rum dcnomtnatio rclatma & non reducitu ' * P£P eC?s. agcns . & fctendo ad qu.d reducitur, conuert.rur hoc
Hicpo.mfccundamra.ioncm ipfe ^-f^f^ ^fccanjin*
lio r*buuairon depeuden» de pancn.e , neque agcnte , icu . f Mgm
Pnma. f7
■ «rremi.Hii ignur duibm nrionlbiu roiull Alg.itiquod Ji MtionU^^InS/^^j.g^cfubicSoprotluspoft.b.liuit. vi apparcl.
eiii pofi
A V E R O E S.
. . Nunquam vidi fapicntis e(Tc dichim.quod aniroa ntinnouaca innouacione vcra.&poftca quod licYemancs
' i uojrccic-uicAuicen.oesciiconficencur rfinnouario ' '■ jc eil pcruentio eius ad pofsibilitaccs corporalcs, rc-
' | 'lUCUra j>oisibilicacisrormarumge t 10 1 est - j-yfjjjicij modo,quo opnuncur dcmonltrarione ad- ^'^^adcDtlubicAamhaius pofsibilitacis elt riaturadiucrfa 4tkA4iU ^jgjjje.s no i percipietQpjnioiies corum inhis rtbus nili tJ,'jrJni J.Jeric Iib.-is corum cum condicionibus, quas dixcrunt, B lJ'°nbuci, quidixtTunc,cum perfcccionc fcicnrix innac.e , & ma- Vo &pience. Dubitare aucem Alga.his rcbus hac dubicatione *>" rc0iue.,ittali,qualisipfccft. Nam"non euader ab vno duorum, ""tenim ipfc faulc nxc om:lu fccundum vtritatcm,& adduxit ea hic *U -cer vcnurcm: & hxc eft opcracio prauorumiaut non incellexit ca Kcundum vcricatem.&dubitauitinfermonc, mcdiancc re, qux non fomprchendic fcicnciam:& hxccft opciacio ignorantium.Iftcautcm vir abfirapud nos abhis duabusdcnominacionibus.licetnon polsint bonieuadere.ciuin vilipendanc cum . Attamen vilipcnlio Alga. cft (prBpilacio huius libri. & fortccoactus fuit propter tempus, & lo-r (umtius.
A L G A Z E L.
9 A It Alga.refpondcns pro Philofophis. Si aucem dicatur rcuer- (io pofsibihtatisadiudiciu intcllcctuscftquid falfum.quo- #■ "^niara nihil cft uid.cium intcllcctus, inli fcicncia dc pofsibilitacc:poIsibilicasauccm cftfcicu.quodcftdiuerfumafciencia. fcd fcietiaclt,quxidcomprchend t, & id fcquicur, & aliigacurci, prouc cit, fcicncia aucem,fi imaginacum fut-ric cp (ic priuacio cius, non dcptrditur icicuni,quod cit pofsibile,fcd remant t pofsibile pofsibilc , liccc no fciat jr.fcicum vero,cum lmaginacum futrit aufcrn , aufcictur fcicntia. fcicncia aucem, &fcitumfunc duo,cu,oruin vnum eft jequens, aliudvcro accrahens,&c, vfque ad, & cric polsibilitas dcnominacio t is hac via,
A V E R O E S. alt Autr. Quod pofuic in hoccapiculocft fcrmo vcrus, & declarabi iur ribi hoc cx eo,quod diximus de intelligecia nature pofsibih», Ucfttuaio JcflfuO,Aycr, H
Scienih «5 eft rci vTis , fed patiiculitia in vfi. vide ptimo de AI» co. £. 6i ali] ibi annonra. vi de Alcxin. ApHt. ub.i. Qur (lio.iuluiil.qo.iij.
DifputatroMctaph. A L G A Z E L.
AI t Al"a. eontradiccns fapiet.bus . Et refponfio eft f re uerRo boffitaw &necefii^»ipo/slbil.utis«J tudioa mtd kftualiacftvera.&id.quodd.xcTut.cpdifpofit^.ud.ciorujnJ
admodum coloracio.&animalicas,& aha .ud.oa vn.uerfal.a funt p» »a. entuYn ntdlefcl apud eos,& funt k.cnt,* , qu.bus d.c.tur non efle c.ta &f«tiqu>drmcon.m non Jubcntcfledemonftratum , adco 2 d edarauerunt iV.lofophi ,T vniuerfalia reper.untur {" fut demonftrata:efle vcro demonftratum cft m part.cular.t u md.ufl Ldibusqu«funtfennbiHa,nona^^
fa confydcration.s intclleftus,& ncicnd. lud.c.um abftraftum a ma -1 teria .ntelleftualucrgo coloratio ett iud.oum abftraftu in >nKU«9g pr«cr nigrcd.ne,& a5lbcd.ncm.& non potcft .mag.nan , cum Juct| Squ&on Gr n.ger.ncc albus.ncc afius color & cofirmata ctt .uj ttlleftui forn.a colorarionis abfque d.ffercntia & dict e> fit fo, ius eflceft m fcienti.Slnonautemdemonftrata fi autem >.oc nonfu* rit impols.bile/.c non ent in.pofs.b.le .d.quod d.x.mus.
A V E R O E S.
Alt Aner. Hic fermo fophifticus. nam pofsibilitas cft quid t« uerfalehabe^particulanarcpcrtaextraa.am.vtfurtal.avrU ue falia.fcient.a aut non eft fcientia re. vn.uerfal.s.kd cft fej tia pauicubrium Imodo vmucrlah.qucm facit ^^'^.fa/ft mrT laribus.cum abftrah.t ab eis natura vnam cocm.quat d.u.fa eft .n« e is & vniuerfale non cft natufa eius natura rerum, qu.bu eft vni-
tapofsibilitatispro natura vn.uerfali.abfqueeo.cpfintib. par icuia« ri-SSSfttetUi ^oc vn.ucrfalc-,^ ofs.b.l.tas vnmcrfahs. YtjT ucrf c autem ^n eli fc.tum.fed cum eo (i.untur res & ett qu.d repefl SE natma verum fc.tarQ m Potcntia.&, -^^ZTM henf.oc.usoarticularium.in co q> funt vniuerfal.a.coprchtnl.oialU.I hocautem llcr t,f. natura fc.t. efll-t particular.s per fe, nonauteper accdcns fcd cft contrarium.f.o, fciru cft part.cu are Per acodcs , vmucrf.Ic vero ner k.& ideo cum non eompretend.t id .ntelleftus.cx eo
SSSSKtfUi-^ * "»* dr ludici0 ti rTpofu3l
:mftraxer,cnaturas,qu*funt in parueular.bus a materm, & pofuent _ ,as vniuerfales.bene potctt de e.s .ud.carc md.co vero,& 9 non i mikeanture. nacur*.& pofsib.l.tascft vnaharum natur.uum Vlter.ui ;
demonttraca,.r,cenc.o cJrurn in co e% repenuntur m aftu in intfM
' - denionftrata. Scno ponunt<]» non reperiunruromBino A leftu,no*utof , |uncn,funtinpotencia,&noninac!tu.nani,<in6 Obftrua de Jf.nlonft'1"noeflentfalfa&)ci.fueriiue^ bu"'u efl'cl,t'°" ' (-slc)jjetftextraanimiinpotciitia.crgo hocmoJoafsinu * ,c0tl cm-a coiii nacur* pofsibilis.Ec ex eo conacus cft faccre fophi- Jatur na nli,afiimilauit pofsibihtatem vniucrfalibus.quia lunt fl'aC1mc.Kii &eadcni,circacfle,<)uoJeft in potecia. Vlctriuspofuic <°'ph lofophidicuntgjvniuerfalianonhabcntdiccxtra animiom- 3" 1 ' i|^L]lt(.xhoc,ct.pofsibilenonhabctcflccxtra atumamoranino'0 quanca eft vilis ' nzc fallacia,& corrupta fcutentia huiui hcus.
A L G A Z E L.
Alt Alga. Cum aute dicunt fiimaginarcrurpriuatio intclJc- Ctuu.autoccultatioeoru.nonaufcreturpofiibilitaSjdicimus, /i imaginareturpriuatiocoru,vtrum iudicia vniucifalia , & " funtgcnera,& lpecics.effcntpriuata . Cii aiic Jixcriuc lic, cja nihil ha bent nifiiudiciainincclleftu.licct.iarn e!t diccum noilrum Jcpofsibilicate.& nullaert difTerenciaincerauib.is nacaras. Si autcm cxiftimaucrintcprcmanftrint infc.entia Dciglo.licccia fcrmo dcpofsibi- Jitare, & ncccfsicace.& lncencum eft oftcnJcre coiuradiCtioium vcrborum eorum.
A V E R O E S.
Alt Auer. Apparct exhoc fcrmone contraJiftiofuiipfius, & ignorantiacius.nammagisfufticiens,quodlit in co,tundatur fuperduas r>pofitiones.quacii vnaeftcp ipfedcclarauit g>poffibilicacisahqua eft parcicularisexcraanima.&aliquavniucrialis, Sc eft incelleftu lllorum parricularium & eft fermo non vcrus . Si auce C dixerintcynacuraparciculariiiexcraanimamex poisib.hbus cft na.turavniucrfilis.quodeftinintelleftu, tunc non habet nec naturam particularis,ncc vniuerfali», auteritnatura partieulans natura vniuerfalis.& harcomnia funcdcmcnci.T,&chimera^&quocunq; fic.vni ^5nnj" , % uerfalehabetaliquodcflcextraanimam. frcxttlinl
A L G A Z E L.
AItAIg3.ExcuracioautedcimpofsibiIitate,quodrcferaturaJ ma teria,qucattribuicurrci,cumprohibetureiconcrariu cius, non omnis profefto lmpofsibilitas eft fic.nam cilc focium Deo. glo.eft fal fum.& no eft materia.ad uui rcfcratur lmpofsibilicas. Si autc* cxiitimaueriiic<i>falfitas iooi tft fcparatio Dci glo.in ic,& tflt- ciuscft nccefIariii,&feparaciorefcrca<tid,<hcimuscistj,n6cft ncccflanuin. nii dnsemmeftcuco,igiturnoueftfepar4tui.Si v«co cxiiUnuucruit <»
H *
S & eft relatioc.usadid.d.cimusrp djfpofiao fcparanooii ciui l Gmtli eft ncceflar,a,& feparatio c.u, a creatunsno cft neceflaru. AVEROES.
ATt Auer. Hic totus cft fcrmo vanus,& cadcns.qm no eft dubiUIn apudcu o. iudicia mtclleaus funtiud.ciac. fecudu nacuras rcrf
jmpoftibiie. SpusmultiplicArefcrmonemin hacqua-itione.
ALGAZEL ,
A7t Atea Adhuc excufatio eft inconueniens in animabus innou, * hfbenabus fubftarias feparatas,& pofsib.hbus ancca ad ,n. „ouationem-& non eft ibi aliquid,cui attribuitur.Cum autem dixe- •=u?^Wftv^
ucns.cum non fuent quid innatuin in ambobus fubie&s.
AIc Auer.Intendit infcrrccis, f. pofucrintpofsib.l.tatc ininnoua t ioncan ime.non innata .n matcr.a <j, f.c po sibihtas m pat.ete.
1« an bc pofsib.l.tatcs.a hoc cft inconucnicns.quonu lcandu ha* Ks amot_po.« ab extra.Ucut vuic facies f» <
ffi fako. Attn rcfponfio e. cft cp no proh.bctur qu.n repcrutur a iSuS « perfcftiomtus,quc currunt curfu difpofitionum , cu fe- SmSSwcSu cius,vt nauci in nau,,& fac.cns cu mftrumenco qua paraturliiDieauc.u » i„rtrumencu anim*. ipfaqu.Jeeft
Stumclono CfviltCU 011 C C t a2tnti:icu re uti ■ •- •
«« P°fslbi,; bTfiX^ ^>>™ iftf&S mftrumcn»moueclaJ& mota.& m co g, funt moucnc.a, rcpcritur c
Prima. 5p
B&ibilica5:que, cft in agentc:& in eo <$> func mota, repericur cis pof-
* F^ilitas.qu^ eft in patience.& no fcquitoreiscx policione anime leracf v't ponacur pofsibilicas.que tft in rccipkncc, eade cu pofsibili- «cc uueeitii.agcnte Vlcerius po'fsibilicas,quc tft iri agcncc, apud Pors,b,imB Phiiofopliosnoneftiucticiuminccllcftuale tm, fcd ludiciu de re ex- apud phiio- 1 nimi Scnoncft vcilitascocradiccnri.afsimilanciquidevnadua- fcphos <x |lpolsibilitacuakeri.Ec,quoniiconfi^ non"cn8iudi mncs taciunc dubic3ciones,& confufioiic ci,t|Ui non poccft cas foluc £li nurifc . J* ^ e[t opus prauoi um Sophiftarum,iuto dixit. ctualc uiu.
. A L G A Z E L.
AlcAlt;a.Siai!tedixerit adhcliftis in omnibus queftionibm oppoiirioni dubicacionibuscu dubitationibus,' & non euadec jd,quodpofuirtis,a dubitauonibus,dicimu* dubiutiodcda- B corruptionc ftrmonis proculdubio,& lbluuncur modi dubicacioj (-onfvdcrandodubitacionem.&qu.Tiicu.Nosaucnonincendimus " hoclibroiiifiadapcarcopinione eorfi, & mucarc modos roniico- ,n cun, c0)cu quo dtclarabitur dcftructio caru.& no incubunus a«l l"Uftcntandfi'opinionealiqua.vndc non egrcdicmurab incencioneli- 1 ri neccoplcbiruusfcrmoncminafiumcndoiationedcmonftrantcm iiouatioiic mundhqm intcntio noftra t ft Jeftrutre rationts torum, 'o-ificitloid.quoJ fcquicur.aflinnarc vcroopinione ycra , dcrcliuouimus in alio libro, que edercdecreuimus ni hoc, dno conccdcnce, 2a^pimil,ii.;ul('S»apptllabimus:inqKoquide ainrimtionc ractr« uitedimusjficuc m hoc libro dcftrudionc faccrc volumus.
A VEROSS,
AIcAurr. Oppoficioauccm dubicationibus cum dubicatronibui non facicdtftiufcionem: facic tn confufionc,& dubiu ci, qui fccitdubitacioncsdtib:cationibus,&n6vcnficaciir apud eii vnfl duaru dubicationu,&dcftrufliodubitationu:qucopponunturei . Etplurimi ftrcion j,tuni quibuioppofuicliicvir.funtdubitationescutnicntes.ci adducucurfcrmoncscoru,aliqui»apud aliquem , &afsimilanrur duierli a Jinuice.Atrn htcquf_itio 11011 cft pcrftfta.qu^rtio.n.pcrftda cft.quf facitdeftruftioneopinioniscoruftcim re iplam, non fecandu ftrinunedicetis.vteftpofitiofius.tjjlic pofsibilc adutrfariorp •ofsibilitasficiudiciu intcllcctuale, vtponurhocin yniuerlali. Nam, ficoccditur vcrificacio fimilirudinis inccr ea.no ftquicur cx hoc Jcftru ftiocffcndi pofsibilicace iudicifi adhcrciii ipfi cflt-. fcquerccur.n.cx co ynu duoru.aucdcltruftio cifendi vnmcrfale in irctluclu cni, auc cfle pofsibiliraie in inccllcctu cm. Ecdtbuit incipcre adapcare veritacem, antctjui indpcrccdeeojquodfaciccoiuulionccofydcrancibus, & fy-
fc!tr.ttonrm,vtmoriattirfonfiaerans,antcc1usmincumbat hbro illi, D*' aut moriatur ipfc.antequa comronac eum.qui quiJem liber adhuc no pen.enitaJnos:& force non ediditeum.Cum autetn Jmtrr.tpfenort inte^c inhoclibroaliquaopinioncfuitcntare, Jixithoc, vt nocxiftimetur Jc eo ct, ipfeintcnJat fuftctare opinionc; fcetc Aflan x. & apparecex librisJcJicatisei* reuerfuseftin fc.eti.s Jiu.nts aJ op.n.or sPh.lofoMhoru.&cxmagisapparentilvasdec.sinhoc.&vcnor^ti caifirrn;::o-icciusclHtbererjs,appellatusFcneftraluminanum.
Hicr.fponderid rationc Algi.cV debc, fcire cr Alga. vidcfurcp opineroc OfMo o-i" o»l Pl«0«if ,qui pofuit ammatcrear, tnquod., numero abcif rno, & »,, PUi.dc al3. iutlu De. vnifi corporihut in tfpore per adtnlniftrationc agcnns naruraltt, & noft m .in? lteium remanere. Sc conira hoc noi. irgui, Auer. alio modo v,de. iu,op»,ari,quodpoft motttm anirox rrmaneanixtcrne.licc, habucrtnt prtncl B iun! i que polTun, vu.ri.hce, non vniantur.&hoc dtfttutt Aucr. proba, ereo oood hoc lit falfam autoritalc philorophorum.d.diciirujnos quod nullos fap,, ,um vt inuenimus.opiniturquodanimainnouciur ,6e poft mor.cm corporurr rnaneat.nili Auic.tanium:quoni5 prfncipio cf» apud na.uralcs.quod omnt. qa S ^capil.delinet.v.probauiin Iih.de imcllectu. Si enl.n antma mcapit, ipfc dcfinet.a: lidtl,nt,.ntci.icaPit.(in,moon„.fs)hi< pomt modu.n, quo amm« «oiTunt inlt lligi «eri.d.inimo omne, communite, optint, funt, quod innoua, noanimxcftrcla.iu.,,fcii;cct.1uo.tl. cci.."o,,1t,o rftnus adiuncl.o cum eon. poribuspof,ibilite:du',amadiu,.ftionemrerip:eni,b,.$cuiuscxfu,plum pomt d.co modo.quo praepataiiontt & pof»ibil,,a,es fpcculoru.id eft, co "'odo.qtaMI riorntia (becoti uciptt ad u.uSioncn radiorun. felts. Std !„c maxima ornuf ESSSJSK MltoSft ifta vnio.K quid ,fta pofsibilin, adiunfttonis^. fcia, 2uod in l.bro df inlclleftu expoui illud, a.tauu- d.ccndu ,q..od „.tr leet.di anU «La apnd Aucr.eft forn.a limplcx. fcpara.a.artus purus. Iu.it qi.Tl.br, miellt, oeniu moucn, fteltam.vt ib. fcripll.vul, •an.en.c,. .fta conitnucnr ccrponbai |un,anispcroptra,iont„^quandoenimco,pusho.n.„.,pcwop,a:,uamop,n ?u, comprfhcndcndo Bncilare dcmonftra.um.un, : iniclleft.., vnn„, c.v, for ™a inouens.er? o inlr llcfl us Si eft intelleftu. ck eft anima: mtcl.cftusquidt», rjMutfepafaius&iminixius.iniellCfW^
ligcniia an.n.a quoque. prou. corpori coniinuarur, per cfTe pnncip.um inttb liiendi * volei^crgo ,,,nc,,,a,,o animar eftrelanua q.u-num, quandocor. rusfund», rclationrm illain.qn.i comprrhculn ind>uid„,.m drrno.iflrarum.tBc f «„elleAusdiciturantmie.,.s.abrol.,.etame.. non du.n.r an.n.a. fcd prou.co» pus (undai iliam. Scd dices.quidert ifta lelat.ua vn.o A: vhi cft ^bicftiuet QuMfit re- \yic.„ium quod nihil tft aliu.l ,u li Jc.u-minaiio quardam tpl.u, a..„n* InltJlatiua vnio iclSlux (,„'a diciiuramnia, vbi piius nondicebaiur, luu, d. xtruiu i„colum. Iplkiaix. nimhiiaiiudeft. nifi iunouata rrla.io . qu» dei.om.na.ur dcxtruni. .*btffti.
ucautt m cft i„ corporc Iku, relatio colum.iar „. homn.e. vnd.- f cut I lt« did tueaeens iclpccru c.x.lirutc i.i rr acu,& coluna C.x.r. f, . f.u . x.nfnic in inimal, fic intcllcfius dicilur anima homiiii, rcfpcftu ammriron ■., exiflrmit in corporc c m hcc apparrt cxemplum de fole.po.ril c, f. I oici fcmaora. n.um fpeculoium.lice, non lecipiturin ei, prou, tpc. ul, vniu.uur n. Et hoe dcclarat.d.cV d.fta pcfsib.li.a, apud phtlof. Pho, non ett dc natur., poftibiliift innouanrum & cotlupi,b,liuni.in.mo.v,opinaniui ■ •. v fi dcmonftralTc.i.i.poli.a eft in quadam naiura pia-rcr naintam miicnat.Ufig de k excurjr.d!& hoc „o„ poiefl h,c fuMc,rntcreftend..ex,gi, rnimpUU^H nxambula.quat i» lingulu loci, hbrotum philoRphoii.m d.fufc ,ept,iu,ur. . , e ma* i.ncab Aufto. ,„ •tr.iode an.ma. in h,s appa.et d, te:,Lt loan. lando. Br,*l IoS' ma* j V0|imvi)l(;amrirea,.„„am intcllccuua... ... cor|-c„b,.s humamt. hoej
■* Ciiioi patci : t.uoMA.u, lictt uiteUcctus li, vnus limplcx ouinium , 110,1 uu.en
M ,njBn 'ntelleAiuiiquontsmarimi iniellecriu:» dicif dufJ.rcilicet fnrellfflnpii. tnm cVetiim fecundnm illnm denorniriarTtl fntrllfAfS.Si fubtcAiue rxi3?tcm ■n Coipoif ,Sf per coiifequenspo.rrt conccdi plutes cire inimas, quot funtro «"oeftus.cV coipon hominis. Secumta ipparct quod animx innouinlur in ho* fninihuscont-mie.non fcilfcetnouiute jccidcnte in eis, fcd innomin-bus. Sed Duhllarie» jjcts.quid efl funJimenruin proximum vnionis tilis. Dicendum , quod Gcul Solutio,
,,„•,' non dtciiur jnimi niiiis.nili quindo ntcir>:i opetar', jra inielleclut nqn Sieirar ffle inimi honiinii,ntli qu.mdoiuccrpii clfe principium operarionis in .(j^dimenium ergoproximum eft operiuo. & quii opetJtiones hominum tatit diuerfx, idco& animjerehtiuc funt Jiue rfx.ahfoluie funt vnut ictii» pu «is nonCJdeiit in conriniio.cV icmpore. Htdebfjfcire quod hxccft opinio Dcffnfio 1« ■ ,1 io. 2C Aufr. & flt crror purut:fecundu:n nos chiiftiinot.iliicr cftdicen- gimrf-condum. vtdfclariuim Iibrodc intellecru,vbj conttajtxi his philofophi fortlfsi- fr2 Arifi.ojl ujf ritionibvs^ Aucr* 'Cotii ' ' '" ' '"J,:'-srguit Algi.iVprimoproponir illam.d. & G forte dfcefepj&tbiiitlt in innouaiioneanimx non imptimitur in materia,iJ eft. fiVniini iinellteriua ncn cflpofsibilis vnin pofsibilimi raarerite, igitur fequt» ' tot.quoJ pofsihilius rccipicntis elici fimilis pofsibilitaii agcntisifto mcw 'la v J licri ouoJ pof,ita<tus,eV operatio proccdcrc ab eo.id eri.in iniellectu. flgando vult.fctlicct niirarccorpus, & confequfnnam non probat, fcd poic» B J ,t,lri quouiam oninis pofstbilitas cft aut ab igenie, lut a piric mitetix, rc Slrtarnclt.li igi'"l poftibiltus, qui intcllcctus vniiurcorpon, nonrft jpine tiiaiei-c, ergo cti 1 pirie agenris,& pullum vidttur agcns nili ipfemct mteU ■SrOKCrgo agetct itljin vtioncmqunndo fibi plicerct.Deindc dcflruji confeou'£„-..|,o-' hoc cll fallum quu fequlrut quod iiittna vrniat in corput lanquS, jjjflrc modo.quoatjent ciipirns.eV drfidenns ipfum.dumcft exira, auirutiS ailucinJ' in cotporc.licut ariifcxuitfii dornum.eV I aec non difpoliiio in eife. fiu . Bl flrbei fcirt quod virtus niionit eonfirtii 111 hoc,iniellcfiU5 . fiue aflul
l antfquam coipcriccniiimrtiii.pctrft coniinuati, Vcl igiiurtfla
eftexpattcinaterix.vcl ageniis.vcl virmfque. li viriufquc, rrgo
fHfciniigcncrjbi ;:5 ci' coriupiibilti.V! fc s. Si maiifi*, rrgo rflel cductbilti ir pore. iu iiuictl* • St agriitis.quxrc de ajente prcximo cV tnimcdiato hu lut vinonll.cV no;' poieft poui allud.nili ipfemci iiiicllcctus, cigo fcqui:ur i|. liJiiicoiiBOiicnf.Eiharcratioeft multum fuhtils ccntra pofitionem Auctto, ibinon parum chari.cV facil niuliun. ad inrrllfcium libri dc iutc llcAu. Hic folnir.q.hanc nvilium fubnluci,& pizciclc. Bi pnnio ponii vetim re. rponfionem.lcciinJoil)'lRurfut)cjuafl raugii frcundjm folu . Dtcii c rgo in pri Bt. dti itnvi notquod ad hocrrlpondendniii, vtdeliccr.rp 11011 rft in pofsihile rc(rn:ipcifcciioiicslim:Icsdirpolitiontbui,qux fcpiraniura fubtcAo: vi mu p «uni 1 auc.Cv Jilifcx cum fuo liiftinmento, vult diccrr 1 uod po rfi 11 ucnl- 11 btc I. tna, 1 iiaii !iunlis 'nicllffiui moueniiorScni , vt app.cei in nJtita re- Bcdu nautt,& tn arnrtcr rc Ipefiu tnflrun:enii.'i ..ncdccl . 1 idcrn 111 .mcllf- Au,J. t n.ic. li cotput rliciiJiiquainrnftruincnriiin anitnx , anima effcl difpo. fiiio idefflormj fcpjiau . ( ticft vcruin. ) Cum acccp't iflam propofirio» tiftn, vidclicct quodimclKCliui animi con.pjritur id ccrput , iicnr artifcic iJ inftiunifiiii m.-aciipii fccundim.cx Cjua vuli a j fuimam refpondrrc. d.6i5 cii rrrum quod polcihilius iiiflrunicnn ncn clt fimilis pofsit.tliiin igen< 111. tirc ergoeft vis folu.dicendum quod amma imrllc ctiua poiefl viini ior. pciip iriii j jliqm.&quindo quxruur.quj poientii igentis vcl miietir. DiU Ccndum,i|uod ncuuo modo:(ed poicuna agcnns cttci infliiimcniiim.d: quaiw BOdtciiur, cmnis poiciitu rft, 6Vc. vciunicfl Jc con:paiaiione formx pro » pnx ad maicriam, & non dc pofstbiltrare tnter agens , ci uiflruineiiiiim. (Et idro funt.JSoluii.q.poflf 1 dict conira:quomam iSc vna cffct pofsibilitis agcn. rilin vnione ininix. & paneims. Kefpoudir.d.& tdeo funi inflrumcnla mo- •fJilii.S; mcbiliajdcf! n.iliuinrnia ageniia,vi fecurn.c»: mobilia.td efl pafii. HtYt difp oliiioiici mateii*; vnde.tiiijuaiu mcuctiajieiiiici as?iis pofsibiiiiiic :
U, <ft.vn.cnc nul I el l pofti a s ag« ^ vn)mi iejBA
qux: quonum poftih Uus. " '"'c' « » dW|Bf fjlbllil M piIti
poft.b.ljiM»gnM.:& iwfttM 1 q^°f)P fi||0ii< aninmum ftparaurum, U. ic Juft.ue.& ideo i U.f. ... . o nequ h fi| ^ & quon,Jn| .
quod dicaiut, quoJ P°C$'""*fXtJi J,ce,,po!..hiliias, qua in.cll.ft... vnl. ,1, eoncurtum du» bl ^^^cifaluci. quando vuli.Sc fic fta. la.io Alg,. lui.crt cx par.c agc n.ts. ergc > t 01u"u "' £ hr ,UIe_ fej rcJuf.iuc & n.c.a.
Refpondc.ur, quod non «» « P^uKiWi.m . ""■ qual* "P««uf m.c, phoncc.propr.c au.cm m i ali quapo ft fr . ^ ^ c(,Hn,lur,„s& prop
Jnftrumen.um * ™f '«'™ lu«- Jenofc.s ienoramum loan.unj
& quainfub.il.. '>r.aafolm».!u ^Vl^?* [cii ver.ia.cm libri mtU, de Ammaqui nunquam nouli iftam "0,0"tm- f , fci;u„j Jtll. j. „„fu, Jmclleftu. (Rurfuspof..b.l..«. ) hk qual. .n.u. lnIe,icftuale, .m-
poftib.li.as agcnn, apud t***^^™ e!.' in .»» . v. declaraui, mo eftqu.d rralcex.ra anima •< uius^ « » lllItl|fftum co.po.,,4> 2uoniamaHqual..«.fequ^
& cconua. v. : d.xi . Deimlc cxcuia ■ ic.a.n P ,| hollli ,mt|.
nonealuverbaaddcre qun.Jc
ligcmem habi.ua.uq; al'q, » "fln u cPonfiJtra, ,u:e* uc confummaia^ _ , „ gtauq: meili.l.adeclatiiio J« iniciicnu. t Auc.ro. mul.aajdu-
Dcfcnfio ^pofi.ioin p,inu difp,..a..onc . Vb. debe. ft re oj u «ftij "8". xi. atgumcn.a cou.ra A £ , %ct. j:x, c„.m quodphS
ailamc... V. declaraui.llU » >-°nci u fun| ex ^
fophiioiamdo,Srinamafcn.iI''5.iccipn.ni.(v ... ;. uae ponii Icx
bulidcO,x,,eftd.e^ P J«
Boftra.cum fin.lupra fenfus.o^ al. > « f .« . er hj|tf)^
quodcft mulio fltmiw.quam pcr fe..r.... lui.i u ™u ^ „, l-.i .onformcr,„. phl accipiun. aliquod pr.ncp.u, .J^- ««8» -M' ; tom,lJifJl railo^
' 1«. BiVc*" fg0 "°" ■,J',UX1 ,lu pr",cl'
pia.uc.um i.imcn in Gnsuto loco icligi linguUui iolu . lioncm .
Et hic eft finis prim* difputationis.
DISPVTATIO SECVNDA.
p£ D E S TR^r CT l 0 T^E SEl^MOT^lS BORVM DB ABTBRNITATB Jd V N D I , ET TEMPORIS» B T M O T V S .
A L G A Z E L.
I T Alga. Sciascp hxcdifputatioeftTamusprimi.
quoniammurtdusapudtos, ticuttft antic;uus . non habtns principium incfle fuo, fic eft xttrnus, r.on habcns fint m in fine fuo:& non poteft lmaginan tinitas , neccorruptiotius ftdnunquam dtlccit, ncc dtficict Cc tfle. Rationts auttmtorum quatuor, narratx circa antiquitattm tius, exteiiduncurcirca xternitatem eins . & dubitacio conrra cas tft , ficuc i Lltatiohicabfq; difTtrcntia .Namiplidicuntcp mundustfttauia- & : caufa cius cft antiqua , & xtcrna: <* fic cft hmul caufatum cum m\ &dicuntT,cumt:onmutaturcau(a,nonmutacurtauiatum, <St «..faeius rcmancbit. & fuptrhoc xdshViUcruntprohibitionem inno .^onis & ipfamct curritcircaablationtm ctflatioms curfu pnmx.Sc fcwcft viaeorumprima. Sccundaauttm tft, quomam mur.dus.cum "nrrumpitunericcorruptiociuspofttfllcius, & ent in to polt , crco fuu in co ttmpus Tcrtla vcto via tft.cp pclsibilitas cflcndi non ctfl-c. tt fic eflc pofsibile potcft tflt inconut mtiuia rolnbilitatis, nili cj. bcc ' ntionon cftfortis. nam nosntgamus cj fic anciruus tx rarccaiut,& nonmcnmi.sq,fitxttrnusapancrofl)fifcctritDtusj;lo.tumun-a ncreiiiitirnuni:cum nonfitdtneccfMtrfteinnouaavcbabeathntm, & Jencccfsitatc acl ionis tft vt fic innouata , <St vt babts t principn m. Et non cft ncccfle apud aliqucm, vt fit mundo proculdubionnis , rUi apud Elasboalhauilalhalaph.quiquidtni dixulicucifi :mrols>L,lcinttniporcpr.Tttr)totfl'criuolutionis infiiMtas.ficetiamiUinfuturum &tft falfiim .quoniimcmne futurtmnon ;ngriuuunn tlle omninononcomprthcnfo, nccxquati .prxttriam vtioitm n ; ttffum tft totum in cflc ccmprthtnfo.licct nonfi tru m alt &,clh m • claratumliitiitnosnon dtncqare icmanintii.ni n-urd.cx paittwtdkttusinxctrnum.fidrc.tifi itarc n irartr.tia, & fir.nast us.t!{Otognofcitur qurpars pofsibilis conutnitiu ltge.& tcnl)uai.t.oiniO 08u depcndcc 111 re lntclligibili.
ThTputatio Meranh.
AP r fftrfCumls dirPmaiiop,iiictr»lish.mislihrl. vbimrtMtirde dura.
.Vcnemi.mli m fuwroifpore.B, mett coofuMo pnrno appom. monua Atg£
tt nZ ttprobatula.alt.uj mcderar.do. Ctrca pnmum vi.lrinrnul ^ ;■ J, ,i I i ..vrmonfm dicil, Ai. Alp.modo yero cxc.«M lu,
Jvr.rT-. .? n.u..dus.& tfpus & mo.m fin. „ifii„„ m fii.uro.hccigUi« .. DuMa.Io. vi"d Ses fcire.v, nper.c.S.Phy.dcclaO.ut quodex fou, jDom{t
„o fc ut fierniwi raondT& upor.i.cV p.im, n.oior,. fim.tiiet exfola ttttSta C.cr. i.as cf.crorum.S: ex fola f.rrnua.c ...und. fc.r.r t»i (3» clTc dubf,a,io:quare e*p,er,„ .11* „:;,' «Hs c.t.n I S.lu.io. e^Sc .llorum vnun ,a,uu:n. H. diccndum,c|) exprelsiMHa .tta^i.
pc.m a,cm ..'«rriu, compa.is:.deo v. figmfica.e. eorum conr.rxwucm
.„, wSUtt dun.li. q.n.„.m,f. J.ce. <P e* prt.m, .nomMju^msde^ ^ 0r„ cmiiatem n.imdi.fcd i pricri.v. d.cil A„rr.?.l-l,i fi.c. ...mcn.e0.&..ejj • & .<•• h pom, m-Jum quo ex v..d rtlc-rum ttium Jn.cur c.erm.as pnmfJH ^ :ni,d u^rfi ^ce.s.i>lviJe (Vnd. «icimw.) Prol->,.;v ^"^"U,J«« i. iMe.m.y.n.,.<*l>^
jnlrmioprfpofi.arftrim.., w.;- >n«*d,Cf" ,s. jn n.u,. ': s !•. f:c..,us quod eft f" b !e c rc™ quod rranius io1cm:.d,o in fecmida figu.a dc!>c„.us cxcqu, de ,ju I
; «;.,.Ua..-. , ryi.o,,r„,i ««.• ^^.r^x"'»* *'
f. l,.. irll.U.I. .1. rul.1.0. VruC Irp.Op, >..«,_ l.r.UL »|u - ',.„„,, ,-,„,, /E.-iJ
x ul: ,' ce.e q.od c.v.u.m.r ...... dum e.Te mhn.ium . x vt.oque la.etc (Eito.
,,,, X J...<-.- P.cr.-,;<,i...r .„.-„, in.rn.ione .... & pr.n.o ... ^cr.cra.l prc mtt. • I, .Jan. . , eJrun. ph totephcrum.K, d,C,:& ccruni au.-.«„ .-. :vu(:d,oei , ,„ •„, tma max.n t ,:..a..-or rrrcr,u...«r.d.c.m..amrn<...vJ »1- auSor.ra.
<e, v, , ' cr,r Ku.dan.e.,;. •IU; qua...or , qua* „o,„u,e .plori.m ^ux.rn,»^
,"'h .'..^up^
Eo.n p,r,e,„o .empote : .unqueab e.rdcm ,auo»,bu p.oba, ur plu» numtl «Tc remP..er..um. & crea.um a caufa ar.ernal. & < = "
Part 10
.xplical Ul» v.a, feu auclo.i.a.es qu.hus n.ouchantur , h. ^P1";^ [J ™n «• UoCc co.npontmr. id. ad quod ,cfc,,u, ,ela,.uum hwP< ,t,. . „ x«c "'"'""P^ »e „.f„m ii, mi i.aiu.a & efir poiens poi.ne rel,q, „,„ Lcnelai.uum in cllc.de. U , 'rTt 7cn r«i ™ u lVJ 'n"»d'" c" ".....fmod,: ,K„ur ... pr.n.a l,{j..ra fcq.mur rpVumVmp^
,a rciat.o„,S....tell.g..„r ...a.na or. 5tdir.li.ot r'U'Y''- S'r» '•'' 1 "■« ''- » |a„„a,po,.c.e», I,,,, ,e„:pe, .„„„.. vi cx :dtl,n,ii. ::: hu! t. ^'» ;/{ ?'^""*« cau.a.um fu.„ ;eU,iua:e,gocrot,c, V, . ... i.„ l" 1'"» '• 7 ' ,CJ caufa.um fempe, fun, fi.nul. led mu.ult.s elt caufa „„„. & P'"J» ""'VfS&f efi in fu. f„hflan,ia f,mPi,crnu.,.,Co n.uml... cv. Pcr efl & l.e mnq» mdtl* !,<• cfrc. !•„,„; fyllog«f..,i .a.igu ,a„,un.r.toryllog.r..,um m„iot,.,& coi.clul.o. " ,, vndca«.,<i7q..a caur, Ss caofatum .u„. duo.ela....a.& hcc cft m.norpro, fvUoi.rmi & rtla.iua cpor.t. tf liw .rmpc, finml : & hrc eft t.u. »•»'»•«»rnWu.fcmpcr m(,.&
fanoi.pern, ui.ur uecettam caufatum permmar, debet, & efl 1 quafi confirna* uo d, . "Z <U« , & mhac ra,.onc Irm d,l.icu.:,.es c uasdtcan, fone poft, vr.dcauhV c-fl p.ima .a.to ,,«„..„. (Srcnda ra.to. I.) I^.u. fccundam r»tto. nc.n & ,•„'«,» .Mh.q. cd.fl,,, ,ot.„ahypo.l:c,,cnpc.impofs,li.le fc&M Compo.u.v. d,c,.:fi m.n.Ju, ad pri„a„o,.cm, vul. d.ctrc ad non. „i «f cifc, „» fua p.iua.io poft r. ru: eflc , & fi cflet . , amc & poft , luncW tT. t» pu,., uo,„am amc&pofl «xigi, '^.•vuUMt":^u^i'^ lit eftc... ales cius:er«o .c«:p.:s e.i. poftquam ..... co.rup.u.r,: quod cft f.o.pl cl i.r!n,por;,bi1t, «onffqutniuauttm appait,, qu.a puuaion.undonontrun.o.
fum. ..„, ef
<.ccurH?i, t5t
Inf fcperconrrqnrn. neetempus . ciniisfll pafs'o Velmenfur- , cVficnonrrit teinP!ls: tamenetiiproptrr iam dirta : e»go iltailcTetil poftquam rtii corruniiii' (Tcriia raiio hfccfl. )Poniiur icriia raro.cV drbei componi fle. id.euiut P.f-.pilin. clTcndi.iircffic pofiibiliiai s crlfii.in fui naruta rfl frmpiimiu: frd Lynifui ell huiufmodiicrgo cril femper: hu us ren pontiur nilT minor. d.pofsibi jv.. -|ft non teiTal.vnli dicere ipfius mtiidi.nrc efTe pofs Hilitatis (Ei hcc 14« j jtliiliscft.) Et poitqiiain adJuxit niionei, tncipii drbilnate illas & prinlo Ejlir*! ift-m vlinnani laiioncin.cV IUI cV hfc raiio dcbilis ffl Jpiidnos.quia ncea nus quod lit ab ficrno , vult diccrc a panc ante. Srd non iicvamus quoil fl fcnpilcrinis. Jcft, p.rprmus a ptric polt . Si dco placucritcuod cflet ju pcr» ' -j-iuni, vnli di.rre frcttndum voluntlirm primi. Ad formam argumrnii ne- «jiurnimor : quoniam pofsihibtas nmu.li rlTfndta p.itrr ante non fuit fctnprr. Kmo incr*pii,i_C tamcn yolumatc Dei poieflt femprr cflr-. (Non cmm.) Ke mo- (tqiicd.l.i'" duh:um:.|iiouiani p. ITci qms Jiccte.jinnr facium habri ftuem. Si (.tiurniii"1' '.iscft facTus.igitur hahei fincn:: cifj no potrtil nec volurtarc Dci, r :li-,i" cjmG pcrpcm.iri . Soluit.d.nen cnuu rfl de neccisirateinnoiiati.riilt jj-ttenouitcr proditcti quoJhabc.it fincm, immo berc efl Jc nccflsitaie.-ictiis. ° lt jicrrc fafti quodtit jitnoiiaium, cV hahraipitncipiirm . C'tca hoc drbct r tc qucd ii.iopii.aii funt. fi.ut Plaio, fcilicelquoJ pofiquam Dcns fccii mun- B j m snu |"; "°" Jeftruct ipfum.imnio confciii.ibii eum:ctttu_ ratio fun.vi nar» ,,i ^uciroc! primo cceli comnien. 1a4.au! quia apens aliquod non efi >nnaiuna £'-rI,uv.pcie ipfuin.aui quia apcnsfapicnsnon c(l iuraiumcorrumpcrc fuum fa«oin::: Je-icn u tnini tll coittimprre o| us cius.aut quia cattiimpens eft conira- ' „ pcuci 11 '" quod in ptojiciito 11011 oadil:ain qui.i non ccrrumpirur omnino. ' j fcjlicet .!c r.nioriefacti.non rfl habere finrm.vi Jicit liic Alf_arel. Sed da jju-j./.K- 1.1 foluiione huius Jnbi( aliqtij pulchra. (Et nittlus.) ponit prccama r» ' l"".& «Itcitjiullsui fapirntuni opiuaiux quod niundusdtbci iiiiiii.nill JT,jpnidc"iurn fiiacrnerrm. cn us ■uotiuum por.ii.o. viJciurfua taiio confi» Beie inlio< quod, cjua tatlone eft impoftibtle iii prsrterifo rctioluiionesinfini- Uipiicrfsiil '.'.limiliier eV Sn ftiiuro.fup.infinti.ii furcrdcre: quod autcm anieced,M i iiiunp.^sibile, lam Jcclaratum tfl lu r.vpotiiione ptimf difpuiaiionis , irt Cabmnf.*)-1"" Jubij. 2>;nnlitud- autcni .i|>parci:quouiam tcmpuicfl vnms tx 2onij,&fi'i ptxicriio, cV m futiuc fccnndiini cmrcs , idco arqualttcr cft impof> fiplleiii v r.i.;uc. (fej hfccpinio.) Reptobai lllud, cV foluiteiul argiiineiiium. i: iku.Sc ■ fc cpinio cfl eitonca: nuliuttinanq! (umnitn inpicffum cft adactu, nildlCCK complriurn.ncque fucccfsiuc, nei nc cciuinuaie.id cii,limul,& pifie 1:111 11 ipcrefluin cfi ad aci-m oiuiiiuo fuccrf.iue.iJ cft,complcaim. Soluuo.igi- C iut ejoaliilii 11: licc.c.uoJ ncn rft llmilr dc pif ictiio.cV de fuiuro:quoniam pif ietitumctltrrmmaium ad mfiar.s huius Diti , futnium auicni non ictminabimr. MMnon eti (iinilc: rrcdo 111 infiniiuin teimiraii ifl in.pofsibilc , & coucludit htipium.d.viidc, |'oiii;ium non ctl magnum, cx .li liicra non cll coirupia, vulc tSi.rrr exiranrun n undum rcmanrie m prtprtuo intellccla , ctgo fup . nec ira etjei qaoiiiani I> -.tii potefl facete qucd iniclligii non in.plicans impofsibilia, tmn c fiti finino cV fn i pcrpeiuano cfi pofstbJis : ergo virunquc potcfl f.iccre licu:. IJtci 'iii ludii. d. dcbcmusnos ig'iur inclinarc crga viiam illaium, fcili. ci v.l n. ■ ' Pcus /inici, vrl Dcut neipciuci.cum vnunquc pouiicohoitaiioue lqjall,i : ll.piccrpioltgis ncn iiiicllcciuali.fd cli.non rariouc.fcd lidr:quafidi cn.qjj.i 1 irciu.n illornm dcbcmus creJrre cx Ircc.non rationc: quia lrx 116 ra n.i.c conlliiunur vi ctcJntit phiiofophi , vi detlarauu Auiceu.in.ri.Mciaphy» ht.X Cc c-iuplciui imciiiio AIm izclu.dc quibua dicci nunc Aucrcoes.
A V EROES.
» It Aucr. QjioJaiitcrnclixic, quoJ ij, cjuojfcquiturcx ratio- *»ncprinu coiumde antiijuicatc miinJj 111 prsctntum, litjuicur
DiTpntatio Metaph. idem cx eain futurum elTc vcrum : & ficeriani cft in ratione fecunda % eorum Cum auccm dicuotquddnonfcquicurin cercia ranoneinfc: J curum id.quod fcciu.tur in prxtc: itum iccumium op.moncmeoruou
fum t fit «ernu* in futurum , mfi apud Auoalho*-., alhalaph , qtf quTden.ccncr «Temundum ccernum exduabus cxtrcm.mibus &U. ?um noricft,ficut d.x.t.quomam , cumco>:«dunte.squodmund« J non Jcfccic poftibilitas tius , & qudd pofs.bft.tas «uenic e. , canqu^ ouid cum fcqucns , quo mcnluracu. hcc pofs.bd.cas , ficut euenic entfc pofsib.li cum cx.ci it m aAum hcc difcofioo, & apparcr dc hoc ipaca, auodnonhabueritorineipium, vcnficabitur eistcmpus nonha Jnnapium. hoc enim fpacium n.h. al.udcft n.fi tcmpus & appc}^| Lci JLui appdlaucr/c id dahar,.deft *u-rnum , mhi.ift. kc,cu«< fucric cempus copulacu.n pofsibilitat. , & poisih:!:us copulata eft motinonlabttprinriFium. Cumautem dixcrint^onn.K.quodrcpcritur.npWcritUm,Wtpnmum,eftprorofit.o , : quon.ata I
Sril«imKptriturinrra;tci.tumxrtcnum,Iia.wrcpL:.ci.r.nfuturum. Diftinctio aticcm cornm in hoc.nccrpnmum & c,.cr,uontm cu* » eft raco indiecnsdcmenftrationc. quoniam eflc cius, quod fu,c ,„ pr? Atterni a ™ , .^L.num , cft aliud ab cile cr,s , cjuod fu.c ... Fxtcntu^ Pa.tca„K« 1 id, quodfu.cn prctemum non «crnum clt hmm«
P"'1^! Su?ciStritus,Ch.^pnnripium, & l.ncm.quod vcroeft
S & dco , quia non ponunt Ph.iofopl.i 9, motus circular.s habe,t mmcip ™, So.ifcquiwr«s vt habcat l.nen, : quon.am ;pfi nonponunt Eus in prctmcum cffc generab.le, & com,Pnb.leA qu, con ced hSconcrldicic vc.bis luis. & idco Hnt hec propofit.o vcra,» om chab nsprinap.umhabctfincm . Qu6d autem htqu.dbabSE , SS3 *>« finem noneft verum n.U g.rcds.bile fiat cccTnmMi nam om« chabcns prific.p.um cft poLib.lc ,Qjiod ,, ■ :. m i.c al.qmd , poSib e vt recipac corroprionem , & rccp.at xtcrmraceft no fci u dcbec fpccufan de co. Ec ,am totu.lat, iunt deco A*K cu \ & Hauoalhau.i conuemtcum Ph.iotophis ,n omiieinittii Sm coVrumpitur, & eft eonfcquens tortifs.nnnydet3d,eand«mg|
% "futurum,q. id,quod fuit .h prc.ccr,tu,n).am cxnt tocum ,n cfle: d vcro ciuod . ricin fu urum.non exit totum m efle : ex.tenimdM Lli5'S al quid non: cft fcrtno tallax . Nam m , quod fu.t in pwtei tu.v, ina. ■tr.Uwh.nicx.H ,nctmporc:& quodewitintBWJ SdSaJ ^™sexduobuslatcr.bus,&habcttotum,&eft^ lu r Micct hr.o Q uod vero nonexiit.n preccr.cum, vc cft proceflu, Xuod neiuaYur.n
eum prcterito durai in infinitum , & non habct totum.totum vcroea pan.buVe.uL ttmpus cnim uo„ rcper.tur e, pr.nc.pium pr.mum,«^
rum a pattc poll tm Jiffcrunu
jl BoJJtum in preteritum.nam omncprincipium innouatutrt eft in tem noKPrf^n:i: & omne tenipus prffcns haberanceidprxccricumicroo {d.auDd jcpemur jquale tcmpori , & ccmpus eft jeqmlc ci , neceflc eft vtlid!iii:iitum, & qudd non excac exeoincfle prccerito, nili parcc (ius,quas comprehendictcmpusexduobuslaceribusificucnoncxiciii jjfcmocicxtcrnporcinrei vcritate, nifi inftans, nccex motu,ni(i id, -uoJmoueturm magnitudine.in quaniouecur in inftanti , dequo quericur. Nam ^uemadmodum cns , quod non dcfecic in prcccricum, nol'i Jicimus quod id,quod cranfiic ex efleeius.exiic nunc m dleniam^ hoc eflcc.erit cflecius principium,& ccmpus 1 J comprehcndic cx fuis Jjteribus^ficdidmusdcco.quodeftcumccmporc, noiiauccmineo,& jnreuolucioriibus pre.tericis,qudd exiccx cisincfic iin.iguiabili id quoJexeiscomprchcnJcritccmpu*. Qjj.c verofunt cuincempure^ adhucnoiiexeuntinefle;ficuc nonexiicm efle preccricum id , quod nondereciccfle, poftquimnoncomprehenditiil tcmpus . Cum au-
B ttmirnagi|,:lcus,ucrisens:eccrnum, operacioncsquidemetusnonreyr Jintur ab eo: ficuc cft mos omnis encis , cuius efle eft perfeftum, vi (||ale.na>»,fi ipfum fuerirxternum, & noncxiuericin icnipore prc- ^ito,fequiturBcceflkrio vt nonexeantopcracionesciusin ccmpore pte:ento.nam,(i cxiuiflcnc,efl'entniiitx: & hocens actcmurn non degcerrtcileabfque opcracionc . & id, quod non deficit non ooerari , cft nccefljrioimpofsibile. Ec cft conueniens cnti.cuius cftcrioncxicin lempore.ic id noncomprehcnilic cempus, vc fincopcrationeseius cales.nam nulla eft diffcrenri j intcr eflecntis,& opcrationcs eius.Si autfrafuenncmotusorbiumcceieftiumj&cius.qiiod ftquiturex eis, ojjcraiioncsenris a-cerni , cuiuscflcnon cxic in tflb pr.wrico, nccefle eil vc operationes eius non cxeant in cepore prrcenco . Ec non omne, quoJ Jicicur de co non exirc, pofsibilc eft vc dicacur deeo iam exiuif- U in cemparc prar rerico,nec q> iam finitum cft . omue cnim habcns fi-
g ncm habtc pnncipium . Vltcriu*, cum dicimus Jc co non defecille,cft negatio proccfsio in cemporcprjsrcrito , & habere principium . Ecqui pomc cxicum fuifle in ccmporeprjjccrico, ponic ci principium . & ipfe quidem ptcit principium in qusfico. Et , cum nos fit vtrum, id^quoj non Jdecit cum cfle xcerno.iam eximflc in cfle, rufi cxiucric ens .rccr- «ninefle.cum cxic jn ccmpore prjeccrico . Igicur , cum dicimus omne Duo fnftitf, pr«ccricumiamexiuicineflc,incclliguncurdeeoduo.quoruvniicft guil,ur « eo }omne,quodcxiuiccemporeprjecerico, iamexiuifleineflci&hoceft ^.P^ntum taum.pri-ccricum vero copulacum ipfi eli'c , quod non dcfccic.f.quod uu tatST aneuadetabeo.nonconuenic vtdicamuscxifleinefle.nam.cumdi- * omus Je ilio exiutfle.cft contrarium eius,quod Jiciraus, g> (it copula- «ueatizcerno.&nuUacft differcnciainhocincer opcrarione.&efle.f. •ijiuconceJicpofsibilitaceracfreentis.quod non dtfecic mprccentu] «S« etiam concederc g» hic fint opcrationes, qua» non defcccrunt an- «oinpr/tcritum.&noiieft ueccfle vtfintopcrationes eiusomnin»
PifputatioMetaph. ] |
r • JB. firutnonfeQttiturindttrationefabftinux(:..siuprate D ' rofit.tinefie, ficu non ^uu & mmmam , vt viJa.Hoq^
ntUm,V^S,»pKilcctt vtfeiatoperation», cjuz non dcfej autcm cffc prUTiuai o wo in 0.,er;,tK>ncJ tnt quoji
impof.ibileintflc ' ^Sutatcm operauoms atcrn* llclau:cmhommc,pot un 'mP° ^ Jare nomen iag
& «*■ e:UJ *T«i1 tx cf m «U propr.um , ciuan, c;«od dat ferf uatiotus mundo.vcda 1«, eU imaj , J ' , magin *a
AJIMa.«*«>^Wtm0^XStuatio,& opcratio innouS
aJSffJBSBE! *<K.T£» « ^
Itoiworttmadhral^W^ ,. vu1, modo vidctc
Cu,n namuir *«^^"^iS5dec?J,« quiJ eeriia.is.t* <Kci.T^2 vc,„a„s "h»^«SSm »,.om,,n f.„„ conceJende.c,,^
ennus IWJ q»oJ J»f pri.nf han.n , p . . & ,wlnl0 0(ir„Jit
V«,« fu„. t0,3U,'ViA5,m^ ' l v,Jc,u, nnhi c,„oJ p,c h.„,o «,«« 1» e„;h.me. «ernam liiioncmcliclumi n,« . v 0„0jj:x>, .,, icrua .auone.uoi,
eft ,,a:quli,po„qu am co» lc* w poUlhlll)3,cf>, , vulr J.ccrc munJ,:e* abc»
rnc»f„.a.„r.v..l. Juc oa» c .4 pofv.hiluiic,n . q>nl„et fecjuin,,
Ul,,e,, fc.l-ce. . fc,,. .... I , • co ,no.,0.(lu . ...cfu,,, „„
pofs.b.le.u ,e<u.qui»Jo r / °.,',r , ;,|C p,,„c,pio , loiun, hoc eft imcce.
ex.lUnlem aciu: & quoJ hfC cx e, . > « " P > , ,cmpusnon ^
dent. . N«neapponi.co < . ; - ^^'fc ,,,Lm, j.j,.^ «nim cx.en. bei ptincipmm . (D uta c.m « ™ > . F fcal,>l.„» cmhuae.
fio nonelt aliiiJ „„■ icmpus. C Efj ■« » «» ^uhirct>e,go pois.bil.n.adne, n,a .& d.cil, 3£ cum tcmpus ^'^^'""^ZmoMi cttc iJhf tca, . etg. rc. eflc mob.l. . & tunc i»^rf " '"^^^b" lcue c,uoJ .-.,,.eccde»S hi&t ,lT. mobile n«„ habti pt.ncp-u , • P"™»^ *\s'l "teJs p0fslbilH«,s. Sec„ pat.es. Ptima.quoJ na,„ta n„.»J , fempc ■ •«•» « , connuamon . 5a,,uoJ .... vja^c^uM^^»^ comlm'a intnfB|1.j» I cocua cieomoJo.Mi.o ,e.cxii.«n.i i»« ,«,tl,hiaimua,ii ptoptia meufuta, .ia.%uod.al.spofs.b.l..aS..nc"h,ta.ut.^
Ouatu, cluoJ hieex.ei.toi M P« lo;J .^,,,,» P»mo JubliaMI A.„.i.i.ie,..pus »o,u,.cf !•>„«. hf^,,lJ fl. ,!c,„ s(x amcccdenlcl d« ver„a.ean.««Jenl,s.lccunJo Jc ',c ' aJptimum Vldcat
,a,i . tetno videUrut de alu. fteBn Ju,n iiHiloiophos.quoJ r«.pct «», Qucd femp nnU.quoJpt.naparsnon.,,^,,:^
iTT. no.i «.' »o„ tll <ns pols.b.lc. v, J,ci " ; J J- ,cw cl cll5. ,jc0 „o„ «.,.»
.VpoTc. I»''»»«f l'1tr,,S,cu\^0,no 'JSut ve ,.",:«. J " ' p.r,,b,l.u..eo«xt«* iuii pofsibllis. occuiuo non , u • . ,ft ali.iua rcs n. >ct„. fctlU
,u, ahqua tc»cxttnfa:quon,an,.vei Hla poisibii nas ''(,'„, ulcl
poicl.quon.am dKium ci.4. ^y.q^dii ■■' a lllulljum „o„ lcnpctcl.ncC
Jx,c,,l,o,ic al,q„a. b, vco mwlhga ^te u. ^ ^ u c(um n011
Seetinda. (
r aoe ns- P«hoe appiret eonfeque ntiaro ilfanj nihil efTe, vt pote» infellijere ,,,flerea fecundum emh.raema vidcmr valde debile: quoniam a pus S "* E?£r^£55£3 PJ,ftlbili'» «oblll.« vlnmum n.lul eft: quo , f pt, ,dem pofT.m probarc Sor.tlTe fcraper.cuion.a Sor.eft fempet clTrpofs.bi le .Shabe.principijra.vtomnc.fcium. SedVrca iltam rauo, a»rarr: cft.n.n,m:s breu.s.Mco arantrt k.«. i,...
r--- ...mii. oegccj inam ranonem oportct confi.
^ate. ft.n mm^breu.s.Kleo pfopter breuHa.em latct. D.ceuduu, :,,..„ . uod pno vel p^teS elTe Gmpl.ci.ct, vel ad hominen,: Squidern ratio . ft a I homWfc „ puto vtdetu, m.h. quod Algarcl oP,na,„r qu.d na.u, , .nudi fit na"r ,n c , fc.b.ltt.quonMm ,p.e opma.os e-> cum Pla.o. quodal.quod co..tinS,£,J " M poflct a Dro pcrpe.uati . w erin, opimtu, lex rvoSr» : & li £ ..por." jpfu.u *«" natura mun,hp«f Ir „on e«e.& po.el, clTe. Std voru.A c fipien„a prtmi a par.e poll perpeiuabitur. vt dicebanr in fentenria ru. diAa c* 6oc lequ ur quod pr.ma pars eft vcra.fcilicet quod na.ura mund. M na.ura pof.
' P°fti?'Hiat, coextenda,,,, aliqaa rcs extenil coeua
ei,,n d.fficje,& Bn.tn.vi acctptturiper,.: ex d.cr., ph.|ifo„horum cauii n"
jn „,f Jecl.uauj,i a.dcgenera.com.nen.ci. &.9.Me,a. co.nmen.i.ac al-hi.
8xlio« fe.,*,:., <iuod pj|S,b.lHM mundi comntnr •:, ptima ma.ei.a i,„„;i. 0 . .„,
Blfln,3,o,e:o.n.Hse.„mfo„naco.mnemnctui,, priron mo.ore. & i ] m p2ft*i'«»»
p,,mJ,n,.er..i.vtd:cit,pfc.,a.Mcta.c6a>.i3.circalincm. Scd Dcus „o„ po-elt m"d' comiartraheieforroama rnjiet.a pr.roa.nili mcdiamecorpore ccrleft, vt q.PhclL n""'rinPrieom.,>.ipri™oc«l..com,nc.ii.&.H.dixit,cVego.dcdir.,u. fnqocMoMdc 'n*"»'«u,
d,.Exi>»<- icqu,.ur,quojiiiipoi,ic.ili,ati coexte.ul.tur fucccMo n.oius c •rpar.j mo""e» to!le.lis.'J»-l«Jinrae„fu»aco,nmunil omnibus pofsibil.iatiba» emtbus i„f-a
jpfuraco.,unli3,^Petco„rcqucnsapp,re„cr..u„..Qi,odai.:cm,ali.ml.i,u fit J^nvapnatet, quoniam VI declaraui, ipfc pti.nTccelt.co,,,. al.te, f j^iTulin .":.n..um.& cgo ,n cxpofi.ione mca ib.dc.t, dix. tnulta de hr {ufeuuitut verHasa„,eccJenlis:eft-e„im mund.ls ensrtI„pet pofslb,,c' "<X2 Afcpscl.llh e„am pofsjb. liaii coex.c.di.ut aliqua Ves fempe ■ e. s qu . m r J, tc,,. Tal,s ciiam pofs.bilttas roenfutatut iUo motu. Si .al.s ,no, Jcft „ pt.n dBU).SL omnu hatc fun, declata.a cx h.ndamc,,:,, e:us. E. cum waV apiw"' T. maluct neceffatio fcquuut quod tcn.pu, ,,o„ i„cccp,t:quo„iam .lla weaWenSI m,,,,,! 1,3 iWe. rao,u».e.l '?'•»« 'e»'pus fecut.Jum fubieceum.lice, dlrterat a nw£^S """f"aM.PhT.e3t pcrtotu.n hocarPatet p,im „:, enthi.i.cina^fccui.dum au ero ai «te, ractlc quoman, lempui adhemdiae pofe.bilitari . no„ quulc.n ui.quam Bn«o,.ed bcne raotui.qul cft illa poftib.l.us.pro qua.uo cominet I \Z Z nja, rtrtute moi. , fii cmius illius pofsib.l.ta.i» id aAum : & fiCaPp«e,c« lt mpM^ adUf Tc. mob.1. qu,a corpor, ccc.cai. cui adhf rc, Lt^s am, ro £d>x.'».cV lertiu:,, cli .namfellum pcr fetmoJo appare, igitut quomodoValca. rfhMiura hec tauo. oed quon.odo valca. pc, fc eft vaUc occul..,,... sTenta Wlta.pe. fe.oporre, ptokarc quod ontnis pofs,b.l..as contlncur in p . .. " W.4: .tcundo quod pt.raus raoio, no pofsu agce fine corpore cce ei b. emn uuf ptoool, .ones fu.,i verf fimplic.e. cx uatur, re», linc dHbM * ia ^lh "t" «wnutn ua ,.,.Pl,c.,er . Sed c„o „olo jmrauran modo . quon „ ™ „ ujiu^. .n quf fttone Jc inielleAu. vb, probau. vijs Pl..iof0pho,um «uod " n„ii pafub. ua» t,t in ma.c.a.dc p,„„o n,o.o,e,qu, n h l agu. nec «««oTeSe! cancutfu p,,,m mo.i , ,,uod cft co,Pu» qu„nw» , & ,h. a JJu" fefr ^ftre lee«
^tifucle^ , ? ' "»'if«:fc.l iliu.lci fecundu,,, Alsa.& lo-
8S « mumo,fr c^l, i";iVPr' l|U, """"" Poft^,l„a«, coe^nJ.Iu,
nnim»i.»f. .» " '"sconiia nig» . Ad quar;u„, um apparctfof: ilU — "uxitufa cft tc. exit, an.mam , fdicet nloiu. quiaii wtpoiu, ntjj
Dirputatio Metarh.
. . AJ vtiimumnego fimlHtudinem , « n«»<jm
bamxA pet hnlim « > Aut. . A J v .. m ^ ,Ulj f £ ■
tonfequemiam.vndeimenio Aiier no„, ^ Sor. fitfempe, _
fcd icmpu, ftmpcr f.i prop.er caufam um ^ lliefut3„« ipfum fi£,
po.s bil.s.non fequ.-ur ipfuoi rempe r tffe.le uqu r expc.fl,io> I
icrlii.1t luncapparet ^^^"^V^u fecunJ fu,.Jame„.a e,..s.(Seq Hc.leJ Uiu.lt pio nunf^uon,*™TS-fedM rraoJ J ccb^.rcil>cetq,MMOd. ' iJ qUoJ.)0..enJ., al.uJ P«"'imD«nc Pmm vuhJice.e..empo,.s . propolui, t „,,; tucn. fa.f^»**^;rrtff£Sni>fi«, in tu.uro.& li l.ieta nonel» I ilfa ert:p«.ncip ura nanqt repc >»> m * er ^ » uji (i)j pou5 .
fo.rupra.Tuli icere.licu, n *n,*™*'fi*y'*?£ac ift fcr:n.> m ...ifeftu, pc» for.e l«cra «.« co.ru". in.enJ J l.c«» i f^ od «^
fc.fscJ ,J.m qUoJ)te,nouct.,!>.l P««M«; * a« prl,„um moorcm. & citu, thfft.en.i.n.iiie. primuni.i eius afl u.n vui ; c „c_ fi Opu.;Jl*i. emm q, primu, moiomec ^ber P'in-«P Ul ^ ni,e..t.hoc inS
Opus au.cn cius.Hce. habea, p.inc.n um in , mintta huiut
„ , , ,rt conctdendoni fint dcn.on traiie nc( «'«^ b jirTer, -h
Sic«.fed efit tllius.quod in P'.'"''0" "P™ '^"f.ctnalr. .J cft n.n ctcna. pr^ierHC .e, ^■"''^'KXi Julb„scx,.«m,ta..ba«. Ie.'.cd ,, ,b«,,s prmc.p.u,u ... lentp** . « ' n " & Knc.& «„„.,„„, ,
fcd tJ.quoJ full in pr^tento lbf'^,Dio & fl «:& hocdat in.clllgert lermt, ,ti .orrupu.c, d.b-i legi.ca.e. m prtncip o « B ,.llcie habrt.quai.
fcsuc,s;vcl po,r,t l«g> V. .1 *\-^n'™*'"Z " * Pt, :!.,P,-,n. & BnisinS md.u.n cnculi.qu, cll „1 . pr.iie.p.o «e nn«. P£ P ^ p!u,croDhilw fu ,[,Jem.(V„Jequa.,Jo.^ |P..-ba h°^n= *u c |HbM| £
«... -notum circu, a«c» hibrrt pr nc.p , m . „ > c ,n.„^j.vllje djcinill| Jfhoc.qu.aci.careu.pt.uap.o ^^^b", •>»"■ c 1 P'»P»ft»J «CUrco»d.Ct,t.,juoJcJ,i; Si,,.,,, „U,n i.erun, pc.mh»
fciuru. -Jvera. (beJ.j.ht ) , ' '^, ,0,n.„c,,. . iS- & Jicu, fcd q> 1U Luum .., mulus locu.di *l™Z£\£ «.c hoc cil falfum: ntti dTu.
5l, . ,U pt.ncp uu ,.v.|l> J.cetc .„ e.npore ,,, h e
tuu .» poi»lb,i...J elt e„s conn.-gen, . po J w> « n„em.(oHfJ q; li, ali„,ua?) . . p.u.l.u.u.n. vul. dicric 1''*« jj, ,„oJ,s\n.cll,g,, vM
Inuau.J.inquoe.t locui qu, «lon,s- f P i li> ..bfietuo.ldcftqut
do.fedrpU.a,,4..rtspo.s,b,.,squfP-^^ J.Ibiuh,,. &o„.
tefuiu.um n».iV»«'V:,1,pf,rn«,ll,n,dhJ & incllus.led e, fiiill turu.id eft obfcuru,,, . vel lecu,, Jo poteft . in II s> . - h.,hue.ii p.ineC
«ua;«po,«b.l.,.quepo.5K Co»u.,,^ ^™°££jJA vMe j^buffl . p,au..ntcmporea pa„c a ,u w »M ^ ' mum „„„ jancrun, etga p.o. •
opacu.n.a: e,tqu.d.nuc,l,ga.,Ju.. oc.nu ., p bj, vl appiu(.
puutum ,uuJ fup.oC lecunuu. moJu. trt _p us .oi, o n ^ P Sid c.kca um d,t.,po,U.n «'•"■•""'"*'*, 0 leJe,ubM iao.bis.Ut. rr,u...s loc...fcl.ce. ... l.bro , d« .»>« ^^^'^j^b.s v.,« aJ ptf.cn: p* pro nu.ic nolo .u.motar. u . e.*- Nu P dtbe K * t>u c,„u„ru.L>t
«c.kdec arar.conlcqucns Au,r-™,.**'Xmi v« poniiufm primocap.Jelub. n inllci wia quibuseium appateb.tcoulcquc. i.a. * ■'« ^ «^ corriipllo„„clTcdu:,s.fci. deM ai c" liau.u o.b.vb, declaratum e,t cauus geiK.a lon s <x c or ^ ^ forul>, »ra Auei.co !>«« fub.tctum du»c„.,o,u.u„. -"•'«^■-'« ' ^ ^ ^ „ c^poli„Dne ,nta. Si , non «5 m .c.vel m fu.squal.u. ibu h^ Jl* oppoiilt caulc ciunioppalM
tftvmt. 'S'"" "t """ w,ufc ^T.lSw*»" ma.eiic . & comnrn. «iW ». o erftduu,I1:lcsullu, ip fict , uiis cau i crun. P ; imrinlll0 clu(a
V.diC. Autt.m V......O Ul.us I. " ifJZm om„esph.lofoph»H
,U a.B..na,.o.,.s. „ega„o cru caufa ncg'»»»» . '« fi H tcs gcncubP & maxune Ari.to.in poite„cr,bus.^ » tl u£l ^,,,,,,^,,,:,,,, «■Mj . lisc.i, ete.na.tllae.l. «u.ura „tkc llaru i mpi c e.. o. *nerl„on.i . t'"
fcfatu ,impl.c..er,pio quan.o c»c< cw l.s co ,«up * Epl(bu, . & fic rna ^uoq; coimnstn» . pwqui.lio oppoi.l.ur Se.it«abll, * coi.up u> ^
Senindi .
opi.i relirt'<"ul,s. eonlraitn poteniibut ipfampjnerc innon elTe, fej id rtUfte rttft aliqulnl1 viriusin ca.tdco.li durabit pcr duoi annos.ctit indupla prrfeflioiic & virtutc,& fi pcr tres annoi crii in iripl a,& ii i IT infiiiitura rm infinl
yj.orit & po:entiar,& e* taoc apparct Inconucnicm illuJ.fcilicei .j. contin. £rns «' rcmp«rcn»,eJT«.n.illuJ coniingcniin inftniii in petfcctionc, & licii». iuri neccfTiria limpltciier,& lic rtM naiuta eritduf na.utf.f.ci.iu natuta fini. ..caq"'1 g«n<'fabilr,& naiura infinita coq.ua fcmpitrrnum. Sjlunonei auti ihtoloS0""" ''"''"AaruntinlihroJe ititellcclu.vbi dixi, f huiurmodi r.itto. „ci rjppol"""PrinclPM falfa.&cxillisconcluJunt conclulioiie» fjlfai. Noj rnimili-"uus <p"»«ft pofsibilis volumate Dci. cVzicrnt voluniaic eiu», 6& Ccncga,""l «ufas porsibiliiaiucfre illas.quas ponu lite homo,& non mt ex- ,cnJoh">ll,'>nli,n '.bl JlxlP'""'ol£«qu'afjriuolaruiii.Railoiic» enim philo. } vphoruni ex fuppolitioii' procr Jum.qnrtf nulla valct.Hic pofftl quatti vit&j i.riiionc clFe3u»,vtcrrcrtu»elt,lithiberc princpium & rtnem . Scd quia in qufltionibui libu Puyli. in pntn u dixi aulta de hoc, non opui cli fmnioi». B [i in bi» •
ATr Alga.Vta aur Quartaeoru fo,ui«ir. qm ipfi dicunr, cum corrupiturmundus.rcmancrpolsibilitas cflceius.napoisibile nonhtincotiuenies.&cftattnbutu rclaciuu & indigccomne iniiojatum fccundu opinioneeorum matcria preccdtnri,& omnecor niprucorriipitur ad matcria prasccdente.matcrij aut,& radiccs no cor. rupunmrtnformc.&accidciuia.quarfunceit.
Hup-mitquattSratione,& vrmihi quoJ fit ia formi cnthimeraatii, &d. lit Alg.<|uaita vcro ratio predinorS eft rp ipfi dfcuni, quod li mundu» priiiar» igr.aJhii.-rcmantrct pofithiliias fuiefre.qul conftctitcillll dcclarai.J. pofsibi. leenimnJ pot in imporsibile cSumT.Q igitut.remcl ruitnaitira cnus pofsibilis, fcrapci cnt iuiura illi.aliter ,vrl rrit naiura imporsib lu, vcl naiuta iicccfTaii* Ttiam Juifi tuii.(Bi pofsibiliiis)aJducitfecuiulum cnthimcraa,& alt:& pofii. C biliutcft Jenomiiutio rclatiua.id cft relano rcfpiciens aliquod lanquam fubie cto,& aliquoJ iinquam agcns.vrdictum ett primo cocli. commcnto.t i.|. ergo opaiici quoJ quo.tlibei innouattim mdtgcat de niareria ultict.fcilicet quod in» iciiapfi\eJatipfum.(Et quodllbet ptiuitum.)lJrobat hoc fccundo , & ait. & quoJtiber priuata aJ nuierii corruinpiiur:cutus rationr pouit,& dtcit.quia ni» Ifnf.i radiccs.iJ cft pnnctpia nou ptiuamur, iinmo lanium fortne cxiftenic» in illi m.ueria,& accutcntia.qujc in cii mairt ijs coufifluni, & lorrumpuntur. Jtofbrtnaiti mneiiam cotrumpitur.quoniaiu rottuptionon lit in mhll.& ific iJJcnlnorcm.fcJ mundtit prr ic corrumpitur.ergo in materiam cotftimpiiur. fjejmaieiii non ponitur line forma.ergo aliqua alia forma gcucrabiiur, &flc »j:..rtiii»ui-.Jj>,tfi dixi in cxpoliuonc um Jirta.
A V E R O E S,
ItAuer.Cum autemponituraduentusformarum circulari- Poniteitcuterineodem fubiecto.&ponaturcp agensin hac cirtulatio- •ceit agcn>,n6deiiacs,n6fcquKurcx hacpoliuonefalfum BerttuAiodtiltruft.Auef, l
lationc formata tn nia tctu.
«Weroponlturiduentuf vniuipoftablattonemaltenui m materii, ■ JSC cft falfum.& fic.f, pon.turhoc abfque agcnte xtemo, fiu abaeCTanon arterno.quonum, f. fucrmc.b. matcn* inhmt*, re SctuSitam.naau.SchcKeftfalfum.& magu abfurdum eft yTl t aducntu" vn.ui poft ablationem altcr.ui « agent.bui innoua- «'.qua"noneftv«umh
«niiienifiponaturhoecircularitcrmcadcmatcr.a.ita *cut corru.,
5 o aCommhominum prxcedencium matcr.a fubfcque.u.um, * cffc ahuuorum prxccdcnt.um curr.t cutfu agcnt.s , & ^rtrumenucQ fubfcouent.bu^ hoc totum eft -r acc.deni.quon.am cum fint hxc lanqui inftrumenta agenci. non dcfiaencu, generacur homo med*, i' homine,& cx matcna hom.n.s.& hoc totum.cu non d.u.d.tur hac diuif.one,noneuadetconfyderanii. h.. rcbuia ^.«non,bu,,„c quibus non poteft faluari. Et Dcui glo.ponat te, & nos cum his , quv perucncruniad^radum fapientum, attingentium adhncm vcr.tat.s La pofsibilc cx opcra.ion.bu. c.ui,& ncc^arium.quc^nafinjwr, *
6 totum hoc,quod diximus hic.non dec aratur m hoc loco. Ecdebce fiecularidccocumprudcntia, &afsidu,ratc fecundum conditioaa, c.m dedarauerunt Antiqui, & eas cond.t.onei pofuerunt m fpecula- «,one.& ,mpofs.b.lccft cum hoc , qu.n aud.at homo fcrmone* con- «raufccntium in omni rc.dc Hua fpeculacur, fi d.lcxermt effe cx hom,
jn.bus vcritacii. .
Hic Auer Drtmomo^Mtln.eHf^aprfai^f rt.loms. pSr.n.rairo.lhhabtn
luJ Ber hypo.hc.icS l.c.1, efTen, hic mhn.rf .n...cr,f , elTe, auu, ,„R. ■ ^ , ,« hlfum i fcjn5c(tinnMi.umi.,J.r>...crgor.r,ruminfi«to( .
™it rrtV, f\l fi « manifella li JicV, ciKul..rio.f.form,rum fucr , jb igcnbm
jjeo hf< iti.iS fubtilifiime non rcfpicimt.ntq; prfdlcta dtuiflo. rult dlcerc iU ■oiuin Ju»'S inicllcctuiim.quos pofuit in intclllgcndo tllam rationcin , 116 eua. dethonuquin 1 caJat tn dtuttfis cttortbuj proptet nimiam dtfticuliatcro pofiti. /gl idto «jO vlilma ponit prxceptum ad acquircndura fcire, cV d.cit: cv ideo ^ yalJc bonum audire, & fpcculari rationts duarum partiutn m quacunqu* gggtftiO"' ui.nuxnne quando partcs funt ptudcntes vclfainofjtg>fint, vult
3c<tf Vfrt ln iu,ur;i'
S»d hic c«:curruiitquffttones.primoc(tcarattonescVfoliitio.-dittS;imo. Dubllltio. jjj, cundo citca cxpotiitoiicm confequcniixiquoniamtunc lota fentetij Aucr. •firnaiiifcrtariic. Qtjintum aJ primum:videiur quod primaratio pofTet impc airi.quoi"-"'" pon» quis flngcie matcnas inflnitas fecuinluin fuccefitonem et
plusi-lt.rtutce.coccjitexmitcriisclluerlisfpcciepoire idcm gencre 110 fpecic J^vlJ ^imita.tatude dilumo. Si if. de animalihus fuis. Pto inrcllectu c , , j-iiiit di.iorum vtdeiut imhi rp prima confequentia leneat , accepiis iflts pto. £>""10' Sfiti jnih is.Pttma.f.q, nutcna non pofsit erte line forma. 8i hoc diftum eft r"1 P'°* J.phy.co.ii.&j.cucli.com.^o.cV egodemonflraui iftud in quadam quxft:o „tpulchra. otcundapropoGtio.omnc.quoJgeiieratur.gciicraturex inateiia. a"111111* jjcoiiiiiito.Xiftuddcc.Urauii Artita.diAucr.in phylicis iniximr 111 ptimo t,i;icjinen.t9.&c;o.cVibidemii\multislocis.Hx his poicft propofiiio tlla condiiioiulis dcclararl: qiii, li matcrix funi inflrtit», vel idcm ctii fcciindum fuccefsionc. fic q» inatetia a riet ex maieria h,& b ex maieria c,& fic In infini ^relctiiioesaiSulimul.Si priiniiin,iunc pcr fccundam prcpoliiionrrti mate. na ttci in.atlJ P"0''»«i; coiitrario.cV iuhc fequitur rp maierra facta.cV: niatctii.ex qua ht.ctit vna matciia numeto.vt deductum eft primo Phy.com. Si,et fequimi (f maierix eflot aliquid contrarium.quod cft falfiim : quoniam entl in poteima i on coniraria.ur aliquis atfus.q joniam ipfa.vt Itc.cftiuta ftarccum «atniforma.Sieruntoinnesacluinlimul, iuiic habetur inientum Auer.fcili. cciq>a:tu dciurinhniium, quoniam perpiimam propofittoncin matctia non. (ftuncfornu. crgo, li erunt turtniiar.f. roatctix , etunt 6c aciuinfiniix fonnx fcotfuin.cigo actu inhniium.oc ficappaict confcqucntia Auct. Btfecundode. bes fcite,i> li ponamr q> iftx maierif fim ab agcnte vniuerfali.fcilicct a corpo ftcotlciti.iuncplus habcturinflniium inactu, quoniara talcagcnscft aflu to. t5,tigopoiciiiconfetuareillasactulimuli;um fuis fotniis, vcl faltcm meliui conferuabii.oc licfequitur plus incoiiiieniens.r.rp dctur (nfiniiu actu. 4c lic ap. puetcoiiftqueiiti.i.Sc folu.dubij quoinodocunque enim dicatur,fcqu|iur ptopo liium. l>to Jcdurtione fccud* cofequentis videtiit mihi rp illa fuhftcuiciut tn ptopoluiombus. Quaruprima eft.ci, fimaierix tiiii multx fecSJum ellcniia. Dedurtio cnii dilfctcnicsfpccie.hoceftmaiii/eflii.qmdirTcreniia mairrialis eftpcracci- fecundf cev ifcniu, vt dicttipleruriii infolu.feptimidubii.igttur, li ihideta erit ditfeteniti fequcnilf. peitflcniia.ibiJc etit fpecifica diifcieiitta. Sccunda ptopofitto, matetia dtucr Cettiiudo ijjfctcicdiucrlificatclfeiSuin.oc hocdcclarauit Auer. i1.Hhy.cctn.46. & nolo conrequetic •ijuccteciuidcductloiicm, vtdeibi. Bxhis accipitur ccrtitujo conrcqucn. Autfc tut.quonii.li iruicnxcrui mulix.vel rccundum cflciuias, vel fccundn accidcn tii: li recundum.cigo vna cru maierta reciindum efleniiam 6c ptluationeiu ab omnirjus roiinis.oc lic habciut cp 6111 110 muliximatcita.n.nd crt viu nili tfto ■odc i.vt dici1A11er.11. Mc1.ca.14.e1go, fi erunimulix.erunt multf prr cflenem.ociicpct ptima propolitionc etunt dtftinctf fpectf.Sc tunc perfecundi fe- QuodlibeJ qunnqJ hoiuo habcs maieiiS a dtlfeit fpecie ab hoic habcte matcna b. oc lic clemEtu itn. •IWtetyis corcquctif.ciiupotescoponereryirm.PioiiitellectucxpaUtioniE meJi.nc pot wic^uciif Jebcs rctrc.qd dcclaratii cft quodlibet clcmctii poireimmediitettif. itanfaiutarl ■jntiiquodlibcielcmitu.oc hocx.de g11a.1cx.c5.14.et dictiieft lbidi 111 vlii. iu aUud, *>"f.etaqui 1 actuitagnaiiiut, hoies veto, St alalia no reitcranf in rcipfos. nnuiuignciui ldc.rn.j.AUf,co,7.dcclatatii eii qj, no lii itditus, nifi P pluta
mtdh bui
KSf' i«med,.« « a.iocorrup.o.iicu. ^nTroTn W«iTi»«*y
niciuaruni faftorum in pnnopio.
Alt Alea Et rcfponfioomniumcfr, quod diximus . fcparauU, uones.quarum ^™^™?^^ refolutio intcra exempligrauareaperctcorrup one ^RP^ meil<:uram clus poft
pote fuccefciuo* « nK" ™nfur»m, &, q.ia£. *
tot m.l.aannorum non EfgJ^ non corrumPetur.Darfoluit5r..nb^mponb g1^,JJ^Plirouieii,ifamliii ^^ltSlso ommpeJetur.noneiiaub.umcyeuene, lusrationimltseU. i> L5°'c"' , . fll7um-cri:o& anteccdcns cui falricci refoU,t,o:fedconfequen cl 'a»u™^^ c6dlcional;s copuU, fum.&eKfylloglfmusqu,appella^
rus.Qu.qu.dcm conduIi^ »»^m^lcit corru,w«ur,i,W ru.nil.copuleturcial.acondmonw^ pofsib.lc eftqtun refolu acur.ho conTeq*™ 1 . Iq icccdcns.mhcumaddtuone con d uonis £ t ^ ^
wrcorrupnonerefo utiua ,> np ^ '"^ „,.; r vl, rciolutfotudlnctpis,autdecUub..ar |..oi,cco F . corf jicurei,
^aahocvt^uaturco^ o ^
Modo,u„ ^i-ctc aha. vu»^lh- «ic«nJa.&J.a.«AISa.no«v^
«rc fcotfum .1 pt.maquu.lucM .. . P>* 1>« « JJ( „ihl|o.u.uiU fun,
do J,At communcs ad luncu. ««.o.v em.« aJ ^ ho fl
Part 11
apuJ ph.lofophosalic Ju.erai.ouo.vuii j. r ft tJ imod alltgu
cfier. (Qunu prima.J Poni. ra,io. « ,n d. a ^llon£ I'Jip„t,i *M Galcnu»,viJ«lice. <f u M '™$™*'*^£KJxt.& f*,u in.tlliau.uMI dicctc a par.e poft.l..u«n.r«tu £6° • iJf
.««*, fcn.ibus.q_u, ,., , !«»P»»/;"e*nin « cd.n.muumur.tcmporc »W! a,tfcu,.,,<cmpot« coi...tKi„i.c . c crcku.i . . cottuollor,,n. . fcJ u.imi ctcfcuiu. vcl for.e l.„«;.J'< quoJ fol p xpar «™^ oJccie,\rItc,,,ou,i.dixeri|
Srcnncto. $+
Jl f f'rr,pr'-Bo,qiio.l Hgmi hufut fyllog.fnti noii eonclu.lit.Hgura e nfm l.ills e»,fl fol coriuperetiir.contiiigerrtri finrdpbfo aliqua dfleluiio.t.alinua dimmurio. rcd^Olr^iCscrt f.ilfum.ergo & antcccdr»,& hic fvllogifmiu diciiui coJitiona 1» coitnuuLrim efl fa^usrx hypothcrc.i coiiJiiionali.ptimu" ergo prccatu cf» .quCHlff llopfniuiiflo modo »5 cScludit.Sed re vera hic Alga. prccat ex ma'i Prc-jfum logtc.t.dirtff elt milllcj in priorthus.ryllogiriml in tall form.1 necefiarfo n& con Al 'i in lo cludcte.ejciJeohocnihil ert.vrl volutt dt.ccreqci Hijurjhuius fy llogifmthy. „,Cj ' poihriiciuocoBcluJitaliquiJignoiuliii.i ltciirr.vidicuipre Atirniuj. Phy. " cC. ?•& Anfl.iii rrimoprtoru.pcr irtoi.n.fyllogif.nrs rC> cocluJilur fimplrcj. r, f > ter i?notutri,& lic prtma rrprcheulio clr ali.uius raloru.DcinJc rrprchDVit il. Bxcuf'1"0 lud ficund ireptehenlijiicplusappirenti.cVd.cV hfc coclitfio 110 fcquitur ex (iremifsis, .iiiti amccrdcs.vuli dicete tota hypofhrfica condiiionalts. vidrhVrt fi fol corrilpere tur in longo ifpore.diminuiiur.nen eft vciti.du non adJatut Irbi:lta coiidiiio.rficotrupercturct' JilToliicretur.viilt diccre, tunc fequitiir qd ftjjnirmiiat finediil tctrtgo hoc cSfrquens.r.fcJ nft dtminuitur, ncn infert ante. tf.'r:is.f crpo nn crropitur prf diAu.mli cum ^lio aJJiio.f. qucd cotrumpnur oirupnouc JifiVuhili.cS: tunc line dubiol"cc,uitiir quod difTolmrur.l. Jinnnuitur tn longo r?pjre. ( Aui ergo.)R cmouct quoddi dub'iini,pofTcr.n,quis dicete qujJ corput Martfnon pnt corrtfpi nifi corruptionc difiolubtli.icleo et, fine IU
b io.iJ.li:o,f,i'i'iiurconfequrns in lili cottdirionali.cV fic argumenlum valri.co. i.j grgtiit.J »ut oporlei Jrclarnre quojnon corrmnpiiur niii modo dilToluiio. fb il i if ifeqjietii lcqtti uraiueccJcns,mi.do oftenditnj, j;!uj nott poteli pro bati.S. J & non coRcedendu rp rrs nonCoriuitrottiirnifidilToluiiue. irrmodif. fclnno vna cft rpecierii cprruptionti, vulc d.c.-re tf nort omnis cotruptio eil fo- |ttito.<'.'ii- foluttoeft fpeciescorrupcionis.non enitii eft negandu tp pcfs taltqm |c: n ■ . :"to tn lu.-j pcrfcctionecxifiriis, Pro ittlrlicAu Jiriorfi debts fci „ , ,• rrmph:!ofcphi.sin I l>..!r mcrtc dcclarauit q> mcrs, fru coriuptio rft.ifuplrx r"P , co* rciiirrtab tntrlnfecd , & vecaiur mors Foric naturalts, & ab rxrrinrrco.cV cft "^110' quifi violenia . Ptimam npprllat hic Alga. Jiilblutiouem.fccundam jpprlht fubiiopiociuaiitoiionlitper contlnuani liumiJi rrfolutienem. Kx hok vnlifol ucrr «oliuuin Galc.quoniam ncn valcr illa condilionalis. fol corrumpttur, ergodiminiitturtanrecSrdenj en(m non itifVrini-cell.irtoconfequcns , quotnim fol yjolcnfrr cotrumpitur «liqtialtdo.qni nunquam fmr diminutus vt li loiie Pla. iccuiti iiitrrficerri in purritia e.us, ideo jir aniecrclrnti cfTr acidcndutu JilToltntur, itt cp ''I aiitecedrns, fol corrumpitur corriipttone dilTolubtli, eigo aliqfi ejot quiniii=s ininuctur.inodoatitccrdensrll iir<.'.iiidum,quunian> UeuipoliM
c fultm violcntcr ponetv in clTc fine diflbluiioiie illms.
A V E R O E Si,
Alt Aner.Rcsatit.cjniquacontraclixichuic fcrmoni.ctT, quia confccjiicntia intcrantcccdcns,& confcquens non efk vera. nii corruptum n6 tiportct vt rcfohiacur,cri coriuptio ahc;n protte C!erf','p''," niat rei antc rcfo] utione. Attanien cofccjULr.iia vcra elt , cum ponitur an"'*!'*™» toiruptiofcctmdricurfumnaturale3cSc non poniturcoaftc, & conccda rcfoluiionc. turctia ■ j. corptis ca lcfic lic viuens.na omnc viuens, qct cotrumpitur ■Wm curjtim naturajcm.rcfoluitur.antcqui cornimpaftr ncceliario. Stdilla.' fimtpropolicioncs, quas nococcditaduerfariu» .i^ca-lo, nid ci cltnir;ftracionc.Q.uarc luit fcrmo Galem rhccoricus. Htcict cauttus Quiii Gale. e«inhc<fcinioiicclicpca'li,ficorru|'.crentur,corrupcrcntJr quidcm nusdecorrq wticltlcn-.ciuajCxcjuibuscomponuiHurjaueadaliamformain.cocj, P"0"1**1»
Difmitatio Metaph.
Ipoliarenwrformafua.&reciperent al.a formam , vt acc.dit form* ft
tfmplicium,cumSencraiuraliquoaeoru3'1 aliquo.f.clementa quat- «ior Si autcm corrumpeTcntutaaelemcnta.illaeflcntparsalteriua mundi.nam nonconuen.t vt fintexclemcntiscotcnhs m e.s. quonii Sai lemeca iunt pars no hab« mcnCuram rcfpeftu coru: immo ^por oa>ruadillac(t)fport,oFuna..nc1rculo.S:vcrofpoliarent1irtot. mafua,&recipcicntaUa,cnthiccorpusfexcumcontrar.umn$,quod non eft nec ccflum,nec tcrra, ncc aqua ncc atf.ncc ign«.& hoc totum cit falfum.Cuaurcmdixitqjnonrcloluitur.ellramod.m, & clt du uerfum a primis veris.& iam diftuin cft dc quo geiictclUnt iftie propofitioncs in libro Poftcriorum.
Aucr moJo viJcturconfirmarediAi A.R.&fJ" primocSfitmatdiftaein», Auer.mouo \ lurru Alea-.«P «liul ai.iccf Jtns.f.corruuipiiur, noa videtur m,h. rp Au"-vel1' 5"," f„r- £„; j,nh„, conJiiionibus.pnmo.r» fo
,„fet «.Itud ««ftSu"^X quodfo C. anima.a.vuJc d.bei amccedSS «orruptio namral s.reaindo.quoaio' u , Jimirmi.ur.dicit .
p„mo eorrupnonc ""«'«'•P^Kgnts.^ res inanimai* cotrump*. ,ft animal vcl p «« " ™0&,nuu,ur.quia nec proptic crefcft,
ru, eorrupnone na,u"',;'lu'tnlni, „,,; cipjendo Jim.nu.ionem rro condtnfatta Tt did. Aucr.pr.mo -<rl ".^ „0„ cft jn pr6pof,io Galc.ideoantc OTSkiSi ll" duXscondi.ionibus. & tunc ral«. conrcqnwbi eedens debcr tn.el.ig } iliuou VnJc.j. jldl„„s „os <p al.Ccai.o hulutho fcj w«^»e* 'c t>^ eoclufio i.l.us ryllog.fciTnS requi.nr. ncc ve
miuis in pratfara «it,«p jl(rb,u,„ir, vull Jiccrc dim.nmtut.tc,
" tB: r" T,n.?P orru.^ vul, icm rub.-o finc c.us d.minu.vone.cgo conft. nanq-.benepo.cft corrop , ui. oic COt„,p,io fi:.. curfu naiu,a.
quemia eft vera.vu . l.ccrc ncce. "^P ^ f rcotltftt fii ani.na.ii.quod.
U.3C no tu, '^"'•f^SgS&M&^ictK Jimin.mur amequa* |,bet nanqucanima corrup ib, 1« Jmom. Jiicrf|riu5 „on c01,ctJtrf,
cortumpaiu, corrup.ione ■ tatu ,ah ncc.l ar j. quoJ ,„„
has propol.rioi.cs in. rup«rc« ci n , ,„„,.3 hocprcpofl
.„,o..es "f,1 jft Jemonftrai.onc >l.uJ probarc. (Scd po,c.
tumbcie toncedccv, £ TfVj ooieriip,obari alio moJo meliori. qui lalii . ,i,.)ponil.vetum modun.l& . .led ^"'""P^jVunK.a. cx quibus c5polil11m I «ft.Si corlu f^«^^'^'^^,!a^lu«lil formx fimplfctum."
Sa^crirruicuVad^ &oiniiiailtafunitalfa>
. ff r h i c riilcntar dur d.biutiones. Prinu circi reprohatlon? Hjfiifi prfmi _uM
tfjaje.vi-ctur cniin mihiqitod cotput cctlcRe (7t dcclaratum.vt Aucr. dccl.r_> bit difpiitmone.il. & tunc vidctur quod mio Gal.lit ririni:quoniim ipfc tntJ. Jn qnod, fol -orninipiiur.ergo in longo irpore diaiitiuiiurprohatur cSfrqu!» (U.ij1 '"' eft aniiiutuin.crgo augmeiiiibilc.ergodimiuu btlr. 6V rti. fuppo- .(• carluranon pofsii corrumpi violentct.qiioniam omnis corr-ptiorfl i coiporc vtolento.inodo nullum poteft ciTc cotpi.s, quod pofi u cuelmn riolc- «i,r:ideoilli tatio eft dcmonfttatiui. Sccundo dubitatur, quoniam rion vidr. Seconctl ia tu, f ilctc hzc confecmentil.f.ccxl- cxpolutur 1 forraa.recipiedo iliim, crgo bitiiio. dnii' fexium corpui.ftc cnim pofTet irgui dc qu.ttuot elemetiti», Miht vidctur Soluno. utiod r.iiioGil.lit deinonrh-tiui.appellaiur trtah Aucrro.debtlts co qmi in.ti Mtr-ifori declaratione adhoc.vt apparr.it iicceffaria.viidr,quod catl. Ittini-
* .„, .j.,..t vctum.non tamcn dcmonftraiiim.limihter.cf ctxlittn non lit viclcn tibtlc.cft vcruiii.tamen demonftratuni.&iJco Aucr.uoudixit ilhtra (impltct- ,c, iton valcre.fcddixit tlli vilcrc cx prarfuppofiiis. imtoo , fi bcr.c Infptcia.
nirri-c uiio.vidctur Aiift.& Aucr.in prltnocorli corhmcii. n. Ad allud di- ftcfldti cciidunt.quod confequcntia cft valdedifricil's.atiaraen Aucr. fupponit vinim, uuoJ < < :'■' eA declataium ab co.f.quod cottupiio cntis nobiiis uon fit fmmcdia ,t iJ iliquod eiufdcm fpecicicum eo, cjuod pctcft declarari exemplo. Vi.le. 8 _,u,eniin 'p.fi atinus cotiumpnur.non cotrumpitur in afinum nii? pcrtnulta BirJia,v< dicehatui,& flc dehoniinc:elemcntum enim polcft immcdntclranfjnuiirii" quodltbei proptcr fui iinpcrfcclionc.immo a pluribus.vt dicit Aucr,
• •otli.com-<-.lK,,eft ignis geiierarl.Vndc.hoc fuppodto.argirt Aucr. Sicot- [^jjftoluiiiir.cum non poi_iidiiToluiiniincduic in corpus coclcfte iibi iimili
in fpecic. co quia cotpuicueleftr cft cns nohiliusanimalibiis.Vidicii. ij.cccli. pU-g • .010.11.^ i.^hyfi.coinmen.^f.nec pofsttcfre in clcmctiia infra ipfum, ncc in erjfmutatti» elrnteiui extra ipfum.crit crgo iu cotpus fcxium iltetius Tpecici ab omnibuSj 11t ctx,x - U \,c darcrur fcxtuin corpus.o. ^.tiatura.conirj dcmonftrationcm Ariftote. in Pe,eftcoitS iib.JcCctlo.oV tu potes vidcicquim mirabilts lii qurlibct ratio Aucr. Dcbei L (fi rjeufcnc qucd hunifiiio.il raiioncs bcnc concludunt cotla philofophica iranfmuta. Lg, jmrum nonc iioti poire corrumpi,airamcn annihilaiiouc Dei potcft ccclum jtunbili. annihll_r-.i itificnon viomlujunt coniranos.
Alc Alga.Sccundus vero,fi concedimus ei hoc,& rj> no ficcorrft pcio, nili pcrrefblucjon.,vndefticcurcj> non cucniec eircfolul cio>Afpi-ereaucobf.ru_rias__r. falfunucjrh non fcicurmefura _ius>ni(i,ppevcricare.& SoI,qui dicicur cp Iic nuiorcerra.i7o.vicibut aucprop. hoc, ii dinunuca fucricab eo menfura paruaexcmpli «_•_ na, non apparcrcc fcnfu.& forcc fuic liucufijuc in refolucionc. & iam iliminuca eltmcnfura pa!mi,auc amplius, fcnfus camen nonpocuit iJcomprchcndcre:qu_iiiammenfuraciusin fcicncia Perfpc.tiuan«n faturniiipropc vcricaccm.cjuoniam ficutgcmma,& aurumfunccom pofita cx clcmcncis apud cos, & camcn rccipiunc corruprionem, Jantle ii rcponatur vna gemma pcrcencum annos,non eric diminuooous fenltbilis.& force proporcio eius,cjuod diminukura Sole iM incnfura ccporisobferuanciarum cit (icucproporcioeius, quoddimi-. nuitura gcma in ccncu annis.& hoccjuidc no apparcc fcnfui. & indi» --Huodnaturaeius cil in vlnmirace corrupcionis. Ec iam dtmifi- »-» rtourcu-ultasracioncs hmusf_cncris,cjuat neganc intelligcn»
T>i(puratio Mcranh.
W ^U'mt *J " mu quactuor Scon.bus.quc. .nd,Scrcnc labore
AiB, Sec«»*»Me»«^ & q«oJ co„up,lo ,lu,
(0rp„s calcrte»n,rc,»»co "P o ( fi K£ ,w„„, anece>
d> ns. vi volu.i Aucr. ?""""*tJ q.d.frquimt cc.fcq.irmu, foltcei corpu,
cceKfle 3 ^S1,^ M de mc„fur„ co,Por,S , loli, Jen,o»
fc, fci„ »£««*2jS*Su^^ diccrc quod.l, pofle. fcin. eri, ftr.VionibusfpcculHU». -P^
reienlh pcr atgumenta fun.pl a » ™« ' f'e ?„ l( „on efle conuenicntem. & .l.fc
bocmhileft.Ulj ja^^^X.^ib-.fa* ■ r,-il'c«kp»,,m plu,. hu.us ,r,,s,quod rol m. o ^elt ^ioia (fj jn ce„„ipi0 ,„110, KTfi
vel pnru.n n„„us. Atgumcntum «g » . v( npp:1IC -
fcr.nJo:e,go fol no« .(. d m inu "«•<*;' £ ' ; it j vr, „, diflbluuo- *
dici«.& ; fon. .1» W i dirtolt,' c n . »™\u„ J[ui cft ab i|lo .rmpote • in *,„,, ne,ideftcotiuptionen.iturili. '" <1 " nJ r<,nfum „0„ appl„.„. hec enim |n quatl itii« vm„s mo„t i v.l P '"'n ,e „on c0„,p,ehe„J„u, Bj.
cogn.|io.rc.liceiq«nm«« lo . eum P« p ^.^.^ ^
fi fctc.vultd eetenS f"^"1' ,7romoquod plus eft.nos vidcnun qnoj hplst«. ConRrma>h.incfolu,lonem.d.,mmoq „„„,& funt res corrupi.h.les.). fc.
b,nu,.vel »,.rn».qufex '^"^^^Xitntam annis.vcl pl.,,. (E, eiliscorr,,p.iM,.s&n,nd,,„ —
fotie)Ponitqaabrc.unJ,.nro«^ fpecu^ dcfolc ,.. .e.npOt.bus peeu Unon inj 1 , ,, jl....nu..wfa rno
buorun,.iale,,,h2be,compaia onem v t i (jc0 d.mm.nioid fen.
A V E R O E S,
Alr Aucr Si Sol refolueretur,& cflct i J, quod rcfoluiturcxeotbe
,f ibS lfcft ulbs o ponbus «fJlutis in rdolucoqmn rcmancatrf polsibilc clt >n uiis tu, , & ouoikmur. hoiufucr>t,ne-
cefleeft >tiauatin mu " si au[c nllltarcnturquanDta-
t,um c.us, aut >n qual.tat.bt.s . carum ^ b a i
" r "cc^S^-ar^r i d,oa cft hiccx rttS
C#SS «ncorponbus «cdcftibu. cit mtpofi*^
«Secimci.i. &9 k ordinationc diuina , quz cft hic apud Philofophos , & hic fermo non pcrucnitaJ gradum dtmonftrationis.
MoJo Ancrrrprobat AUa."UintumTlilliid, nUod a.ltluxit in folmionr :ir» ',i „rrrprrVuorum . & declafcll quod Alpa. on rMrft dicrtr folrin rlTc 5 „unii>. vn.lc tu.rc id non pofsu fcft ranonr pcrrprrVua . ai a-cn <rchr.it f.'uJ na . citr pofs h.lr niionc na..iril|. &. vi !, iw «libi qued Auc.io . firppo Krauod rx olnm cotrupcionr Cuc fimpt.ci.e. Iiu< lrc...illutn quid fcmpci aj( «*™ c SJ dgrnrnwr.r. 4 cii Ar.ft. & iPf. tfmo dr 4r£r. .. io.ic . co..,.. r.».-.e^ _rx £j Gtfa«uft.& dt< ..d.cimos nosouod, li Ibl di.lbliAreiur.o trmporibui fpccula. L "P Kmirn «u.quprum.iJ eft dtoiinuetctut. Iu quod altW.d ah ro rrfrcvi.r.d, :qug 5 . LwrabilUT nliqu.d *M.vi dixi in illa propo hi.oiic fiiippu. quod rft in r.il.hi '« ( * f z„c,.r maemcorpori» fo1l»:opo.triq.io.l M eeiieritum hic. Id rfi m in.sin. R«n«" •> £ lo, iv fx ftta J.lTjluiionr , irj . ft dimiiiUitone , qiif rft corrnuiio trcnndiim I h> c« frnl.bilr.in t ,..>..imcin.l^iTbliiiio rnitn cinusW ci .liffolnbilis fit ,oirirr*lonc<li.»iu»Hlai . paqiurniAptreoiifrqiiriiiillJ Jim.nuiio elt aliqua 2iur.it '•vnJeOP nrtfin< Jubio qnoJ Uf diiibluif paitrstniianranr.nn.un. - fii 'uo.i fcrt mutaiionrni mamfelbin.id •<!. r.oiabiieni in iftishic um
f* ,„,r,oipi'mum,idrftttu3nili.itr:cp in earum qualirailhiis. idrft virriiiibus: k 5L?,,ij,i. lit.uai.iiuirscorporuii, hlc prrmuurcniijr.fcilirri in maiorrm quan- . q" „ i/lip "-sr, p,iMo,.rsr.-T„ii!Ci.rponimpcfn utifrnmr:qi.oni«nin toUp ' u 11 .io r1 mmor viitus.vt diftum rft in hhro Jc corlc: & lic aflio..r<; t orpotu • l liutu • , VI .ctpl3iici.ifii:n.cV fvdrtiim, v.Ji dicerr fixornm ncrmuurcn. Slouo.iinm Jimtniiimr , Kcut magmti.do corum din.ii.iiiiur . 8t lic ioihs 01J0 1 li lrb*irt petmuutfe* ^mnrs nihiff .trgule . fii diuine dchere.it irtepula Jf^fequi (P.iert.)Aucr.cxciitatre.cV dltlt, crt notaitdum cuoJ qiianiuisre. E»iiiiiofit icrttlruavnonefl Jcmoni'raiiua. _ ..
'w.i nrmi fc.r, <,u.Jprot«nohrcTrrrob«ionon Jiciiiiitlrmonftn. ,rr™;™' „ n iccipit propoCnonrm f.ilf3.ti,f. Il:crl quoJ.li ifta hic fui.t iHa.vhi pnr «•» Auer. "UJ " r,„„ foluiV quod ,'cbr«it a.igr.l. Jicl.im rft in frcui.do prt.hei ccm.,7. f cftdemo 5wflii.liirr.-i. qiioJcx vno piigillo trftf Huntdrcem aqur.x.arrts . & hcpro- Utirtua.
«iMiil trrrx vHOlrrlS.x.:glllS,cV■ ex vi.oigms tirr. ni.x.coipons calelus, SSStrncrabile.Similltei cft orJo conir.iTius,qm cx.x.tocli firt.-i vnus ijnis. *!'•' p'ri.n.iiioii.ibihu-r v! pir iJtcr.i.n. ex quo appatct quod hon opottn.vt M r iTciii maioris qii.inlil.itis iiuam linl in difpoliiioii.hns ptopfljs:quonl5 quail !■ .iiirftcocicini iiiaienc.A: accipitvaruiiom-mfrcui-dumcxipriiliam lor
rccrpic in .inirtia..V v.Jr tn rxpofiiionr nu- 1 ibi.lcn . Sccundps Vltkrut SccunJuSi e mL hr r.mo pro unio ho hi Jrmonflraiiua, c.uoniam quis poicll dicciequod ,-mrn i hic infcritu funi «icta. fx virtuirs.lf J ,'icpit i Lonfiieiudinem 111 eis. .«■ BuantliasmaioT.nrc vnius itrtiiur maiot, licntdixciunt aiiiiquidccrrlis, m fonant cV ramni pic,-irt confuriuJiiicm rotum fonns non frniitur. Tcttio. » ""um J (_,.„, hcc t'l i noii lii Jcnio,iflr.>t!u.i , quoniim poii.-i quis lingcrr quod fol Sminutiur tiiianiiutc vnlus tuhini. vrl minus propiei rius n.iiuiam in trhftcJo onlis icfol..miis:& 'ic poirn Jictrr ff hc. iufrtiora funi aufti qiiantiuic vnius tubini tiptopirt fiiiip.tuiiaic.ii nou fentiinilur rlTr nuoa;F.x lns ctgo apparct noodrano ,11 i.cV li lii .icrrrima.non eft proptrr hoc deinonftraitua , cum itibtn Sodispofsiifolui.A fortcrluiibus.qucsconfi.lria .Attainm Philolophus W otiiuocccli Jciiionftiauii co.pus calrlit- nrc tlfr gcnctabilc , ncc cflc altrtabt. It ncccuf lugmeiiiahilc vcl dtminuibtle , ncc aliquo motu cotrupnuo mobilc: lcio unoncshutuin viJc ibiJfm.quoniain fuiu uuiiifeftf pctle.
A L G A Z E L
.ItAlga .Ratio vcro fccunda apud cos circa fiiliitatcmcorruptio-. Anisuiunduit, ^uiadicunt, mundu»noncorrumpitur (ubftanti*
Difputatlo Merapk
eiut.orroniam non incelligiturcaufa inhoc&id.quod nonfueratcor I rupcibilc.dcindc ccrrumpicur , impolsibile cft vi lti : finecaufa.& ha* quidcm caufa auccriccx voluntateagcnc.s aftetni , & tft falfutr i.quo. 2am,cum non ve,lucratcomimpcrecum,& deinde Yuli.profefiom,| tatus eft &inducrtadhocvtfitantic1uum, & voluntasciusineadeni difpofirione in omnibus tcmporibus, & tamen volitu mutaturrx pri^ uationradcfle, adhuc tx tfleadpriuationcm. &id,quod diximiufiu pcrius defallitatccflendi mnouacum ex volu»cateaiu:qua,indicatfal ficatcm corruptionis. EcadJiturei lnc aliadubicattoforcior, & cft? volitum cft opcratio volenti» proculdubio. & omne, qiiod non fuerat aecns deindcfitagens.nifimutetur.iprummttimpofsibilcefttiuinfit operatiociusens, poftqua nonfuciat.li.n.rtmanliikcvt tueratantca, non tlftt ei aftio:& nuncetiam non eft ci adio^crgo non operaturalU quid corrupcioautcmnoneft aliquid ,quanto magisquod licoptrqtio.&.cum corrumpitur mundus,& tic opcracio.qu;.- non tucrat, quid eft ifta opcratio? vtrum tft tflc mundi?& cft faltum , cu crilat efle, urt opcratiotiuspriuationismundi,& pnuacio mundi non elt qu.dir, eflc.adcoq, dicacur id efle , quod fecit agens,& ad.nucnit mucncor. & propter hoc dubium cxift.mauerunt quod d.uiduntur Loqucntcsini Behuius in quatuor leccas. & qu.rlibet fofta tcnuit falfum.
X!t-i«»,.i,.l,V,rf aliuniioncjid •dcm, &.d.air Alga.ra.io v«ro prcdiS». ruma°d^obaXPn"
,1B 1 ' 1' A' rvllof iOnus liccc,poni.,<r,.d,r1,,odei«.& pofrup.i
TOftrSfereopnuaiio mund.nopoic.i, nou„c,cnc,n,.,K>, c.< nora pct k: mi,m DroftuoVi-aiu, pe, ryllog.fm.Mn » maio«.Sihfcp.iuii:ohal,Micau6m.wit| EI^ K nV, an iauim voh.n.attm caufans: ftd Jeclat ibilur prlrnam ucn Z^Dl*,w&Z n.i..o.cm : uul.a «nim in hac coguofc.,.., caufi E««ftm,n^
nriuuu " om.ir •» no.i.ur pnuaium . opo.trt quod habra. quandam caufam. B "ndr por. vim profyllosifni. mino,is.& d,c..,& non euadit ipfacaura.quu, it, ah iniiaui volimiaic , vult diccc non cf< inh ca caufans annqu.. volunuie. . S55*SK*^sfyllogirn.i pc. locum a maiorl.& y.log.fmu, liccS pon i ur omr.c vole.iJ nunc pr.ua.ionem . & pnus non crt n.ru. nauir» munim fcd voluntas p iini rft fimplicitc, immu.ab.l s : crgo non P_S. nunc vcllc pr.ua, itonlm poftquam nolui. illam:dici. rrgoquod crt fal.uni.-qm, poftqnam yolcn. ■on e^irdirba D.iuarioncin, & poftra Volcba. cam. mu.au ersoctal riutvo. Z,^& tXn ZZ\U&: .acul. mino.cm & conclulioncm, quuui.«U<.
poTrm.a p.ox.ma in fuo feimone. Deii.de i.ctun, probar.drm conftqucN 5n-e faTm & fyllog.f««slIccon.poi,..ur: o.nnr.d ,„ quorft voluma.addu» oppofi "a prrmu.a.ufdr pnua.ionr.f.non vrllr ad c.rc, id rft ad vrllr. Scd pcl fr in Dricft voluma.ad duooppoli.a , Irquiturrx hocquoJ annquum cum&a volunrarr non frr in vno,& roJe.n .nodo omnibuj icniporibus, quod rft fairu.nl lu^l^M^ilo^ii^^m. Dr.ndr ma.orrm , & iae.um.no.
u» lin,a„,frftai..fuofr....o„c:&fr,mc.e.usrft manifcnuspc.fr. Drindeadhuc .«ruoargui. ad idrm.& fyllog.fn.us Cc po.rft compon. : uullu.u nou" m rrocrd.t aniiqua volun.a.« : Dcus rft volunta. anr.qua. vcl habciis v=. SXB- :4r.go mundiis non po, p.oucnirr ab ro .„ r.us cornrpwg E . u,orc.n.& c5clufio..is vim, & le.mo r.us.v. pr.us.rft manifcllu.
Kff^W™»1»1'^ idcm,& fytlogifmuslic ccmpoauun
Seeunda. 7»
t 0«'"' agfns.rttioJpriusftonfiiitinaiftione, & poftea fult in eaabfi]; mtmtient fui.de necefsiiaic agitcirca aliquod opus,qliodpereiusariionetntnnouatur:fciJ peus non p5i circa aliquod opus innouatuin agcic:etgoiion poeft ager* circa coriupiioncm muudiiprirno prohat maiorrm, & >licii:aliud dubium toriins pripa manlfcftum quodid.in quocfl volunias.eft volentisopcratio vulidiccrecft cj iliquod vollbile,& illud,quod agens non fuci.it, & pofiea fult: vuli dfccrc fe. cundum artiontm abfq; niutatione aliqua in fc, non *ft dubiu quod fua actio rep(iiiur,peftquam non crat:vndc,n mundus ptiuatus fuit,quodda opus innouatS (ti.tx hoc accipiiur ma:or,& vis illiuspiobaiionis . Dcfnde ptobaihunotem, & ilicii:<Iu.od cfl illudopus.circa quod Dcusopcrahitut:aui efTc mUndi.qtiod cA fjiruni:quiaccflaiuin cll.idcft, corruptum:aut illudopus rft ptiuatio mundi, Sc },cc eft limfliier falfum: quta priuaiionihil eft : quarc n5 debet opus nuncupari. Dcinde probatqualirriopus non drbrtdici priuaiio,necconira,& fyllopifmu* (oinponiiurin fecunda Hgura.vndc, llcut ininor cnini giaduum opcris cft quod icperiiur rcale , vult ditrre quod omne opus ad minus cfl cns icale,& prfuatia pundi 11011 cft .iliquod tcalc,idco in fecuiula figuta non debet actio agcntis di» M f ull dicere ill.i priuatid. Dcludc oftcndit naiutam huius dubjj.d.hoc ell du. biiiui , <>uod fortifsuntim eft,& noium quod difficultaie hulusdubij dluiff funt |{-tf inicr faraceno» quaiuor modis : vel fotte lncra cft corrupta , & ilebct dici
I fcxuiicrfaraccnos.licutcli in Itbronieo,
l)i 1 s fcite.vt Auer.narral. 11. Aleta. com.tS.quod loqurntes fiif legis ;'\.,,, -,.,,.} optnati f"m fu<x' Oevs pofsit brne agert tnundii cx nihilo, fcd n5 pofsii ipfnm ajC1 1 ,ua BI,uate 111 mtiibqm acrio agcnns non eft ni(?in inuenicndo,& aliquid opctan. cJj mhilo jo:iJeo piopier hoc rcpuiani Deum non polTe muitduin annihilare:& proptcr „5,,-, p5,rj bocf>>»c Algazel magniricauii qiifltionem iftam intrr alias dirias, fiidcbct Jucerc ipsi Bttftcundo.qtiCKj huiufinodi tationcs non concludiint coira noS:& quia Aacr. j mn,| Jcjin iaiia iractabn illa«,idco ibt ego foluam,& folui iu difputatfonc prnna. mauros &;
i JL ^ „ loqucntes 1«
A V E R O E S. tu Auttto,
Alt Auer. Ojuod auc recitauit Aiga . de Philofophis <£cbgent aducrfarios in lioc fcrmone circa pofsibilitacem corrupcionis mundi.vc xtcrnum,quodeft innouans.fequacurab 10 opcrarjoinnouata, & cft priuatio, vccOtgcrunreosin innouacibne,iam locuti (umus fupcrius de co,cum traftauimus dc mnouacionc mundi.nrl C dubicationes cuenicnres in hoc in innouatioDe,ipf{mct contingunc int corruptione . & non oporcct tcitcrare id in hoc loco . Q_uod vcro eft nropnum huic locodcco, quodomnis honio diccns mnouacioncm mundi.ncce/leeitei vc licopcratioagcntis, dtpcndcns In priuacionc» adcoqudd agcns fccit priuationcm.eic id, quod recufaueruht coccdere omnwfccTj, & indigucrunt fcrmombus>quos rccitabit poiUa . Actamen hoc fequitur necclTario dicenti qudd agens depcndcc opcracio cius ininuencioncabfoluca,i.in inucntionerci, qua: no» fueratancea, nec inpotcntia, necfueracpofsibilis, &excraxitcamagensapoccntia in actum,imnio innouauiceam innouacione ablbluta,qih opcractoagen tuapud Philofophos non eft aliud.mli exicu» eius,quod cft m pocen U,abco,quod ponit id in accum. & dependet apud cos in ente in duobuscxtrcmistin inucntionequidem idpcrniucac al> etie mpocencia aJ tflcinactus&aufcrcurpriuaciociusiin priuatione vcro.inpermucantBtuab cfljaduadefleiDpocencia , &2ccidic vc fiac pnuacio eius*
Difrnwtio Mernnh.
J . ^nitazenshoc modo , fcquiture. brc dubitat.o .fg, D
O ni vero non pomt agen s ' . j b extrtWs fimul.lciK. dependeat 0^*^11- F* cll .«j cetmucntione,&priuanone. a ^ ' d b J,lfrranis;ii3mm1^ maniteftum,nonjK,fl.^
feftum eft 9 N«««^^b\^S .riLconcni ablolutam.U niam, cum J^^SfoLm prmu intcncione, in co,cr^ optratum elt pnuaiionem ; ™ i fl. n ntt.„tu.n,noi|J.
tioenimpr.uationis ei . u ■ ^1'1^ PXao.soccuhum.nain.cumprod^ fcqu.tur c» in mucnt.onc. mh 9 eit ^n fic ft ^ .
«'nt rem,auferet prma t.o em ^nec ar , ^ ^ , ^ eft.r.ucntma .qu.domn no,. '! conu ' f;ulltdlccrcc}) tio quoniam fu.t Bn.s , hu.us "ot"s mu"^, tPJiccrc hoc i„ pnuac.onc, c\usdcpendeatini,.uc« n poUbSt diccre* .
cum fucnt hnisbu.usmotus pr^ ,d J g
opcratioaus non dcp ^
,n inuc.it.one.&iequ tm ^ pri,iatio„e.ci»cn.m ftcundum
cosnon eft c. n.i, hora q a in co r,r.a:moagcnt^
aftu . cum autcm tucr.t „, ac , duorum.aut cp non dencccumtucritpnuatum.rcm^
ucrtcreturintlle. v^in . «Tncf.c. au: com.cra corpusdfc pcrm,ttitconuertic.r«
por«cu,ufcunq du^ ^ ' "Eppoiit.s.q.-.a-uo ,,a?,s ,n prniauo^ in vltimitatc falhtat.s aii.s \v dcaucntc id,quodtom
&cflc. lfti »rmh^T^St^r^ ioc-Srci.adeocpcaiftte prehcnditbabc,»v,.m.dcml £ * , fc ucsli j
nrant.jvmbrarc.htus.pfaA ot ' otcntu'au cnb,„ ! „on.meHigitue.nucnt,unc x t n -^^^*
aftu , * ^I*^^^^ * — , ;i,:it rc,u,f,.
^ofcbilitas potcntiam. E<e*b°"^
et maiem ta ,„ „mm innouato.c, q ,1. - , £< rcc,UUI{
S"."* »«ft f?SS««ii;i1 imW.oncmfubftan.
fa«ou».o. Alga.dc fcto Afl ' Prmittunipriuationtm c.us, ti op.n.om tia.-tsiiitnt.s pci U,,vm n , ,,r.u3tl0nc, kqumiriu
vk.muatedcb.luatis.n , q .od Uq . ' . lum_ &idebesIlh.
Secmida .
A fto,& corrumpet totnm mundum in inftanti , & deperdetur confumptioabfolucaex fe,icatp non indigebitalia confumptionc, vt proce- Jacin infinicuin. Et, cum recicauerat lianc re/poniionem eorurn ilk dubitationi .
Alt Alga.Ethocquidcmeft falfum multis modis. Qjiorum vnuseft , cpconfumptio non eft ensopcratum , & certum, ita rf>apprchendaturconfumptioeius. Adhuc,(iciTttens,noncor ,umpcrc:urex feabfq;corrumpente. Vlterius noncorrumpctmun- Jum. q ioniam,(i creatum fucnt in fubftantia mundi , & pars cius,cil jnconucniens.nam ledcnsconcaiiEicfedcm.& congrcgancur cciam fal timin inftanri . &, cum rucrirpolsibiliscongregactoeorum , non crit I concrarium , & nou confutnet ipfum . Si autem creauit cum non la munJo,n<.c in fubiefto,quxro vnde conucrtetur eflc mundi? Praicerea jn luc opinionc eft aliud mconuenicns, & cft quod Dcus glo. non pottft corrumpcre aliqua» partes huius mundi , & non aliquas, & etiam jopottft nifi lacere mnouationern vacui in priuacione mundi totius. qtioniam,cumnonfucrit in fubiectOjCrit proporuoeius ad tocun» «demgradu.
AltAuer. Hicfermocft debilioromnibus,quibus laborauimu* concradiccre.quoniam vacuum , & priuactofuncduonomina fynonima: &, cum noncrcatpriuacioncm.non creatconlumprionim.Siaurem confydcrauerimus vacuumclle.eric finisgradu» BOJbVl li:accidens:& efleaccidensabiii; fubiedo cft inconueniens. & * «lamquomodoicnaginatur vtpriuatioopereturpriuationem? &hoc jorumafkiiruiatur fcrmoni Mcuorfameorum.
A L G A Z E L.
Alt Alga. Secunda autem fcda eft,quia dixerunroperatio.que emanauit ab co.eft pnuatio,& prmatio eft prjelacioefle innouantiscumcxfe, &fitmundus incorrupcus, &licefl"eapud «sininucnctonc intiouabitipfum ex fe, & fic cnsin eoens.& W rwin 1 11 falfum quoniam in eo eft cflc anciquum fubieaum mnouanonum.ctiamcitcxicusabmtcllcfto.nam nonintelligicurdcinucnnoocnih elleactribucum voluntati,& pofle.ponereautcm aliquid pr« « Yoluntatcm,& poflc,& eflc poient ad w,& eit mundus, non intcl, «tKur.&uceciaraprniacio,
AVEROES, *
A. . r-irnviiutem rencnt quodhicfunttria, ageni, 8e af ,0:&elt,' , Stoliratio . & Gfi wdentquodlnc htpnua- ,d, ,n quo JPg^SS» priuauonis.Sc rcm pr.uati, r^ai0,S^S^tL agent,,.* hocnanfaj, & videntcp aaiont rc\ntl 0j f,t ,nn0uatum : quoman»
apuj eos innouationem .n ^ , , °£ J 1 innouatio aut'em
~2 2 SSSSKS ^Sonem fubuft. eorum.inn* portionis.&rciationisnoii fuolc£tl funt muuuoncs , que
uaconesvero facicnces muta onem '«» w d nigrcd?n|. rnurantfubitanc,*mfub^ A«amen,cumdicunttpaA.oi^^
rtlatio reperca tntef agcns, ^X.nTnpellatur pafsio Sed Carme. . in hac poiioone, non fequ cu e vc ant q ^ A
feaqtiodrcquiturc.scu^ & poilcaopciacur , abiqueco u.
ihetttaho a, qaa non nthoraopcracon.s ahquodac
opcracman.icllmn e t cr opcratloncm.& omne mnoua
tr.butum, cjuod non tucrac aSc"cl * fam pnirum f,t aa
la,& proccdet m nh mtu n.& _um i & _
Apponu .J.quoJ vuu fA«";^Xum l°d fc,1,CeI Phi,ofoPhico«* quoJ,J,quod tSffi^p.iuanon.m nmndi . &h,,
fcantcorum aduerf.inos ex i s'"c fe inn0UJ„0,,t mundt , &hocqu,
Part 12
aj vl.in.um W8*»SXS Jub,:l """"£mtn,U ","oul"0,,e • * ad alia vfiumcia, dtct > us mp.q u u awplms txpltart.quonil
priuatidit fum vnun, & Uem . & '™0 tft vjUe J.Hidii , ctl umet, |
vfus loqucnd. a.abum. Deind ^«P"c"; ^loJ qujcu„qUe conceJct c.cano.ii
quoJ in Uoc loco W^g"^*^*?^**»** J< f<™»™M ««. r,,u„d.,opor.ei tum conced « |uod aft.o _*t >„0 n:hoc l)U,Jcni ,o,un
tft qu.d ncga.um a qua.uor fcc, IS.U e >' w £ p ncctlTl,j0 quoJ artus agenm .lc. CeJ?al.qua...er,& a...& c.»rn f qu u.ho c ntt I « J hoc moJo>fallctl pen dct Jc pura Brluaiionc,td c , eft cir.a pu a 1 ^ immo n| 5c produAione cu.ufJau. rc.,quE non »« in" ' ' j phHofophos.rK)»
uucum omnmode noneftc adcftc.Aa ,o nam Jgen '» P h r de
**ttfSd c aUud.n.h extrahce rc.n d« 1»»»^* ^cn, a.ibus. &PquaU J.t
r/Ch« quodam cntc.fc.licetmaterij mfflt J"bun,u^ c|tmouttur fua pnuaito .
tofophos. u ff fctl ttin dt pcemia aJ aftu n . & »ei ^10 ,^,,„,,,„0, aqu».
^Tu hUappa<etquomoJo agensagu clrca ^^p. uarto ««. «^ " Poaa dlftS
agThs agu nu app ^ ^ [trni„uml ld quem . (bcd ... pr.ua. o , ,oim
Secunda .
Ki fti"P« »8<m »g«« cfrci prttadmn . fequitar tam hac *ib?u.Ti. WJefictt ' qu0Jigt niisaft.o ItPpvJtjJ de pttuitione.id eft fit circa priuirionem v.riq: <K„rmii.«»m,r.ln *™»'.8C priua.ione.que: funt extrem ralitcr oppofirc riti» ^"TZlT^lti, f \ J- '««""«"'««•(Sed quii)poni. opiiiionc loqucr, ,ium fif l«g's.& Ji^-Mquiampnua.ioneobfcuriuaeft. vult diccrcrfed qui» «" " .'"l !i ^ f 2,,1,l"f?.J8tn., P^" 2S<" P"'"«'°nem . nequUu-runl Ioqltn a J.u.Jercprfd.^adnniTone.ifilncranoneltcorrupra.vul.d.ccrf.id «ftne.iuiue runt mucnite rnenibrum dlulfioni.quo fciatur artio Dei eiTem pr.ua
'* IVr^XVu' & rf«h" 1«: *CW*. nrquiutrunt loquc.uet
cuiJ"' » P'fd'<*i 0iuil.One:& lunc fermo ciiu eft man.feftui pc, fe. (Man.fe- Sll,„ e:t.) bxplarut quali.rr non polTum euaderc.Aldiciiiman.feftum eft enim awJfcqulWI op.nan.e.n ipforum opimoncm . quojjgeuiefflciarpriuationem. qaoni.un. quauJonle agcns trinsfcr. rem deelTe aJ puran. pfiu.irioa.em U elt j,j ninil.ige « fine dubio pruo1io.,em pte ter inientionem . vult Jicere circi gc ^.oM.rn al.cu.us alte ,lus. Vb, dcbe. fcre q„o J pun priuatio tft.quando cx Ouid tt, rw. „ aihll flr modo 8 a«ent. rt vol..n.loquen.ci:agupur.irapriui<.ontra fintec QyM p*' „{r„,onc ilttnus.finedubio f.quiiur quod op,.s tiu, r ri, PrL.,o; (H« no ', t P""W'm p,„„ «oJu n quomojo phtlofopin polTun, euadere ab hoc arKumruro & dij|B 5£ non c:t , i J eft no„ con.tngu . quando. irjnifcrt de e,Te actuali ad po.en- , ,u|t. circ c.i.m prlu.i.iomi tunc mnouatur modo conltquen.ie. vul. dicere quoi Ctcu.i.lu.n p ujofophos non accidir hoc : quoniam ph. ofophi nolunr pr.uj.io. nru. efje per fe inrctura pr.mum narurc , fed volun. quod natura pri.no m.e... jji t# . cul concoinitiiu, pnuino iUiot efTe . vnde agem aqua.n Per accidcus & conco ni.mier gencn. p„uirio..em efus . vr dirtuin cft in l.b. de geuerarioT ,c. (B. nmile. ) Ofteruliiqualuer etiam j„ haiont cnm cx nihilo accidit fi. „,1, inconuenitni , vuJe ait . & Gmile huic fequiiur eos m prod jfrionr. <V 31. cu um.lt.quoniam non fequitut ni/f quod natura priua.ionis Gt na.ura cfle. Ta. Bif n . r> uV" . °bfcur,.rn ert : quia, quando res d«Sa ad clTe . cetTjt fua priuanccelUr.o. OC lic non v.deiurqiiod natura priua.ionii fit natura cruii . (Et ii Bc ) Dcclarat quoaodo fctjuitur Cmile illi , & dicit : & G fic , id cft (V G 1 ef. .n.viJicuni, quodreiHeretex puronihilo, nullo prcfuppoli.o . er»oprodu. Aionan erTe. al.uj .iil, conuer.i pruia.iontm rci ad elTe. ( Scd quiaf ) Ponit €Snincual.oncm, 8i Jicit, ftJquia Hnis huiui moius eft proJuAio polTuntdi. {{,ea.f.uiJ.tus . id eft actioaaemisdependet deceira.ione pr.uaiionii , ij eft conulllK.rci pniiaiioncmcelTanJoillam, immo Jcpendet de produti.one iJ c3c.rtipw lu.'tionemm,inJi:qu.ucex hocfcquitur annihilaiio.priuaiioiiis. Bx his poTuni foluere argumentum Auer. 8c diccrc quod non fcq.utur : prma. rio co.iuftitiur aJ clTe, quon.am non agii circa priuaiioucm , ft J circa cciTj. noncr» pr.ujtionit proJucenJo al.quod ens. (SedaJhuc. ) AJhuc rcprobal coi. 5; Jici. : feJ aJliuc fequuur cos quod aOio agcn.is dc pr.uai.onc dcpen. dtt. ul eftcitca pr.u..iioi.e.n coul.liit. qU0J dcclara.. J.quoJl.be. enim cns fecuaJuni iltotumopinionem duos habet modos i.in.um . foilicet quando pti. mromniiu , id cft quj.ido cft purum nihil , & qu.indo r.cal.ic, eft in act... ' pbfiti.fq..oJ loqucnies faraceni d.frcrun. a ph.lofophis: quoniam ph.lo." fcphlvolJ„.quodrfsf.ic..b.lit hJbea.tresdifportiioncs.fcilicct quandoom. ^^ftnfia ai.ioi.il.il clt .iil.foluu.i..potenr.a,o;quandoomninoelt.rcft.ceij'(u ocquan """ loq««> to^nKdjum.fcil.cct micrclTcii, a<Su ,8l omn.no nilul . fc.licc.quando "* fati,c«eainborj fjctionis loqucn.es : fjraccrtiau.tem non ponun. nili dujs difpo.i- note' Ph"« *>«». fcilicct pt.ujnoncm hmpl.cner, cV eflc fimplicircr. non aurem pj. ^mcd^n qu.ancgan. matcnajo, Iltaruppol.io. arguit Auerro. d.cecJa »Ao1JJJn,<;'',^ tV hjbC' J"P»«W«»"« «in.um, c.ic.fq.um .ll.usconfiftl
1 ",!,?T''S<",'li:rJI'"."''l«l,c cdr» »«o. "tque qninJoeft SSZ° « ",np"c,,cr • Jc,nJc '11'i'i iecollui, inconucieni con.ra loqucn! ^in^^. rS '!"CrSul,UiJ0pJ"f' »c«lTarioq„oJ li« duorum vnum. aut «^»actcv.unodcP€uJeii.i,oa,;c.iris,Mcftau.quodaciwafieaiiinthilofjt.
Dfputatto Metanh.
i i.„.,,^it eiici pri-..aiio-iem.'J ett opereiur ctrca i
trtQ, elrea f"""n • * " r""nJ° 'nf<«
pciuitioncm limpticltci • * P 1 ' ,,efrltlo ,,Pin™.cn hinc cp.nioncm lnagclu, Cmurn.fc Jic.f.vnJc fcquiiur e c* «£* „ ,,■,,, conUc„| fJ cflc* St ,e ul «ft hoclccu.uIum mcmh. um ^ J ^ Alo lg •„,., J cr.ur .nnslanocu** clTe adpri..a<tonem.fc fcjui«u < tCftU0pp™Di«um aJ a-.etum. & omnia .8, fuq|
falf... AcciJii nc.iJ eft I»
,m opponcntium .d«B OP/»^. ,„,xl,„e ,„ ,(Tr. fc piiMrS di.en.moppone. ^
Kot». valJc „npor..b.lc. D. « £ u 'P j j> tl ,,,, ,,„,,,.,,.1^,,. fuh.etuU. W fimplici.cr.cm acJ.o , , 0.1 op«« ur . ic , r ,,mJ .,„„,„0,,,. fi
„0 fart.oni. . atucr aAi» ciTc . £ ofa . i;II1j1£-l.,lierUr„ mu.ahnur ,„ lc|j.
aliqu ...Jo.n natu.am rmi . « c '» ,„,„„„,„ ,J hoc Julf ton. .„ |lb. quum.quoJ crt wpcM> J^SW» «» « ; „ .,,ccntc. „«„0 >puj ph.lofe. dc .iUCtl.Au fccu,.Jum o,v. Aur ... P Ullllo„,m. A.....nc 1*° »«■*«.
AAh T-cifc phoscn i>"porVhi"«.^mU ?A WpSn.. vnom fair»... . fc.licr. .,. ojaftto Det ci J A ucr. Ci prfrR. <P ».'0 hu.M hom .... » ■• Pl lmmo t„,; ,•„, „on crt nifi rc. lAil f,;, ali. circ 1 altO.uJ ht:quod &Hum «0 . puu 1 , ,„,„,., ,,i„lc,(o,-.horu,n mh.l „,„,, cmYd ai u.l prou. ...'cll.guur ,u. ■« ««1 f ,,„, „ua.7 .,uaJd am co.,tlarlum, &
.Cv.ro a. vidr.b.Jcm.nllb.dc.n.cl rft... UC» vull JICtlc l,q..cn.«.ft.aameo» A» Cus eft d.cii.vnJe pa.f. cx »».«• od ««• no.m K , , „, , orp,rl,r„to drbi-
*B1 p.rh.,uleru..td< ver.ia.e ^
"* ,C"* |,s ...fusdc vmbia rc. ... I oeo .phusn . . a 1 J Cu^mm0 himU.ci in p|u„.
ad.-.tquodt.ocnonnntu.na^iJiic.s.nn r
; u , ilieulu. rci clrciuodjinmodo ipfa rcs.pro quan.
D 1 1 « « fcire nuod ymbra al«cu«u« ; rn ' Ja ,,,,, tcs „, pofilre ,a ,0 al. ip.-i r^ Jer.uat,...l.cu. eigo v I,b" «" ^ f ,,c„s. ,dco li.n.li.udo Aua. ' Jc namra a,c,is c.l Muodam modo P um dlC£„ilB1B0 ,hc4^
2li mc^»<«»«;»»»«'«^ p,eph««i£ifc phUotoplu
A L G A Z E L.
AT . 1 . Tertia autcm ftib cft fcda Aflaria.qui dixcrunc 3, lt Alga.Tmtaauci imacmantur rcmancre, non
dcnna conlumunturcx lc ^ bc » b Sub|lami« vcronon
remancu cx tc , IcJ rcmani.u comnii|'ttnurlubiiaimi non crcamt Dcun glo . «n»anenc,am . o or ^ ^ ^ ^ aJpnuacioncmremancntia:.c1uod qu idcn c t lic'ttlarualbcito,
«Jia rcmanenua.Sc proccdct m inhmtum,
AVEROEJ, AltAucr.Ifte(crmoeft.n
Axcrmt cum multi anuquotum.i.cp encia lunc nu ^
Secunda, 7j
ljad funt infinica incouenientia.qu* cum fequuntur. Et qfio reperit A 1 t|Uodc6fumatur,ex fe,& cofumiturcfleiucofumpcionc ciusfNa f ipfun> cofumcrctur ex fe,cfl"cc cx fe.fi aut hoc eflct,fequcretur v t r«, "uj jnfum rcperirec,ex fc cofumerctur.& hoceft falfum.qrh elTeett co 1 rjuc6fumpcioiiis,&impofsibiIeeit vt reperiancur duo cocrariain rtdi codemodo.Qjiareidjq^cftciispermanesj&abfolucu.noima- Cotra iltoi ^iarur de co confumpuo.nam (i cfle ems decerminarct pnuationcmj 4U1 ^J" ^ ^lctcns.&noensinvnointtanciniuodeftfalfum. Viccrius.fi cncja tf&mt* •crnanenr, aliquo accribuco rcmancncc in fc, vcrum remanencia eoru, xu, •ne0<j, func entia.aut; in eo gs no funt?& cft falfum vc (ic hoc cis in eo
non funt.fequicur vc (ic remanecia eis m eo g, funt encia.&, cu om- ^ pecns nccefe ctt vc (ic remanesyex co <j» ctt ens, & priuacicf mnouaca eft ci,qua:ro ^ S1"1^ remanenc ehcia in remancntia? & hoc tocum cft errorex corruptionc prouenience in lncellcluiideo dimiccamus hanc g^acn:quoniam falficasfermoniseorum ctt nugis maiureica, quarn indigeacdubicauonc,
8 ALGAZEL.
Alt Alga. Quarca vero fc&acft aliquorfi Aflari*, qui dixeruc accidecia coliimi cx fcfubftacias vcro renianere.&,li no crcif lec Deus glo.in eis mocu,nec quicce.ncc coniunctione.nec fcparatione,cirectalfum rcmanerccorpus no mobile.necquicicibile, & corn'iiicretur.& ambc fc&ae Aflari.-cdicebanc priuacione no nidigcre aeencc.eft.n.quicsactionis qrh nonincelliguccflepriuatione aetione aiiqua. Dixcrunc vero Phiiofophi,&,cu vani (inc Vii modi, notf rcma ncr modus aliquis fermom de polsibilicatc priuacioms huius mudi,ec (i dixerimus <p hicmundusfueritinnouatus. nam cum coniefsion» eoruminnouationisanimc; humane raciocina:ur de lallicacepriuationiseiulinodispropinquis his,quosdixiiiius.Dcmu apudcosomnc C cxillciiscx fe,nonin fuhiecco, noimaginacttr pnuatio eius pott cfle eius,liuelicanciquu,(iuciniiou3tum.&,ciidlcicurcis,cuni ingrcdtcur ignis viccaqu.e,torrumpirur aqua.dicuc non corrupicur, led coucrciturin vapqre,& dcinde coucrcicur in aqua:maceria vtro prinu rema net in acrc,& eft matcria,tiue crat fubiecta fornic aqne: fpoliatur auc nuteria forma aque;,& induit forma acris.&, cu aer occurnc Irigijo, ingrolut,& faftuseft aqua:ii6afic<p materia innouatalic: fed inaccriacft cois incer ckmeca,& mucancur in ca forraz corura,
Hic in ptimli mrrat alii fectS loqucntium tux legii,& dicit.ait Alg.iunt alt quu'ii loqucntium opinltes quod jccidenua rinnitdc feiplis,i.cr«dcnie« ac^l' tUiu mroti ellccoiitingcntc.lcd futitraii; remanft.i. fuhluntic vcto non funt in nitutis caiu ocs pofsihilcs. In cis.n.id eft f.bicctis non ctciuit Dctui moifi, ■cq; quicic.ncqur it^gregationc.id cft dcnlitite.ncque difgrcgatioiie.i.raritar u..\. vntucrftlucr Dcus nullum accideni crcat.crgo impoflibilc c.r q corpu» rcainr.v iuiraobilc,ncque quiefccni.dC quod pri u. m. : II i liitrn.li nu cil cor* tapUgpoiiii inielligi ptnno,i|uod quu I )eus no p it, oet: ctcat avCidcas .ppria DcfttunioUcrUurt.Aui.t. K
«rcariont iliai ereatione fubftamiacimpofsihile clt rtmant rt earpiu fin, 8m. ft „iacc,dcntf.Vtrbigraiia,Gntmo,u,& line q,ieie,& q.iod priutiur ill.i.vult dicerc.ciia li iftispriuetunquoniam accidens fccundi fui niiuram coiifequiIU, fubftiti5 iJto fi corpus reraanet.oporie. vtrcmancat fubicftu ahcuius acciJJ Hi Vel p3t in.elligi fecSJo,q>quu Dcus no creatacciJcns, feJ im fubftnujj^ crsoimpofsibileelt.vtcorpusremineai imoh.le & qu.efccs. & q> pnuetur.i, sallter rp nihil fit fi.nprr:vndt virtusc6fcqueiif eft ifta.Dcus no crcat accii,.,,. so Dcusnopotpriuarc corpus flmPrt:& hfcexpol.nocft pluscofona vtrbuj. Dtduftio S i D tunc eft 1.-.-US q»f fttonis.qfio valtt illa cofcqucii,, a:& vr mihi quod tc cofcqucti*. „,,i„virmichuius,fcilicetquodpriua.io fi. »«ldtns,& ««n>licu<<ii f,,bftln.
tia-& hoc lint dubio eft vtrii, vt dixi dt hoc m lib.dt iinellcftu al.qiu, & j„ lib Phvfi hoc accepto.confcqiientia eft rnaniftfta ptr ft-.quonia . li Otus p0f. /et otiuirc munJum.poiTctctcare priujtionera. Std priuatio eft accidei», etg0 Dubitaiio. poffe. r icere accidtns iJto Imcllcfto illof.quod Dcus non poieft creart accfc W ' Vens «,,.,„ apparct DeO non poffe inunJii priuare . Sed hic dub.tatur primo,
ciuialTpriuatio eftaccidens.velproprium.vcl conununc:no propnum,quonii, tunc effei fecundum rei t(Ttntiam:ntqut comiminr.qm.tunc eifct feparabile ab co culus cft:& fic polTcm diccrc q> ccclii cft compolitfi cx nutttia & fotmi,,, <«i,.m» r,..'aJ incft ci priuano aliquando.aitamen ab co eft remoia & lic nunqui cor. _ Prkatio no Gcdcftrui.ur.n.cn.io Auer.pmno Phyfi. ... fi„eco,nme„. ^ I
«oPrie fed do quoniam nullius quanti cft.fed mltll.gtnJo acc.dens fecundum ra,,0„cra K fita & moJum.& («c po.eft J.ci acciJtns. ,mmo v, dechrau. .„ qu*ft,o„e feu |,b, » o Ju t ; « Jt ?ellcftu.pr.uaiio non diftinguitur rt ab «o.cuiu, eft pr.ua.io adeo propti,. Sncii. .,tc po tft dici accidcns proprium.nec communt. fed habe, moda acc.dcti, c5 rnunis pro quan.o in aduen.u formar ab.jc.iur a maieria. StJ, q.i.a Ioque„,„ firacent non nonuni ma.triam.ldto habc.d.ctrt quod prtuat.o (,. a iquod lccidensflne fubicfto faftum a Deoin hota corrup.ioms mundi. (Ali, vero.) Nartat fecundam feftam,& dicit:alii vcro dicunt quoj priuare non cft aAul> immo tft ctffatio aftionis:auia non iniclliguni ptiuanonis vcrua.e.i.natuM re «m Dcbes fcirc, a fortehxc eft oplnio noftrx lcgis. vuli enim quod Deus «eauitl mundu,& a„inus,& iltas voltn Jo dcftruai & d.c3< f ,n..„d„,.& lni.
& rcI omnts i„ fuis naiuris funt continge.es.a Jco quo J, 11 1 lel.nqucrciur m nropriis elTe,iam an„ihilartntur:& tunc oporic, diccc fccu..Ju:l.fc. quod j„. nihilai o non cft aliud quicclTaiioaftioms Dci.fc.l.cct confcn.ailuf jccOiu.,,. aftior," rcs in nihil tcnl..& hf c vidc.ut opinio leg.s noft.a: fi„c dub.o. &. vt. rain fc&conitahocnonpoirun.aigumtma iftoru proccdcre vtpa.ei.petn. de oonit fummam opinionit pl>ilofophotum,& dicil:ta»Jcm plulofoph. dtctj», I quod annullatis iftis opi.iionibus.no rcmanc. via aliqua, cx qua prcban pof. iit cboriua.iomunJi lii pofsibilis.f.concclTo quodhic muiulus dt i.mouaiui.i, iiounercrcarus.conceffociiam.quoJanimxhumaii» mnoucntiir.i.a Deoun. rneJiate cre«n.ur,allegan....apcrte probant quocl ipforum priuaiio eft i.upof. fibilis dicunt deniq; quod non quodcunquc perfc exiftens fuit, yuli dicerefj. Jium necpoieftimaginari quoJ priuc.ur poit fuum c.Tc tain li fuit anii^uu», ideft scicrnum.quam nouum.bxc iguur ell opimo philofophotua..
Alt Aucr.Qjii.iut Jixcritrp accidcntia no remaneatperdua tempora,& <f efle eorii in fublUtiis lit coditio m remanentia fubltantix.ipfequidc non intclligit cjuid litiu fermone luo cxcontradiaione.Ni,ficQ'cntfubibnti-i:,co.idicioin cQc corumcu uon pofunt ctfe accidencia abfque fubitanciis,m quibus cxiltac, cunc pofntio accidcnuum eft condicio m dlc l'uo,& cil lnconuenicru yc lu
^conJicioinefrcfui ipfius Vlceriusquocrunccondicio requifira,& ,pfjqu"i-'m nonrcinancntDcrduotepora?naminftansyquoJ eritfin,spriuacion!scius,quodcftexeis,&inicwm «Te partis, quc cft ex cis,ncccHeellct vt corrupacur in hocinftanti fubflancia. hoc.n.inftai „0n eft in e0 Pa"is corruptar.nec aliquid partis,qu.-e cft. nam ,
fi dfcc i" «» Pars r« corruptx.non cftct ci fims.& lic, fi cflcc li ajiquid gt,quZ elt.Demu ponerc ld.quod no remanec per duo tcmpora, condicionem in rcmanecia eflc eius.quod rcmanct per duo ccpora, eft abfurtlu eriam.nam id,quod remanet pcr duo ccmpora,digniuscft rcma ncrequaid.quodnonremanctperduotpa.qm ld.quod non rcmancc pjrduo repora.eflccius cft in inftati.ic eft rluxus-.quod vcrS rcmanec pcrduocoa.efleejuseft pcrmanens.& qiioericfiuxuscondicio mcfle permaneti^aut quo eri t id.quod rcmancc in fpecie.condicjo in rema- ;,cntw eius.quod rcmanct m indiuiduo.& hoc cocfi cft muolucio faU i,3ctf.Dcbcsaiicfareg>qui no ponicmacerii rci, qiije gencracur fe-
B quiturcivtfitensfimpfcx,& impof,ibilis eft ei priuacio.fimplcx.n. SimpIexnS flon mutitur.S: non mutat fubftancia fuam ad fubftantia altcrius. & n.utaiur Sc lodicicHippocratesli encr.no ex vnarc,nodolereccorpus eius,i no nmutatfub comipcrctur, & mucarccur: & fic ec fequerecur vc no gcnerarcr,fed eet £^££3 ens,qctn6dclccii,necdeficicc.idauc< quod rccicauic Auicenna dedha altenu». jn hociiiccnnnouacionemcorruptioncminanima,nihileft.
N5c Aucr.reprehenJit Alg.& primo q„ antum ad id.q.iod opinatur.n, accl dtni nj fii i Deo.IcJ caufatur a fubftatia immcdute,& d.dicimus q, opinamurq, acciJcs no re.nanet duobus tcporibus.f.tcmpore eflc fubicOi.& tcrn. poienoncirefiib.ccliqmareputantaccidensfleri & conieruari perfubicf.u rt J.rtS elt.adeo q» d.crit q> homo mortuus non e ft albui albeJine eadc nume*. to.qn crat vtuenstftciil latmi fingunt,& dicut q, eflc eoril in fiibieetis cft iJent relinqatran» fubftaniix.i.tain diu relinquuniur.quam diu fubftantix rclnuiuatur.qm vna eft rclinquuas,& duraiio fubicSi,& accidcntis . Ifti quidcm uon xftinui.t iJ reftc.acctdit entm cis Jc rcdargutioi,c,& ponit rationem in forma hy rwthet.ca.d.li enim rubitantix elTcnt caufat accidentiS,poftqu3 per fe.f.acci-
C dentia fuftcntari nequeunt.i.poftquam per fc non exiftunt, fequitur cx hoc » fab8anMfeTcntca.^fuaruipfaru(qdcftimpo^ resGtcaufafulipfiu.. bed difncilc eft dcducere ifti confequenriJ, & fone videiut quod vmut huius fit.qd fcquitur.qd fuhftantia fuftineret fe.probo.qifi fubHSha nia- Kine forna no incft matcrix n.li pn difpofiriones coferuanies illam.fcd UU cft cufad.fpol.i.onS.crgo ipfa eft caufa fui perpropolliionem coem, quicq.nd cfc SftSji^»?** ".crgofubrtat.a cft caufa eflMiua d.fpo.itionfi l / 'A'"«l«s.Scd lattni f}nguntquod difpoliiioncs funtcauf* matecamZ l'° r-°" "KOnuen" W2*_ di7pofii.ones Gntcauf» ,„ genere ...a.eriat P°G"'° latif-b.i ii(,& ec6«a iii gencre cflicienris.quia cauf» poiruniefte libi inu.cc cau n°r5 JicW» n m, »fi« ? »W ,U>r'Vt %" Au"'?'phyfi-com.}o.& lic non vale. illa co- difpofiuoe, Bami poGiM.vb. cauff ranitur. Sed mthi videturquod ifta folutiollt fatua caufas mat»
ffi malfaef?;.»;! 'Ur hCtflLlaflTndi n5 ■■««^«.qm per i.aturi ma- ImpugnamSS&^h^^T nJnc/orm3 1"5 ^i5,q..oniam narura matc- 3,2""'" !n"fs '" P°'c"» >J omnes formas, vr Jiau cft in mul.is locisicrco e.^hZn ""^"""''''""^.vuciinctimprefs.onem non agMs.i i &
*«>« acoes icittquodUtuii&tnm, maximo cttore etrca iftud, & eaximc
K i
Difruitatfo Mctaph.
Toin.Tind.in qn*ltionih,.s l.bn pl y ... m & hoc eft purus e.ror. *
.ioncsinmateriahahcntv ' Xu" vir,usg,F,,i,,,n in hon f^ioal,
D.cc.Jum cftcntm.rccunjum Au c'-*^ lgt^$ivt Jic« Au,,.,». Hti
fi«nshab«. vl« ?«tn,'^rXn . ?" pTaqni ia.« hM »™ »*« vim cor, M.co.nmcn.lS.&7.Mc"n«mmc^ P ln ^ dlip0,1„o„es inJuA,*
fc.ainiis.cV corpor.s «gc«i«. « « « h»b5r vim agct.s. quu fun. uiifa,
sf^M in miltrU in hora l n »»•«« -M(ril> rcurr,un,ur confcruimc.. qine mcnm elus.«C w hora exi «" ^™* a a«,„is.ideo non habcnt naiuria, m Conrcru5t.frcc.iuc fo.ma v« n»»1™",; , jb a„;1uo.quoa .11» «hfpoft, tc.us.fed raag.s agcuis "'»«!ls-*>. , fccu„jum fenfum Hium. (c.I.cct p!0 ,iones habe. v.m .» ««•^?' '\' fjX^o confcqucn.:* Aucr.Si ehhl quanto difponantjlla.n. Ex his . pu- « cc,i,fe,ua,u,,crgo «ft ciuft erT, « forma «11 caufa «ffcfl.ua acc. dr ^"''^■^^ lu'flli ,n CJJc gcncre caufie „ d, uafuhqinquuqulJ cft ca, a ca, '* f f3tml,n. non nil, mquaniS !, i cchatur. Pr£tcrca.,lla iccidenl » nili forma.vt deha,c.So fo,ma ft
c.rc.q,"?.nonni(imquan,um un n ftcun(,f fl, , i„ primi.fi*
neiccidentibns potcftc qm' ota, vr *- habc,,, effe ab ea.c.i., „0 c„„
>cciJcn.,iiUanocofcr., n fonn^ ',. | ^jj, qnl v„,us taftmta,
fe.aabun.illam ntu '"^^"^ffo. na cxtrtcre ,n ma.er.a, & l.c ulc eft M«. ciTe.iiuc 5. finc >«idc'>b; spo"'/' ic;iat„„3.vl matcr.a, vt d. Auer..,.
Subi. 13 «II ft f„i. DiccdSm tl>^f^"m,,ino cx.raneB.proprer quod w Aucr.t.coe.
CiuuaciiJe Mcta.com.i.reJvtcfncuseltomi. , ,sfotrni5l11tconrcq,.rnt.i formS mt.
I». VI inite H.com.x9.& 4-«f "l"™'.".;' qLlitcr. 1 Addu :•< ' ccun. .. ti.ione qj fuh. ,ia. oi»ntefc.rma,vid««utbi£<ur'«s q a &v^fm.h,qnoJ f,-U .■.r.,r,s dr
Subftantia ftan.u «5 .u eaur.accidcni u ctrcit bl,s|S ribu,if.cffc K nonci.c eftcauf, no tft cauf» c3poni.nihil.qJnonpcrma.e. . f,d r,lb^Jn,ia ,,s p«r.n»net in .cporeeii,, accidentia. eioa.quod pwman* m» ««KS p°rm»ne» in iltis.ergo fiftltaniu non ,rft priui.ioms&acculens J '"»"£ uctP clTel hoc.poftquSaccjJensaliqao.dw, caof» acci l nus.d «rgo r,.,l..s,q U" ,.,„,^„,1, quoJeft principlu nnea.
bus . cpor.hu. pcrmanc. i.quu'.' ,etquojfubftan.ia,i.fuhieau cornmMj, «onis illiusf J "P"';"; ; ' ' c '1 eii .uiquiJ dc pa.tc priuati.nec de rep.,„, fi,iquod dcclarat.in <"°- \ " \L "° . p,0ha.io..cm minoris fccuudu vnam pat ideft.emispirte.cx hoL v.n tji ao « i , ; n.aiorc, tanJera potiere
^aclicelq»»» |^nboo^^ttM^»*, «emane, ,1. ' id.qaod remanci duobas •P"l°n^„c,qucj rcmanetduobus te|.0r.bus, d.gjjU. poribus.ibfurda »PP««;" ' "*« ™Jufa Sqqam Ulud.quoJ non rcmancltH uAm, 5ft .cma..ere.vul. Jl^"^(Xn ,1 ?n nunc.tdcft.ccrto tcpore : & quodte. quod non re„.anc.,non hab " ™ ffluU,-, ,cmporls:concluJ„ raitoma. '
2,anc.,habct «Oc pc.nuncs ^»'^«« P,CM du0 ucc.caufa .l''us,q™d.«« d.qualitcr crgo e. „ . d.quoJ u m pc . Jcm cl1qul,llcr ,d qm4 ,
nct.vult diceie.ll.sd.io hus , u "-^^^f,, „u5. quodtemincl tn in.liuldA
.n,n.un,.J.qua.c c.gooomi,
ifta poffunt rummi ertorcs rcpm~' '• jd tum ,j. qu0J Auct. fiip.
USs u h . c fun. HffgS ir, daobus.eponb«,,fc|hS?l pd. ponit.fcilicet quod accJcns mp ' P J . dubl0 acc,jetma ,g„„ „<,n
L,.oms,& e(re.qm.l. ca""P' ^f' cVacciden.ia comrana accJcnnbu, igms .emancnt in iqul qn. »9"?°"^ quoJ illud nunc.quod tft ptniei.
cxpclleniia illa. Sccundo. no„ v.de ut v«t ' ml[1 lec pltl cnlls c,uomw piuVn prtuationis rcl '^'""'^ '^"^o.m^DicendS quod fccanJum AU.,.ac. func i« Ulo inftanu ma.e.u ci ik th i c ffoM man„c «aJr .n fob».
cUciu fun. duoaus modis r l. m « f& lcclden[ia diue.fa . raodo
Seetjnda. 7y
. JcciJf ntihus fimholis.de quibus propter hilic tationem apparef quod fubie * I^-i iion lit caufa efFcftiuaeorum.quantun] rf mantt eadc numcro in gencraoV cottupio- AJ fecundam.Dicendum quod in primo infiSii n6 cfle rci enift ,flnl"Jfraniur multa nunc naiurae.in illoenim iiiftattpot inielligi matrri.i ffnc t mJ licfcl °"e fa<So fii cum form.i genita.quoniafn ptimum eflc gcniti cfl vlti.
m non efle cortupii.vt dicuni fophiftar huius icinporis. Ad fotmam aigumc ^jiccndB quod pernunc Auer.iniclligit nunc naii:rar,nec loquitut vnfforroi.. ! in onin,^us f"15 "'erbis, vi apparet: & lic nihil cft conira propofittmi . ( E» noiandum) Probaivnurn, quodfupponit inomnibus raiionibus, fcilicet Jrnaieria cfl neccfiaria inomni gcnet.iiionc &faAione,& dicit:& ideono M^Vp, quo J qui ncgat tem gcncrabilcm haberc m.iteriam , fcquiiur cura SSndllla resnl Gmplex.&luccrit incortupiibilis.ciiius taiioncm ponit.d.fim- ''vxenim non permutatur.ntc ad aliam fuhfrantiam conuctiirut , d/iude pto» h i iJcm auioriiate Htppo.di.cV idco aii Hippo. quod, 17 homo ex vna fola re fliiu'uS cflitjnonejuarii .iliquam pafsioncm pafluseflci, immocflet fciupct f°. Ituniibilis,cV iinpcriniii.ibilis.ncc gcnerab:lis cflct^immo cflet ab artcrno, 'r^iali'1"'1 iuielligeiiiiatum niouciuium orbcs. Dt i f i fcire quod primo Phyli.eommf.ri.dixit Aucr.fi principia eflent ,rarii tni.tuncgenetatuin eftel limplcac & non copDfitum: vbi apparct mo> £ C\" uiJ A«e t. iniendii pct fimplex non dc fimplicitaie oppoGia componi cx! tria cV forma.vt quidam flnguur. immo fimplicitate oppoGia componi tx "t'iV cffci"110^ cx genere & dilfcrenlia. aliler confequcntia eius hic, nihil "t i la''"' 'inguiu quoJcompoliiu ex cfle cV efleniia poi aiiiiihilari,& re> i f irifui elIeJiti5i|?otefl quidf priuati cflc,& temanerc infiii cflcnlia, quae cft ." cn!,a fiif cauTf.vt dicimitidco tcpuio rp Aucrto. hicpet fimplcx, inielli- 2S,p|cx'.vicxcludil octn compofitionc,& lunc, fine dubio fcquiiut, quod !Lc,£0rriipiibile,nec aliquo inoJodiftingUibilc . Scd qualiict ex liocqu tet ntt iiui maieria.ptiueiut compofiiione limplicitct, dictum cft in cxpofitione f' ,jt jnima.Vide ibidcm coin.t>.& lo.Et nolo nunctmmorari.Quoniamdi 'f phiiclophotum.vi fxpe dixi.funt tanium cx fuppofiiione, & iJco vi pluri a m iubi falfa.Et fic coniuhiinata cft cxpoliiio fccundae difpuiauoms cu Dti ■Sf yitttitinut & vnus.&glotiofae virginis Mariar.
A L G A Z E L.
Alt Alga. Rcfpondens Philofophis.cV refponfio eft cp id,quoct dixiftisdcparcibus,qu6dpotefteuadcrcaqualibct carum, & dccterabicur dcftrucfhociusfccundumradicesveftras, no eft Tcruuij&conuenicns vniuerfalitati radicis vcftrxin co,quodcft de grncrc fuo.fcd prolixedc hoc non loqucmur: fcd fufricit nobis loqui dcvnap.irte. Ecdicimusquarencgatisdiccnti quod ihucntio, & pri uatio Imt in voluntate Dci glo.&,cum ipft volucrit, adinucnit:& cu wl«Icorriinipct,& tft,cum licpotens, volcns in pcrft^tionc. & ipfe cmidim m hoc fuo iudicio iion mutatur m fe, fed tantu mutatur ciut opcratio. Cum autcm vosdicitisrpagcns impofsibilceft cmanarc ab toactionenij&quidemanatiitab eo,dicimusc{> id,quod cmanauic abeo, eft mnouatum, & eft priuatio,poftquam non fuerat priuatio, &poftca facta cft priuatio, & enianauit abeo. Siautcm dixcritis quoMpriuationihii cft,&quomodocmanat. dicinius&ipfa quoquc mhileft:cr{;oquoniod<> fmr:& nilnl eft emanareabco? &,cum intcl- Jijirurcji litjinttJligitur relauociusadpoflc.
K j
Difputatio Mctaph.
AVEROES. D
Al t Auer . Hoc totu cft fcrmo fophifticus, & eorruptus . Nain Philofophi no ncgant elTe priuationcm rci cu corruptionccor rupentiseaiimmonon rj.corrtipcnsca depedcat opcratiofui a priuationccius, in co rp cft priuatio, fcd dcpcdct opcratio fua in pj, «utatioueab efle,qd cft in a&u.ad cflc,quod cft in pocccia, & fcquj{ ei rpfic priuatio,& innouatioeius.& hoc modo coparatur priuatioaj opcratione.& no fequitur.cx co rp eft priuatio,ftatim ad actione agen tis ln cnte vt ages (It agcs cius pnmo,& pcr (e.& ip(c,qrh coaifum cft ei hocdictiijCf iit pnuatio proculdubio ftacim adactionecoriMpenrj» in corrtipto,intulit rj> (it ptiuatio j> fc,& primo abagcntccius.qd qjf impofsibileeft.na agcs.nodcpendctopcratioeiusa priuationc, inro pcnbiiiVrf. tft priuatio,f.primo,& cfltntialitcr.Quare.fi cntia fcnlibilia effent
ftnt limpli- (implicia,n6generarecur,ncccorrupcrctur,nilidcpcndaccactioagcn eia nogcne tisprimo.&cflentialitcr.i priuarionc.Attamcdcpciidttactio agciuis g tartmr. apriuationeperaccidensfccfidatic.& hoc quidein pci niucationepafdependct ab cfl e.quod eft in adu a<l aliud cfl'e,& cucnit ci cx hac adione priipriuatione uatio,vt mutatioignisad aercm,qrh cuenit huicpriuacio ignis . & flc pct iccns, eft difpolitio apud Philofophos in cfle,& priuatione.
A L G A Z E L.
Alt Alga. EtqusedifFeretia eft intcrvos, & dicente • ncgarioneJh« nouacionis priuationis omninoaccidentibus, & tormis? & dicic cppriuatiofitnihil.&quofit? &quo denominaturinnouatione? Et non cft dubium cppriuatio imaginatur tieri in accidcntibus, & qu0(j dcnominatu eftinnouationecftintellcc"tuale,liue appcllcturres, (iue non appclletur.& relatio huius,quod cft intellecluale,ad poflcpotcn ui etiam cll intclle&ualis.
AVEROES. t
AltAuer.Innouatiopriuationishoc modocft vcra & cft id,quod ponunt Philofophi)qmcnianatabagentcfccundaintcnnuiic,& mana» »b peraccidens:& non fequitur ex co rp cmaiiat , & cft inccllc&ualu agente_ fec3 fitcflentialiter,& prinio. Dirfcretia aiit intcrPhilofophos,& ncgank d a-sBi' tcmfieripriuationeeit.qm Philofophino ncgant ficii priuationem V ' oino,fednegacfieripnncipaliter,&tflciitialitc.rabagente.nama^ciii non dcpendet operatio eiusapriuationcneccflario.primo, & perle.& priuatio apud eos fcquitur aftioncni agtntis 111 ellc,& eft id, quod fequitur diccnti mundum corrumpi ad non cns omnino.
A L G A Z E L.
» ItAlga.Siautdixeritfcquittiropinionieius, qui permittitpriui. A cione rei poft efle eius,vt dicaturci quid cft id, quod innouatu eft,
Secunda. j6 4 «japudnosnortcorrumpicurrcsinuenca. Eeintelligimui per priua-
tj0nc acci Jcntiuin innouationcTuoruconcrarioiii,quf funcencia, no jucinnouacioelt priuationisabfolutc.q cft nihil.qd.n.nihil cft ,quo Jcnoiatur innouarionc>vt,cfi dealbat» eitcapillus,id,qct lnnouaf, cft jlbcJo cni, & eft cns, & no df cj> innouacu fit priuacio nigredinis.
Alt Auer.Hex refponlio Plulofophoru cft falfa.na Philofophi non negathcripnuacionc,& proucnireabagentc.Accameno PhilofopSI prima mcencione,vcfequicur ponenci rem perniurari ad pri- "5 nf8*' "< uacioncmablblucam.fcdpriuacioapudeosinnotiacurcumperdicione Ptlul<18* jbrin* rci corrupcz,& innouacionc formx,cui eft contraria.vnde fuic n"n' Jubitatio Alga.inhocfcrmoncdubicatio vera.
A L G A 2 E L.
Alt Alga.Et hoc eft falfum Juobus modis.Primus quidem, cfi quxricur vcrum innouatio albedinisindudic piiuacione nigrcdinis,vcl nc^Siauccmdixerinccp non, cunc mcnciuntur. Si vcro dixcrint q> lic.an inclufum cft ipfunimcc includens, vcl aliud? Si dixcrint cft idcm,tunccontradicic fibi ipfi : nam rcs non indudie lupfam. Si verodixtrintg>firaliud, an hocaliudintellcftuale, vcl non?Si autem dixeri ne cp non,quxrimus quomodofcitisquod ficin Jufuntf&iudiciumdecoquod iic inclufuruindicatquodlit mtelleciuale.Siautedixciintquod lic,hocquidcm indufum,& intellcccualr,& dt pnuatio nigredinis.an eft antiquum, vcl innouatum ? Si aue dixcrinc antiquum crt falfum.Si vero dixcrint jinnouatum, dcnominatumquiduiiabinnouacione, quomodo non ericincellcftuale? Si autcni dixerint non anciquum .ncc innouacum , eft falfum. quoniam C anrcinnouacioncm albcdinis.fi dixerint nigrcdinem cflccorrupcam, eftfalfum.& poft cam.cumdiciturquod non lic.eft verum, &innouaturpioculdubio.& hoc,quod innouacur,cft incelleftualc,& oportct vt actribuacur pocenci.
A V £ R. O E S.
AIcAuer.Eftquideinnouacumintellcctuale.&attribuiturp» tcnti.fcd pcr accidens,non autcm pcr fc:qrh non dependct ope ratioagctisa priuationcabfoluta.neca priuacione vnius rei. Nam non c -ft in potctia pocecis quod ponac cns, no tfle pnmo,& cfli-n cialicer,f.qct couertat corpus cfle ad corpus priuationis. & omnis, qui nopomt macctii,non cuadet ab hoc dubio,f.quod fcquitur ci vc depe icacopcracio agccisa priuacioue,pnmo,& eftencialiccr.& hoc coru eft
...» n,,nifr«uftn6cftopu»Ptflarefermoneinco.Etidro<liTerutfapif Qgi negt» «>tt«^K"^^£Ki,ifli &comiptibiliu luntduo pfe.&runt
in p5l tjui
dtMJpriui uatum,auferturpriuatio:^,cucoirupirur,,iut. v
«tonc eritn. A L G A Z E L.
iialuci. . . . . . . ,
Att Alea Secudusautemodusdubitationiseft g, id, cjuod rorru. mtur, apud cos no cft pcr cotrariu, vt itiotus : motus.n.no haby, Contmriu.& oppof.tio inter eu,&c)U.etc apud coscft oppofmo hab,. us & priuationis , non aut oppofit.o cflead clle & quies cft pr.uat.o motus &,cu non ftierit motus no cric quies cHi.d contrarium «us, ftd
CbUifi in hum.do criftallino in oculo , & Gcut imP. eftio forru i«»"" ._:„„,.nn.Tc6uertuturad.mprclMonccllcabru:
fit in fSl fucrit aliquid)intellex.t)& attr.bu.t pofiepotcti.g ht in le.licttnon > cxerimiis imagmationcm nedi innouatii
A V E R O E S.
X Tr A.^rniffcrtautmaenadifferetia.cuponiturprmitioeman» A«.bSKn«&r.abto^h,cQ ponicur cfle pnmo & c!?, uripi » ponarur innouata ab agetc, mcdiatcaliqua fpc P"T*? ^ oonedo^ire m afta in poteca.deilrucndo aftum, qui e'ft c,ecAc,& cft ponedo clic m a F impolsibile apud 1'hilo-
hab.tus ,n ^b.cfto.clt eru * R pcrmutatur ad alia fot-
?u*i PS vtcorrupatur rcsad no eflcoino.qm, I. hochit-nt, &3rmoPtotus,aflumitur.nro.^
Part 13
&£u tTpbilofophisdceoid.qcrd.xcl-unt Je ,mpofs,b,f,tate tius. S cX m fermonum huius libri funt huius natur*.& propter hocco H piunmi icri""1 . • (t )]b Deftruftiouis fimpliciter, (tu
iXK A^™^*0 Ph,lofophorum.& vcri us nomehu iusHb cftLbe diffcrcnt,ei.uervcr.tatc,&n..namfcrmonumLo-
•quent^ ti opt rationcm cius.
HtcdefiAerxnturir.xntiquQtex. tbid non hakcntuMi
DISPVTATIO TERTIA.
DE D EC LJl S^jt T l OT^E I^fO LVTIONIS lORVMi
^MMMMH I T Alga.Philofophiprofefto, hon autem Epicu- EpSrJjllffil rci , putaueruntqudd fhundo fit caufa clficicns . & Deusgloicft.igensmUndi, & cfficicnsclus . Echoc cftillufio fccundum radic<s eorum . Nam mundus fecundum radiccs eorum non pottft coniyderariq» fit operatio Dei glo . tribus modis . Primus quidcm ex parte agcntis. Secundus auccm cx partc patientis. Tertiits vctocx pu-te vtriufque. Ex partc autcm ntjs mioniam inipof.sibilceftquin fit voltns, &eligens, & fciens ,, nuam vult : Deus vcro glo.nihil vult, & rtullam habet opcratio "i fcquicquirj influitur ab ipfo, confcquiturab co confccutione neflaria E* V*rte vero P«ientis, qUoniam mundus cit anciquus,& Sarmis- opeiatio vcrodiciturde inrtouato. Et cxparte vtnulque, nontam Dcus glo.apud eoscit vnUs omnimbdt: & ab vno non emi n":apudeosni!tvnumomnimodc.&hiunduscft compofitusex di- U£rf15|quomodocrgo cmanat aliquid abeo?
ET noflquam diSum clt de f frrnil:..* m.indi i parie anfe , & a pirte polt, ,„',,tft moJoinurftiiare an mundusliifteTims ex vi.oque fi ttk&***& ,»«'rn.n i.ficuipiimoin ali|S«lj»Hl«ioniNi, Ua nunc adduxu femetiam ffiffi* ^Alga. dicu,.philofophiquodipfe Dcusbrncd.au, eft agrns kSS & munduf efl eiuselrc<S..s.& opus fuum.E. di.quod de< larw.o huius ,', hfti fuprt hoc non rft demonftra.iua...n,..o dtaletSlcatlS, .d eft j>ba ' i' ., *»dJ..:Vr<i..equoillud,q..oddixii,quod mumlus compont.ui cx dluc feSSlUe creo . on poflunt ab Pfo D.oglo.iofopioced^rc t H.c no.a. irr. 3$£ ve.bo.um Alg*.quafi d.ci..cgo accrp, vr.ba vfqi ubi.Utud.quod d.xii Arul.it mfta iu <l"b'o fequen.i dcclaiabuur hoc.
A V E R O E S.
Alt Auer. Id auccm, quod cft in agentc , eft quod non poteft eflequiti lit volens,cligcns,fciensquidcm id.quod vult, adco quod cft agcns eius.qiiod voluerit.cft quid non notum ex lc,& tcrmi misnon cognitus in aftione mundi.nifi fuerit ti demonitratio.auc v< t.hcccurpcrmutatioiudicii apparentis ad occultum . Nam nosvidehiusrcs agcntcs imprimentes diipliciter.eft enith aliqua.qusc non agtc ntfi vnuin tancum:& hocquidem pcr fe.vt calidum i.giccalidum,& fri |idum agit frigidum:& ifta func,qu«j vocant Vbiiofopki agenua ua-
"Oifpntnrio Mcraph.
roralittr.aliarvtrofuntres, quibuscftagercaliqiiidinaliquahora,^ agenccontrarium in alia hora:& ifta func, qux appcllamus volcntia, & clir;entia.& harr quickm agunt cx fcicncia, & coniilio. Primum afit agtns glo.abcft ab co attributio alicuius hai um Juarum aclionum mo Eligeni & do „Iloat:nbiupjreencrabili, &coiTupcibiliapiidPhilofophos.narn cui'dtfic.t eligens,& volcns cit id.cui dcficic volitum : Dco vtro glo. non dcficit Toltium. aliquid.quod volutric:& ficeligens cft id.quoJ cligjt libi vnum du0.
rum nobilium:Dco vcroglo.non defkitaliquid nobilc. & volcns , cu pcruencricad id volitum , dtficic voluntas cius . dcmum voluntas cft )>afiio,& mucacio : Dcus vcroglocft abfq; pafsionc,& mucacione.Et AiSlorel na ficct;::m tnagis, &magisabcft ab aftione naturali . nam actiorei natuuiu c nt> turjjls ^ r.ectHariaiiUc, & tamcn nonclt ncccfsitas dc fubftantia vo cciunai c |TOri$)1y^bfcfti6'dus.Vltcriusaaionaturalisnon critcx fcicntia: &Dtusglo.iamdtclaratum cftdcmonflratiuccp a.tiocius cmanat Artlo Dei ab c0 cx |cicncja:L.rro modus.quo Dcus glo.cft voltns , & agcns, non ""^xfcmi cftckclarattisinhocloco: cuhi.oncft fimilis voluntascius voluntati nobis apparcnci . Ktqiio dicic cj> non intclligiturdc agencc , nifi qU0J agitconlilio,&ckdior.t"-cvpoiiithancdt-linit:oiicmltquiiiiapparcn ti,&inoccuko, &tamcn Plulolbphi nonconhccnturconfecutionem huiusdefinicionis : ficutlcquicurcis.cum auftrunt hancdefinitioncm Stbagentcprimo.vtaufcraiuabeoadioncm. Hoc autem cft manifeftuin pcr fe.& qui hoc dicit.t ft decipicns , nt.n auc Philofophus . nam decipttnstft.qui inctndic laarcfophifticam atiparentiam.nonautem oftcndcre vcritatcm. &,cum crrauerit in veritatc , non dicitur deeocf fitdccipicns. Philofophi vcro manifcftum cft cpipfi pcrquiruntventiitcm.&nondccipiimt omnino. & noncft difttrtntia interdiccnteni Dcumglo.vellevoluiitaccdifsimilivoluncati luii*-an:v,&intetdicen tem iplum fcirc fcitntia difsimili fcienti* humanc.& qucmadmodum nort apprehcnditur qualitas ftitntix tius , non apprchtndicur qualitasvouintaciscius. j
Nunc Aucr. rcprchciulii A !$a.qiianttim ad vnum , quod videiur fupponere in ratione.quam voluit elfc drmonfiratiitain, quod cft , Ucum agerc volunuir. vndcaiiidicimusnof quod id.quod dixit.vidclicet.quod illiid.quod eit magen te.efl fine dubio quod lii volcnt, cligens, & fcicns id, quod vult.ita quod agit in id.quod vuli.hcc quidcm verha fuur vcrha tgnota , & dubiiabilia in igcnie tnundi.nilidemonflraiiuc probarciur.aul indiiiim.i.naiura noii pofsiitransfcrti in igiioium.(Notennn) dcetarar qualitcr illa vcrha fiim dubitabilia , &.d.iiiii eniminucnimus agentia& iinprimcniia.i.caufaniia duohus modisdiuifa : quo. rum vnusert.quod vnaranium elt fua aflioper fc, vi calor agii calorem, & fri. giditas rrigiditaicm.rV talia agcniia naiuralia nuncupaniur.& dixit Auetro.pct fc.qtioniam per accide ns ..alorpoteft infrigidare.vt dirrum elt in mciauris.vnde dicitur.S.Phy.commcn.3.cV.9.Mciaphy.cominen.j.&.io.quodagciiina. luralirer dciermtnaiur ad vnum:qtiod dcbct intclligi primo per fe,& h{c cll mtl tiu>.3.c«li.commen.7J.&.i.ccrli.com.S.vbi dicuur quod ab vna natura vna «anium prouenit.(Secundut vcto modus.)Ponit fccundum modum.d.Secundui ▼ero modus efl.quando aliquod agcns intctdum quandam agit acrtoncm, & in. terdum eius coniratium, & talia agcniia vocanmr a phllofophis volcniia & tlu gemia.qiwdcuiiquc ageni fuctil huiufmodi agii liue dubio cum dcliberaiwiit X
mtJitaiionf . Debes fcire rjuoj ifta Jiftinctio pro patte poteft iccipi a philo- Jbpho in.c.Mctaphyficf . tex. commcn.t. &.10.& viJe expofiiotei latinos. nuia m"l,J Jicuni Je hoc.(VnJe primum) JeclararquomoJo Deui lii agens.Ji ceiu: vn Je primum agcns bencJiAum ncquit aliquo moJo Je aliquo iftorum J« somin ari.eo mojo, quogcncrabile & corrupubile Jenominamr, quoniam ali. qUo moJo non conueiiit, vc Jicii poft.et primo oftenjit quoJ Deui non fit agrm Jolens & eltgens.E t arguit primo In prima Ifgura fic . volens & tllgens Jcflcit jj ciuoJ vult.i.Jiminiiit facti.& ipfe Deut non Jcflcit aliqui J Je co,q*uoj vult. g't fic in fecui; Ja figura fcquitut concluiio lam Jifla.
p n o intelledu huius raiiouis Jebcs fcite.quoJ illuj.quoj eligilur a volen» „ appentur a volentc,& ciiam iJ.quoJ Jiminiiur: Bc ambo funt pofsibilia:quo. Biim.fi vnumtaniumeiTeipofsibile.eleiSiocftetrna.IHIigibileauiemeft Juo. Dupftxeli" j,usmoJis:quoJJamfecunJiimmeliut,&qiioJJam fccunttum peiu» . Exemplu S,b,lt» mjmi. vi.fi cliflcrem furium.Exemplum fccunJi. vt.fi eligctem ftuJium meliul fuiio Ex hit fequitur vetitas maiotis: quonia omne eligens Jiminuit ab elcdot quonum.fi eligit aJ peius.maiiifcltum ell ipfum effe Jiminuttimi. G eligit aJ mt. |iui,"6° Jimmuit.fJllem ab alio: Sc tic fcmper Jiminuit , faltem ahquo moJo. StJ Deui nullo moJo Jiminult.quoniS eflct muiJus, vt au philofophut fn libto ic hona fortuna:i Jco requitui in fecunJa figura conclufio iam JiiSa. Et Jebes i (tirequ^ recunJuro noi.Deui rcrpcctiue poteft Jiminui.limpliciierauiem no. • - „, vnJe J:cimu« <!"oJ Deus niulia poicft.quf non ficinnec hoc apu J nos cft incon Non in' afHiens (Siinili<eieligcns.)PonitfccuiiJamiaiionem,&.J.fimiliieieligenseli co,,utnient t,cvmim Juorum melioium pet fe,& DeushencJiCtus.nulla talia Jebenianti. Dtum.Pone |ui libi.qui^ tunc vt Jixi inmjus effet. Et Jebes fcue.quoJ he c fecunJi tatio P,u" flc<rc jjffen i P"ml h°c. quoJ prima vull quoJ eliges eligit aliquan Jo fecuuJum "S lltUt pelut.fecun Ja autcm afTumit limplicitct , quo J oimie eligens eligenJo Jiminuit i|jquiJ,& vi Jixi.ficut ptima nulla eft apuJ nos, ita nec fecun Ja , eoJem enim inoJo foluiiur, vt patet . (Tan Jcm quoj voluntas.) Aiguit tettio mo Jo, eaJerrt fotmi.&. J.tanJetn quoj voluntas eft pafsio 8c muratio.f.in volente , Sc abiit quoJ Deus .le i.ilibus Jenominctur. Bxomnibns hisin fccunJa figura fcquituf conclulio iam Jicta. Se J an iftj tationes fint fimpliciter necelJaric.aii probabi lcs.non opus eft facetc moJo moram: qm Jixi faiit in qucftionibus , an Deus fit iulinui vigorit.ci Je intcllectu.vbl Jixi quoJ magna pais tationum philofopho fumfuniex fuppofiiione , Sc uleo nihil concluJunt: & quilibetmoJici cerebii folucrc poicft Jifta illorum. (Maximc Je actione.) Dcclarat quoJ Deus no efl agrns licut calor fimpliciter,& Jixit.maxime Je aiftione naturali non Jcbet Je nominati: vult Jiceie cj> nec Deut Jebet Jici agcns naturalc acVont natuiali 17. ( cut calot,& ptimo aiguli lic.actio nanqs agentis natutalis neccffatio eft fua fub jbniia, non tamen in volentis fubftaima . & foite intenjitper hoc minorem.f. feJ artio Dei non eft in fubftanna vclenlis.i.iplius. & foiie intcnJtt pei totun» illuJ expofiiionem maioris.fic.r.cp agent naturatitet habet acrioncm, qua in fui fubftanna petficiiur.non quoJ vclit illam pcrfcAionem.ftJ fint cognittouc.Pti ino modo poniiur fyllogifmi maior,& minor, & Jeficit conclutio.SccunJo mo. Jo poniiut tamum maiot,& Jebet fubintclligi conclulio,& minor. SeJ pro ln« icllcrtu huiut rationis Jcbet fcire, quoj agent naturale iuagenjo confortatur, Agentnalii cVcTCfcii.vnJe.ficut Jiciiurin libto Jeanima, agent crefcit m infinitum polito* ralf agtnJo combuftibili.iJeoomne agens natuiale piopter cius aetioncm in fubftaniia pro crefcit ct co prii.valJcpcrficiiur. mojo apparct minor , quoniam Drus proptcracttoncin fortatut. ciui non Kc pr rhvitiir , immo ipfe eft pcrfectui in fine , vt Jictum eft in Meta. phyiica . Ex htiaccipnur iniellcctus huiuttanonit philofophl , li bene confi» DiffrrcnlU dtiei.(Rutfuiopiis)ponit fecunJam tationem ineaJcm figura.&.d.rurfutopui ,n,tt CP"S lutuulcnon proceJit a fcicniia, fcJ Jemonftraiuro eft quoJeiut.ftilicct Del n:,,,,"le c3£ *A\o proccJn a lcieutia , vt Jcclaiabitut in atijs Jifputationibus.i Jeoin fecun. »<SloiiJ nii, ja Bgita concluJitut conclullo iam Jicta. ( VnJe illo mojo , quo Deus. ) KeinouciJubium.porTetquisJiccre, li Deus non eft naturale, neceligeni & •ciiDcrjiii ; quouieJo ti\ ajjculf Soluii.J.vnJt lUs tuojo, quo Dcui tU agen»
- i. ilicniwl auod manifcfte apparet.nullaenim vo U
ag„ cum dellbcra,,one * "««'one. .«eq c<h . 'lltls llbrti & cllgcMIg
dShium : quo..K.mpon> q»»*^^ v0,„n.ati f,oftrf , & Dfo vmuoce non conuentt Dco an Ijt, »'<«f l"™ ,„ ,„ prorofi,0drfim.io poteft pon, c qUi conucniens vtr.q^.foluH.d.nc :h tc. tde H«P J 0 vu„ d*
H.CT.id eft vn.uoca <" 'F'"' ,n0'^,Uc ,j ' M> qll0d ph.lofopbi poffi.m fcirc.d. Deo.fVnde.dum philofophut .) Conclt on o, q f pt{dlftjs,fc,liCc, agrn
, reqi.iur cos . cp rcrrfori
^&*^$™^<>M vu" J,ccrc 'l£em,s c,,stn-
„s. cVhoc fs',sP"/'l0V,m:,lofophjron fcircnifi ncEa..ue quomodo
E x ... s voluit qued r»''^ 1 r0 , cllgrns & jci,bcrans: co quiad
Ncga.iue tS Deus ^•'P^J^^^X^ fcifc r'"odvvl KCV»
,um fctur „on ccnuenn dcfinmodcl.l icMni .s cx c * ^ drfilliltonf , fllnt ,jJrm apud philo- p.iniocceli. commcn , , te>. quort ca q j d „II0I1C , & jjem di. reii fophos, quo fotma . & ca . n»r ^"SSeSS, V,»" . qu{ nonYum vnum in operarlone, modo Deus tto Phyfco. f^^^coffo» necVnn.ttoi.c . Ex h.s rcqu.ru, vcri. vult. necfun.Vnumformaa^
Qut funtca ,as Aucr.fcl.cc .quod cx q w u „ & „ cpolr|t lme|i ,gi .ant.tran» dTJenni.io. ,is & cl.gcn.is c. non conucn ,, pe raiio n nu» a. ^ ^ £f ^ nc.fun. cadc gn.iuc.E. tftud vol uh htc . u«re A u r . n ^ ^ hoc ^ prfc
forma &cj »*'<«««"^S a 011l. E. ra.iones c.us n.hil fun.. & fun. fe, ..^ (ntmi. hni Dcum non accre cx utiu >■•—
«cc fun. vnum forma & ^D^ ^» ^""s Jf "bt™
Qut funtta ,as Aucr.fcil.cc l.quod cx q 0,1 u« , &. lk po,r(, jme|i ,g, >anturant> dhfcnnhio. ,is & elige nrif .e. non conucn 1. werar 10 u nus c* ^ ^ &
nc.fumcadc ga.iue.E. .ftud volui. hic dfcere Auer ^vt p| fo.ma. &q ^i.hicnoncon.radix,. cadc forma! ba. Dcum non agcre cx dehbctal.one. fun. cadcm lutc. fupcriui. ve«™nt' A L G A Z E L
Alt Alea Etverificabimusvnumquemquc liomm modorurrt t Zm imi.giiiationceorumincontraaiccndoa.Pr.mui quXm Tum dicimus neens eft prxfct.o c.u$ . ex c,uoema,«t acliocumeo Jvultaaionemeleft.ue, &cum lc.cntia in volito,* actio cum co, cj. , ft D ci().flCUt caulatum a caula con
C3S £;Uld non poteii .mag.nari aPa-
Si Xl lni, f.cut confccutio vmbrx ab hom.nc , & aau a S k JSuc aJ,V.oniam totum hoccmanat ab co: &hoccft.ncrJ»
uenichs .
fYertne nter. Sc i (luomo Joettnrjue.ilif.tale e(l m'M mnlti rnbi hutuj llhrl A ^ ltr„tcuri :qujnum nullos habeoe«epo;irorcs , &piucot libros erneuJatoi fimoim , qui elleme irjieifjim:is: fed multi oportet ITae Jubio dcclaurl pir» Jim proptcr defectum tr ms: .itor :s , pinim propter obrcuium moJum loquen* di lubum.
A V E R O E S.
AIc Auer . Sumim huius fermonis func Juo , cjuorum Vnum cft, cpnon numcracurinnumcrocaufarum aqenciumnifi ;s, quiagicconfilio.&elcclione.namaclioagentis naturaliccr in jliuil non numcracur numcrocaufarum agcntiuin . Securuhim vero, Quodmodusjquocenencmundumemanarca Deoglo. eft ficutconlc cutio vinbre ab homine,& aerisa Sole, & dcfccnfus lapiJis Jcorfum,
Caurj quv luor.
-liquiddepotenciaadaftum, &a priuationeadcffe . & harcquijem * trjftio aliquando cftconfilio,&clectione, &aliquaiidonacura.& : (jn(->appcllanchominem,cumfacic vmbram, caufam agentem.nifi abufiuc . qm non eft feparatus ab ca:agcns vero feparatur ab atto. ipfi - crcJuntq> Deusglo. feparaturamunJo. & non cft apudcoshuius ccncris.ncceciamcit agcns Jifpone agcntis,quoJ nobisapparct , nec Quo Dem, f ibens eleitioiicm.ncc non habens elcctionem,fcJ cft agcns han' cau fit ^rens. farllm,extrahcns totum ex priuatianc aJ tflc.>& iJ coi.feru.at modo j?fcCtiorijSc excclfiori, qui cll inadionibus nobisapparentibus. Etno gmimr cisaliquiJ huius qonis . nam ipfi cencnc <}> actiocins emanat a fcicntia,& non cx neccfsitate inJuccnreaJ il'.Hj,non ex le,neccx re -bcxcrJ,fcJ propterexccllcntiam,ct bonitatem fuamrct eft nccefiario volcns, cligenscxctlienciori graJu volencium cligcntium . nam non cueniccidiminucio,qu£cucnit volenci.quod apparcc. Echeceftdoftrina lupicncis principis Philofophorum inquibiifdmn hbtllis fuis, edni.'. in fcicncia Mccaphy llcv.quoniam.curn aliqui dicunc quo inccepit Deus glo.mundum ex nihilo? ecfccic cutn ex nihilo? Dicimus in rnlione huius q> agens auc cricviseius, (icut pofreeius.ctpofTccius.fi cut voluncas eius>cc voluncas eius,ficuc fapienria eiiis:aut crit visdcbi lioripfopoflc, ctpallc Jcbilius voluntatc, ct voluntas Jtbiliorfapien tia.etili aliquahar.im poccntiarum fuen: Jebihoralia, tunccaufa pri m.i .iliique Jubio.non cricinceream et nosaliqti3 Jirfcrcncia, et feque returci Jiminutiojlicntfeqmtur nobis, ec hoc cft nimiu inconuenies: autcritque,libetharum poccnciarum in vlthnicaiepcrfeCtionis, cum vulcpot.cccum poc vigoracur,ecomnia in vlcirriicace lapienciar, aJeo •rcpencturactioeius,quoj volucric,vt volucricex nihilo.ecabficab hacuiminiicioncrcpercaapuJnos.Et Jixittotum hoc.quoJ eft in hoc Bundo.dt alhgatuin pou.-ntia,<jti.v ttt tn eo, prouenience a Dco glo.
Difputatio Metaph.
& ttifi eflet illa potentia in rebus.non eftct pcrmanens iftu i oculi.Dixi D ens eompofitum cft duPlcx.aliquod.n.m quo compofit.o fit rcs add.ta ipfi dVccompofuorum & alicjuod.quodcft ipfummet dTc compofi»
dusentiumnonrcPcriturnuntdl^ujlta .?prcccdatcllecorumcom £ firioncm cori,:fcd copofitioeft ci cflc.flr. c.t ^« '^»^8« fur prnnum rueritci compofuro.m part.um nu.J,, quurum cflceft « comp sfitione, eft ca cflceorum . Et non cft dub.um, <? oc .d.gu od cft ca Cttc rci.cft aecns cius.Sic dcbct intellifii rct in opimonc Philolopho run^fivcrifiracumfucritaPudfpcculantcmdcop.n.onccorum.
H.ccxponuprimoracniem Algasel.^ U.cn: J.c.mus nosqnoJ umcnt., h». IMaftflSS vcrborumin duobus con.i«t.ur. Qttowm vm,m c l.quod non dc b« a' m ibttl ag« mibus cauGs. ideft. cauli. agentTFus mundum , J, quoj non agi, ,»m dl iheiauonc cV elcSionc: im.no, quaf, dical, Dco.qut agi, mundum.de. t£jM%^$™* deliberanti. cV eligcn.is , & .deo afius ..a.urali*. «enis n ond.be. a,tr,bu.age„.icauff,.d eft.pr.mj cau c: pr.mum er8o . qu«J Xca-c Inuci.Jcbat.clt quoJ Dcus lit agcns cligcns 3i Jclibcrans Si ra,,o,,lU. «rcl hcctu opiJio eius. Sccundus moJus cft.ex quo opponuur quod raua. dus proccJi, a tL moJo proceflui pan.cular.s vmbr? a cotporc.vcl luc,., fo 1« £ UC modus non d.cituf afius . vul, d.ccre quod cttefius i «o modo cauf,,„, ln„ di-nur aTus iJ crt eftcfius proprie d.ffer, 8c fcparaiur ab a..en,e : & hec cft fen."m ahui 's hom, nis. Ert crgo fcicndum quod munJ„sProccd„aDJo, oualher vmbra pwcedu a «orpore; CV quod ,(la non l,t vcra caufano. E, „„, d?camu< Xprchendit Alga=«l.& pr.mo dcclara. qu.d (■< agcns |>rpp,..,&dL 7, ;T, « dic, n„t uuod hoc c.l falCum . Ph.lofophi nanq; op, na„ fun, qua.uor $« «ufa fK nWr.a.forma.fc cfnc.ens.c* rin.s . Efnccs ert .llud.quo, dertahi X urn.Uelt.formam de po.enlia ad afium.oc dc pr.ua.ionc U i& hfc "Z "fi. for.c cum dcl,bera,,o„e,,d efl, al.quando . « » „ homims.c* forlitan natuial.icr. id ell,,„ gencrauouc ig.us. (. Philofoph, ve. ?o). MoJo conclud,, crrorcn ill.us.d.ph.lo.oph. vero „o„ Jicun, quod corp,,, K«*vmt»an.,qui ab eo ca.fa.ui , ml.U.go ,nodo ( Agrn. ' «"»)• 0. lld fclice. c.uod co.pus non fi, propnc agcns vmbram.J.agens en.n, feplta„ dcbc' natwal <cr ab clFecru: & corpus cum vmbra „o„ i.c fc habc. ; ergo ,n fc. cunua rigura corpu. noncft propr.e agens vmbra,,,:conl,rma, hoc auctor.u.c, &,ftiopma„funt.quodDeus bcned.ctu. d.ffcr, a mu.u o . o/ eftcumagcns. , CErgonulla) c9nclud.,in,enlum.d.crgo nulta tft hm, „„do in.er Dc, afi.onc. L ail.onem agcnuum noDis prffcntiura tam na.uralium quam volumario. ™m. (Immoipfc).E.*xpla,,a. quali. quoruodo Dcusert agcns.d nnmo ,pfe Dcus ett aeens . Si efhcens d.fias caufas , vul. J.cere , quc lunt uob.s prclcu. «s &conf.nt,ur i„ rouiiJo proirahcns lo.un, Jc pr.ua„o„c aJafium, & co,^ (cru^seum.„nob,l,or,graJ„, & modo , .|u, artr.bu, po.cft nullis agen.te nob.s prefcn,ibus,.dcft,qu. modus null.s agcu.bus nob.s man.fclhs a,„,. bu, poicit : quoniam Dcus lali modo mundum produc. , quod ci n.„ po.c Wenir, modus conueniens ,n agcnnbus h.c , quo fcucmus illum . v. vides. «,erKoex.rt,s).Expo„,,plus,quo modo Dcuscft agcs mundun, conclu. dens propoli.um.ac dl.paie. crgo cx irtisquoJ J.flum a.gumeniun, Alga noa trBaph,lofophosJ,rikM,ur: ipl.enim mediiari fu„, quod afiio De.proctdUdl "fentia abfq. nccefsi.a.t .iidicen.e cum ad agcndum nec de fe , nec Je rc iiu
n;* .%.;, r ''"S '^"."^uiftud eft valde di fficile, ideo i„ expofi.ione huiu. debcs fcre.i.
D * r!t «uod.lfer, agcnshberumab agcn.e na.u.al. : quon.an, d.fcren.u „„c. agen.
ter agcs cou <P> n„tllS(l age„s ncceiTariuui eft per fc nota:co qu,a ncccirar.um agcns ag l
if« ffai1.! » ' W crtccius «us non euanui. ; ..a quod non po.ctl uvipedu. rcl ab ais-
aiolntn rf.ficuthonv.re! ab il.quo exfu feihom» enlm per Intctienem qnl 1 h»be< eun Jl id carnl.iii vidit qnod fi fibi occutrii iliqui rmo non runii Vcrbj «riiu.q"" no-i i digefsit,retineiiir:& Ac a ritionnntrinfeci impeJiiur:'ic.,ii flUi.lr m.quonnm licet agat fecin Jum fui naruram quantum poreft, at.amcn ab Xj«io 'g«'"e »raotl, vel volen.ipo.eft eiusaftio impeJiri:& quia Drus be. plfto«.nee aha iquointn 1 fe , necab.iliquoexirafe m agenjo impcjiri po. ,f |,,,Jro ph.lofop .1 op.nati funt ipfum effe agens neceiTjrio.ai nulio moJo con li»i«""-E/ hc,?PP"c' l"»1»" 'fti duo modi agen Ji , fcilicet contingente , Sc flecririr.o fu.ti 1 l.mplicirer .mpofsibiles vni.Sc mier fe In compofsih.leVE. qula n(C fiinl ma ..ire.la.iJeo oportei Jeclararc quomodo dirfrrt agens l.berc ab aeJ. ,c naturali , & quomojo cum libera aAione ftant necelTariS, fic continernrrr ,.cre . 8i quomojo cum naruralictiam ftant hu.ufmoji duo modi. Dictnjam igiwi vt Aincen.dlcitln.C.fucAletaphy. vliimocapuulo vltra din.i. n ,, - ,, ai0,n.llli«sl|l'eraliiasap1idomneslingmseftdonatioextrarctribBensaliiJo MS"1 ,U Auuiiion ptopier rembuttoiiem : vbi Auicen. pauloauie dixit quoj vnamel bc"1"1»' ,lf tftbonu.n,c*libcra h.as refpettu diucrforum. Verbigraiia, iidonaho nbi librum.lrbcr po.cft : d.ci librrarmu, Sc bonum: inqua.uum quiJen» pe rRcii reci- ,,„, ,pi„m,vt l.c bonum dicirur ex dcfinitione boni primo Ethico.inqiiantum &tcfpiciiagcnj a qoo prouenir laliter , quod non cxpe.tat huiuf.nodi ddni \ Kiiibutioiiem, v lic libcial.ijj appella.ur: fed Auicen. hicloquiturdeclFclu Hbcrali.aiis , vn Jc l.ber jliias propiic eft a<Sus donan Ji aliquiJ boni alicui fine „ , ftl„butione. Hxhocfequiiur.quoJlibcreagereed aftus volcn.iseliribili. QpW» l«> Kj&Jcle/tabifreragentts fecinJum perroai.e.iium eius in op-rato : ifi hoc b"eJg««tnimcoiifilt.raclus . «: for.iia l.bcralitaiis, vl Auicen . innuit. Etcumomnia QsoJi.bcre iftalii.MPP""Huodcu,nl'bereagcreitatiieceli:uioagerc:quoniam fiaecns a?" "ccefla Hbeium 1« bonu.n perellentiam , Sc perfectum pcr efreniiam, licut crt primus r'oa8"' motor.iuncneceil.uioageiiquo.iiamde ratione boni eft comniu.iicare vidi. VcttcAa in cinn pn.no fcth.co. a. dc niione^erfccti eft in alium perftcrioiierncaufsrc vi »gcnJo . "» duiiur.4-Mflco'orum-QU«'g"ur pnmus moiorpcr eften.iam cft hanuj 3c allum Pcr(c ptrlcftus.ideo iiccellirio agit bon.tatem fuain in ali]$,cV perfcflionf eius- vnde a'on^ «"» tm ig«» . 'IUI1 recundnm elicntiam Si primo cft c.ilijus . fecundo Meia ideo' ["' l.ecefTir.0 apWicaiuscombuftib.li.caleracit, quonuin c(t jg,liSi & _,Mw erTeniiimtiti Deus, cum fiiper eirentiam bonuscV perfectus.cum necciraiio & cireni.ali.er confequiiur agerc & enna perficcrc.A.' hoc innult Auerroes fccun. dePhyii.commen.33. vbidicitqued h£c cftdifpofino entisnecelutii lin.plici. l«r,fcilicci vinen ln propier fuam actionem , fcd acr*o fequitur ipfum , co c..ni eiT bonum.cu. eften.iale eft alteri coromunicare honiiaietn elui : & cun. hoc fit | „,, jpparetq..od Deus libeie agil & ; neceffario : liberc quidem.pio quanro vo. tunta.e e.' inicllcc1usdeleSabiliier&eligibili.eriionexpe«a,.j ar^ fiu S: benehcuiis ab eo retnbu.ionein, necelTatio quiJc propterca qui.i clt fe- «»Jum ejen.iam boi.um.cul eiTemialiierconcoinitanir bonitaiem eius coramn mare. & iJeo Jgitquanium poieft , ffcnfighis quanrum poteft cilcfacit : c.uia Ula CJlcfaaio lequ.n., eirent.am rgms . Quo J vero agat quan.un, po.elt, & fe. Quare oeiu tSSuZiSZZ ^tfa'am{^a"S l'«'«»' : quoniam , ii „o„ ageie, quautum a?' <luJ'»i poteft fua eirc,...a,6V: fecu„Jum totam e.us elTcn.,a:n:crgo fecun Jun. partem age poreH. i«.cV focunJum pj.iem non: &, fi fecunJum pariem agerei. & fecundum pa*r! lcm non.iunc fecundum parten, eir« bonu, e, perfefl,.sf& fecundu... pa„c non tircibo..us..ecperfecTus:quoniam,vtd.xi,bonum & perfectum eft.quod poteft Quid (Tt bo. in al.o comaiunicjre rua... bon.ia.em 8i fuam opera.!onem : erso , lcc u.iJu," „5 & oe.fi.
.... bo nus i perfeeius el fecundu... par.em i.ec bonus nec perfef.us oV fic fine Deus .,S„ .ccu,.Jum loium amb.tum fuc efre„,iE , cV qua...um'po tefl Si ^M««V«c'lb0numperefren.,amnecperrec,u.VperK^ .. «*ducurlu.l,cu. cft homo. q«, ,„ agc„ Jo „bctc ,inJm CXp-tAl " °i. J«o««l uropier J.Ku.fum.pe, quc lc„ l.bere agere elTc mebus.qu tm a«te » l«*b«<w««:,„n«jle age.is er.t libere ag.ns.p^ qujmo-delsctab.Hte, * ei£
Difpntatin Mrtanh.
lonnWW" V" " fc eum <J ,tal nC"(r,,'°
hiEipP«"Mu,JU,,ID 8 „ .
sen.cragete. ' — -'••■'■'"noJa
1> - * <» *
,s ippatei qum »' ■ ■■ ° „ .
cn.ct agere. jj n, „ nuralitei • * S" y,noJo 7'°> 5«
- K t . T A T mc!o Jtd""*l vlJl. „,h. quo4 .igc.s ,. m.ulc ar„,ph,.0 e,,,,cC«ftil«^Conl,nS<^.cTnr em.o;1u..c..J.."...|''»11' elTeme lonpot* fbphoi fil .Hu4.v|Uo4 aVM> pwpw. » e Amccn. piopiei Huo4 aK«„s„,.
«U..vl .pP»et«.i9.n'''h"»-« ho^elIlh,ro,lcm & porfci.oncm,, leo ,g„e lu «u.il >.. igenJo expcAa- ab '.r' r ,! -s : & iftuj *gens • '|Min4.><i„e 111 igj, be,e Si .n,ui..l..ei fu .l «*»• ■ » , ficu, jg,„. *
ei„..(eh1be.CQ..m.iC„ cr..^ «u'» ,,„..,. , ,;l„ec u< ,,on tfl bct natuuMier neceiTar.o . & 1 D>' , ,1C,., cKcb.it Aue.mfc, agens naiuj»iu«W»"M™ «jj^*^ -3.S.: c uirfo ippa.ct. qiulte luuone .et.il .lob.|.* l«'r'Jo «/«lilwte . Appare. 1. >w, •.|-..ilnem«l«Ttti0 V»"ns .'.VMUle ct.npofs.b.lc W« ^^£jfsb,iei aj. «... . Ex .
dc nccefs.uie fu«Aun','S;"7x Jiclis. AJ leeunJum ai.parei, W™"*" Anens naiu ncgo confequeniijm.vi lc« - * > . j Dcus , ,„ l(U.i„.,„„ poic-l,^
ti«l vVfeVeJiftu>iieftinc|u(« onc K ""i" ,,. ,. . ,,.,„.,.„ q» .'itatt acttm.ta
« ,1 n, f,l ItflurncV: volumaic.i, l.betc.& ncce lur o 6 ; «busenin, nonpcf
Sc quomoJoDeuspo.e.tclpagens , - ,0I1 a,e, hncrj.fe lipfs
t fic ex cmc necefsiias m '!'%"' P° 0Vva «aJ ptopo.„u», . AHo modoo. «ix.corame,!.J(&.4ePV.deverbae,^.^
nec Ift agcns „a.ut£,..ec agcns J^»M* f 1|110tau« tftuJ.Ucu. d( «g» ««>.
Teroa. o*
- *r flc orimum irea.nlr.tt et. Ad fecundum dCtatUf eft peifccWommii. 1 nM:« "e P n™ enju,fi quoJ eflin.iale cft perfecro na.urali.rcd llbcio «£ volun
c.f £n. nB«n« ommun.ca.cl.ccr «ffe communica.u ... na.ura « _fc cJTcnu,.° fl^o^riiVcomiDgWICT.a< HUJKnncCcOirio homotft nUb.lis. Ad Dcu» ig&fc '""•«d cVmM i ioi qUodD«u51g..rccundum.o.imc.uicircn.urn non um? cudum lol*
T.,m .oum "ua m po«en.iam:quomam ,& fl potcntia & clT«n.u iint tdc .«. ful «flen.li. ftCUnhrFTrun?.no"o:& lic fecundui ,o...m fua» poten.ia non agii . & C agai «5 m fccua
, Lt "« n fuam efleniiam.& BeWdua <oum ruam cflen.um eft pec du io.SJuJ ^SbKbS h*c cll ve,a noftrareligio: &noneftimium depiulofo. pottn.um. phiiVoiiii •"«q»1'0"" ftnfu» "emJacei.vt rfpt dixi.
Alt Alca. refpondens pro Philofophis . Si autem iidc, omne ens quod non eft neccflarium m efle ex fe,fed eft ex alio , appellacurhocensaaum.&appellacurciuscaufaagens.&nori
«.«ffluifiue ficcaufa agensnaturaliter, fiuc voluntarie, ficut vos no Ssdehocnamipfum.fiuefitagens cum inftrumento, fiue hne t cVumCnto,&c.vfquead,ficutdicimusegit,&non cgit.
_ „,, hic fo„Alga.prophilofophit.ait Alga.rcrpondens pro philofophii. . "nfert? Siq»U uicc.c. q, nullum cns non ncceffar.u per fe,.d eft a fc.fed pe« U-- 3 poicrt «frkiens. vuli diccrc ptimuin.quoniam nullum cauraiuni " 1 .1 dici pr.mum cffic.ens.quia pr.mum excludlt allud prius. nanque *b 1 ^ Vl mun di cWa agcns.ncquc f illa caura fuir naiuraliiet, aui volunia- ,. Jkcr" <P quantumcunque nullum cns ab alio pofsil dicl agcns primu. mundT fedrolumcns per re:nccumcndcbct cfle illa caula pnma ",e aui volunurie.vfque quado dixii.eo modo.quo dtctmui egil & : nS ^"y vfq; quido dixii.eft tciminus veiboiu.vt dixi alias iHfupctloti dub.o.
A V E R O E S.
Alt Auer.Summa huius fcrmonisfunc duz refpofiones.Quarum prima eft,omne,quod eft neceflarium ex alio.eft produ- Ctumaneccflarioexfe. Attamcnhaec refponfio debet argui " contra eam quoniam neccflarium ex alio non oportet vt fit id,ex quo tftncccffarium fuum efle agens, nifi dcnominetur dc eo vcnhcacio aeentis,& eft excrahens de pocentia ad aftum. Secunda vero relpon- Co & clt q. nomen agcntis cft, vt genus eius.quod producitur elcctione,& coiifilio,& eius.quod producitur naturaliter.eft lermo veruj.Sc hoc m Jicat id,quod diximus cum definiuimus nome agcntis, ied llte fcrmoinducic ad credendum cp Philofophi non teneant lpfum velic. fchzc parsnoncft notaex feifcilicet tjpornneeris aut eric neceflanu jnciTcexfe,autcxalio.
Hic Auer.rcprehendii Alga.induobuti&primo dicit, dicimusnosquod Tu. per pnedirta vcrba duobus modiiexponii Alga.vultdicetc dua» re rponlionc* Biniui.quorum vnus elr.quodcunquc neccirarium fuerit non ptt al.ud.fed lcilietiper le.& a fe eft efrlcicns neceflirij pei fe.id eft primum & ctnciens muOI. (Bi hxc rerponlio.) Reprehendtt hic, Si dicu. & hac terponCo cft antca, tcl •ft (iira, Ikui illa utu dicta.& ryllogirmus lic compoililui.cn» fimpliciict, <K DeiUudto dciiiuA.Auci. "
Difputatio Metaph.
_ ._„„„„„„» cflV aecni. Dcus eft fimpliriter « * ftneeeJa, - *^«K n*R(««« flc.omnc agen. eft «cml* » riu«.e.gononpolcft *ct »g » •£ Dtu, non «ft «x<,ahen,dep,i.
de poitntii ad actum.n n»P' „ .,' f 3<,tnt;qu* fult muor huius.ptimo ponfc oatione ad aftum.e.go ^g^JgS dcnominat I denominailonc ,g«n. maiotem.d.non «n,m P^*^ u Ij c,um.& h«c fu.i m.no. ptofyllogifm,. ,U,rc«eelqdadatt™h>.d JnSffiS^twdi vetotcfponfio. ) Exponi, ,,liqua, P'°P°"™ n ,° ™fi££ . «5« con.« illam. «V d.ci, . ftcunda m„ A!ga.qua«ium ad f«u"jl,m *n unquam genui, fuh quo cont.nen.ue
«fponffo homin.s eft.moJul teAu„'gt, Jgcn, pef naiu.am.Dc.nde dL
raul.*fpecie..fc.t.ce.agcn p in,'n ^^,,, J h»'c yetba fine dubio fu„t Ci, quid ver..a....& q ud Wf^^S^.pctade oftcndi. q..id falQtrtS. veta.fcilicet quan.umaJ tftam d '"'""'^ " Dcu, non hlb„ volunute.quM
fap.falfum eMAmP,,u^f" iccI™ quodl.be. ens. au. eft necefu.mmpe, mifu ptopo ...o non eft *^ra7xl,timllt, nullum effc en, ncgcfurio ,u fe.aut pe, aliud:quonum fap.quiJ.imex' um 5io.qSa«yabalipnou,con»^ , Pho tn.elleftu huius dcbei toee g ^ fi,eon.ingen« tam.n ab afid _
„ qnoJ Auic.op.naiuseft quod al.quoa m 'u. Aucro.ibidem.dicit, vnde hic *
Suo npcuari v.t op.na.us cO quod ■ omne »* » jrBli con„ng«:„ m fu, na.uu ab
— cffe & »on crtV: & "on , in Ptinw J« fubftan.il orbu ptope flnem . Et
al.o petpeiua.i.vi A«n»*«» P, inotum flc. en« ab al.o non cft eni a fc. protucopln.one atguun. qn.dam atino , .„,. & fic orane cnt JD
i,g. ens ab alip eft non em a ft.K _H ™« c ff ftuiniCOnreqUa„j,
Slfo in fuinaiuta ett »g 'S^^^™ de Pr*',lc,,° infl '"»• ba.ut, aneguuade p« J c "° " IbiJe,...quoniam.t.mc na.ura con.inf.}, Scq ifta opfnio rcptobah uur ab Auer »• M ft ,„ finc ,Bl cot,L ^ *Wci.u,n:«c«T«u.&^- 1X'nonfi.nogia.vtappatc.Pct hmdife.»* opotlct d.ccie » Itcc '»» ""£ „0 jn fui n„u,a eft con.ingem : quonian» opinandum eft cp non omne '""°m"°0 " a hlbc,e caufam, v. declaraui . , & n.c.rTariumfccundumphUo^ " * h,he fpuu.ione d.fta.&m -q-dc "»c lc« *» » 8 . fc , ly fc djclI nccef^ po.eft habc P pc tnjm anltc«den,,f.rp .ns ab 1 nccelTat.a:(i ens a fc,4d eft
»e "ufim* ,at«m.rmm0 ens ab *Uo poteft^ ff fc^ «« "» " ab lll0 hjbcI c(ft jh ^1"»0' non ca..famm.conc«dc , ftd n m «« infers:ct„0 dc ft habc.no «H>.
aiio,«fgodeftnonhabe<«ne.con^ pctlhelmcBll, . M f
ncgoa.gumentum.quu »on «b» ' & ^ j tl,ltu,n conccdo: quonum u. ucftopinioAuct. AlGHEL.
Anam nos non JPPj "Xmaftm.fi cmm hoc eflet, noa X A-fuem agens.no. ^01^"^^^ 0perlnoncm. ied oper2-
t.o cit an«mJis-&h,V"™ a," p,o ph.lofophii.rcfpondcn. pro ph.l..
Inducit quandam e^onem Al a P ^ P ^eft t„onea.„os emmnon fophis,&d.. a.t Alga.d c'™us qUod wc nuncupelu, agcn.. necquo*
dicimU.quoJquxl'bc'««ra.^ tllio„«m au.d.li cn.n. ..»«! «..
CStingJs In fui na.ura
fcd o Auer Si Alex.
• Tertia. f» j AVEROES.
Alt Auer. Cumautem dixitanon appcllaturomnis caula agcs, clt verum. ratio veroeius in Moc,cp inanimatum non appellarur C3 eluri . agens,eftfalfa.Naminanimatum,cumaufcrturabc©operatio, «{{"ageiu, jlludquidcm.quodauferrorab co,eftaftio,qua;eritab intelleftu ,& voluncace:nonauccmaftioabfoluta.quoniamrcperimus aliqua inapimatorum.qurexrrahunttalia.qualia funcipfaa poccncia adaclu. (ifutignis.quiconuertic omnchumidum,& ficcum in ignemfibifimilem.& hoc,quoniam cxtrahit cum a re, qua fuerac in potentia ad jftum.Sc ideo omneid,in quo non cft potentia,nec difpotitio ad rccipienduin infeaftionemignij,nonagicignisiueumfibi fimilem.ipfi ^"'^* vero ncganc vt lgnis agat. & poftea cric dc hoc difputatio.Et etia,uuia nfmodubicatcp inrorporibusanimalium func poccncM? naturales, Poreitarcgl ^ientcs cibum cfle parccm nutriti . demum regit pottncia corpus '» »nw - viuuni rcgiminetali,qu.c fi imaginata fucricauferri, moricuranimal, vtJixitGalcnus,&ex hoc rc°imincappcllamusidviuens,&ex priuitioiie huius potencix appellacur morcutim . Deinde dixit quod jppcllarciiianimacuraagcnsjcftlocucio abu(iua,vcappcllatur rcqui icruvokns.
A V H R O E S.
AItAuer.Cumappcllaturagcns,&intcndicineo, g>agit operationem volentis.tunccft agens abuliue.ficut, cum dicit qj> ipfum requirit,& g> ipfum vult.cum vcro incedimus rp ipfum cxtrahit aliudipoteiuiaadadum,cftagcnsinrci vcritaccdifpolitionepfcfta, " ^
Hic veriflcat difta Alga.& primo primum.d.dicimus nos quod id, rp dixir. ^jjfllcti.qS n8 debet qujlibet caufa ag?« nrJcupari, vcrii eil.dJ verificat a liud offi Alg^.duxii ad hocincduenies.f.quod fequitur bruium nd efle ages. idco Auei.vcrificat qualiter falfum r!t hocc3fequcs,& dicii:fe\i id, qil fup hocar. •ui^f.quod bruiS no dicetcturag?s,hoce(t falfum.vultdicerc qa brncdiftuin G (d.quod btuti non elTei agens: &hoc declarir.d. a bruio non debet remoueri Iftio.nifiinielleftu.f.voluniaria.non tfl qujlihet aftio abfoluie: & probai priao iiiJuAione d.nos enim inuenimus aliqua et bruia.qux anrahuni.id efi cx- Itihuni eis fimilia.f.de potentia ad actum.ficut ignis.qiii conuerlit omne huml d5& Bcc5,vultdicere,aqu3 8cterr3,adali3 ignJfibi (imile.vuU dicere.in fpe dt.Si hoc fine dubio (it atirahcdore.qiiae fieri habci ;de potcmia ailaetu. idco> quecunque polemia vel aptiiudo recipieJi artione' ignis fucrit, ignis uo agii in ei nili limil?,& pcr confcques apparec ensbruiuefle agcs.(Kurfus)probat ide ntwne.quar debet lic componi.omnc cns habent virtutes conueriendi cibaria, tl nutrimenta in fuis fubfianiijs funt vere agentia : fcd anfmalia bruta habent huiufmodivirtutes.vtfupra.ergoanimaliabruia funt verc agentia. maior efl numftfta per ft: minordrclaratur . & compominr fyllogifmus Gc omne iJ. «t quod animal diflinguitur amortuo & non viuenie, haberur ab animiv ii.ftj vittus conuertcnJi cibaria 3i nutrimcnra cft huiufmodi. ergo talis vir» |j eil mauimali, & fic apparet minor fyllogifmi ptimi huius. primo ponit wnorem fyllogtfmi.d. lurfus nulluscft aufus negarc quod in animalibus cor» Mralibui lini natitiales viriuics conucitendi cibaria ad fubftaiitiam fimi» Itaniuriio. Ocindc pontt mtnore profyllogifmi.d.cV tx hocreglmine.id eft lucupuaiionc vocaiur aial viuu:de cclia» ilia vidule de co dicirur monuum.
,i DilpntatioMctaph.
Debwicucqtiod.viJb Auetio.».r j conucttit cibum m fublta„.
^^V^^^jS^^^l^io »«g« • aliquandodi. Animi na. «i,me,uinu"lb'llsAK . k i .n,n,tc&v,n 84 de nutnmento & numbil, . S"' minuu.vtd.Aumeft.» ';b»f*™",,,If /cbel i„iclli(i fecundum bonum
Verpcico0". fjs^^s^^»^^^^ fTr,^°HI
uetm cibS f«»r«™.cft envm hoc ^"P1'-» dijn,e „,„,«, vtd.ctum cft m Itbro predi. OUtriti. "o Jem0 r ^f/k iltcrit v.dicilAuer.ibidero.corornento.llo.io.dlAa
SXuoncn. W^»11»;^^^ fl igimranim,
P.imaqo. ^Vfcm™ »
nu.rit.ua rempc, Rop "x"'-"*° a„ fcd habi.u:actut vcofecundujeft fo»
aftu, pnmu» eft ^^^^\t^pet cxtften, in opc.a.tonc.etgo «ft n» opctans. G crgo anima nutr.uu a ci i nj t. ,nnuj, qultuor folu.
S»I„.m J «°lutn lAu* f«unaus> Au hcf , S „« j.frmAiode actu ptimo.oJ fecundo eft S»Iudo* «iones. & primo dicil. q. hoc.td c« .h« *»» « l itn lnUc„„ur i„ an.ma.
in anima r.i.Gbilltan.um.an.ma . au em nu «"»« " ^ 0 lllon«. Eft etgo pti •ibus nifl fecundum poftte..um pe. cft wncm.iJ clt p ^ ^ P ma folut.o , iUa M .» . «^'^Tfl aliquis ponit. q, lit quijam Seeunda. tritiM. De.ndc ibidcmi m* lui. lccum a ,„ .cpote.in
rnodus *«f'»fl^^JiV^^^ nthtl thefaurtran. . c* mancn. quonianent.nlapidibu».vi»i^ niHnx^ fcipcntcs.Et fccundun, hoc.td in hycmetota in lap.J.bus, & lumli. , ptoci P f ^.^ fcnflb£
«ft.fecunJam tocni \i „on. tunc petfectio accep.a in ei.
Tctia. nuinnuje. Deindc ponii icr iam lo.u .o.oc • d b dcfinlrl vnlUe(i,
erll fccundum «q"»"0"''0,"'"1; ^ p, imum , & nu.rit.ua pct acium fecun.
Miione.tedanuna ifcnGb.lis pei. actum P,^™^* m.d. & qiiomodoci. Qgartl . dum.cV quafiecd.. n P»^, ,„£ vtruMnqut)fc,lic<. actum prinril.
oue lu.quando wctit.h. > "» indcfinitt , Vul< d.cere q> quomodocunqae
Part 14
«V fccuiidum.non nocebl. accipeie . Alon "f-ilictt vtlpiimus,vcifccui,Jus.
fil.nocebi. ly aA n^Xnm.tm \'^TJ**X ll V™". "™ &5 v«l indeHn.ie.ld cft.in defin o « amque n * ift 'fin, ycrie &
pofsib.lc ali.ct.vuh d.ccie '"««"g"'^^^ i,|ius com. f. DelnJe vul. Age, fccun 5o non.v Ue i,n txpo u w ™ « dixit form,U.er fcd in v„.u.
<15 Alg.dici icpiche.iderc Alga.qua, '"u'n " % btuI,u'm dlci pofsi, agcns. effct laigo mo.l... » •u, anflogi. **t**a^^*^ ll^£o,(c<£ulam Alga.agens nomen ana ce dc aeete Ccut foitc quxrcnt diciiut vittc",^ «i« «i b . & ,, „ p^imuu, analoga
,5li.ag«n,voI«n,. Au"-^p.\eue"«nT acintclligituicx l.ocq? ag.t.actio.n. pofrumu,,q. quandoagensd.J.ui agcn, «.n .c. b r
^ol«n.i,.id ««A»"^" ^ cx hocintChg,,»,
cu..quandod.c. u'* h°m0 X&im mne cftageniiecttndttm vett.a.e & pe.<
mcmo. io,»4 alibi.
DP inde dixit Alea. Diflum autcm veftrum, cp.cum dicimus 3&
Tcrtia. fj
n i yoluntate, noneft eoncedendum. & eft , ficut di&um dieentis
* t /1 2_a _ fir 1 i . . 1 1 I • 1 . .- I , 1 \ ■ r
adlucitrefponlionem Alga.prophiloCophii.d.ait Alg, f efp-ndeni pto phl r nhis -Itquis dixerit.nos intendimus rp Deus eft agens, <Ji ipfe eft cai» ' islibatcniisptsetettum, Sc 9 mundusfuftJtaturin eo.vult dictrtcaufa flC'f"ruis DcindciiinuitttrminuminlrinffC-m.&ttrminum cjctrinftcii verc""! \ 'ls,z fi tfle Dei bentdiOi non tflet vno modo.tlTt mundi inuginatl ^ltit hic eft inirinfecui,& innuit ibidtm txemplum,& pwct.
A V E R O E S.
Tt Auer. Cum autcm dixetint agens diuidi ad voltns, & non volens.ell verum.& id indicac detinitio agetis.11milif.udo ve- — -rociusindiuifione voluntacisadeam.qua: eft cum fciencia,
quicftfinefcientiaeftinconueiiicns.quoniamoperatio-quj . -
!ft cum voluntate.aiTumitut in definitione cius fciens : & tunc eft di- ^"volfi-
fiodiimeralis. Attamen diuifio aeentis non includit fcientiam : ,we n5 p6«
"jmcxtrahitipriuationeadeflealiu_,tiuodnonhabccfdentiam.8c efleGncfci-
hoccftmamfcftum. ,b*
A L G A Z E L.
DEinde dixit Alga.Cum autem dicitis q», cum dicimus agen» nacuralitcrnoneftdiminutio primo,non cft fic.quoniam eft aiminutiociinreiveritatc.feddiminucio nonintelligitui, & noti nimis tugit natura ab ca:quoniam rcmanct abufiue.nam, cum ld fuerit caufaafjquo modo,& agens cciam caufa, idco appellatur agcns C ^buGuc.^^unuliciturageiiseleftiucseftduplicatio lnrci vcricacc: ficut cumdicicui vulc,& ipfefcit id,quod vult.
A V E R O E S.
Alt Aucr. Hic eft fermo.quem nemo dubitat efle falfum . nam id,quod cxtrahitaliudex priuationeadefle.fcilicetcumoperatumcftincoaliquid,nondiciturdeeo,cpfitagens, in cocp i_irnilaturaltcri,fcdeftagensinreiveritate,eo<j. defiiiicio agentis D;uiiioAgtonucnit ci.diuifioautcmagcntisfitid,quod agit naturalicer, & id, ,is naiuraft ciuodagitelcctiue.non cftdiuifionominisxquiuoci, fed cft diuilio Sc P« tle» gtwtis.&id«>di.5himdicentis agens eft duplex , agens naturalicer, «_genscle<ftiue,cft diuifio vera.namexcranensahuda potencia ad a&umJiuiditurinhasduaspartcs. 'V
I- %
Difputatio Mctaph.
ALGAZEL »
4 A Tr AIm Scd quoniam imaginatur dicere agens, 8c cft abufi. < Z\ ue aeens,& eft in rei ventate.non fugiet an.m», quin dicat * s&aiuc.&eritdifpofttio eius agcns vera aft.cmetn*| «utemabuliue.vtd.cit al.quisaliquid .nl.ngu= ifua, & refp.ct cu ocU irii.o.quoniam,cumbcnepoteftattnbu. afcftus cord. abufiuc & £™rti motionecan.tisJ& commot.onemanus abul.urqmpoteftdi
SS e,.m l.ngua fua> infpcxU cum oculo fuo & cri . difpoficoeiu, ad remouendum tollcrare abufioncm.& hrc lapfus pedis. & mnuic locumfubduft-ioMs.
. a v eroes. ; A
Alt Auer.Hoccft dcccPtio,& quid turPe fapienti.vtadducatu * lem fimilirudincm fa\fam,&caufam medofam, vt an.mj „_ trahantur ad d.u.f.oncm aeenos >n natura e,& > J™tanwfc «amnemodicitinfpexitcum ocufofuo, & fine ocu o fuo & tn ,pfe crcdit 9 hxc f.t diuifio afpcftus.d.c.t tamcn infpexit cum ocu o luo, ad intcflieendum vcrum afpcftum,& remoucndi.^non .ntdhgatur Jfpeftu alufmc & ideo vid«ur inrclleftus ^"fftc bum vidit 9 fit rcs vcra a prmc.p.o re., ua 0> tcneatid cflcafpcftura Wo eft quYfi figmcncum.cum vcrdd.xentagens pcr naturam fui, & ag!; pcrelcftionem fuam,nemo.ntcll>gcnt.um cotradint» htc S^agentis. S. autem diftum fuum cg.t cum voluntatc fua, cft ut d.ftun. fuum albcxit cum oculo fuo.tuncer.t d.ftum luum cg,t cum natura fua abulfue. Attamen agens naturahccr cft fix.ons opcra rZm tamof.r.qua aecns voluntarie.nam agcnv naturahter ,on rro- Wbecur.n operationc fua,& operatur cont.nue:agcns vcro volunta- Tienoncftfic.O uareaduerfanuspotcft conuerrcre qua.-ft.one fupra eos,f.diccre cghrTatura fua.cft ficut dicere afpcx.t oculo fuo 8c d.ccrc cei voluntate fua cft abufiuc,& prxc.pue op.monc fcftx Aflane qu. dicunt hominemnon haberevirtutc-m.nccaa.onem .mpr.mendim cntibus. Si autcm aftio.qu* apparet fic.quomodo crgod.cuurq- .mprcfsio aftiohii venc ineo.quod non apparet, eft vt l.c afacnua, £C voluntatc.
Alt Alea. refpondcns proPhilofophis. Si autem dicicurq.nomen agenm habetur notitiaeiusex l.ngua.&c. vfquead.Sl auumdixeritishoc totumeiTcabul.uc, vosquideni liboncii in coabfquefuftencaculo.
Tercia. A V E R O I S.
AIc Auer. Summahuiusfermouis eA ratio famoia:& cftquod idioma arabicum appellat imprimentem in rc, licet non habue- «tckcnonem agcns vcrum.non aucem abuiiue. & eft rcfponfio topi (i)q\xx non coniyderatur in rcfponGonibus.
A L G A 2 B L.
Alr Alga.refpondeftseis.Eteftrefponfio, q» toruhoc eftabufiuei a&io vero vera eft illa.qustcft cum voluutacc.Ecracrbeiuseil: (i nos pofuerimus innouatum ad produ&ioncm, cuius funtduo, 5,iii'ni voluntarium, & aliud non voluntarium.fempcr intelle&us at- •(,u;tjftionem voluntati.Sc ficetiimidioma.namquiproicceritho ' eminigncm,&moritur,dicicur^ipfcfucririntcrficicns, nonaue I pnii.ica fpjcumdicicur non incerfeciceum,ni(i talis, cricdictum eius Tcrum,!tf-vfq; ad,non eflbc faciens,nec agens, nifi abufiue.
lcAuer.Hxcrcfponfioeftexopere Sophiftarum.quipermurai» Arurdcfophifticationeadfophifticationcm. Alga.aute eft vir excelfiorisgradusj&rationis.fcdfortehomincs fua: xcacis induxcrunt eutnadedendumhunclibrum, vt rcmouerera fc murmuracione, q> jpferencatopinionem fapientuni.quoniam nenio atcribuit aftioncm Ecc« q? e». in(lrumenco,eamtamenattribuurttprimomotori.quiautcm interfc "e,1u ataliquemin ignem,cft agcnsin vcritace, ignis vero eftinftrumen- * £,t ' rumintcifeftionis.qui verocomburirurab igne, abfqucq» fit ibielecijohominis.nemodiciteumcomburereignem abufiue. ModusaurS C fophiftuationisin hoccft,quoniamipferatiociiiatus cftcueo,quod eltvcrumconiunftim,dcco,quodcft veru fimpliciter, & fcparatim> & non coniuncti m.& eft Iocus ex locis fallaciac, vc qui dicit de Aechio pe,quicftalbusdcntibus, cp litalbus (impliciter. Attamcn Philofophinondicuncquod Deus glo.no vulcfimphcitcr, quoniam cft ages osni facnria)&ha:cfciencia, & agens excelfioris duarum opcratio- p(,j|0roph! num oppoficarum Jicet ambac fucrint pofsibiles:fcd dicunt g> no vult concrdii t? toluntatehununa. Dcuscftvo
A L G A 2 E L.
» lc Alga. refpondcns pro Philofophis. Si autem dicicur nos •»in;mdimtis,cum fueric Deusglo. agens,<j»fitcaufa efteomnis fntu,pr«cr cum,& quodmundusconfifticproptercuin.&nili.cflec
Difputatio Metaph.
Deusglo.nonimaginaretureflcmundi.&c.vfquead, & nS eft curi- D
eum de nominibus, eum apparuenc res jpla.
A V E R O E S.
AltAuer Summaciuseft,qu6d concedunc homines aduerfariii Deum glo.non c(Tcagens:fcd eft caufa i numero caufarum, r,ne oua non pcrficicur rcs.Et cit profefto rcfponilo vilis. quoniam fequ,. turex hoc Philofophis.vcficprimum pnncipiu per viam forme vni. ucrG , eo modo.quoanimacft principium corpons. quod nemo eo-
'Tep.ehendit Attet.fllom, fed primo da. intellectuin cius vtrbls. <j. dicitno, MtTqo. 5 1 «n.entia ho.um ve.bo.um eft concedc.t »dut,rar.,s. quod Dtu. bc «diAu i non eft agcns.immo cft al.qua caufa.um.quanull.i tcrum finc tape,. «,i,ur iJ cft immo cft caufa formalis,& non agens. v.ide forma vocatur cauf, {SS* rcprchcnuitillam d.vnde d.cmusquoJ h«,cfp6 So cft^tulis.namque.id.ft.qm.cxhoc r.qui.urph.lof.phos quod pntn» ft principu.n> Mta.3 eft.mund. modo formc.td ^^"^^Mm Snimi eft pttncip um tofpotiS.&n>Ulustornm fc.ltcct ph.lofophoru Ccopi. Ortl «B cS ™ ™ * sJdTbSfrcireqiod Aucr.non confta. fib. h.c.& ^.Cceb.comm.n... | t.ipl.ci |t X'olui.Dtumeflrecaufam v. fo.ma-.quon.am h.c »P™hcnd < Alg , quodvo nctt caufx 7° ntumtfltcauram v.fotraatantum.fed Auer.vul. ... .llo loco ipfum tIft fcdm Aut.. £"f^ ,n\ri^ v' Alga. veio djciu ll,Meta,coin.7.& m commen.tS. pon.t iprum
in gfie caufc. A L G A Z E L.
» Ic Alea. refpondens cis. Dicimus cp inrencionoftraeft dedarare A<s,hocn6 ficoperacio,&opustfedopcracio,&arseit id.quodcm» naca voluncaceiu rei veritatc.& iam diximus dc venhcauone aftionis,vfquc ad,& incencum huius queftionis eft paccfaccrc crrorem.
Sermo iftt tftqoafiper fe manifcftut.vnde.d.ai. Alga.refpondens philob. Phi. dTcimus quod noftta intcn.ioeft quod tal.s tcs , vuli d.cete mundo. „=„ d,c I» aAio n.quecfrcftus.immoin.end.muspto afi.onc ,d. quod procrd» , p pu.a & ve a voluntate.&iam declarau.mu, w ptxccdcnt.bus.cac cft act.ofc iundum veriia,em,cVc.&rc,mo iftceft manifcftus perft.
A V E R O E S.
• lcAucr HicauremfcrmofcquereturPhilofophis,ndicercntiJ, Aquod ipildicunt.namfcquitureis fccundumhanc pofitionem rj, non fit mundo agcns.ncc nacuralicer.ntc voluntar.e.nec al.quid ages vltrahos duos modos.& id.quod dixcrunt.non cii manifeftus < eius: fcd error cft.quoniara attnbuunt rhilofophis id, quod non cft
CXAu?r°tfoon^ihis.d.dicim..S nos rr. hoc.fcilicct mundum non habffraj* fccrn"," " philofophcs.fi ,Plid,.<Tcn,iJ.quodc.sattt.bu.,:.u..C cnim U ru7cos rc licc.ruppoi.tis il.is.rcil.cct <T mundusnon habcai agcs nec naiuntf. i^trUid auiagcs ...lio snodo ii.u.m.i u.Qucat, vull <H«it«J
formalis tan tti*i
, 1 ,* clft» agtrts d«lir*-arii,& agcm naiural«,& non agens mcd/um fnier ifta, * 2 ohi .ofopho. fcquiiut.q, ipfc mundus fii i..ca_fatus:f«d id.quod *xi- neaiinc h.Wopho'ui», mhiltft.vuli -iccic , quon.ani dalui agcns tciuo modo.vt dw
philofoPho,ul1 xiifupi»»
A L G A Z E L.
lt Alga. Secundusautcm modusin dcftructioneeius.gfiriun-
Adus fit operatio Dei glo.cft fccundum radicem corum.circa con ditioncm m actionc , & cft quod aftio cft pra:fatio innouacio- ,« &muudusapud eoseftantiquus.nonautcm innouatus. & dilpol. •0aftionis cft extraftio rci a priuatione adeflein innouauonceius. ^uodquidemnonimaginaturinantiquo.nam id,quodcft, impofsibi I Cit innouari. &, cum conditioaftioniseft vt fitinnouata, & niundus apu<1 co$ clt antiquus.quomodo crgo eric aftio ipfius Dei glo } _r - , iducit aliud moiiuum ad idcm, &. -. ail Alga . fecundus vcio modus a4 I u X,m quod mundus non fit efFe<Sus Dci fccundum ph.lofophorum radipjotunu jftjonis.que cft tnnouare aliquid: fed mundus apud eos
*? w;.Vtno ideft.noninnouaius.eigo in fccunda figuta.ipfe mu.idiis non efl 'i'k rVci ' (Et pct aaioncm) Piobat matorcm.d.6- pct afiioncm inicll.gicffcrtus r, ,cm ,je priuitionc ad aetum innouando.deinde ptobai rainotem.d.
lUtJl"*" - __... int.lliai in intinu.i tll.l. aAio OUOIICI tiuoj
non. !, ,V_ua fed raundusapud «oscftabfienio: 6.«uactft replicano fccundi ^U'&»n>b£Pofrun.fta,e.
A V E R O E S.
Alt Aucr. Siautemmunduscft antiquusexfe, &ens, nonex coquod eft motum. omniscnim motuscft compofitus cx par cibus innouatis.tunc non eft ci agcns omnino. Si vero eft anti C quus in eo quod cft in innouatione conunua , & non cft in mnouationeciusprincipium, necfinis ,id quidem ,quod habeunnouatton.m-oncinuam,digniuseft nomineinnouationis.quannd.quod habct innouationem , qua. ceflat. & hoc modo munduseft mnouatus a Dco «lo. & nomen innou.itionis in co eft dignius nomme antiquitatis Sapicntesaucem appellauerunt mundum antiquum , vt caueant ab innouato, quod cft cx aliquo,& in tcmporc,& poft pnuationem.
Hic icfpondei argumento Alga. 8c ad foimam opottci n«gate minotem.qiio» ni-m mundus coniinue innouaiut . pto quamo eft tcs mobilis 8i vanabilis.d. «tvodicimus nos.Q. fi mundus eflVt ab jelemo pci fc ens.id efl, non variabilu. rtcpcr f« nec pcr accidcns:non inquanium cft mobilis , Tt l.c mundus nullum r-tbci-gcns.fed fup.mundus cft mobilis & vaiiabil.s.quia quilibet motus coni poniiurexiiouispart.bns:vndcliteraeft ttanrpofita , 8c debetficoidinan.fcil.cc.non inquamum eft n.obilis mundus, igimt nullum habci agcnsquia quilibcimoiuscoinpoiiiiur ex nouis paiiibus:o- fic.iunc dcbei fupplcti.idco m.indus inac-itui , Diuidc tefpondet cuidam uciic obicctiom , quoniaiu poffei quit
dlcere: rlrnmiftueragensinnoiians continue mumlum debet dlci mij,;, igtni qu ■ n. fi loiuni racerci tblum ■>""! ITmul . R «fPondei.d.&. fi rflet ant.qu„,Ecl;n; • con.inua innouarione.& eius innouano non habet prineipium £ hnrm,,unc «. lud cuod fccit acquirerc coniinuam illam innouationrm . id eft, agcnt ciui.di. enius cft nuncupati innouans.id eft.agcns >nno«.,s quam id r.uod faci, JCQllU fcrc innouatio.icm dcffc.cnicm... fimtam Dcmdc tccolliP,, folu.ad K-rmam.J. vndc hoc modo tnundu, cft Innouaiu» a DcO bcnrd.fto : & pcr hoc vult ntg,M mlnorcm illius fyllocifmi. Deinde folu.t quoddam dub.um . quontam phjiofe. phi volunl mundumclTc rternum . & dicts ipfum cfle nouum . ergo comrajlc„ cis. & folu.cft noia lcgenti verba eius. { rinbilltlo. S i r> 1. 1 c prouenu qucflio.quontam Auer. j i.Mc.canM4.pomi q, nntrie rus intctlificmiarum caufatarum a pnma orduit quodam tanquam a clula aptn. tt & iaii.cn hic in pilncipio folu.ait.Q. cns per fc non noiium innouaMr fim,,,, K^luiio- Ciirr non caufatui ab aliquo agente , & fic vidctur coimadittio . }-0.cft fcIul Bolutio. s r.,bi.Iiter,quoni5 Aucr. hic loqm.ur de agcn.c prcp..e qucd agitCUB, aliuua innouaiionr. ifto modo enim vult , qUod omne faciuii. ab agei.te altquc* mollo inncuanrt dcbrr eflc in fui effe nouum.alitcr no.i net.cuitt ruo lamtn ft.1r clociurndo dt aecnte non innouante.tntelligcntie. poflunt habcre a. , m, Vllb| dcm.d.Aucr.Sd lic foluiiiirconiradieuo. & dixi hoc lil qucftiont dc inicllcclu, & in qurftione de moiorcjvide ibidem, g
A L G A Z E L.
Alt Ale,a.rcfpon Jcns pro Philofophis . Si autcm dixerit innouatio cft inuenrio cntis poft cius priuanoncm , rcfpondemuj qu6J agcnsjcum innouauerir, vtrum cjuoJ cnunat ab to.dcpcndcnsci; in eo.cft cfle abftraaU?aut priuacio abftrada?aut vtrum,;? Et falfum eft diccrc qu6d dcpcndens m co fic priuatio prscedchsm,- m non cft agtnti imprcfsio in priuatione. Et falfum ctiam cft diccre vttu ciue:quoniampriuationoh dcpchdctineoomnino , & pnuatio m co quod cft priuatio, non indigct agentcomnino . Rcmanctergo vtflependeatabco, in coquodeftcns.narncmanatabeo tfleabftrafttim, & nullam liabctproportionem cum co.nili cflc. Et, fi ponatui tflccou tinuum.ponitur proportiocontinua. &, fi continuat» fuent hxcproportio,tuncproportionatumeicftdignius,& durabiiiorisimprefsio- ■ nis,nifi quod non depcndct pnuatio ab agcnte m aliqua hora Rcmanctcrgovtdcpendtatabeo.excoquod eftinnouatum.&nihilcft dicere quod ilt mnouatum , nifi quod fit poft pnuationcm , & pnuauo non dcpcndctabco,
Inducit Alea. pro philofophis.&.d.a.i Alga.refpondcnspropri.lorophn.ct. fc forie aliquis dicrrci o- pro .....ouaio intelligitur id.quod habct cffe port p.i.u. lioncni & muiidusrup.habctcircpoltptiuanoncm,cigocftinnouaius,& l.ccf. fedus alicuius aBemis : vidctur nnhi quod , hic imcnd.t ptobare mur.ili.ro non clcpcnderc a primo,& "S"» ficdicimus quod, cx hoc fcqui.tir quoddam agctn Innouarcaliquid.n.id.quodabeodtmagcnic dcpcndeide eo.i.refpeauilliui. fil aut putum cfTc.aui pura prn.atio.aul an.bo. & declaiar quod nulluro ifto.ym .•oicft dici.& pct coiilcqucnsmundiit ron poit rit cflc crTrcius Dci.quia nec^ut babe. puiuni clTe.ncc pro.it habct piinatioi.cm, ncc proui habct vtiunq: & d. impofsibilt cft quod lii priuaiio prf crdcns , quia m.lla pr,;orfsio.f.ac.lo fi. r« priuariciicm.fcd poi.us dtlectio:&: cft i..it ofs b.lc q> M-.t a.ubo.r.Fi.rum tlfc.tv. puta ptiuatio eadcm iaiicnc.rcjr.anti crSo rj k), quod ptcccdii ab eodetn agcB
Tertla .
hf c depcndeniia crit itlud.cui comparaito fli nobilis.i.caula elicndi.quf. no Liil hic vocatur:& rnagiscominuans imprimcre. vuli Jicete.quoJilla dcpen.. j iii crii rc« JcpenJcns.ciim qnl eft continua,& nona . Ex quo feqtuiui qucd!
dus fi habci puium eflc.non fii elfeiSus Dei:qu.a.pto quanio habet_eiTe,n5 jJJJSJ jiTe poft non elfe, fed confeiu.iiut in elTe. Deinde tedii ad illud.quod uns »tc'P ' , fm pnuaiio non Gi c rtutus ageniis.d.fed ptiauiio no JepcJci de icticw n iemporc:quia,quod non eft.non JcpcnJct:quia igiiur cftcctus .igemis ncu "ftn itum elte.nec pura ptiuatio.concluJii propotlium djccns.ergo quod dcpen c" V o.j.de eo inquaiiium lnnouaiut , cV pro.l.ipiani ellc inpouaium non elt zS, i nili ltuoJ & «mP0"* priuaiionem , & aJJii quoJ ifto modo ptiyaiio non
• . [■ |t l. ITCC.II5,lt U puilUS lUllill ll Jllll . ll»,(lll>u> !..»».<», , p» • «*»»■ « ■ ' » ■•' , »(-■•■»
T llonon JcpenJei qma.vi ftc nihil eft.necpro eflit viroqueiiJeo noncftcsV [ccii5 Pei.SCuC"(PonJtt prophilofophis.
AltAuer. Hicfermoeft ex rcfponfionibus. AuictnhE inhac quxftione Philofophorum.&eft fermo fophifticus.-quoniam dimiiic in co vnum mcmbrum diuifionis vniuerfahs. Na ipfe dixic rpactio 3gcncis aut dtptndct ab innouato in cflc, aut in priuatio fiepntccdenti. in co tj>cft priuacum, aut in vtroq; fimul:& cft falfum Vt «pci.t.Mf a priuacione.-nam agehs no agit priuationem : & proptct Vrxttianuftinconuciiicrti vt dtpcndcatab vtroq-,:crgo rcmanctvt . jlW,jCatincfle,& innouatio nihil aliudeft , nifi dcpehdenciaaftio- j£j0> t»ii in eirt-.lciliccc g» aiflio agencis eft inuentio, &func»rqua!iainhoc, ' rllc cui ]>r£cr<iic prinatio, & efle,cui non prxccdit priuatio. Modus au ttmrallacii' in hoc llimoneeft , quoniani aftio agentis non depcndet C jn efle.nili hora priuationis,& cft efl'e,quod eft in potcntia, & non dc- quj,,,»,) iprtidttineilc.tiuoti cft Inaftu.ineoquodcftinaftu, necinpriuatio'- jft^ depeit ne, Bieocpcli priuatio, fed in eflediminuto, cui tucnit priUatio.ck dctab agtn »fiioaEcritis nondcpendctin priuatione:priuatioenitti noncft aftio. te» tV nondcpmdctin cflb.cui nOh copulaturpriuatio.nam cfie,quod ftjetitinpertcctione fuavltima non indigetinuentiohc, ncc inutrttore: ' ejlcai"itcin,cuicopulaturpriuatio, non reperitur, nifiih hora innoua- .«• tiQtus innouati. Quare non cuadit ab hoc dubio, nih ponar u> iiiuitdus nimijtiam dcfecit copulari cum cflc fuo priuationcm,& adluic non dehtictcopulanei, ficut cft in tfle motus .nam ipfecontinueind.gct rnotore . Ec veriricantcs cx Philofophis dicunt g> hcc cft difpofitio mundi faperioris cnm creatore glo.pr.ucipue eius, tj> eft fub mundo fu ' petmri.ot in hordifltriintcreataa factis.nani fafta,cum intientafnnt, 'i"lu'd Ji"» Bontopulatureis ptiuacio , propttr quam indigcnt ageuce, quo efle "bctii'*** corum pcrmanct.
DirPt.tat.o Merapri.
. •! -.r..-m...*»chorumiftiuS,deindedecalarat foluhonern.,,,,- _ P"m,8 r"nh S d Te7. rPTi" o ZL> no, quod vctba hf c fun, d. refponf,* B p,o phllofophK.d. igiiui P"n i , ophetum ,cV funi ve.ba ertonejjdl,
nr Aui.in ^'"'^ .^ ST to rcpetic fententiam illorum VtT. „ifi, cnm. vnum dm fioni, ^«"J" j* ^«^c-iMs.i.opctaiio Jgr„„s75 boium,&.d.yidc!icci.q..ou j ( j d non fi, C1,CJ innouatum inefTeijJ «uadct.quindependcaicie innou ^^^^ ^ pttuattoncmp,*. qttantum habrt purum effe^m Pm> m P C fim jd eft ^ ambo.D ? ccdrntem »^^««»1. impofsibilc eft qucd dcpendea, de *,l defi-iuitmcmbia ^^^i^i0/tm8cl^im^iMpXi «lione qu.a P 'UJ"'° ■ 'U'pgCI jdcm impoft.bile cft vt (i. crca ambo:r«ma„ct ,,one cis duobuj moc is. P" 10 cflio ^ fil Jc tt tflc. ctgo fcqu.,.,, «xh--
quod cfTc quod cftpo p riua., fi- |d Arobaiur, qtiomamrcs depcnde,.
iqUJl.yd.rt.quod PMUMI0.K elle hnt . P dcpendei, non requiti, no
prou, cft, fe I Piou. eft non t «»™ *™ ••jS* SoUm A ,,ct,oes , qm „o„ «.
eirc-.igiturefTe, & non „ ; • irnpon11 Alga.rdco tefpondei 3tfU.
„„« "°" cni0J hiU"ft fop^ftka.io, & locus eius.vul. dicetc fop3Sj
rnenro Alga.dice^ns quodhf. . P ^ jn orc MIlonls
ea.ionis : qu.a aA o agcnt.s ' o n P M„ conl!flll c„ca putam p,lul. I
,ft .ff. ,n poien.ia: yuH dicc £ a ^ ^ aSu lnqian,urn Jfi
nonem de eff m a* . no ., co cl pt,uano. Dtin
mo d« effe d«fe«.b.li.w« t c.rc t lltpcndcI de pnua, < .„« : qnta
de tcrumi. aigmncm» nie de^pende. dc effe m cc,,u„tf o, uo„ „,„«* p.iuationon cft aaio.i.ct^rt.,s.,irc pttf«fiione.ide« vllima aftu,.
f ,iua.ioni..d nanqu. ^« «£« " J «• P. Dc11ulc concluJl
M.iie.nonindiEetdeanq o ., iunrtlin, priua:ioni non rcpcrmit , „8
ca quodeffe conl.ll o.ci • « lcinpore tiinouationis alicuiustunoat
,„ lempote inuouan nou"taItm A idco nullus a d.ftoduh.oc.
li.i.re. hab.n..*.quam commua. c0„iunflu, rui.p,iUJ. dctc pol.ft.n.lTfuPpona.q. o I ^n u»d» m J[tmftt indigel dc m, ,ioni:5c adhuc adiung.rut ei l.cn. e« »J el.c 1 r" ^
,..quafid.ca.,q..od hcu ^^'Xndum. .deo .nd.ge. mor,e„.«.l„ h, ruifcciur fempet aliquul faflun. a.iqu. un,iquoj m„„duS fu.
ptcmus.l.vniucilus.lic fe haMi cu ii iP. s maxime ftoi
f« habc.cum moucn.«.n..ix.mc cumreb ls^^° m &' fsluorlim. Kx hw» mundum .nfc.or.m co.,.enu.m ,p ^h«» n*^(Feflu,PD« j, quoniam fempct f qui.utrolurio qu{ft.on.s.rc.licci .quod »>u''; f u 0UIlldlnl d,fft,«n.ia« nue, ' '& '» ^»«; , o ^nnu rcs crea.c ab c.crn.s. ,deft ,ts„o. ,c«nouas,& f iemas.& d.d. n no. f.K-,f .quando r,.ni , non adiungimt
oat{ ab f,etn,,:qu.a cffecrf , u « t« s f crnf f M f & jbf<>
rsptiuaiio.cx qua «"^'J^^SulmT & pc.p«.u«.ut.Pra,3 ttb. . ton.inuai,,r,pfaium «IT« vul, 1 '"'e e°"ptnlu „1:1 A„ctto . diccba. Alga. p.ima Jubi H i c s v n t m v l t af q . ^ o" « • ^ n.e.nbtum d.uifioiiil
,a,io. efTe diminuium quan.um ^^^""^".Xmud quatiuu, mcmbtum. ^
Stcundi. d.<Sf:& iam«n vid«mus A P0»» ^ J „„ jl11c,ilgtm,f ceflnMl
«H , qu.a ficu. mundus cefTatei P" ^"^a dcpendei a pfimo.lta inltUi
ablaio p,imomo.or«:ergo,l,cui mu™"fjW" .' U(; J, niuni!ushabc.. Tcnu. ~ ' Renlificgo i„icllig«nii{ habent vctun, cfhcici s . a «
quonfam li mundjjs con.lnuc .nnoua ut cgo »' P°bi,c nuBqBM Jc.
Jrgo aliquSdo dcfine. cfTe.alner a ,q.,od ,n f , na.ura c p fol. Auc,.„on
rVgo aliqu-do define. cHc.al.ier ...q.,ou .......... - . fo,. Autr.no»
QS"»- H,fe,e. cfrc.con.ta vh.mun, pim,, c« li. Qs™^ ^ « , dc „ocl
^ : . efreconu.ni.ns.quon.am.fien^c.usdcpe^
°",n sSffiS-^i-.^
pofiquam e ft.non Ucpcndct a pa.ic.ncc f«m..,a.
Tertia. %1
vjIC roLO alio va r o n'c rioair< Bl ptimo debes fcire , quo d Triplicitet jiiauodenspoicftapudphilofophostribus modisponi in clTe. Vnomodo.rp aliquod enl A formaliicr fit neceflc eflc.fed ab alio efFccli-c: -cutirta propoiiito . homo ponuutici. »ft riflbilis.'" foimalitcr.o- fecunduin quod talis necclT-rij;. attamcn a pieituf. rscrTc^iucdepcndccquoniam, cum necefsitaie rormali illius compofsibills efl 5 -e„ Jentia ab alto m gencre ageniis , licei non (it illi compofstbills in gcncrc t/c fotmalis. Secundo modo.rp clTe aliquod eft ex fe formalitcr cflc nrccflano. V ,_menabaliodepcndenter propierotdincm circniialcm : qaoniam, ptopicr iJiiiem eflcniiileiii ordinaiorum,contradictio eflet fecundura elTc fine primo.H ceinoneconira.ciiiertium cifc linc fecundo,6- non ccontra. Vnde.licec fecun . m jepemlct a primo.non tamcn caufaiut a ptimo ncc in gcncre formac.nec iri eenereageiitis.necin aliquogcnere eflefccundum iftum fecundum modum.Ae »incn fecun Jum elt a primo depcndenrct proptcr otdniera cfTcniiaJcm fccundi d ptirnum.cfc tcrtij adfecundum. vnde, ptoptic htc ordo cfl inter peifrrtius,c_ 'mcierfcrt'"5 non inier caufam.a. caufaturn . Tenio.aliquod habet eflc ex fe 1, maliiet pofsibile.neceirario timl ab alio, quia illud.a quo habet efle neccfla n„5 ,« i_ c--fj,llluJ' Histribusraodu viGs.dicendummodoqualiterres omnes _^,n," -j 1 '.jj.ntur ad ptimum fimpli-iter fecundum opinionem huius philofophi.Bt {,,." .._, • iJetnr mihi «p,- loquamut de rebus fimpliciirr, Sc fotinaliter f rernis.cuiufmo PnH,ura» B j- (Unt (ubrtantif. mouentcs orbcs.Juobus modiscompatanturad primum.fctli.
uufaliiet,& dependenteri&huiufmodideclaraiio eft.quoniara.liceiin fuis . ... ...m lim foimaliter Sc pet fe neceftarif .artamcn fecundum iftoi philofophos • mcl"g<"* nl'u'tivu^^ duplicitct-5 2„ |uuo ifta.homo eft rilibilis.eft formaliter ncccflatia, attaraen efFecttue de. P"ln,at aa ' j^^aptemifsisfccundumomnes.ficomncsinielligeniij funt fecundum co. P"nKUB* iuin rtaiurii.cV formalilcrneceu-rif , attamcn a primoeffeftiue. & hoc plane o.nit Auer. ui.4.cceli. commen.t.videtur ctiam mihi,quod compatcniutad rririium Jepcndenttr:quoniain, fecundumphilofophosponiturotdo eflentiali» in oper-tionibus iftaiu,6- per confequcns in elTenii js.& hoc figniflciuit Aucr. n Mcii.com.pt; JiAo..44.&.9.Mciaphy.coln.i7.vbi dixit , quomodo iniellisentic moueiit priinarie 8i per fc:adeo quod , fi Dcus poflct agere fine eij.efreiiiociof(,o:iJem.-.cotlicom.t7.cV.ai.idcocompataniurciia>9 fecundomo» do fine di)bio:o- hoc innuii Auer.in fine foluuonis huiusdubij, cum dicll,quoil Intclligenii- ftu res ar ternf .quando fuiii.non adiunguut cis priuaiio, vult dice» tc iiuia fun' forrn-lnrr nrecflarif ,lJco licfuni cffe."rf. Rx hisappatct, quali. CortelariS. icriniclli_tntif non habct agcns fecundum famoiit.item dictum.quodintelligi. ui cum noira cmfatione . 3t hoc negat Auerro . ffpe dc fictnis , volcns cntia C rictnalimplicitci non habeteagens fecundum famofit-ieindictum , quodagit
mnouiiione media. Si rero loquamur dc rebus corruptibilibus . Dlccndum.CB Nulla rei nulla res vna nuineio in fui naiura pofsibilis, & formaliier conungrii. potcft corrupnbu ab alio cidcm numcro pcrpetuari, fcd benc eadem fccunduin fpcciciu: quoniain lis polcft ab rlcmcnium fccunJum patiem cottumpitut , Si tamen toium fecundum fpcciem aliocodciiu reminci.vt Jiciiur.i.deGenera.com.j7.fimiliicr moluscocli, quiconiinuc for. meroperpc. ic cfl alius.cV alius, vt faliem in accideuiibus non habct modo locum.Ex his fc tuati, fcd be quitur (f niunJuscft ftctnus fecundum fpeciem.non fecundum numetura : quo. ne cadc fpe< __a_g,ucul etcmcntum continuc cftaliud,c~ aliuJ.ua mundus eft alius, Sc alms cic, cju \uc:i,licui clcmemum manei fiernum fccundum fpcciem, ita mundus.po. tcfl tamen Jici f ictnus fecundum uumetum f quiualenter, vi alibi dixi. Sed,C itxumhoceftiia.apparet quaiiiet mundus poteft habcte agens etiam fectm. Mudui p5l ilun (amoiiiatemdicturmquia eiineft aliqua innouaiio,quf eft icquiliia in ratio habete agli aituioiiagcniii. His habitis.rcfpondco modoraiionibusin contrariuni. Ad fecundii fa. pni-um JiccnJum.quod quatuor funi membra.quf innuit Aucrrois.primum.fci raofiiatcm. ■oJert piiuaiio:fccu'iduin,efle puiumiietiium, coraroixiioptiuaiionis Sl Soluiio ad i moiusiquatium, efle in coutinua iinmutaiione cum aliqua petmanentia, ptimam. l:.ui('.iiiifubftanii|spcrmaneniibus,tamenocculic nuiribilibus.vbi cnirn non No codent afpaici iMtviia luraanifefte.o- d< «tuodixuciTc munduni, ii buie conlidt-a: rnodo dcpe.
, .„,. Ad I fecundum eoneedo infeHrgenrta depen Jttt ,
j„l IntcUi. &hoe!nteni.( ^^^A.^.^s^uoniam mundu.deperrfetu.Kwaw,,,
,Rcn« fe«B dl«u : co h f n>,quu conun« " fl flmlill, mJx.mt quo ,a
d/GT«S 5wS5i««« fibl fuicv,AI;',1,"um 1PpV * ° '»o- s"nim ,0•1"1,n", Jtrtn-
»t,u.ut mu. ei f q = fcti(>rtm. Ad qu",u'VJ^,,,m cfft mttr priui.tonem ciu., & t|rt.
quia sftto aAuilw con^,'1 quod con.inue dependci, quf» comi.
Seroloquamurdepote.mJ '"^0^ ,Wr,e. vt (i.aliquodperpe,,n,m>WdJ. iueinnouatur:vt «KV^Cod d pe der, q,unJoe(t.&hoc volu.. Auerro^ £j, Auerroe»:&: lunc d.co quod depe. ue, q Mewphyhc£ cipuulo vl.
Ad vli>mum,«mtefponde Au cenna n e vniqtriS l.rer : ideo So„
Part 15
itaoY VuU enim .fl«^,Sf«^conf«W»ni: quonhm.llf d.lpol.none..,, ,« , qu.ndo eft , i idhuchabet » | en» e fum ejus conftru:l„u*,& rfg.
fue ,umeinit«fe*nc & cVlote naturalia prtneipto gc»e,ilt0,,,,
Iiuc-ideo dimiffohumtdoriduill , « c i prim0 jcgenen flc Auertor, ■
co,ml'«,s.d1m n,„„ur V«T J^n. Bx"i» appate. ^"T0", «•
;tft„ iprum commenio ^•'^^mdehoe in qu?ft,o,;e de >n.clle<»u ,^ qo»liiet. Licermultum loqunn » n« .„ cxp0 Gllonf mt*dc fubiU,,.
Alt Al« Cum autem cUcicis quod ens impofsibili» eft inuen, ltAiga.^u,. : , (,u6iiin futurumnonlubtbi,
tioc.us, hintellig.tisper u l,q u intclligim uodin
cffepoitpnuationcw J"^1 dd lpfum6n0n ?ft,„,fi hora.quactr.noncft , '^, ^X iumeft.cun.agcnsausiJaJu, I «^SSS»?^ . n.l.hora.quaeft T^ifiuT& Sn^rio t^^ulaL ei , qu6d agens adinuen.c , * aliqmdeius . & admu em i« r nrcfatio proporuonis inuenton, aaim inucncum ^^OT^ Zem ancca: ergom* ad inuentum : & cotum hoccum j . lnuentionem prope uentio non cft mfi tnuc «», fi m«rl Ug m P ^ J ^ ^
t.onem.qua agens '"«cMUt,& aftum «^nc ^ .ninamusquddmundusfitDeigoa^a^ q ^ efteffe b eft hora, in qua non fi Deo g o. a « » > fi vrr0 age„d.&1ficon«n«^
ceilauerit, cdrat. non auccm ncu b mundu$ , qU0niam exjl
5miacisquodiple(.c,ltcut^ n ft cx sdlfi
&rcmaneca:dihcium.namremanciu,3 • • ficnimnonefwrc/cd cft ex ficcuatc retinente eompofioonem eiu». U cnun
Tertla. tt
- ffcin tovirrti$r«entiua,vtaquaexempligr3tia, non poteft imagi uari rcman:nuafiguriinnouata:ina&ioneagentjsinco.
A V E R O E S.
AIc Auer. Etibrtemundusefthuiufmodi.dcmum nonverificaturiltcfermoj&eft vcfitinucntioabagentcinuenicnte, dependens in efle.in eo q> eft in adu ,in quo non cft diminucio omnino,nec potcncia potcntiarum,nifi imaeinemur quod fubftantia cncis ert.cum eftcns. Namensa&um non cflecinuentum,nifi pcrinuenicnsagens. # fifueric ipfum efle inucntumabinuentore aliquid additum fubftanti* eius.non eft necefle vt auferaturefle,cum aufertur hxc propor lio quareft inccrinueniens agens.&cnsacium. fi vero noneritaliauidaJJ'tum > fcdipfummcteft in rela:ione,l'.in eo quoJeli inuenjUin ijotclicireidjquoddixitAuicenna. Attamenhocnon conuenit • mun'do.qilon'a,n mundus non eft ens in pr.xdicamento relacionis.fed {^lnpra:dicamencofubftantia;: relatio vero eft quid eueniensei. Et fbrtehoc, quod dixit Auicenna, cft vcrum in formiscorporumcceleftium cum eo, quod apprehendunt de formis fcparatis a maceria.quonijm Philofophi exiitimant hoc. declaratum eil enim fp hic funt for- Tn inrlqv mjfcparatxaniateriisjquarumellecftinformisearurn, & yfciencia hxenon oiuucur aJ (mmu hic.fcicum enim eft in maccria, bcnwr.
A L G A Z E L.
It Alga.rcfpondensPhilofophis.Etrefponfioeft tpacliode- A pcndet in afto ex innouatione eius , non cx parce priuationis ^\.ciusprJccJcntis, necex partcefleeius tantum .quoniam noit dcpctidct in eo.in aduentu horx innouationis apud nos, & elt cns: deq pendecauremineohorainnauationiseius,cxeoq>cft innouacio,& cxitusex priuationc ad cflTe . fi autem aufcra tur ab eo innouatio , nori intelliguurefle aftionem.& hocnon intclligimus inagcnte.&dicium vcltrum,ipfum eflcinnouatumidemeft,quod fuentcum priua noneprxccdenci.&cflecum priuationepraecedenci non eftde aciione agenus.& policio ponentis eft talis , immo eft conditio in efle aciionis agcncis,fcilicetpra:ccfsioprruationis.efle3utem,cui non prxccdit priuatio,lcd cft concinuum, conuenic vc fic aciio agentis . & non omne, quoirequiricur vt litagensagcns.necefleeft vtlitaciioagentis.quoniacnfubllanciaagcncis,& poflceius,& voluncaseius, & fcicntiacius cftconditiorequilitaadhocvt fitagcns.&hoc noneftdccondiuone agams. fed nos non iiuclligimus agcns,nifi ens.
Injjcu Alg»;cl rcfponlioncra aJ philofophos.et.d. Ait Algazel refpondens •J pnlofophot.noj Jiciinrs quoj 2 ctio.id eft.clfeftus dependet de agente.inqui nmtlliiAio innomtur.id clt.inquamutn ille eftectus innouamr.no raiione ptU •nmuscunpicccdcoiii.nttuiquannimhabctcflciTUltdicete fotmam.vult dfc
Difputatio Metaph.
m„niuni cuiaipfum ensexiften» non wtptn-Jti >
«,e mfflo modo .nneuatun i, *" ""•u^*nc«.quia nullam habt, . _Dtbc, fcU
quia nunc eft.fc ««« non ™"-^B & tltmtnto, vt dixi.Dicit modo Algarcl. UJltn>i:licuttftile muna0>" nlt lnquan,um uinouatur . fint prcce sioue pn. cj„oJ aciio non -«P'1;^ *„„Ehabe't tftc.rcilictt fimplictter nullo modo innoua. Sationis ill.us.nec ■"4ul',,"nj " , mt ln fUJ i„„oua,io„e . .nquanluu, tft £ lumietgo dtpendttde : co ,.fc Hice. »jJ ff u|| dlctrt , i„q„amu,n habe, t(T, , nouaiio. 84 exi us d : pi u»«o. e » do m0£,0i Ve, fotlt ,,«„ cft r
«ft admixtum » '«'P""1"0"1^^, dc priuat.one ad t(Tt . & inttnuo tahit,, ,»P.a.& dtbtt legr fcc* «« «x.i s P ,cmoutrc h{c s
, ,plum agcns ?on™""W£am v, d„Sum fu... Contra. argu,, Algaxd.fc
quando dicitur f od '^'Sc.n.id cft.,nund.,m:vul, fubintell.gere .erponfio & hoc non cft de H'n "(* ™™^ c0„fl,roamlo ,rtud.d.D,coquod yerura eft, «emdanmhuic.ideowonfuia ,,,«„,,, ,,d crt.ciF.flus.videticct.quod
ftd hoc eft paaum.id '"•c°^'° fc ft°hahtr.i,nmo cft con.inuum, ,d eft.ferapc, . priua.io prfccda, camicigo non l c '« " vndr fyllogifmu. po.td I
cns.& no peii.nc. q-^^jj^,, tlTc poft ptiua6„oncm: munJus qu, eftafiio <iCcompo,„.0,nn,s ^,^*' f Jllol£m . crgo non cft tfftausagenrt, |„
ccic, v.mn, W"fonS^^ ageie mundum pc. fuara fcj,
tumex fcpe«'OMb"^uon«^lf JiA,,, ntq; quodcunq; fucm tn agentein cffc
,iam.qut «ftfuV"'XunduS
eft agens: vul. dtccte recunoum , ic ^ ^ e(ft ^ & non (m
A V E R O E S.
Alt Auer.Hic fermo eft totus vcrus, quod aftio agcntis depm. i £ i» ,fto in co q, eft mobile.motus aucem ab effe, quodeft SteSad^quodelt madu, appcllatur mnouauo.fit, , in potenu*,*- , n mtiomDUSefle motus a moto-
^/«r^^^^^ eft neceffe, cun, no„
E„H5,dam S»|WaSScf ^aK3=-5
ualcs fu.it l ^.cffiium' „?r& "im ficfuent, ergoeftin innouauonecontinui,
quje non defec.t „on K£lnum , Gc cnam .d.cu.us in-
Sternum cft venus m eiu qua innouati quim id,cuius >nno
uatio jn ahqua hora. , ni«a fuum aeatore „l0i
clus.e(t m S',"0"^^ complementum,&fr?a
Tertia . g~
acti* cft Auicennadeclaraeinfennoneprrcedenri. F.t iamdixil l° snoSfpid,quodconatiiseftin hoc,cft vcruminfbrmis corporum ""J fftjum.&jcum ''c 'ueric,mundus indigec inucntione agencis hora
^ Jfirionum,& habituum numcratorum in prardicamcnco qualita- T0'? j™"'' ^ & omne,cuius torma ingreditur in hoc genus,& numcratur in eo, aar^mm ft cunl cxiftit,& pcrfcvtum cft efTc fuum.non indigcns quidcm agtn relationi». C £thoctotumdiiloluittibihancfimilitudincm, ciiauferta rcconfu jjonenifqUJ! gcneratur in hominibus cx illis fermonibus contrariis.
M0i!o Aiierroesrefpondef a.rgutnento Algasrl.quod eratin fccnndi figudKtns.Dicimus nos.quodomnia ifta vetba funt vera. Vulidicerc qund ta "iiof qu1"' m,not funt ver* ad bonuro fcnfum.-cuius caufam dai diccns, quia •"ijj.tntisdfpendce dt rffeftu.id eli, rircaeffcctuiii, prouf trt mobiie,& mo B sit \l',m0 fuo cKe' ^1""' i,0,cm':l vfquc ad fuum clTt in artu.dicitur >ti< ujiio,&priii3iio,iicutdiciiipfc:qiilat(l vnus padorum. Vuli diccrc, priua* "ocft vnaconditio tflt monu a inobili. Er ptr hoc ad formam app.ircniriidui " •_ cuni innouaiur conrinue.fd cfr.habtipriuiiionemaliqu.im ,ideo apparrt ^lj^jj^EinonoportctJ.Soluiiadidtm manifrftius.d. Ei non opornri quSdo !j uuod tft necefljrium.id cft.coiiiiiiuum inaf>ioncas>rmis, non dtptndtt de ' jjljn, jgcntis.quoJ dtbcat dr fuocontrario,immodebeat non dcpendere, qd \ CJnirarium ad dtpcndcre, liciil aftcrchat Auicenna. Voluit diccre.quod pon rft rcrimaiorfyllogifinidicti, cWprobat hoc aufjoriiaie philofophorum.
6 philofophi rameu opinati funt.quod funtaliqua cutia, quz ipfaruin dcfint. ikncifubftantialtsconfiftiini in motu. Vuli dicete, quarum non funi in roo» u licut vcntus,& ali* rcs:&; quod cccli, & inftriores rrs vidtlicct, ignis, Si jd.oVc.funedc hocgtnere.fcilicei funt dt tniibus.quae ipfarumtfic conliftunt j„ nioiu. (Et (iC.)Probae hoc rationc.cV compomtur lic: res fempuctnj: nou*. bibrnl agrns:fcd mullat rtt.vt mundui.cV elementa.cV rtliquafuiu cniia fcm ■UtttU nouaitrgodcprndrnl ab aricrno jgcmr: hiiiusfylloeilmi probaiur miitit aufloniatt philofophorum . Drimlr ponli viin argumcnti dicriu. Si lic, crgofuniincojninua iunouaiioneab zterno. Vulidiccrr abagente feinpcr.cV fcmpiierno, Ucindt probat maiortm diccns. Sicurtnsarternalcdigniusclt quaminxiernale.id e(c,corrupcib|le: fimilitrr id , quod fua iiinouaiio eft ab atinno.piincipalius eft in noiuinc noui quati id.quoJ fua innouano cft aliquo ictapoir . Ex hoc apparct maior: quia, ex quo ell dignius ninoiiat:onc noui. — godtbet habere ageni. (Et fi mundus.) Prob.it idcm pcr fyllogifmum hy» oorticticu-, CcJicens:cV,fi mundui intali cafucflet.fcilicetquod cius fubftan lianon clt in moiii. Vuli Jicctc fcmper.mundus non indigctpoft ipliuscfTe de Urobtntdirtoifcd inunJus fcmprrindigei : ctgocflc rius cft fcmpcr in no» muie • (Sicot domus.) Ptobai illain conditionalcm perlimiltm diccns.licut domui poft fuum ciTc non indigei Je aedificatorc. ( Nifi mundus. ) Ponit folunontm Auicrnnr diceiu, niii mundus efTetde przdicamcnto telaiiouis, vt mluJjuiifc Auiccnna oftcinlcrt. Voluit dicetr, nifi mundus non fii factus a Dro.fcd JcpeuJens ab co. Comraarguit Auctrocsprimodiccns. Nos vero diciunK, quod ipfe pofucrat de mundo , verum tft in forma,ideft, fubftamijs fcpjuiu fupcicccltftium corporum , & non in rchus tnnouaiis. ( Et fi ric. ) Ayuu iiiclius,c_ declatat quod magis propolirum habeai pcr hoc diccns , ct£ Ij ii.. rico munJus jnJigei dc agcnie in tcmpore fui cflc, inquantum eil agtns, d<jbus modis, fcilicct m cfle exiftens f .b cftiiin mundi in motu.iV efle cius. ttnrma, tx quacoiifliiiiiiiir. Vuledicere, quod II lic, infe mundus duobua DeUiuciiod.iiruci.Aucr. M
Difputatio Metripri.
«odl«ir<1lefMtat;erilt.Vnomo<1o.proq..»nloconfinuo monfrur. Alon,^ i„qu.:..umhabetformam,prrc...lmc*,rt,,. De.i.Jc rrntour, iquoJJam dub£ Poffc. quis Jicere.quoJ mui-J ,s 1.0.1 ...«ouitur ; <co vno mo.lo.in:,,., j £ de. fcil.CCt .1«« aJ formam.Jic,': 3c B ipfius effe. \'„l, d.cere. c|T-, Jc nilnr™latlon-i.no.. qualuafs.id cfe rlTet eaneum dependeni no.ioioh-le.non lnjjgtr_ aec.«-u..o.t!:bei enim.quod fua forma ...grcdrut hoc genus, fc.hc rela„onj * ciuin lo re.-er.,ur 3l prrScit.ir.i .lefl.elt campletu.n l,mp!!citer. .0 indij!c,,(r' S" « :«nee VuU jVere vere & fimo„.& a U,.:oh hoc..J en.Pre.p,„ h£,«j * n.iflVf r-tdrrr »1 rat.o.-c C^.lfri A.li . Et t "
Dupliciter uiuJus dcpZ refl dt.aOco. rrto...-
quantum ad 1not1.ro K oprtaliones eorum, quae
quae f.intinipro.nonpolTunteffefineoperattonib , oiicM.ionci.cJ: mo.um munJi Jiclrur agere mundum dc ent.a m mun Jo El fie raunJ^fi.abageniefamoro.proquau-o.veficpafii^patnouanonem q.anrtt^ Et lic .nunduteit deprarJ.came.oquali.aili, v«l rtf.CiHS Je prarJ.carnceoqsW li.a.is.pro quanio fie prop.cr moium tk opera.tonei ou* fun, „u ,l.u, . AII, ■10do.po.cU confiJeran munJus.v. elt quard.tm f.ibftan.ia in fc permineni I fcmpi.crna r.iquta.v. fic.non pa.eic.pat..oua..onem.ideo.v he.nohahe. Jg;, p.opr.e & fa:nofc.r«J faneura «ft de prxJ.camc.o '*>»tion,, Wefl „u£_ hth* depcnJcns.Htficapparetqual..cr.prcJuob,,smodiih. .^pe.h.Vh,,. •il fc.ueiia Auet.Anaotcn lccundum .1« al.tct U.ccnJnm, vt fcii ex J.fij,,
AltAlo.refpomlensproPhilofaphis.Si atitem conccditi Guceffcaftioiicm fimul cum agcncc, & non po!rponid,fc.lui turcx hoc.vt lit actio innouaca.li a«eiifuerit mnoiiacum. auc anuqua.fifoericantiquum.Siautemcondicionaueritisq.JoJrttat.lctur actio agc-nti tcmporequodam.hoc cft fallum.quonia ex motioiie( manusin vaicaqua: moucuraquacum motu manus, uonancca, ncc poilea.nam.fi motio cft poftta.eric manusctim aqua.anrequam dcclinccadaliud Licus.fi vcroantca,(cpararcf.iracju:i .1 manu.&, culuc « rit cumea.cft caufatum c.uhU actio cx partc :us. It autcm pofueri. mus manum prxctdcrc aquam.qux mouc cur.c, 1 1 mot-.is aqux ctiam contiuuus.& ipfcquidcm cum concinuationc iuacau!atus,& aaui.St non proh.bctur hoc in pofmone cociiiuitatis. & lic cft proporcw mtw tli ad Dcum glo.
Alt Auer. In motu autcm ctim motorc cft vcrum. in ente vero quicfcentecuminuentorccuii.fcuin eo,cuius natura non cftquicfccrc, aut moucn, fi poiutunnucncor, huiuimodi n5 inan.iqu.o. cft verum. hxc auccrri proporcio mueniturintcr agcns,& mundunt ri cxipiari. ex eo l(J(j mouclur.cjuoJ autein omnccns ncccfc lic vt lit a&oeM
Tcrtla. oo
.atacfTf)eft verum,mfi accidcricencialiquidextra naturam, auc % t°^'|cns accidentium, fiuefiractionaturalis, fiue voluntaria, idem Sn Et vidc qnomoJo pofuenint fefta Alfaria cr.t antiquum, & pro- • U.1C ciaftioncm in fuoeflV antiquo,deinderonccfl'cruiit id ei, a tflctiusanciquumdiuiditurad duplex clfi: antiquum, prv- ,(it0mi & futurum . & hoc totum eit apud Phiiofophos dcccpuo,.
A L G A Z E L.
Alt Alga • refpondens Philofophis. In fermone prxscdcnti di ximus non ncgarcaftionem cum agtnte, poitqua fucric. ftio innouac2,vcmocusaqu.e,quiinnouacuselt ex priuacione. & fsibilf cft vciicaclioaqur, (iue ficretardans a fubftantia agcncis, ??,cconiunft'Jni ci.Ncgamus camen actionem anciquam. nani id, q<f niiinouacurex pnuacioncappellamusadionem abufiuc abfolute B "ufjuevcritate, caufacum vcro,caufa pofiibileeit vt iit innouaca, & * jjjjp^qua^vtdicicurcffcicnciaantiqua clt caufa vc fit antiquum rvni 5c ume* non loquiinurdcca.loquimurcnim deca, quxappcl l lr aclio.& dcpendcnciacaufx non appcllacur actio caufx, nili abu f e fcdapi'''l'atllr3'^'c>curn condicionecp (it innouata cx pnuacioe nimabufioabuccncisinappellandoar.ciquumconrinuuiTi in cfle "n'|01ieminaliud,cricabulioaccommodaca. Et.cum dicicis fiimagi naii {uerimus motuin aqus cum digito, antiquam non excrahit mo- Bijnaqu*,quinlicaitio,efterror.nam digicusnon habet actionem; accns verohabens manum eft inucntor.li autcm imaginati fucrimus antiquum,ericmotusmaiiusaftiocius,cx to (fqu.rlibet pars motus eftinnouatacxprniationc&hacconfydcrationcent cum ca.motus veroaqux tantum non dicimus fj> fit dc actionc cius,fcd clt dc a<ftione Dei glo.fi: quomodocunqucficclfeaflioiieproutnic.cxco cpelt in- C nouacum.-quoniam eit concinuae innonacionis.ifc cft aciio,tx co cp cft
innouaca. * Dcindedixir Alga.refponucuspro 1'hilofophis.Si auccm ^^'.^tu dnicur.liconccdicisfr proporcioatf ionisadages, tx eoo>dt, (ic ficut fl"riextra. proi!orciocaufatia<kaufam,dcindeconccditis imaginationcmconci- p|0 nabciur nu!yuii'»proportioiiC3dcaufam,tuiicnosuonincclligimus indicc cjab cxpofi do^iiiinJiisfitaaio.nifiopficcaufacum continua: proportionis lii Jj?^"^ Dcoglo. Siauccmnonappcllabicishocactioncmj non cjt difputatio rjon dt£dt dcuoniinibusjcumvidcancurresipfa:. Dicimus cpnon incelligimus tamm, jnliaciii('pucacionc,nifi rj> vos tollcracis harc nomma abfque vcritate. &Dcusglo.apud vos non eft agcns verum, necmunduseilaftiocius vera.SivcrodicitishocfimplicKcrjCftabufiuc abfquc vericace. & ii apparuic hoc.
todiicu moilo Alga.iieiu rcrponGonc pro philorophis.Ei Jicir.au Alg.rrlpS ritn) pto pliilorophtc. Bi, li aliquis iliccrci lic, li vos, I. plnlofophi dixcritit, »<tl coctJui» ipioJ piopanw aciionis, :dc k tlFcetus,<iui cll munduc atl a^cnicu»
M *
DiTpiitatio Metaph.
inquanrum aeens.eft fimtlijproporiioni catifail-- «ufarn.Eepoft mt4jt «1icereloqiioiionrmconcr.i.-rtiis.(|iioJconimu3iio dirtae piopotiioni, in.aeinari. Vult Jicrrc.li vos .o:,ceJitis quoj proponio mundi ad Dcu„, ciufati aJ crufam:&: quod ulis proporiio lii eontmui & feropitf ,„3, ■„ "« fe-mpcr ipfo Dco JepruJet ru.indus. quali Jicat, hoc rion p.tert: qul, -«-; <-tusnon «lependetCJiuinieacaufa agente. Nos rcro.)Rc(ponJciud,clt N~ verorefpoiiJemns.q.io l nos noi, intcndimus ad clfe munJi aflum. id tftertV. fium n.fi qtiod lit c.iuf.tius in connnua proponione id Deum. Vult diCtt» q.io J non intendendo verum crTeftu.n.qui accipit cfte poft non cflc icmpor, ! quia talis eifcctus nou po:t It continue propornon jri.cx: Jependere a primo, fj _ddii:Vnde,(i itoc non nunc-paremin; aftus fcu crrertus , nihilde nominib™ Ciirandum ell.poftqu.im res apparent verte. Vuli Jiccrc, Jiim modo natutjrJ fit ita. Scdnosdiciinus eis.quoJ in hacqu-ftionc dicercnt ita, Vultdicerc-C r.mi:fi literanon crt corriipia.nili oftcndcrc.it quod ipli allcruni Deum btntdi ctumnoncHe verum as.entem.Nec Jiciporsit.nifi Ijrgo «nodo. Vult dlcereqj «unc habcrtn» itiicntiim. quando oftcnJcrcnt Dcmn non cfle agcntem r\, rum.ncclargt.
A V E R O E S. •
It Aucr.Hic fcrmo pofuit in eo, 3, Philofophi concrifcri.icci cos vellccp Rcus glo.ficagens, & ep fit caufa mundi cm, &» "caufa fit (imul cum caufato. Attamcn hxc eft declinatiocoru i primoferDaoncquonianicaufatum fctpitur a caufa, qux eft ca.fa cius] r»iaroform.r,&perviam finis:caufatum vcronon fequiturcauf.', ,ujc cfi caufa ascns.fcd aliquando rcpcritur caufa agens,& noa repc-:;\-c.1.ufiriim.ckfuitAlga.tanqu»pr.rtor,quiiraturcontraful>. ftitutum iuco.quodnonprxcepitei . Attatncn 1'hilolbphi tcncntn, mundushabec :igens,quod nondefcciccfleagcnj, & no deficict:fah'. cct:io!idefccitcilceicxtrahcns«x priuacioncad tflc, & nondcficiet. Conlra lenc Er iam fuerac hxc .|uaritio antiqua intcr lectam Anitotclis, «cfcclam muliaj ri-coim.quoniamPlato,qui3dixudeimiouacioncmundi,non fmt
.. .cquaces 1 ._
d::m hahirc facicns: &. coacii iunt fwiuaccs Ai iltotc.rcfpondcrcrcfpo' fioHibiistlcKrminantihus Arilto.tcnuifil- mundum habcrcfariras,! agcns. & hoc cit matiifcftum in ici vcritace 111 loco fuo. Et fundainen tuinin eocft <p motus apud cos in coi poribus cceleitibus eft.quoconiiftit eiTecorum : & dans niotumcit agens motus in rci vcritate.8tj cumcorpora ccclcitia non pcrficiacure(lccorum,nifi motu.tuiicdani mocum clt agens corponim ca-lcftium . Vltcrius iam dcdaracumcft apudcos tj, ipicdat vnitattm,qua munduscit vnus:& dans vnitatcm, qus: cit conditio m dfe rci compolicar, dac cflcpartium, ex qmbus fit compoficio.compoficio cnim cit caufa eorum, vt dcclaratum eft.Sc ha-ccitdifpoficioprniii pnncipiicum ini.ndo coto. CTumauti cunc aftioncmcflc innouacam,cft verum, quiaipfaclt mocus.difp» liuo vero priuauonis 111 ea eft quod non iit ci pnncipium, acc hru*
■ ,tc]]igunt, eum dicunt mundum eflc oetcrnum, tj, fueritan- A * "°° cum rcbus xterms , ex eo cj, Tunt motus: fed difpofitio a-cerntotft iiuia non habctprincipium, ncc finem. Et, quoniam n't-1t n intellcxic fefta AtTaria.idco difficilceft eis dicerccj. Deus ^ T rcernus,& mundusfitxtcrnus. Q^uarc nomcn mnouauoni»
e'0' eft vcriusin eo.ciua uomen xtcrnicatis. iontinw* v i./-oiiiradicere Alga.quantuen ad vnum.&dicit: Dicimus noi qt.ocl H,<: r" n.onc fu" pollium, fc.licttquod philofophi eoitcedum, quod intcnt.o (flhocl"" jDcuseftagensmundum.&quoJcrteiiiscaufa lantum quo» Ipforum ei i , i n(j,u fit jiftrtnlja imtr agens mundu>& cauftm rnun-
p|iin iple T - femprr cft cum caufato:& ob lioc, id eO propter hoc putant *.*^u,.0i;,ionepriuii.idcaabargiimcnto dirto conua philofophot. h-C rt,Jcrc.i p Con»a,arguti. Et vuli declatarc qualiier n5 eft ldem eiu.
hii"'"rut .-,ul jixit A.l?a.cum dixit illanon difrcrtc nill nomiue, de quo non *"u 1,111 vividifii.Etfyl^gfmusdebetCc coraponi: caufuum fequnut «(I jicere fimul.adeo qiiod caufa non prxcedir caufaturo nifi natura.
-mfam.vu mojQ fot~XiVcl modo flnis:fed agens neeeft forma, nec cft ".'""^■n reciiiidumraodumicrgoftullus etTcAus pottft fequi ipfua lmme- P'„. nli«™ munjg,:huius non pomrnifi maiorem.d.caufatum emm fcqui- » Ji.nc* 1,6 "ni0 caufa eft modo forinx.vcl modo finis, fcd non quando caa- «•" iVi«...is- h_c cft maior. Et ptobat ptoparre iftam maioicm, fcili» r,e«,nO'.io_>K cns ll>hci1t Cniro poicft irjjieniricaufaagcs Giie fuo caufaio. tetqu>«,,,nV *otita|t phrtorophorum.il. Sed philorophi fuMopinatl.quoJ t>cl. h.heii asieniem zb xtetno.qui femper ptoJuxit eiim de prmationc ad m v • ftnoniidum.) Pto intcllcAit huius natr.it opinioneni philofophoril, Pi cli notandum quod haec qujeRio eft antiqua inicr fequaces Ariflo. Fl • ,-< Pinonis. Plato nanque.orouiputai munduin elTc innouatum, non Ijmundushabeat agenieniiquoniam Plaiocft opinams mundunt » ..LemtcmporeacccptlTe «Te. Arifloic. uraen, quia opuiatui erat ; 5 ial ,h _icriio:redar_ucbam eura.fcilicrt Ariftotcl. 3i fequaccs Pla •'U,|J '"..j.fio dutMo.fcilicetquodfacit Alga.eV putabant.fctlicctdeineri '"T.hi^c mundiininon liabere agcntem: quaproptcr conati funi. fequaces, 5 , A jVilioie _ Pl.ito.argu.i.cntabil.ter, id elt probabilitcr refpor.dcre re- S!SmtbuS infttcntibus quod argumcniab.li.cr.id cft probab.l.tct opinatus ,, mhihcrc agen.cm:&; hocfatis paicfcu iu fuo loco.Ecce, quomodo G 'u ZZrw* Ariuotc.& Pla.non diiferre nili aliquo roodo, tame.i In re nnU iTinPo" uni dirttieiitiain.(Bt radix huius.) Aucrio.pon.t moduin.quomodo Po Sm « iucHl«ien.u.i. habeai vcrumagcns. E.cx hocapparetop.mo Ati- EUfii dicii Bt tadixlun.iseft.tinodeire corporum fupercotlcHiuro confiftit tn niom. V ul. di.crc.quod motui funt propric . & pct fe opcrationcs corum : \ uoJ i.nc ipiis non cffeni, ncc pofleni clTc:&; ideo dai.s mo.um cft fccn... Jum ve.iu.cn. ia..sclTe,& ticda.i! motum rupercorleftium cotporum dic.tur vfrU,navciis.CRuilusdecUratuin.)declatai fecundam tadicem.d.turfus declarnu.n tit cuoJ dani v.i.tatcm.cx qua n.m.dus cft vnus: & dans vniiatcm, ex uuiiescompoli.a habet elle, ipfe datparies.cx qu.bus hi con.polu.o : quia cTn.noi;iio.vi dcclaiaium eft, caula eft iprarum : vnJe primum pnncjmum. ItUicct Deui bencdidui Cc fe habct in toto vmuctfo, fcilicei quoj elt aicm vtium illius. , _ .
Di » « • .ciiii, quodhic debcnt compom duo ryllogifmi. Ptimus, prjmR, Tyl- «•nedanialicniqioiiim.liiiequoilludetTe non poleft. eft vetura agcns il. |0j.ifmui » t__rtJDtuibenediCtuseftdaiisiuoiummundo,6-rebuifacieniibus ipfum, 1,5, Deu effine quo raundus oTc non poieft: ergo Deus bcncdictuscft vcrum agcni mun fc vcru agi» dam. Secundui fyllogifmui potcft liccompoin . Ouine dans vnitatem, Si mu.idum. CT_pofuionein, oc oUinaiioncm alicui campoltio pet cjuod, 1 J compoliiuiu .ccundus»
Difpnrnrio Mer.inli.
rft /H«n«Jli«"i fltliiieompoliti:feJ Deui dir tmimto rnltlltra £3_ . . ncm, V or\Hnem efTentlilem:! teo erit vrr im j.jcns mtn.Ji. Etcxhisa & qn.ilurt pr.oiuu Alga.fupra Pm« i cnim quoJ igeiu muiKlum non Jirt,Pl,,t lur nni nominea c.iuli. Tjmcn viJcs quomoJo J Ituigumr moj» & rc hisipparnerror loan.Ian.qul pofuii Dtumcfle untuui fiucm, ii uullom sgcmcai. Ei vcrc hoc t'0.1 finc reniibui. ■>
AltAlga.Tfrtiusvcromodiiseitcirci falfiratem, •> fitmuii aftioDciglo.fecundum radicemeorum cxcondicioncrci • fitaapudcosiutcr agens, &opus, ikell rp ipfi dixtrunt '* en.inat abvno,nitt vnum: principiu autcm c-ft vnum ommbus rn** dis.mundus vero eft compofitus cx diucrhV crgo non potcfl inu " nari quod fitactio Da glo. fccundum quod fcijuitur ex radidb eorum. *" "*
M0J0 Alga.jJdiicit vias contra pliilofophos.Et Jieit:ait Alga.ttm * dtls aJ probi Juin t|iioJ iinpofstbilc cil muiiJum cilc ettcctum Dei cum,m°' pnopaclo intcr ;gciiiem & cfFcctum. Vult Jiccre.t.ilitcr quoJ fiaicumil!"*' pr.uatioitc.vt Jixit Aurrro.elr Gc.propolitio concrfli cfl cp ab vno nortDr duiilfi vnum.iSi citpropoliiio Arirtoic.i.Pcriheriii.ir x.com. yG. DcinJ nit minorem.J.Et pnncipium clt vuum omiiiinojr. Vt.lt Jicctc, fumme^lf0 plex.di miiiiJus cx Jiucills couiponiiur.ot per confcqiiens 111 fr cll mult» rx:crgo in fecun l.t tiguu.vcl pruna.muii Jus non cil cffe.ius Dci, &c ptt fequens non dcbci homo imagmari iliuuiu raJiccs pliilofophoru, 1 Jcli propolitioncs corumciTc vcras.
A V E R O E S.
Alt Auer.Cum autem conccditur hxc radix,& lcquitur,ctifricilcelt rclpondcrcci.fcd tff rcs,quam non dicunt, njfi tnjfa nores cx Philofophis Maurorum.
In hoc arrjiiiiirnto ilicit Aucrro.lic.ilicimiis qiioj concrlTa hac radlee I nra. pofitionc dtcta.dtlnvile cfl tclpoiijcre dc pr*Ji/to Jnhio. ScJ ipfe U,1r r.i|',,m7 rctn feciinilunl philoiophos fui tcmporis.Er Jicn.frJ imlliis moJcrnorum i>l,jlo fophorum faracenorum hoc.fcilicet illaai propofitioncm conccdit.lit |i maiorem.Dcindc ordinar fc.Et patet.
A L G A Z E L.
DEinde dixit Alga. refpondens pro M:ilo(bphis . Si autetn iU cicurmundum vniuirf jlircr non emauare .1 Dco glo. im3| diatc.fcdquod cmanat atuocft cns vniim,& crt principium ereaturaruin,& eit inttllcftus abfolutus,f.clt fubitantia exiftcttt_9 fe.non inultiplicata, fcitns fcipfum, & fcicns principium Aium.ojjB pcll.it cu lex nomine Angcli:dt'indc emanac ab eo tertius, & cx tcrtii» «juartus.& multiplicacio entium cft mcdiace. tiuonia diutrficas cnus,
Terria. 9»
1 :t>licatioe'ui.aUteritpropcercliucrf.t3tem potentiarum agen- * ■ Mmosaeimui ex vircu.cappeciciua,ali.trc|U-i agimiuex vit
ur nos aeimus ex virtutcappetmua.aiKtrqua apimiwex vir
t,J" '"l ibili auterit propter diucrlitatem matcricru.ficutSol dea!-
tUte'_nuum-otum,&dt.iigrat faciem _.ominis,& rclbluit aliquas
itias ocindurac alicjuas:aucprop.crdiutrlita.cm lnftrumen-
licur Carpentarius(tcaicumfcrra,& cum fccuri fcindit li-
WrJn1fii pcrforac cum pcrtbratiuo: aut cnt multiplicatio aftioni*
gnU'n' cumcgcrit aliquain aftioiicm, & poft lunc adtionem agic
jJmuitiohcabitac^iontm.EtoninesiltJediuilioncsfunt falfse -lnrii-ot IlluIfcr . n -ii j: r. : —
flwm' _nncipio.infubftantia cnimeiusnon cft diucTficas, nccin 'n?V "oniecutio, vcl po.tciioritas.vt dctlarabimus in rati(jnibus vni t0 icc eft ibi Jiuenitas nwccrierum:nam ftrmoeft decaufaco pri- BP4, '_ j(.m!n_,caprimo.iicce.t ibidiuerlius inftruracnu: no enim ^10' '"urcum Dcojjlo.m gradufuo:& fumocf. dcinnouationepri- :crc ln jmciui:crsonon rcmanct, nili <# mulciplicatioin mudocnu 0 ^io.in Mamcdiacioms^vcdixinius luperius.
ad.xitmoiluum funajlamin diSo philofophi, adducii modorc
tpo" jhi'
?A|ris_.iii iiiibiolllo,B.di<Ioall AlEa=c..c.pondensp.ophilofo. ( I, ,|i.iuit d.crr.i quod mundus non ptocedit a Deo line medio. '. loii.is !imul,in.BH» id.quudprocedn -b co.eft vnum ens. quod e»
-.taniis iiitrmu.n
S_ eft init lltctui fepa.aiiu, videlicei fubflaniu per fe cx_
.nmumcre- ' (tiv(lm & fuum p.wcipiu,& n.e apud legalei dicuur an- Jreitl.n"* ' >■ '.j,, ,|, c0> feilicetifto angelo.ierliui to modo, quo ipfe pro» i ' ' - f5£ de icriio quanuseodem modo,& fic muliiphcare eft eniia ab ',' (x hocapparei folutio pro philofophis ad raiioneroiam dicH. W"" ,,5',i,e„iin iDcclarai quomodocft nnpofubile quod a Deoimmt. (M-ITi..' .„,„„„, Muoifuminmundo. Iit acctpil quodiaro quafl di.ic pioue» MuUiplicatioenmi eniii, & eius diuerlius.aut procedit z HUtortm.li'' ■ t cu|„0S(.x vntiiicappeiinua.qu» vocaiur coiicupifct. «Mttliiaie vi irj (. b0]luI1, ve, ,pp.tlI,5 bonum: & tx vinuie irafetbili Jvlu *S'™'~. conirariuin: ecct, quod licei hoino lit vnui.poleft agerc iu ,s,n,ui „ ltlll.tfas vittuiei.Aut ptoccdii ex diueiCiaie modorum
i._jlCU>" Irna.cV pcnci:-i -»'» r-.-_.v_.,.-, .... ... — -- ~r~
i,o"t mc-i-tuni .vidtlicti quod vnuui agcni rfficiai vnum e.F_«uiii mr ,j ii jlium,i_i vltrii.is.Ex oinnibuslin poit li -ccipi maiot. A.uliiiudo en. iLmdiut.forumomi.isprourniensabagtiiit, vcl proced.i propicr diuer iita- Mmvirtuium velpicpltrdiiitiliiaicro maieiitruin. aut ex diueriiraie inlirii» memoruro iui exdiuerliiaie inediotum:l'cd a Dco non poieft proccdere mu . ,„._.. tnlium i.. mundo.nt c propi" diut tfas virii.it s. nec proptet marenaKdf «if>«"rcpropierinaiunit..i.idiuerfa:ergoraiioneinedioiuin,vidictum eft. Poft.iua.n acctpn .nj.orem.accipii minoiem, 8i concludn conclulioneni, d. ditf-n» t»oni..rs ifl_- diuilionti ru.iiwlfxinprimo principio, po.tquam in fohiUn.ij fu.'. null j cll diuc tliias.iitc combiniuo.ntc plutaliiai vi de clatabi. luflii(c.|ucnilhui, ncc variaiio maienetum , nec diueilitas Infttumeiiiotuin. ktn-i.ie. trp >.<r hcc pluraliiat niundi ptocedii a Deo cx mcdiaHiibus, id eli, pet «r.M i uKe.n oiu. vidi.i.n.i fult . liiex hoc appatci foluuo quxfiio. m con.i.i philoiophoi.Ei hacc eft foluua Auucu, iu Mcia, fua maximc in 9, Vpwdo quano.d; allbl fjtpc, ' '
Dilputatio Metapfo. A V E R O E S.
p "x c?vn'a A !t Auer; Summa huius fermonis eft H"0 J Primum,mm 1,6 proucnit _/"\ rit fimplcx, & vnum.non proucmt ab co, uih vnum. fcj j? abeo, niii "^ucrrihcaciiraAioagentis,& multiplicacur,.n:tcx parteniar
vnum. rierum,& non funt maten.e cum co :autex parce inltrumeini,^ bct^ami uus e^ inflrumencum cum co:Si nonremaner, nili quod liccx partem"0 icx. dii,cum cmanatabtoprirnumvnum,&cxhocvnovnum, &iUre*
Aiierro.modo.primo rcpetit argumenturo Alga.itcrum.f?cutfa>pece>nf in aliis.Deinde repctufecuinfo foluii micoi eorum.&d.dicunui nos nuod? tcntia horum verborum cft.poftqu.im primus cfl limplex,& vnus, non j £2 ab eoproceJete nifi Viium, & hoc fuit atgtimcntuin ( ScJ a.^tioncs . ) R~!^* !um,d.fcd artioiies.i.cffcrtits ageniis diirerunl .idinuio-m, mt cx if"" njs:i3C nulla cft maietia cum Dco, vultdiccre.medianic qua cauf;>r:aUI ue inftrumenti,& nullum cil inftrumenqim cum ipfo Deo.vult dlcetc. tequo3gattotumtnundum:reiuaiici crgo quoJ lii ranonc ipforum mtii0,Jln i fcilicciquodvnuin procc Jit ab eo, fciltcet Dco : & ab i"o, fcilicci ftc-T"' aliuj fcilicci iettiura.& lic fuccc fsiuc fii pluuliias niundi. (SeJ tpfc, j|ld°°,, foluiioncm iieruai fub formaclanori.d.feJ ipfc rcfpouJei cis hoc. quoditon c! in mundo.nilT vna rcs coinpofiiaex panibus.vult dicerc.qtiod mSdus i effecius lainum vniuoccotJiiuius , qui compofiius eft ex plutibus otJi,,,.,,, iiiimo.quod Cnt omnii cmu vnitaie,& oidinc fup. ulucr.quod quvlil^, ab altero vno fumrao,& illuJ lii caufa altcuiusaltcriusin co fubflann: pcr fe.donec perucniat ad vliimum c.iufaiui& declirai hoc pct limilc. J 6cm eliam afcendcndo,quis peruenii ad ptimain caufam:eft crg» folutio, q„oJ £ bctnegari tninor pro fccundt pJttc, fcilicel uiuiijus eff mulia diuerf». iam ' efl vnus vnitaieordinis.eoquia fccuudum proucnu a primo,& irttiuiu j re ^ do,& Iicdonecperuenimus aj vkimum caufaium.(Et non cll fic. iContrakaS arguit Auct.volens prob.irc.quod nequcopotici quoJ illa.qujt fimtvnum V orJinJti.fint fic.quod ptimiim lii effeciusfccuiidi, & licdc alijs, &j. & nTl cfi lic.quod cotpus apud ccs cotupoiillur cx rruieria, & forma,& ex compJ(,j. naiione earum.id cft compoiiilonc illaiuiu lii vna rcs: hoino cnim cotnportj' tur ex corpore,& aninia.oc elTc vnius caiuni non proccdu ab alia, vuli J\cut in caufa ageniis.ficut vult Alga. ininio id compactum, id cil copofitum caufa turabaliacaufa, vuli dicctc .ih ageiue , qtu cxiraxu fomuni dc poientn jd acia in genctc caufie cfhVicutis. bcctmdo atguii lic.linnliirrorbisapudeoit» eoipus animaiu,& no aducmi eius aiinna 111 corporc.vuli ditcie uuqui 3S.-S1 nec corpus m illa amma,vuli Jit cre tanquaru agens.immo amho pro^^^H aliqua exirinfccacauf.t: qiulncr auieni inuciiia luiii ifia coin|>oiita, vuli Jftc. tegencrahilia.q.J.non nili ab agciue: non cnim eu.iJet qiun proccdai a h vna caufa,& tamen illiuscomunxiione funi plurcs nJiiiix. Et tcmourbii eampne. faia propolilio.f Aut dc cauCiO luducu aliud membruin.quod polefl 111 lunone huius.d.aul decaufi compoliia,vuli diccic:aiti Hta comporita piocedt% dc caufa compoliia.ianquS aba£cnic:conita atguit,d,& adhuc tcmanci qu», ftiofupct iplam caufara.quoiiiam oninc compohiuiu ptocedu abalio, erp0 ii, huc in ca clf locus quatliiciiis, an proccdii a caulacompoliia.an a limplici Jo> nec pcrucniai ad copoliiuni,& limplcx.id eli aui fitnplcx agcns, quij pritici, pnun cfl <implcx.& aJ compofiiusn.vull diccrcqd tc niaiichii qufflio, jn pta. cedn vfq; ad duo ptincipia.quoru vnum cfl liniplcx,& rcliquum comj^^^H hecmodocfl imaginanduiii.iiili cum obiecticnc,id cil cV illj tcfpofio ciTet r» n,mU cffci obuiaiio cSita lliaui.quj; c(i,quod oinnc compoliium <u fafttujiii
Terti*. 9 j
„m praufnll ti flmpletf.innihiliiur ptf Jiira pi#poriiio,fcil(ce».c|tiod ab non proccdii nifi vnnm.flc hic vulr dicftr.quf dffra funl ent rrfponfiodl*
V"°Alci.« lic apparetquiliierredirgunur Alga.ex propofitionibuscoiicefsif . §jji noj dicimus.)Auer. incipit aliqualiier feminarefolurionem,&.d.S£
■ 'jicimus quod aec btne procederer, id eil hic proceffiis fequeretur philofo.
"f tjofiio. quoJ P"'"um igens fii fimile Qinplici agcnii nobis pif fentl . vull
pllOS.p » „..„.1 r |7, ...rnt mfiTtilr «.viftri hir hrc frni nahic Ti.lr hi-.i
"f ir i;clnapcniiahic:fedquidiuidliens ad ens feparaium, 8i ens materiale / f >mIc ficui facil At ifto. non cuad:t,quin concedai qnod prjpcipia .ad que en» ("SEi.Ve exiendii: vuli dicerc.principia matciialia generabilia 6c corrupiibl (OnliBnc " . ._ (_ r1 i~t . ■ j " o . r_» .
■ fc CXtCltllu: VUII uiucic.Fyilllcipia iiimii i ■« u *■ j.i iil i i.viiu^.iiui
i uoiiio fup. quod principia fcnfibilium enlium raalctia & fofma , tc ditSa i a 'ilni inuicem. vuli dicerc, pofiio quod iftis fii actio lini inaictii 3c fot> ' uam ab agcnic.non cuadcnt , donec ad corpus cotleite perueniant, iC toi* """i^iiidJ teducitur ad cotpus carleftc,& non cuadunt It quod fntelligibilcs fut> H ic aJ primum prlncipium.fcilicet non reducentut.oftidunt enim quod prin^ • " n vtili diccrc.primuni fini modo formc, Sc flnis,& agcntis. &C omnia IRa B aicfiuni ln ipforunt libris: vnde fuinpta difra propofitione communione, JJESobia cos non fci]uuniur.vulldiceie illos.qui ponunl cns diuldi infcnfibl il fcp:iratuin:& ifta opinio eft argumentabilis , idcftprobabilisflncdubio. c,6| is voluii inielligcre primam folutionem ad dictim argtimctationcm. Scd K ti »S(<Wt nicilfftu huius debes fcire.vi Aucr.planc Jicit in.i i.Meri.eom.3fJ.&,t3. les habfl dd P'° ,. fornic habeni duplex efle.f. vnum in primo motore, aliud in materia, plex efle. % hocde rcbus matcrialibus : & idco Deus non eft agens fiinplex, fed multi- Lteet Deul i •nuoniaru. licci tpfum in fe fit vnum inefle, & furarae fimplcx in cffc.elt fit firnpleje - iil !om in viriute,& pcrtecttonc:tdco pot mediante corpore ccclcfti,& moto inefle, eft tfl ""ormqu0 cxiraherc omnes formas maicrialcs de poicniia ad actum , & fic multa In vit '■'"cshicieducuniuradcorpuscarlelle.cuius primusmototeftagentprlmum, lule & pef» j?l rma piima.dc flnisprirous.& fic apparct qfio Deus eft agens non eo modo fectione.
oce cum iftis hic. Biper hoc apparct foluiio ad formam arguiueini:negan> Liccl Deui T"cii cmm mi«o' Pf0 P,inu pirte.f.dicente.red Deus eft vnus, 3c fimplex:ap- fit vnfi Intel i rntm qualitet efl raulium. Secundo debcs fcire, vi Aucr.d. l i.M eia.com. ligibile litn» ".' i uod Dciii efi vnum Gmul intelligibile fimplex , aliamen caufaimulntudi. plex, caufal ■m in ali|ifublianii|sfepataiis, fccundum quod illf intclligumdiuerfa de pti- |R multitudl n o & Cc a primo pofluni proucnire mulrf intelligCniif ordine quodam per di. nf tn fubfta C ucrfj«r.iti^"",quas habentillf fublHntif deipfo. & fic apparct illud, quod ti)s fcpaii» Aiir'-l"cJlc"'0^n,c''u,;,Ppl,e'>'''^ni't''im'"2'^ Declararquomodoexifta lili «loptiiiiionemulif opiniones vcnefunt,& hoc, vl oftcndat difficultatem afguncnii 'li"n,& dicu:& hfc piopofirio prfdicia,i.quod ab vnoianmra vnum pro <cdU,coiM.'rira tft ab anilquis philofophis.imnto fcnioribus Arifto . qn fucrunl conaii inucftigaie de primo principio mundi dulr.i iccquauis putafleut demoni fliauue probauilTc:et accipiiprepofitiones,qutbus fundaniur dicra anriquorS.d» f.:|Uod lotus mundus habct vnum principium. fccunda cfl.quodabtllo Vno ina vnum proccdii:& idco concefsis hls diiabus r.adicibus coacri fucruiirinueftigi' ir rnde pruccJai pluralirasraundi. Dcindc narrat primam opinionem,& 4u tu',o. c>ria;a vcro cft quf dam aniiqua opmio.fcilicct.quoJ primum principiunt traiduo.f.bonum & walum: vuh dicere.quorum vnum eftprincipium bouorS, iluium maIoruui:& poteiiua fyllogifmi coriun eft.impofsibitc cft conirartare iaa ad vnum principiuin: entia bona 8c eitlia mala funt coniraria:ergo non pof bmrcduci iJ vnumprincipium: quapropterconaii funi ponereduoprincipia Mbigiuir fuiiopinioantiquorum. Bi dcbes fcire , rp Auer.it. Meta.com.fi. irauuii hanc opinionctn.quf adhuc habuii argumenium cx fcicnita Dci.quodl di.-im forie in quf flionc de elus (ciculia.(Bt quanJo anitqui.) Marrai fccundam •yinwiif nijquj pauii vuuin pilncipem; Si poicotu fyUogtfmi cotum ctt, ficitf
tH ordo cxerclriis 1<J mum rrAoretn piimum , u.n JVhet rlTe or<Io munrJi . fti ». oido cxctcuus clt prr attr:hulioncm a J vnum r rgo ttn e.l tn muJo.D,c|,„ £ &qn aiuiquifpeculatifmiteniu . & inueiiriunt quodomnta rrga vnum flnea: tendunt fclliceict. otdoentis 111 munjo limilueft : orJttii cxerciius ex panelp. lius reftoris : 3C hrc fuit roaior. &tiirrtlconcluRonein , & Uco opt„n„ rUti(» opcnet munJum ciTe tnoJo prfdleto , vultdicera per ordiitcin ad Vllu„, pr|1](J pem & addti , q» opinati fu.i: multos erroret fequeniesex dirtis udicibui. (g, qunrdo 1,1 flne.)Po.i.i rerpo iI,oneseoritm.& d'C.t pfimoict quanJo i„ fin, J£ I1b.11.1m fuM ris cp piimii.n prtncDiii.n Jebct cllr vnum, & aJ.ic.iu cis ptrj|ft| dubm fctltcet quomo Jo r It polsibile ah eo proiienirc t 01 entia conati f,„ rff, ^ dac.irefoliit!oiies:&refpoit.!rriiiit .nJhoctripliciter.(Quto.im eorum.) Irtducft primamfolutioiiem,3<dicit,i|iiiJamei'riini Jiciiiu, ippbiMliias.vuli Jicert cn. rinminmunJoproceJita n..i.eria. Hi iih fu:u fequaccs Pythagore . i.Quidai, vero.) P01111 fccunJam rotitioiiem.d.quiJain veto Jtcunt ,r pluralnai pro> ceduamuliiiudiiieinftrunieiitoiiim.(Quidain vero.) AJJucirtcrtiam iblutio, tiem.J.iiiiiJamquoqueatiidiciint. n»plutali(asproCcditamedianiib„tiVU|ttlli cetepetiiitermediaordinnia, vt d .luui elt fupra. & primus hoc, td cil terti,„ foluitonein optnaiu» fuii Plato:& non ett di.bi.im , <«iod hcc opimo linedubia iil ptopuu|uior veiiiaiicxtcrisalqs- (Bt qttu tn alijs.) OllrnJii hocefTe tia.J, & qmainaliji Juabustelponlionib-s trinanct quxltio, viJelicri vtrum.vnd» I piocedatpluralitatatniteiia, liuc ab tnltrumrnto:oc libtira 11011 eft coriupa, vuli dicere quod in alijs primii duohus eft dubium , vnde proccdai pliitaluai niateriefum.&inflriimeiiiorutii: & lic qitellio aJhuc Inbci locuin. (Vndequt, cunque.) Vultdiccre fuam inieiuio.ie.n 111 i!lo:.V pcimo datcauram fuximnv tionis.d. vnde quicunqiic concedit duSam propoliiioiiem, oportebu de ptcdict» cluhioadmirati ptopier eius difficultatciu: tdco iiotandum clt quod td , quodho. dieopiiiaiut.ideitctediturimporsihilcabexccllciiiihusplulolophoruiii.KMutB cotittariuin clus eft, fciltcct quoJ ab vno primo procedunt priiuip_.liierom,.u eiitlamuiabilia:rccc,qiiomoJocontr.ntiiimcrt . Jtrti cnim plulafophi vottAt tunt vi vifum eft quod ah vno tton pr0uciii.1t cntia omnin. Aiieiro.auieia vult totumcontratliim, vntictum cft 111 pttic , & melius Jicetm. (SeJ 1.1. quoda,. euit.) KeiponJeiargumeiiio Alga. & Jcclarat quomoJo rcs fiini oidinat{) S.fed id.quod arguii Alga.fupra peripatheticos, non fequiiureos, fcilicetqutnl, C pluralitnsproueuirci ex pntic mcJioium.non fcqurrci.tr cx hoc, 11111 plutal». tasfiniplicilcrcorum, qiuriim quxlihct componiiut cx pluraltute : fed hoccfi occulium, ldcodchcs fcirr q> Aitetro.voluti diccre cp , I, trsrifen: diiterfxper etJincm 111 caufanJo, vi diaum cit .ih litis , t.uic reseiicnt iimpliciicrdiurrf*. eigoibinonrli vniim ptniuiiii li..ipl.cu,-r , sJrittod ciun rcducaniut , 61 epii: f caufa tllius mtiliiiuJitiis : & lic tt t 11011 cft vniias . lcJ phir.iluas finipliciieri», lum qiinniin quxllbci habct compofiiionctii qu iiul.nii pro qti.niio rubciillud, quoiiuclligiipriniJiti,& id <|uo Imelligii fe.vt Jicn Am. propicrquod vnltbi. bete quoJ Jcbct clTe vnuin piimuin.quoj lit cniil i omiilinn ahoiiim tn lllo jje. ncie.vt Ji;iumeft.to.Meta.coniincn.7. (Philofophi naiuii.) Ponu yeiiiaicn d.philofophi nanq: opinnii liint q> hic.f.ln i.iunjo , cH plui.'l..ai tiiis duolius mo.l s, fcilicet plutaluas flmplicunu rcrum , viJcltcet ciuia limpltcta immnie. t ialt.i qux hnbent rlie a Jiiiiiicem.doncc aj vnnui afcendunl caulam, vultdtcc. re piiinadc caiuincencre.viili Jicerc,qu:e lit m pencrc cnruin.cl: tllacftptimi illiuss>enetts,6c caufa on.iuum e.nuiiticV aJ.lu.qiioJ pl.italiiusorhium.quretil futit iubftaiuif uiiiiiairiinles , pioceJit :i pluial t.ite hotu.u pimcipiotum . Sed dcbes.fcte ,«|iioJille cnuic nonlmit iihiicchi caufx, nili captcndo caiifampfa illa.que diciiiitcjufa",liiiequ.i non: p:ima ciiuii lul.i cit cnuia reliquotum , ied 11011 fecundx niii medianie ptima.non quod ex fccunJa cV pinua «at vniciuU lotalisciuia.is icriiam, ied fol.n prm.a «.onciitreiue ic^inJa tanquamcaufaBiie uuano.uvnJe ibiJcinellinagisotJjctfe.iuiimq .acaularum, vt.n.Mcia.co. 44.(Pluraluas tcium.) Ponit fcciiiiJuin uicmbrum Jicens, ijuoJ plutaluas rrrt iiirtiioiu ptuccilu a BiiictuJc3i fottna, & corponbus caclcUibus. Dcbcslcltc,
Trrrfa. »4
. .„» * fcrinfi noe reperl oplnlonrm fatfi eonuenlenfe rt * rtli hnltn phtlc» Molt» • iIVm |J.e-i"iprinnonini'jm viriuteeius.Sc fecunJum fe:quoiiiim 1 ' r,'Drimall*plici.rrperFec>i,,fc vultquod ifta ca..rat prima imm.d.aiate t,c1 » ,uoimeili.'ibil«ciufttinicllig?«.Dfindefecundi«ur« lertiJ lanq.iS * 0 'n S, mi. SC nrimi ewftl lerriam vt c5 vniuerfilis: vnde, lico: a fole rinqui Corium pto ',P / ;., .uWili.A patretanquScanfaproxiraiprouenilhomo.itaa D;otan uemt adeo *c . riuliv vuerfili.&fecundilntelligentialin.iuaciufl proxima proce- ,an(p a catl ""'"^i, Btac.IeMuartamediamefecunda.&primaeomodo. Et lic dicctent, f, vn,uetfa. """Vl hispro icnit tanquam a caufa vninerfali a Deo , In cu.us v.riuteomnil ij , & a mo- 1 ■f,,itu ■ ft Tnoioretannuamaeaufaproximaiotnmiliierhocinrebusge. tocc lanqtt» <on"i i r,.n'naoniam omma proueniunt a Deo.velui a caufa vnlunfalifsima.ei a caufapto/ n"a l;,nir'nc,il->r.busvelutaproximii.:5dflcapp3retquallieromnlaproccdnl x.ma. 5! ., c.&hfcpofiiioeicfilitin elligib.lis.oc pulchta. . . - M «
•"c o-ciic * irtavidcturcireqJfltio. quoniam non efTei d.fttrent.a iniet SeMda qO.
• ,f«. Aurrrois M Auicen.in pro.l lftioneintell.ge.Hiarum a primo:cti.ui "p:mt,lu.n m.in.rprobarc Auer.«t. Mfta.com.44. Secunda diib.ratur ft. qui* tJ" ,tn non lntclligerei nifi fccundj & non primam: qm.fi aJecunda .:a,:fa» ?2 1 a rS iuam a cS prox-ma. ergo rednus nd iMS eril Gb. completa pr rfrA.o, n"u ,im ly V fic nulla intettigit primt contta Auer. t t. Meta.com. tc.v : ■>. 1 W » ib'dc . Ht, cam eonfideraui in Jicta Auet. viJetur mihi quod uta nunc & „,, „s iilco ieneiidoqiiodfccilndacl>ciufaiertif , non mod», ficut cain, fi^' non.immo fieiil oa.ifa proxima. Diceuduin ad hxc.ad P""^11.™^'
fctciui' fl no" I «aufa't n» f" <
Part 16
" 1,1 ,c(Te r.i Ide, ideo indigei fecunda non tancg adiuuante ipfaro in caufan. 2 «h noiuii m maiul, fed tanquam limitante eius caurationt vnuicrfalcm, 8C i.t r.inia." 'J hoc particulate. &. vilei tdeo non eft fimile . Ad recundam P ,/nalero dictndum.quod bf nf illud liabct d.cere Auic.qul pofult fecui.dam CUwicniira proptla virtutc.ideo habei ponere quod terna cft heata pc.Fecij. fjScundo ad ff cundS.quia illa frcunda eft fola caufa tertie. Sed Auer.qul ponn SbI eitf ciufam ptimam.quf cft Deus. quf plus Infl.iit fecundum Auctote de muIii ideohabciponerequodiertiaptimoteditadeaufam pr.mam, tamjuaad L,.io,'cm «ufam.ci recundo ad proximam caufam lanquam ad cai.ram imper. f"; — :_ •.. ,:■,... o niini rinfa.uue aeit vinuir propr.a.
IOCO l/l"! 1 *w'r - ' a
1« ad dcclaianonem.qualiter otbejcaurantut ab intclligeni.jj : Si videtut mihl emcJ pjicmii eiul reimomj l?l in primi Hgma fi<:oronia habentia opetaiioiiet, fiMuuhus eflf non poffimt , de pendcni tanquam a cauft ab illij , qua da.it eil epctii onei ptopnas: red cotpora cocleftii dcpendent reeundum eotu opeiana. ki qu* funi motusptoptij ii efTennales eijab intelligentt s : etgo imeHigetf Hxluntefrc corpotuin cocIeftiuni:hu.us non langu nifl vim mlnot.s diccns.am. plunothciinournturptincipaliict cx moueniibus hiii.qiix nulliieaius 111 ma JeriaconhHuni.Ri hxccft vittus minorii, de>nde co.icludit: rrgo eotiiro, vult *crte,co:lotum formf.idcft, r.ihftannx ptoceduiit abeirdero iroucntibus.(Bl fatmf inferiorum.)Dcclaiai qualiier ea.quf lui.i hic.ptocedunt a coipotihuscit USUkii . & dicii : dc formx tnie riotum cotponi.n ptoccdiint a cotpontius fu. fcicrrlfitibus.vultdiccicpfridemarRiimeiiium : & quardam ipforura , id eft, «gipoiiuBgcHcwbuiuai piote Juni ab alijs torui», u,uiamiacuab tleuieniii,»6
Difputatio Mctaph.
..Jtiumfornif (Tmplicium tum cruam colnpofiutum. vuli diccre proccdunt i
bemo >b horatne.ridelicct tim forme [Tmplicium tcrurn, vult dicrr* tltmtt,,.
— irtrr fr & nndem compcf„.|
ntbusoucnl.si.idiucrfisirtihus. Isx htsappiret rclimoad irgume nt„m Al., & vidrtut recundifohitiodiitinrta a prima Si fortc polTi.iif uunccm reducj *** niimfunipropiiiqurtvi palet. (Atiamrn farjceut ) Adducit opinionem mo4tt norumfuitemporis.&Jicit.AliJfneiifaricciwrumphilolcp-.i .^l.iiahiu.fc AiiiCfn.concclTeruiiteisaJiierfitiis.iiuoJa^r.sahfcns (i.fr.d cii agcnti «p^| ti idtit agcntigeiitrabili.adcoquodeft ctl:milc:n a-noc.becundoconcrtfe. »unt quotiab vnoagtnteneqiiii praceJere,nil. vnus crtccrus: &, cum piim,,,, fti vnum «mplcx apud omncs hsinmcJ fuit cii difnci.e rc.ipcre.quallttt p|ur, litatproccdirabipfoDeobcneJirto: & ide.i csnati On.t opiian , q, ij n0nB| tnotot diurni inoius.iinmo dicunt, quod eft quidam allus implcx , a quo molot fupremi otbis ptocedii.& ab lllo motote.f. fcc-ndo pircc.ii dicta fupremafpo» ra & motor fccuiide fpherf iciiius ra-ioncm Jic;r ,q n nijnioior coinpolituitl, cxeo qucdintelli«!tdepriinaci.quodeatrcprimuni inodororm; -i lcn ... & finis,& deeo.riuodintelligit dt fclpfo.quoJ cl pnnctpium eihis,& recunJj tnotoris modo efficientis. & hccopinio decbrata rtt a me m tiurrtiouc Jetn,,] leftu diifufe.vbi pofita ruutfimdainenta euit,& tnoduJ illiin, U folunontl qUf. flionum conita Hlara.(Sed nos) Auct.cou.n d.t » illis.J.fcd nos Jicitiini . , hec otJinaiiocft ertot:ageus nanque & ctfcctus lu;.t viium Se tdem in hum,n0 tntellectii.in ixime in feparans iiitelli-.;t-n..s: v.dctut ni.ht quoj lyllogifmiii f?t hypothe.icus: liagcns cJccrftctus lunt vuum,& ldt in tntc l..-.tu ountidn. iii iiitclleciis fepjtatn alltoribus: crgo trt.nt vnum & tdi in .llis . Sed unhi vf, quod Aucr.inio.dat reprchei, Icrc illud.quod u*iX«runr,f.«p ln illis lu coinwn, lio tx duabusrcbui intelltdis.f.ex iiiicllcciu ptmii , ot initllc.iu cius Conn. quod atguit Auer.qfiiimcllefius.& ici iiucllrcta funi vnun. in in.ellec-iuhcnrf. nis crgo tn ill.s a foiiloti . cu.n lini hmplicioics : quod juiciii inicllcctus Bc ,„ Intellecla fint vnuin.declatiui in cxpol.iionc tcx. coin.S.icrni dc antroa.&n, q de iniellectu.& dici hic in rcpiima difputationc n.cliiis:ergo ibt non eft p0«l dj coroiitto.(Bt ilte otdo. ) Sotuit id , in quo vili fuut mm.in:!p!..n.credid»rf, ouod ficut acens naiutale hic cx.ftens non polsit agcre nin vmim.iia & Dcuit modo Aucr.dcclarat qualitcr hoc non ctl fimilc. o.& iHe oido fequiinr Ji?uml Uliier tJ eft probab.luer:agcns.n.viiuMi nodrorum prclcniium.quod abeodcni IJelt ablliquoinivnusttfcctuspioccdit.diciiuragcns cum ptimo agtnte enui
ler abfolutus cffcfius proccdn.vuii diccre t;J ctfccius non prcnnctageniipfui», Diffttentia Dcbes fcire.quod vnius rci ordmabilis aJ riucm vnius , eft nuis vltimus k rn intcr J«ens mus:6c idco agcninatutale tiTi vuu.n m.c.id.i,& elus non e(l cllccius n.l. vnus ratutale, & ab eo viiumtni.vt Cc,procedit:agcns aui.\quod lpl.i.n cli iinis fue acitonii.mm JgfslibctS. ordinaiurad vnum fincm.nec ad plures.fcd ipfe agcnsell iprc rfi.ts: Ideoab co nihilplohibcicucnireplurci elTcfius: ex hocappatet pct^.iiuniillotum.Cttnl , nuinm ditr.-r.-nnam tccciim iiitct ageni mere naturale; & agcns libctuni huiufniuditaiioncs.) Declatai •icf.aum t tuoms , quali concludcndo.d.& huruiinodttationcs.vulidicerc Alphatah i, d: Aiuccn.probant argumcntaliitlA probabiliict:vcl (orie vultdicete.quod ratioucs c.us con.ra illos funt probabl. Ics-arguii.n.pcrlocumani-ioridc inicllcctu agcntc , declataus quod iple cum ruoelfeaunoiidiiierruiiit,&qiiatoniaxin.cinriibll3ntilsrcparaiii:inodo,qu»fl vuli diccrc.quod tationcs eius contra illos funi probibiles.Kt hcc expolmo w Jeu.r nnhi vcra proptet id.quod dicci: 3c declatai quai.ict cft pols.bll.s.qm |in; tuppomt vnum tiuafi falfum.r.qiiod in intcllcctu lit na compol.no ali.]uj: modo boc cft fjtrum,tpoddcditai,d,& iscns uuclleciuuni hui»aiiotum,l.ittunuo
Tertia .
* fc.it
.. .» pfftM IntelieAn pe>fsibii< . * noneft e>enerabilfI * eofrarrfliptlbil'.»m r" recJpfc:« hoc fipnjt.quexi in anima eft qucdam compofitlo ra ilis.q»'3 ori & intellectu pofcibili poftertori: Si fic aiTumptum con.
...Ilectul; r ...a,.,,:.,,,,,.-! A/ incj' m^l.nc l vr ilirlinui ntiod
jnielle/lu V-en I> yj" r, ter|io txpon, gi fortc meliiit : vt dicimut quod jlloielt 1« jone, j,ior!iTnrumprobahllc« , quoniam fiint modo folutf ab
jpfe vel".cl"° , E, a^ensint«lligibillum.&e.*f» foluiio cuiufdjra dubii:qS pof ,v.8t tonct i«.v- (u .(fxifti.qiiod inltllcAus agent & fuus effectus funt vnum.et •"elll'''Sr,'!;uei.spoiretquiscredcrc .quod ibi non fitcompofitio . ideo folo.t m
, confe'!'"- 5 P ', „ee| aeeniintellectus fii vmiscum r.bu» intrlreetli.vt D.fTrten U b» v". ^fnu". one fepl.mi.eo ciuia funtetus effectus:n8 tamen oportct quod mtet intell. * <*" irSfli» fi"< »""« omn.bus modis : quoniam pofsibilis non eft efte. £•'" pofst- »?'n5' ,i, conuia poftibtlitiniellecluseft firopliciterlncotiupiibilu.ficui 8C bUt. « eVis '£'• ,' hahei mentrra procauf-i.ficut nec econtta.licet agrnt fii plus p t«n». agcns^u' ' fj|hllj vt Jiflum erticrtiodeaniraa.rex.com.to.&bfcexpofi. feftiont IP'« Mr~d( conf0„a ex veibis Aurrroit hic:ncc pofTuin ttbi aliter expo, „0 cft t""" jnotdinationem itaductotis. lum pwpter corruptionem . quse „cie,iurn pioK p|et rei difficiiluteni:et bonutn ert, vi pcifritai plus.(Bt
tccidil^ll^^Reditadfoluendum vltimo atgumentum Algazel.cV dicil: Sc
' . opjnionem , eft licem coiiliftcits: r — i collijjsninr, fup»tii rl """il"^ elTe nifiin colltgatione eirum adinuicem : dicimusquod effc ipfari „3P hibc» eolligMionetn. Hl.fi lileia non eft corrupta , p.ito quod hoc fun- (rl liirer eJt . rjnclpjuin>q„0d omnc compofitum non confiftit , nifi in coltt- 0„ vnum il 1 • ^jjnnjcem^qm.vt dicit ipfe ptimo Phy.com.17. totum non eft |ittonc F"" fimu\ f„mpiis,ideo cfle ipfatum eft cfle in colltganone: idco vl. jliud * P1"' tfcnTani a toto efTe f quiuocc pancm. vi dicii phtlorophus 111 mnl dtmuspa»'" u (cicntif & Metaphy.hocfuppofiioarguit.clc ryllogirmusdem IolW nllu.' f omne daiu colligatfonem aliquibus, vel a icui, dat efie tlli, vel bet contpo"' Dtul aJt couifiationem oibus entibut: ideo, vtrupia:8C |U,s tinqu"* *S [cm diccnt ai fi fic:etg0 dant calligatlonem t& dant efle.(Et , !ro poni t v .0niejium) dedarai qiio primut fii vnus, & clomnium:6t pii. quiaquoJi.Dt ^ ( i|0>J1|bcl coiijgamm.idcft.compoGiiJ vnilui.ideft.eft vnu e>e ,oodicii,cv q» . . vnde fecimd0 de Aium» com.7. declatat Auenoei aliqua te,a q."
vmt atc Jata in quolibet cnte eflr tltius entis.donec ad ptiii..iin perueniae 1 litVrn DcmJepoiii cxemplum.d.ficutcalotcuiurcunq; calidarum rerum a r,1macali>'orroceJii,r.ab iqne:vultdicete,(icomniaentia ptoccdimi3ptnno. h foiuit.iiioJdimdi.bium.qmpofleiquis dicetc.qfio eft poftibile quod vnura &'aiifa vmtiiisiniereirefnielligibile.Gcw eft eflc intclligentiaium.cV efle fen Sdf licut eft elle conupiibile:ifte enim diffet unt:etgo,iion pofluni effc collis; » tc aJeoquod ex «ispioneiuat vnum. Ucfpondit,d.& hoc modo conccdii Attf. \ft (en6hi'r & iniel!igibtle,5cdicn:quodmunduteft vnus , &: vult Jicetefaftusexcis iicJtucflis.S: ab vnoptocedit:& quod vnumellcaiifa vnitatiiquo. dinnioJo.oV: cJul'aprffeiitanlioiIiomodo:concl.idit modo foluuor.eni totalcm d.pittt et^ o ex hu prfmiftit fp hoc eft vnum ens , ex qu 0 vna fimplex virtu» hStiitut, a qua omnia entia elie babcm : & patet cp mulia runtenlia proceden- 111 jb lllo vno.inquantum illud vnum fequiuir plutaliiaidencceftiiite: & ifl» «fll.Juito vliiiua Aiici.iii roluiioiiibuspi£dic>iiad illud itgumentura.
Sl p «tc ivmt loci quaefttonit. Etprimo.qutd fii jfta ritiut , pei reitiHO. tfum cotia Itgamut & funt vnum, vrrum Ci cffvctus Ucirtoucntcni In omnibu*
Opinlo. ■utufdain,
Difputatio Metaph.
teritti »ot crO alltll.tul robtiantfa, aut quid . Secunda diffieulrat eft . q„h no, .
vider.ir foluitoad propofiium : quoni.im . non apparct adhuc uucmodo Den, vnus pofsiicaufaietot du.crta en.ia: quom.im, dc u prcducai -IUm vtriutcn. pcr quam rfl caufa 101 diucrforum ciirium.adhuc quxterem quomodo virtu» )£' lacli caufaillorura. Pio tntelleciii i.;itiit omnium , dica.n prim» opint0l| vnam quam vidi inquodjm lihro dc f..bftjniu oth.i qtiiexpontt Auetto.S roodonon Inbeotpfum : anamcn , VI piito.dtrtiim cll ibtdcm. quoj Dru, ,a vm.m liroplex, J quo ptoducnui vna qu.ilitai fpiruuilu . qu* tccipitut tn 0_ '
* : . . „_ r. ~ n.p ..n^in ,r ■ • , i r,:: i: ■,. t,,-,..-
, Qijatlo.
Opinio pn pni.
» i > 1 ■■-» "> onu
.pcrquain lipantnr omuia cniia llgatl nc maioif •r;us in .inim.il.: cV mrdianic ilia , Dcus clt caufi fo.& prohoc facit Aucrro.i.C<xli.coiiimcn.ri.vtj
nihusem busexira Deum quam lit pcr villos . Si lacerii
omntun.qiif fimtin vnlucTW.— . -- — ■
dicn l; loius otbis cft quafi vnum jnimal : fediicneii qu.ili v™n.j«ii,„lllp> tummuliisligamcnt.s, ficutanimal difstmiliuiii parnu.n : vult diccie.cc-n.po. Cium cx pattibus cthcrogeneis , fed eft l.gatum prima po.cni.a fp.ti.uali j,ut fj l.i fuo toto : hoc igliur vnum corpus per vnam poirnnaiu Ipiriiualcoa , cnrj; eft in co debei haberc mag.utudine.n tetm.iut ini.cV rcliqua. po.l, ibideniqt.i. bufdim intcrpolins . dicu . Ei fnmlttcr ii.tell.gendum ni q.,od vlnmusotW, moueialiosorbes fcilicci ITciit dicui.rquod tn nol.il.bus mouet.oium. Veibj cratii cor n.ouctreliqiium coiporis : qi.on.ani ..la prima poicniu Ip.tiiuJl,, fion diiildliui in aliis otbibi.s . nilUmudiuiJi.iir tn lllo orhe , qiieinjdmoduin * potentia moiicnt aninul non Jiukluur m alqs inrmbii-.n.ii quia prln.o diuuli. lutin corde,& reliq.ia ibidem Irgr . Ex quibus apparct pUue , quon, difpofitioniiindirftiii vniiaic propt.r .llam potentum qux cfl pnniaqojii, tas Jiifuratn omnibiiscntibiis: cV Jppaicc . qi.omo.lo , fecundum tftos, vnam fic CJufamuliiludiiiis: vude , lic.n agcns .i.jieiulr cft caufj vnit jiis , £ effe aliis mediaiiieforma;iiaLVnscllcauficlie & v..iiamround. mcdianteilUvk ti.te fpiriiuali Jiffufa in omnibus en.ibus. bcd.ticci h{c op.nio lit muliuro co.,. fona vetbis Auetto. hic, & ibi. aiiamen non vidciui .n.hi confotia nec pur. fun. eam intelligere. ideo arguocont. a tllam . prtrno , quonumyel ifla vmm, ouat eft uiialitas.eft vna iiumeto, vcl muliiplicatJ fccunJnm multituJiuen. cn. I.uin.r. pr.muin , crgo adhuc quCftlo non cli foluta , fcilicei quomodo , exqi» ifta cft vn.1 pofTerefic caufa tot cntium diuetfoiun. : quonnit. ab vno caiiiura vnun. prouenic . Si veio Jicam ipfam cflc mulium fecunJum enua , adhuc efl locus cnicH.onis : quonum ifta cft unmcdiaie a Dco , ergo ab vno prouenium rnulia. & fic ratio adhuc ftat . Secundo , pct iltos ifta quJl.i.ts fpii^iujliseft itccident. ctgo mundus elt vnus pcr accidens. oc f.c Auetto . fomiuaiTct >ti ,11, commen.7t i.Ccch.vbid.xit ip animal ligatum diuinum rlt n.agis ai.n.ial.qitj a.iimal licaium gcneiab.le:vlde eum ibidrinnnodo hoc non rlle. itjiquoiium F animjl cli vnum per foimam.vi fecundode A i.ima.com.r.dixii ipfe. Tenio, vel ifia qualnas fpirnualis cll {icrna.vcl gcnciabilu: li genc.ab.Us . ctgo vnii.is & U.'aiio mundi cll pct aliquod geucrabile:&; lic non lcii.pcr.Gstterna i tl eiiinfubiecio vel feparata a fubiecio. Et liiu lubiccto.ctgo .pfaeli vnurupec fubie.lum & nonecontra: Si, u" cxira fubiccium , cogua ii.co..uen.eiiiucon. na hoc Quatto.ifia qualiuscft ininoiis pctfeciionis quam cllc Dci : ergo, U iftafufh^iihSarceniia.cflcDcicriiplusfufricici.slii.cifia ,& l.c ifta luper. fimt. i- t maxtme vidctur milii exiraneum.quomodo Dcusproduxitifluda^cl. dcns vi vt.itei eniia : Sc iu conlidera mulia alia conira lioc . harc iguur opimo, vi mihi vidctur.non fuit nil." ad vciba Auciio. non ad iniciiiioneui cms: & tc. • teeft putuserror . Aliier ig.iut dicendum . cu.n proictiauonc dicendi altn mihi aliiet prouenit lotusd.ccndi.quod Auetto.in folu.ionc piarlcniisdubii, ttes foluiioncs Inuebat.atiaincn funtdua: taiitiiiii inuictin 11011 tcductotles; ciuarum pitma futl , quod illa ptopofi.io non debct iniclligi de agentc xquln* cedifiocumngenie naiurali: quia , vt dtxi , alttet cit 111 agcnic nJiutall.all. lcrtna>;ciitepiiinofepatJio:coquia agens naiutale atu propici vnum un.
lumfiiiem bc idcocius aciio non tli im. vi.umcV; lin.plcx : agens auicmprt.
OJum,cuBi»Pn agai propiti Jiiicm, lcd iptc litcauu acuon.s, tdco nitiil pil»
Tcrtia . 9*
. „„te mnltipropterfe 81 bonitatet tiati «T hoc Mt dlelnm fupri. SfclHr* a*,'lulloeftmodovlrinia: & . quia eft d.fi?c,!.i . prtmo Jcclato qu-d Sf c,inJi » virnitem illam fptri-ualem diffiifirn ln ommbiu rcbus.fe
i»"tC'"i,Vibo ad propofirura folutionem. Quamnm adpriimi'". d cenJum Ad prfmJm a*i0 IpP,.,, mtera fpirtualrm inirlligendum eft elTc Dei . quod efTeell vniiin qujtBioac. Cr""1 P'r , numero . ficui 8c ipfe Deus cft vnus numero fimpl>ctfcr: mo.lo ifiud 5"pl'_/ ' titur in reliqu.i entia cauratl a primo, p-oquanto illanon finil mfi t||eil,!tlin , jj-mvnum effe numero . qvod rft primum priiicipium cmninw , r3" dPihocdiciM»- Metaphyfico .commemo ix. ct.l.Me-aphyficcKCom- !»i"i,<: nde oportet imaginariquod, ficut vnujeflcalor percfTeni am . qui efi trre"'^ ", rxenipli. aquoproucniunt omiiia , que funtcalida patncpande il,
' i« CrJl,J C r r, ff _ OT , M,KH.n„,n,iinlnmnil,l,N3IUnf,
tif**A «'iti vnum cft cfTe per efTentiam, » quo proucmum omma entia parit. j.d »"«"?:." j ,ffe vnum fimpliciter . Bx his fe.iu»"r quod , Gcut forma rft effc £° * ciP3"' ,- . propter qucd coinpoGium eft rnumlimpliciier.ua enna vniurrG cornP0'1" ' ' uim per ,iTe,quod habct participatum a pnmo.Modo., er hoc .ip, omniJl""' fCl|ic,t cum quxriturquid liihcc virtus fpiiiiualis.non eft qual> pircl pi'n '" , • fc j tft tffe omnium rerum dirrufum per fpecies & naturas re, «"•"'r ld miienam.huic quldem clarius.huic vrroobfcuriusp-rticipaium. r»10 v ,UI 1 J rec,indum , dicen Jum rp quia iniiiidus eft per id efft vnnm fimplt. Qganrom» vl„uerfa colliganiur in enie.quod eft vnumper efrciuiain in Ad f-cu-t • B ctW"]'" njhrrvniMtcm & colligationem, cuius vniiatis & ligationts D<us t^rVac appatet qualiter Deus eft caufa omnium , licet fit vnus limplex c*ciufl:* orml,nqueftionisdicendum , cp illa maior.ab vno non prouenit fummc- eullludfimpiiciter:fcdDe-sin efTc cft vnus.ergoabconon , _,f. vnum ^" ... n j;-i,.r. i ._...„i.„ ..„.. -n. „„„c -mwrri hoc oualitcr V*S...
ptumeili l;(11_onlnj- . & ficutmembraanimalis ligantut aniuia, fic inuiu iiilli) «llc ji Dtj quodomnia participam:& tu pcrlifte. dui Ugi'UI c" jn pr jncipio appatet folutio . Et poflquim fcripfi lftud . oo A " v/^od,,, probabilis miilium ,le illa virlutc. & per confequens de folu. CT"" T „, imcllcclii . Ei pro illius intellcctu oportei accipcre vnum . quod „onii A«it »■ ■ on -,i,njfi pervirtutem diftincram abclTcniia : vel fecunemnc cns ' ^ t_.-jn gcnerabilibus : vel fecundum modum.ficut eft in tedum rcm ^ vim,crr_|ICer tamcii diccndum ell , quod in ommbus agenubut
- PropterunB
_"1 ' ouoJomncsvirtuiesomiiiumentiiimfunt vna virmi numcro propiet hneocsvir-
.'.hni-.n aJQiicmvltimatcordinantur.quieitpariicipatio bonitatis Dei: luies funl ISZe eft t'efponl.0 . qu* eft dna hic . inanifcfta, fcilicet quod Auerro . prr vna v.rtut E*m_7m non imelliRit clfc , fcd lntelligii viriutc. omnium , qujr funt ptop.n. n»mero. JSSiipfi p o qi.ai.to fequiiur «fTc ipfum: Si iila v.i.us CJ.ifaiur a pr.mo.pro Ab vno pof c^n,oo,un;rcn..af,.n,abco.& d.lFunJi.ut m omnibus. ficui d.flum eft. E« Oum plura JJ, ho- poics rclpondcte aJ foimam qur ftionis, cum quatruut. quomoJo mun- prouinue, Jts mulius noieft uroce Jere ab vno ayente. Jicen Jurn cntm quod. ficut coinpo- Cura Bitunle muliuin proccdit ab vno agenie.quia ab eo rccipu formam. mtdlMteo.ujconftiiuiiuriii vniiaie Bi colligatione : iramultitudo mundi poiel» «oceileieaprimo.coquiaomnia entiilneo coll.ganiur proptcr viriutcmiliii»dlff ilam in cis.qua: vir.us efi vna nnmcro faltem.eo quia orJmaiur ad vnS f nrn nuineto : & fic ifle imcllr Aus eft plus confotmis vrtbn Aucrto . illc aounicilplu» coiifonus v<riian:a£ idco m plus pcrlifte.
Dilputatio Mctaph. ALGAZEL 'i
DJUndedixitAlga.dubitansds.Dicimuc& ft^uieurexhoeyt non fitin munuo.nifi vna rescompofin ex Jiucrlis: l«l enti, omniaerunceadem.&quodlibctcorum cntcuufatum vniiqV cuiufo; (uPerioris,& caufa infenoris vfque ad caufauim.quod nonh»; bct caufatum.ficur dcucnit ex parteafccnfus ad caufam , que non h»». bctcaufam . Et tamcn non eft fic . nam corpus anud cos clt cx fornii; • & maccria,&cx collcctioneearum fitquid vnum.nam Immo cft com. pofitus ex corporc , & anima: & non cft cfie vn.us eorum ab al.o : foj; efle eorum finiul eft ab alia caufa . & orb.s fccundum op.n.oncm co. rum eft fic:quoniam eft corpus animatum: & non cft mnouatum cor. pus ab anima.ncc anima a corporc , fed aml-.o proucn.unc a caufa al* abcis. Q uomodo cr«o inuenca funt hcccntia compo(ita>an ah vna caufa>& dcftruetur icrmo corum non emanac ab vno,nifi vnum: aut a caufacompofica? & conuenit inccrrogatio dc .lla caufa , adco» acueniatneccflarioad compofitum , & (.mplcx . nam pr.nc.pium cft i-,mp!cx,& proucnit ab co compofit.o , & non .mag.natur hoc, nificii taau.&7cumfuentcaAus,dcttru.turdiaum corumcj »b vuo ,1<m
prouenic,nifi vnum.
A V E R O E S.
ATt Auer. Hoc fequitur eis.cum pofucrint quod agens pnmum vcficctt aeens fimplex.qucd nobisapparct,falicet vtfintentiaomnialimplicia. Attamcn hoc icqu.turci,quiponitlianc inquifitioncm vnmerlhlcm omnibus cntibus . qui vcro diuiditcns in ensfeparatum.&c.umaterialcfenf.bilc.ipk-quijcmponitprinapi», nd uu* afce-nd.t ens fenfib.le.d.uerfa a pr.nc.pus ad quc afcendiccm inteU.eibile.&ponitquidcm princip.acncium iendbilium matcni, &ioimam: &ponitaliquodcorumagensal.quonini, adcoquoddegcnitadcorpusccclefte : & ponit fubftant.as mte hgibiles afcendere ad pnmum pnncipium, quarum cft pnnc.pmm ad l.n.i itudinerafot mc,& fimilitudinem finis,& fimilitudinem agcnns . S: hoccotum cft declaratum in l.bris corum. Et arTcramus hai.c piopofitioncm com , Etamini munem, & non fequcntur hc dub.tat.ones . & hcc tft opimo Anih» tio buius 9. Attamcn hcc propofitio,diccns qudd ab vno non cmanat, nili vnum, poiJnonis, ft |-ul10 mquaconuencrunt Annqui Philolophorum.cumperw
ipw. omnant,.rcllcfpcculationcmdcn.onftrat.uam,fac.cndoinduaioncm in vmuerfali.in coT pr.mum prmapium cil vm.monmibus, &vnt» neccfic iil vt non emanet ab eo,n.fi vnum.&,cum tuerint apud eosnf <hi* radiccs,pcrquirunt vndc prouenic multiplicutio . & hoc <^dc™* ppftquam cit int onucniens apud eos , opnuo antiquior lfia , & eit $
Tertia. fj
• a prineipia funt duo,vnum quidem ad bonum,& aliud ad malfl, ^ jmpofsibileelt apudcos vrprincipia contranorum lint vmim. & vjifcruntqu6dconcrarietat.es vniuerfitlcs.qu* includunc omnia cd
ria,"umrhanum,& malum:vndcexiitimaueruc q> neceflario prin 1(3 (uncduo.Ec.cum confiderauerinc Anciqui entia, & videruc om- °^ tendcreadvnumfinem,& eftordinatio rcperta m mundo, ficut "'dinaoo rcperca in cxetcicu ex partc prmcipiscxercicusj&ordniatio ' °r rta h> ciuicacibusex parte gubernatorumciuitacuni, crcdidrrunt rePmun^U5necefl*ariqcfthuiufmodi:Sccredidcrunt propter bonute,-» S tum inomni enceffirnalum fic pcraccidcns:vc funt condcmnano- ^ facta* igubcrnaroribiu;probisciuitatum,<}>funtmaJa pofixa pro-t ne* uQnum,nonaucem prima incentione.nani funthiccx bonisali- Ptcr QU1, jmpofsibile eft vt repcriantur,nifi admifceatur cis malum . iS tit ■ incflehc>minis,quod eft campolicum cx anima inccllcctiua, frn^mabeftiali.&dcperminauicfapicnciaapudcos vt rcpcriacur bo
* * m3<inum,li«t admifccaturei malum paruum. quomani cflc bo $ fl u_m3g|,umcumparuomalocftmeliuj,quam priuatio bonima-
n" proptermaliimparuum, Ec.cumpacuic apudeosin fine cppri- Enl • principium necefle eft vt fic vnum, & aducnic h.*c dubicatio de 1,111 refpQ11(lcrunf c' trlDUI refponfionibus . Nam aliqui pucauerunc '""'^pl^atiQproucnitex matcria:& eft fcfta Pythagonca, & focic Pytfugorl. ' eius &ahquiputaueruntq>multiplicatioproueniat cx mulupli- cululnuuc- £tloneinftrumcncqrum:& atiqut putaue.-untq, mulciplicacio pro- '™™"u ucniaccxmediis.Etpnmus.quihocpofuit.tuit Plato.&cftfutficien- ucnii, „„, .ot^s0piniQnibus.quoniam incerrogatio adhuc conucnit duabus tena» aliisrcfponlionibus,&cft vndoptoucnic mulciplicacio matcricrum, *• & multiplicacio inftrumentorum.& quicunqucconccdennt hac prooofitionem,illucl dubium eft commune eis.ck dubicacio dc modo,quo proupnitmultiplicatioabvno.fc-quitur cis,f.ci,qui confiteturg) ab C vnononproucnit,nifi vnum.famofum vcro hocccmpore eft concranumhums,& eftcpvnumprimumemanacab eo emanatione prima omnia encia diuer(a.& fermo dubius in hoc temporc cum honiinibui tioflr* tempeftatis cft in hac propofitione . Id autcni, cum quo duhi tauicAlga.feftj: l'cripatcticorum,npn fcquiturcis:&eft q», l\ multi* • ©licacip prouenirec ex parce nicdiorum,n6J"ec]uiturprofeito ex hoc, nifi mulciplicatio fimplex.& quodjibeceorum elt cpmpoficu cx muldtudine.quoniamPhilofophitenencg.hicfic mulciplicacio vtroque nvodo:mulc!plicacioquidcmrcbusfimplipbus, &func cntia limplicia,qux non lunc, in maceria,& vnumquodquscorum eftcaufa alccno8,& afccndunc oninia ad vnam caufam, quz eft dc gcncrccorum, &ipfae(tpnmain hocgcnerc: &multiplicatia jn corponbus coele- Uibutprouenit ex mukitudinehorum principiRfum: & multiplicatJOjquzeftfubcorponbuscoElcftibusjprouenitcx maccna,6c forma, kcotyoribus calcftibus.&nofequicureisajiquid huius dubitacior DefttiiAiodcfltuA.Auet. N
Difputatib Metaph.
* »^ssssssssspspa* •
emanai :
buscxlettibw^»-"";;-- fi Hcium , quiiunc in macetup^ b«,fiaclV«for«.*««^ runi ^ »r )Clbllls, fiac.formi corporu,, m.i,qus noneft gcncrabi «™ . bus . & compofic.o m ifctt ^ SSpofitorum cx corpor bus 1 mP ^ m ordinatlonc ^ nropCercorporac«lcttU.U^c 1 phuolbphos adhanc op.mo,^ pcrca.Resaucem.quxmoue run t e dt.clraratlo cft fundatafup,, So„ poffu.u dedarari hic.quon ra n« u in inultu artibu^ "1dlccs,8cPropofi«on«mul«s,q« «ma.abusmulas.quarumv"
rorum.vt Awyefa,& Ama . qUod apparct nobis: & vnUrn quod non apparct nobis.c 1 ac^m.&> cumPr.muaPudom. 2gcns non prouen.t ab co.nm ^ ^ nire nmlt.Phc»U0 *
a£s fir vnum G™P^7 « COs vt non ponant pr.mum motorc nem ab eoradeo * rct, tpia c°cf , fi t cns fimplex, ex quo enunamotu diurno JcJ.d.xc unt » Prm ^ Qf &u otb)
Bit motor orb.s wgn^eman m h ^ f6_
gnus.Sc motor orb.s feeud j. <* e0>qUod .ntelhg.c deu. ^fitu.exep,quodi«ten.gK^ radices .„am incclhgem & iofo . Et b'C «ll error k i,V 1 humano, quanco magu in mtclle- «h-ftPr S eftum eft *m m ^{^&umi ArVnan. age, *S^S?^fS ft.bus £eparani.at hoc totunv no.v c i ^ ^ q ^ nQn iciicct» &»• vnu.n.quo
dnoblS«m^ :en5cn.mPr.mum,quod nor.no, pxm «*^P»^H3Scr : Juod vero aPParcc, eft agenslecun
1 s^iarns l.mp.lCltcriiuii^i aftum. &.cum
£Um agcnccp»»-,- - • . ^ quod VCro aPP*.", fc».s» ..««*.
aum,uid.6t agcns fimp euer no ^ &,cum aa.oautcm abfoluca non ^°\c£totum humanoru cft intelkta , hoc orobat Anfto.c» agcns inte.it £c ficemm ^
o, .ntclleftus pafs.b.l.s non cft ge ne UJ j
Lod recpiet om..>a.tcrcfponh" « J admulcem, vc eftcopuW ix„on^Quntcffe,n.r.c"m^
lo matcrix cum forma.fc copu at. i latl0nem. & , cum l.c
fuent,lgiturdanscoPulationemda^i , ^ fequipjr pulatur rc.qua cft vnum. * \ vc fitriiCvnumfcParatume« ao vno,quol «^fc^ fe.tt >.U
ftena pcrfc, & necetkeft vtiltud vm d naturam eoruiti, i
1 1 crcia. #
«ufavni« Mu°^b) lcci,' fcrutatus eftin hoc.fi; proptcrcUlfi- XVnintellVxcrunteummulti.qui vcncru.u poft 'ulattr J x.mus . Et.cumhocf.c fucrit , manifcftum cft o> ruc cft . t luuoemana.virtus vna,qua reper.untur omn.a e««. *»um-!funtmSigiturex vno.quod cft vnum , nc«ne cft « fi &f ,a5riut ipftemanet, vocaeam vt vis.Ethxc cft d.fpofit.od ,tltudo, aut pu v oJ aixjt j b vuo emanat
* fUl W vid h nc crrorem.quaUm eft magnus fapicnt.bu*, & nu '"um&ll£«hocdiaum«>rum,an fitdemonftrwio. vtl nc.C.n ^„Somm,non autem in hbro Au.cenn* , aut ahorum qu» 8*^22^ Dmioa.adco <j. .
AU Alea.rerpondcnsproPhilofophis. Si autemdicet,cum pa- Xaftffucric opinio noftra , aufertur dub.tat.o . nam entia dmidunturinca,quxfuntinVubiefto, Vt luntacc.de.u.a & t « quxnon func.nfubiertor&iftad.u.duuturm ca.qux *,m,?l ftnmaliorum.vtcorporai&inea.qux nonfunt in fubie-
a°' , nmorununtur.ncorporibUS,& ea appeUamus an.mas • & ft tJ,qU 1P "pt -imutur in corpor.bus.fcd in an.mabus & appella- '1,qUI 'S ms abftraftaLntia autcm.qu* funt m fub.cCto, v (U n : innouata,& habent fubicfta innouata, & pcruen.unq gjSSum iuod cft nnouatumaliquomodo,& anc.quum ah- C ^P2S1 circular.s,dcquon6loquimur.Loquimurve. m°tw bu" P»r fe.nl in fuoiefto,& funt tr.a.f.corpora , & func
St S habcnt infiuxum in entibus.vc d.ccmus, v.dencct m S£um P nctpium cmanat ab efle e.us pnma mtel igencu & cft ^«.ftcns oer fc.quod non cft corpus.ncc cft vircus in corporc , & S^to,&fa;Fin«p»um fuum.idautcm appdlau.mus pru»
Dtfunl 1B«
DifputatioMetapri. intellii'e«tiam:& non curamus de appellationc Angeli , aut intfllc & ctus.autcu.ufuisnomin.s. Et fequuncur -ab cfleciustna :, fciliccr " telligentia,& anima orbis fupe».orn,& eft orb.s nonus, & corPusotw bisLeriorit.dcind,- feqmtur ab incell.gentu fccunda mtclhg^ tercia & anima orbis noni, & corput eius. deindc fequitur sb .ntellieetia 'tcrtia intclligetia quarca,& an.ma orb.s Saturn., &corpu,cjlllt & fcquicurabinrenigentia quarta .ntell.genciaqu.nca, & an.maor. bis Iouis & corous ems: & fic vfquequo dcueniat ad hoc.quod fcqu*. turabeamtelligencia.&anima orb.s Luna:,& corpuseius, & intflL lieentia vlcimaiquz appellatur mtelleftus agens.deinde fequ.tur fub orbe I.uns materia.rec.p.ens generationcm, & corrupt.onem ab in. telleauagente.&naturtsoperationum. Vlter.us macer.a; mifccn.
tur proptcr morus orbium,& ftellarum d.ucrfis mmionibus.ex qui_ bu$Pproucniuntnunerx1&plantat,& an.mal.a.6. non eftnecefle n fequatur ex vnaquaquc intell.gent.a .n .nfin.cum : : quoniam ,ft* eLcncia: funt diucrfarum fpcc,erum,& quod elt vni eorum nd , inaliU.Etfequiturex hoc,*intclligenti?poft primum prinapmh, finc dccem,& ovbcs nouem.& fumma ex ,ft,s pr,nc,p,,s exce.fi, po!l nrimum decem & nouem.& prquemt ab hcc, cp fub vnacuuque mtcl Ctkrum pTimarum f.nc tria, .ntellcftus, an.ma orb.s, & corpi,, elL.&impofMb.lccftqu.n.nprinc.pioc,usfittr,n.tas proculdub.o. & non imaginatur mukitudo in intellefto prirno, nifi vno mcMo * eft vt ipfe intelligat pr.ncipmm fuum,& incell.gac feipfum, 6c tpfum in conrVderat.ane fui cft pofsibile in Cffe-quoniam ncccfs.caseflee.us eftabal.o.non exfe.& iftatnafuncdmerfa.&nob.l.uscnbus cau. fatisdebcceiattribuinob.liorh,srebus,&emanacqu,dem ab Cu tell.ecntia ex eoq»inceUigitprincipiumfuum, & emanat an.raaorb.s exeorpintell.g.t icpfum.&emanaccornus orbis.ex eocpeftpof fibilis in cffeex fe. Ec oporcec vt d.camus vnde proueruat ha:c tnnilti incaufato.&tamen principiumeiuseft idetn. Ec d.amnsqucUnon confequicura primo princ.p.o.nif. vnum, & eft fubftantia hu.us uv * telliecncix.qua intell.g.c feipfam.fc feqmtur c, neceflano cx fcirfL non ex parteprinc.p.i, vt intelligat princip.um:& ipfa tamen ,n fed pofs.b.l.sinefle,&nonh3bec polsib.hcacc.n a primo pnncipio _x fcipfa.nos autcm non negamu. repcrir, vnum ab vno.ad quod fequiturcaufatum,nonex parcepnncmii.fcdex rebusneceflanis rd.t, uis & ex co prouenic mulcitudo,» fic in hoc principiiim mulccud.nis.Ec fecundum hunc modum poflunt compofita eflecont.gua l,mplicibus, cum imPofs,bilc fit abfijuc eontaftu.& impofsibile e dTe aliter & eft id,quodatur.ud.aum in eo.& hiccit fctmo mintelligen do opinionem corum , & quietationcm intelleftiu in ea.
Indudi Ala». rtfponfionen. pro ph.lorophis . & didt;.ai, Alga . rcfjKin.
fcaS j|Ce«..quodbo;dub,um UaUVt>uiX rc.nouc^&d.*,! *> l<
Tertia .
„fiut quia fta«imln dubio.M.impugnibft irtud:cV Bonll moriun. qu* h" fufP' a „,0 rhilofophis rcfponJ«c.quu d.cit, qu.a i entu diuiduntrir ad id. ul5 P^f ft„r'°u^ rub.caum.vt corput.i ad quod non Gc fc habtsn vt lubftan. LoJ tft ? ,ncntei-cft creo diuifio ff cni diuidnur in cotporalu.fld fpmnia. * Z" , t^,b liifpln:ualc.d.& hxcpars in duas diuiditur pattei : quarum lu. D«' "J.c Vft quod agit m cotpus tanquam prmcipium moiiii.flc opepI,mi. vul J' hXC dicTtut anilna tam cotporihus gcncrab.ltbus, quaia {aiionum »rpv fccunda vcto. qux non agii in cotpote, fcd in amma , c o ^urnis commu' agenSiVe. agells j„ tbtmam educcndo vtl ereando il- «-"K' K , iiitellcctus rcparatus.(Entia tamcn.) Rcmouei truoddam dubiil. I»m'& h« diuillo non cft nifnciens, quia dimiitii aliquoeh foluii.d. enna taqiio"'-"n , ,? llh ,eftisconfiftunt. trt accidcntta.iimouantur , cV hahent line durarn.q'1* 111 m & perucmunt linc dubio ad nouiim pr.ncipium quoda. bio fub.', n »enerabilc quodammodo.dV contlnuum, id cft, aicrntim ciuodara "•^•'Dlh VrftmotuScitculatisicftergoptima foluiio.o, idco non fccimu» „,odo.« nhi auia jjm rnamfeftum eft illa tcduci ad vnum pt.mum, quocl •""'""'rft.m >EtdculibusOQuaf;innuufccund.im folmtoncm.d.cV dtt*. « 1 m1'" , Inoncuramus.immocurjmusdctadicibm pcr fc cxtftentibus non ,lbus ""»"",",. rubftaniiis, vult diccre.quia diccndo de iftis erii diflum de ac iiiwblcucl0,,OUXl f. fubftamix.Comparai radicesinterfe.cV dicu.quxfcili- » ^«""^^funtiinc dubio ttcs.f.corpus,& ift* Vilior iftis ttibus. vult dic* ctl fcilicet a.uma,& mttlligtniia.cV inielligcnia non i.iniitMde.
'c""m„ ; vnli diccic, noncaufans depcndcnt.an.de coipor.bui d tft , t« pcndtniH"1'» enJen,ia,n actionu non imprcfsion.s, cV cft noblltor iftll corpoi.bi.s " . r & corpo,c. Et dcbes inielligcre <p ipfa in iftil inbus ett trtbus ic »« ' Debcs fcirc o, licut quatuot funi caufac.ila quatuot fiintde- Sieur qw* quiJ tncllus w i fil0 pfrunt e(re auK dcpendentix fcilicel flnls.cV vo- tuor fit cau
Dtndet.li*-1-" ^.on.s^uiacauralitasfinisnoncft cauu efle ageniis, fed ff , i ciiutdepenuc .,cojndcntia imDtcfsionis , uux eft dcpcndcntu agcnm , tuor
13 qua t
P*" „.nJeiit'aaftionis,quiaciuuiiujnnisiio>,ti' v.u.- %..» .6>. , ,( , ...
caiui depenui cpendentia imptefsionis, quxeft dcpendcntia agcniil , tuor dcptn»
jcV.orul »g«" ,'mptj„,j, dandocire veloperari: volutt ctgo cp mtclligciu non dentif.. quoniam??' endeniiam aftjoni,iU £„in0I1 cauu mfi in genetefinls, el n5 ?.«ndtnliam imptefsionis.i.non elTet caufam gencre agentit. (Et tiuUieiutp1 tetiiam tt.Si dicii.fle aiumx, qu* funt medix intei iliai
animx.q«j- inle|i,geni.ani.ai corpus, 6i habcntaliquam dependcnnam ad naiuras icii" £lll£| cotpo,ls> vjdelicct aetioneni.vuli dictrein gtnere flc"r-^mo,cfsionem,vulidiccteingenere agcniis : quoniam aniiiit coeloiurtj lil.um fum finis corporum illotum,& agcniu opetationum illort.m. *? Vnnirei mododiuirioeniii.fle membra cius.(Rurfui corpota.)Vult po vl l\mn, tV ordincm hotum dluerforum,& dicit.rurfus cotpota.fuHtdcct "*'.■ "V noucnl o.bcs.cV dec.n.um eft matetiaupudcnim iftos matcr.a eft cor. . jnMtci ab Auic.li. primo ftif rufflcicnii£:vcl foric.per maietiam intet> ' ■« ornetabilc.cU q.d.cp corpora omiua funt deccm fcilicct nouem or. S8A cotp'1 <8 «nttabTle clt dcc.mum.(Nouumvcio.) Dtclatatdi. otbium.d.noutm vcto orbei, fcilicci funi aninuii.f.funt corpot* n an malibul vndt fccundum tftoi.quilibci orbis cft vnum animai colliga ,im ex amma ii corpote hahcns moium.cV operationcni vnam.(Et habent.) ExDonii ordincm eorum.d. fl< habem ordincin in eiTe hoc modo.vulelicct q, a nr,mo principio qui eft Deus.eV motor txtra vmuetfum influuur.id eft, cau. f,- r primus in'.cllcAus..Je,t.prima imclligeiilia.qui eft per feexifttns, id eft, n»lliinh«itfll,nec pci afs.flculani.necpct infotnuiioncm.clt non ertcorpus, ecc vinus iii corporc.coenorccns feiplum cV fuum ptinctpium, td eft. Deum. rEiFroceJuiiiOExponiiquomodoiftudCJufaitcliqua.d.oc ptocedunt abco Btl ics.l.iniellcctus.vult diccre proxime fphf rf ,qm mouet vt finis rcfpectti Uliu.Utut infe rcfpectu fui.Sc aiiinia noiif iphctf.elc corpus fupreme rphf re. (Deindc ab eodein iiuellcctu fec,u'do,)Vult dicete canfato ab ifto ptlmopra «eJuietuui inicllcciui.qui adhuc tnoucC v« <ini> rtfpeAu fui otbii, 8c annoA
Difputatio Mctaph.
OJttmamtnti.r. r.*JO* Tphztnt.Sc riui eorpus. Dctndr ab intrllertn «frttoprWf dit qu.irtus, fciltCff qtu mouct. rt finis rtrpectu proxitni othis, & anima or bisfaturni.tV etuscoipus. DcinJc, dontc petucnit ad intclle -lum.exquo pts* erdit tntellfflus,* anima.& corous lun* erbis, & vlnmi niiclligcntia, C|u_ fctltcctptocedit in efTcntia ab tntflligcntii lun*, uu.r iniclllgcniii agrnidtcj lur drindr ahifta caufimr plmituJo hinx othis rcilicrt mate ria rrciptr „, ot |-m,ttM, mt nef ationem & corruptionrm dc ap.ente inrelligcntia, id tlt. a eoleadra. Dthn sjnjiirer m. -m.m d.Jitur rltniiudo lunx orbis , pio quanto tft ttFertus GmlS
•ioncm miterijt roixnonis m.itertetitm alijs dc caufis , yuli Jicete atn^ ca„fj| Coneurrentihui,&declaraiqiiomodo.d.iadijnatu|ur liderum uiixtiones ha. bent.vtllt dicrre in potentia artiua, ficui virtui geniliu i antmam , Cx quibiuj ffuntniinrralia,&plaiii_,&aninialia.(F.tnoitonoriet. ) Soluit quoJdanidtt. bium:pofFetquisdfcerc.quarc,poft tntcllif entiam afriuotum & pafsiuotj non fuit facta vlterini alia inielligenria ab illa alia: & fic mdc folun.d.Sj nonopor Itt q» a quolibet inttlltetu procedat iniclleetus aJ inrTniiiim, tJ eft, vltetlushatc namque intelligentiar ditFeiuni fpecie, vult dicrre.quod non eft eaJcm ti. tiode vliima.&dealijs.quoniam dirFcrt fpecicab illis: idcotfta non proj,. g euampliusaliam,quiahuiusnatiitar,tll;rautrm fic. quia huiufmodi natur», Sic apparee rolutio qu_(tionii.(Patet ergo.)Concludti ordmem , & difpu,,, tionem harum inielligcntiatum.d.patet ergo ex tftis, rp intelligentix poft pr|, ntutn funt decem, & orbes noucm. ergo omnta ifta mobtlia prmcipi.i.ij tr, jn< telligentie mouenies.vt flnii untum.funtdecem poftptimum princtpium ,vult rlicrrr dato primo principio.Deinde declarai difpofltionem cuiuslihtt intellr. rtui.d. rriam fub quocunque inttllrrtu tres conlinentur res computando ipfi,m i*cilicrtintrllrctusiprc,5£animaorbii,& corpus ipfius, rcilicet anima:. Dem. de dat quafi cau^am conelarie.quare prtmiim pniicipium nonpotuii nifivnS <aufarr.'d.& ideo oporiet quod in fuo principio trinitas nulla pofsii imaginail pluralitastnprimo intelligibili:ficreperiiurliierain libro meo, & foiiecft cct rupta.veltranslatotmaletranftiilit.Vtreputo: fed quomodocunqur.dche! r>rdinan,& tdco oportet cp in fuo piincipio primo iniflligibili nulla pofiit ima cinari pluralitaslrinitas.id eft,pluralitai trm.ina nfli vno modo tSiuiu, in aljo aureroopottet.videlicet proutintelligiifuum princtpium & fripfum: & licde. bet legiifta litera,& tunc appatet rolutio.quarc primum vnum rantum caufat, &fecun.lumttia:primuraenira vnumtanium, quiinon intelligit nifi fr ,reii.
?uui autem ptoquanto inielligit primum, & fc potcft caufite mulriiudincm, ■ Vnde refpcctu rui.)SoIuitquoddam aliuddiibium, poiFet qmi dictrr, vtttna primut inttllrctut caufaiusa pritno motore vniuctfi litnecelTc efte, annatuia, litetrns pofiibile:foluit.d.vndc irfpeAu fuijplius.iJ eft, naiura eius tftpcfsf. bllis elir.nrcrfsttaiciiim fiil tiFt confiftit in alio, non m fcipfo. vultdicrre ~> -aturaeiuirft natura pofsibtlis , anamcnab aliocft pcrprtua & fempiternj, (Bcce ergo.)Reniouei aliuddubiiini: ex qiio intelligeinia immediata ptodu. rtaa Deo proditcit tria propicr dtfpolitioncm miiltant.quain hahet.quoniSper illat difpolittoncs producit illa trii.Soluir. J.ccce crgo,q> hsec rcs funt trcs di. nrrlir.vult diccrrproJuftc ab illa.quia iniclligrntia proxtmi orhis, anunafut «rbtl,& fuus orbistvnde nohilior itium iSiorum Jebel nobiltori aitiilnii, etge» f.ium principium:lic habci lucia mca.f. J cll corrupia.cV Jchci Jici:eigoproue intelligit fuumprincipium,& anima orhis.prout intelligit feipfum, eft coipul otbii inquantum eft apiiJ Jc fetpfo:& ideo inueftiganJa cfi illa triniias icrunt fafrarum ab illa vna.vnJc procedn m caufaio cp fuum principiuin lit vnum, & lamrnipfum fit treirri.vt vidcs:& voluit dicere cpiu dcbes hicperGflcit, qmeft difficile:& fotte ly vude proccdit in caufato. Jchct continuari cum lut. ta.qu* fequi ut.na q* lit quafi quxJnn qu. flio.qux fic niouciur : vnJeproce. dltin caufefo,c|> fuuia ptiucipiuni iit rnum.td clt,quoJ D cusiit liniplex fcci.
Tet-fi.1. 100
jtr «rtii(fni-fe Ittftc perlitcram ftqurifmfnniiltfotutfonfm.d.vrie jjjm rfTf .« * principio non procrdit nifi vnum l vidr licft fubftantii hu. dicirn"s,,^Pxl1|,0in(tlliRitrfipfum:hjfcrtrponlio primoafptciu non v iO* •n«r'lc 'Tn',J,,<Sumqu*r1ioni»:frdditfoquod voluit d.cere.qiiod ideo fuic dttu't,lc ,,L EIfjHjnituramnonpoinimu»r,-irt alitcr , nifi quta elferiu» ^nus.qui» rai ft rtnioillud vt rbum, vndf proct J.t m caufito , exponi
ti»* e<i,V"mu, op mtentio quarfiioni» eft ifta, vidc liccr , vnde proced.t in cau. fc.V J,t, "' Vrinciptum fit vnura. id eft. vnusefFectus : quod enim diclluf jjp 3''° „ '",,,„ nuod vnum tJnt.im prodtlcmeft ergo ff nfui quarfttonls.vn. pnncip'""1 ] .uVito.quodeiujefrtiSusai cfficiensiit tantum vnum in ean> it P'oCC , ', verba fequentia font manifefti: vndediciraus q> a primo prtnct* fji.Jo:*. ' ' ,j:, niU vnum.videlicct fubltantia huiuS in.etlectus.cx quo intelfHouonP'0' .,hj(C ,trtja expofiiio cft mihi plui apparen»,* verainTe. n!':' f!'i"l',Vm'aremouciq.ioddamdubium,poirft en.m quijquatrere ', cx qut» p£1„de v ■ mo au6MI j„,ell.eit, & cft i.eceirar.o . quomodo poirft effe ■ ,„,.i..4 !""."" „.._nin ,l7Vnrimiim nrce fftrio cl.lfat.quomodo t Itrftui po
t>.opJr!. f»1' ',:,0 quod inttllig.it illud. quomam in fui natura non t ft ne. jjfijr.o hJnri i ^ fc tft fjjtjji,, ^fo & p0ft,bilis non eflt, 5c non hahcl ceff. , '' prtmo princ.pio . immo dc ftipfo. ecce tgiiur folut.o ad forpefBbili»" **v fnjm | licct prlmum neceffario caufat illud, atiameri IJ!Ctn habc, cxfuj naiura, quat eft ftcundum fe contingen» , ex pofsihiliiJ" ;' jd primum fenfum : ntgilut tnim quod ptimum caufanira uaa »PPJItI ' ' j,„cllcctus necefrarto.fed in fui natura eft conttngtns.ideo p* fiientnectiun ..nj cnim crtdidttunt quod neceiTcefie non pofsitab alioeiu-
fj.i Ti ^^i^V^tjtur.primotquiaprfmuiu cai.ralum eft fimplex adhucft- Prlmt duH S' P M #r,0 adliuc non poieft producere mulia fecundum rem quonnm,. l*«o. LKinpiincipijsCJufailuisfufficeretliiprlmo.noq tirtt rtptr.
gnantu It pat _ nJo ,ilir)jlai,j, fottius:quoni.im (i intelleftus illf prodii „uf» muitotum. rJllortfJ. modonon hahet ntG duas.f.innlligere pri.
«n.opoitti ff n . MUlf!crc fe, ergoper ipfaduo non poteft producere ternS n-.um.a quo ni,« „• J|lcs adduxi in |,b.de intcllt Au contra hocvidc cj»,
. ,m i onfiiu.iuJp'opolitiim. Ad prin.atu dicendum.rp diftinAlc fc SoluHo ti '"''"'''r.1 oue api.dnouosdiciiurdiftiniftioraiioni»,cftduobu» modis: ptlmlm, S Z^ sttncTLL* inrcnecacceptain ,t : v. G ve.lern cot.Gderare £,uplcx c« * ^..rjjuna .epcifietfifingcreraiionisdiftinfltonemiftomodo i alio modo d,mnftio r» L^flt« accipitiit are.&fundiiurinre, vtinhomine eft dlftinftio rationl» ,10rU< Soiodo refpcftu a.iimalis.quia accipi.ut a re. Ad propofitun , dicendum q. i u.lib.li.Ji iiiionisffumodi in pfuicipiis fccundo modo fuf/icit ad tfaufan. Ki"ift<undum iftos,& nonopor.etfpilli Gnt dilhncti re Sc fub.tfto. , .,uc funi d.fpr.fa m ciufati» colligantut in caufa, modo hcc diftmctio cne PJifrt i.iufniti in frcttndo tnie.cV non in prtmo : potcft enim ft. eundum tni tntelltfji inqi.antum tuiclligtns primum.toquia caufatur ab to BC inosjniiim inicll.gtns ft.pr.mum a.iitm, qma tft fimpltx In caufatum, idto «o«poitfti,.itlligiinquaniutniniclligitaliudafe.& lnquautum inttlligit fe mfidiftin.-tioiic facta.ideo fft fimplicittr vnu rt & modoapudiftoj.ideotaniil vtiaproJi.xii.viJt liteiproquiiio mttlligit ft.vndt intftto fui eft principium, qoo^Jucn primii intelleciu. Ad fcdm dicedfi.qd diu rcputaui qd ille intelleau» AJ fteonol lnKlllttJo ft proJuxii irh animam orbi» , & orbis fuit caufatu» ib illa animi lmu.rJ.air ,& poi filrt noc ic.icri dc mcntc Auic.aitame pro nnncpuio elTedi. ccnJi fecmidumiftos.fj. orbis 3i aia funi vnu colligattone , 8C ideo intelteciu» fnxhxu ptr hoc.qd iiuelliiMi fe lotii illudcolli^atfi med.anteaia illa.Bcut in «Btwlitanatuuliaoparei, itd dices.a pan poteftdlci, quod totu» mundus pro- RepUc>
ftMpntattO Metapli.
iuritur» primo.qula eft vnuscolligarionc Sc efle.v» dielum f ft: fre.0i • . palitio couiiadicu (ibi, vel lua «on i(l aJ menicm cius.Dicendum quo-' j O ficii ifluJ arsuir.cimim coniia illos.vi apparnit in primipio J„bi, t,;,^!^ aiiamcn po(fct dici quod non cft limile dc »010 vniuctfo apud iPo«. &* dc ,'r** paruo vniucrfoinuoniam cnlia in loto mSdo funi valdc diucrfi, vt appat„ ^ operaiionibut. fcd iflud eft colligaium opcreck tlfc:ldeo foitc portll Gc ligi:& iu conlidcta melim.
A V E k O E S.
Alt Auer. Hoccotu eft eohtradiftioPhilofophis, Vt fcnflt Au/ ccnna,& Alfarabius,&alii. Opiniovero AntiguorumtA,J fint hicprincipia,& funtcorpora ccr-ltftja.& principia corpa rum cceleftium func cnna fcpatata a maccria , qux mouent torpoM c'aleftia,&corporacrxlcftia mouenturabcis modoftruitutis,& lcftioniscis.&rcceptionisiufluscbrurh cuin motu, & inrelleftiofoi eorum.&, qiiia ipf.i produfta fuhcpropccr motuni: & hec t(l, quo niam verificaturti clt qudd principiajhioUcriarorporaca-lcftia, 1^ f fcparata a hiateria,& non funt corpora:iioh rcmahct hiodiis,quo|w| nioueatharc corpora, nili cx co.quod mobiliiniunftum fit adhiotu &proptcr hoc neccfieeft apud eos vc fiht coroora cctleftia viUw,I tia rationalia, quarintelligunt fcipfa , & intelligunc prihcipia mol ucntiaea, modoiuflustis. Et, quoniam parct <j nullafit diffcrtn- » inter fcicncia & fcicu.nificp fcitum cft m maceria,fciccia vcro nocft in materia:& hoc diftfi cft 111 libns dc A nirna: & ia funt entia.qna; no funt in materia:fequitur ergo vt fir fubftahtia eoru fciecia, alit intelle c"tus,aucquouishoihincappellabisea.& veiiticatu eft apudcoscj.ifi» principiafuncfepararaa matcria:qrh ipfa influuHt corponbus ccfclei ftibus mommcontinuu,quoeisn6tuciiitlabor,nccdefeftus: &omi ncinflutns motum continuum huiufmodi nbn cft cbrpus, nec potcntia incorpore:& corpus caltfteacquifiuitpermantntianietfiM ratis. & vcriticatum cll apud cos quod ifta priiiripia fcparaia , cfle . eorumeftcopulatumprimo principiocorum.fin autem.nfcn tflethic ordinatio repcrta»& fermoncs eorum.quos fctiplctuht in hbc.qiii vultfcireveriratcm,eisincumbat. F.texco,qub appatertj. oes orbti tnoucntur tnotu diurno,licec moucancurmoruproprib, vcrilicatuclt apud cojcp iubens in lftis hiotibus tft primuhi principiu, & cll Dcui glo.& cj»ipfeiufsicomnibusprihcipiis,vtiubcantca-ctiis brbibui ill aliis mocibus.& hociullu permanficcctluiii, & tcrra: vt lufiii primi Principis ciuitatis lcruantur omnia pra-cipta prou.-hiehcia ab alia quo, quemPrinceps pnpoiuitin rcbus cuiK.ins ohmibus exilteh* tibusih ea ex hommibus, vtdixic Prophcts Vcibo t)ti cceli fafli func &r.Ethiciufl'us,&feruicuscftprincipalis ih iuffu,& ! : :..:-, quincccflt tft cffe homini.tx eoquodclianini.il rationale. ldauttm , quod recitauit Auictnna de prouentionc hortim principiorulll abinuiccm, cft res, quam nefacrunt fapitnr.es. Quod vero eftapy^
Tertia. i»t
» - habent a primo principio ftatus tales , quibus non perficitur * ifUnillotaliloco.&copulaci<>irlUJreftinterea,eft illudi qiiod
« eftc caufaca abinuiccrh,& omma a pnmo pnntipio, & non inft.lt ea «ic " & a(fto. & cteatofc , & creato ,n lllo efle , nifi hoe telhgituru _| oddlximusde COpulatione omriisentiscum Vno*
^Trraui m'hic intelligitur de agente, & afto , & faciente, & fafto. eft aluer quam wc ^ qu6d fit pnnccpi , habcns fub
ina"e" mnltos &iftifubftitutihabean«aliosrubftitutos:&noHeft ^Tbftitutis.nifi in recipiendb rubftitutionem, &facieridoprxce- .& noncftcffce.s,quiru«trubtt.tut,,nifi me^anbbuslub- £tunl nrionbus : necefle eft vtPrittccps primus fit illc* qui tribuic *lltWUi! ,« encibus rcm.qua fimtentia. ham, fi ahqu.s eft, cuius cireeft ^ rlftitutus, non eft quidem e, cfle > h,fi propter dominun, pn- * fit "? hoc eft id, quod tencnt Philofophi j tp fit prcfatio lcgum irt nl'jm-' l &1nnouatlonc)&iufru.&heceftd.lciplina propinquaiqua . ^Ku.oiopim^^
» poteit "^" £ auJitu opinionum hominum jletundum d.fFerentio, q"r ^ n.rrault Alea. hic. & hoc totum exiftimaucrunt declara- ,iam'-qUtf n l.briseorum . Etqdipotcft operam dafe libris eoruni wm' 1, ionibus,quas narrauerunt.fciet ventatem e.us, quo rario- . rum <°ndltl contrarium eius . & non intellig.tur dc bpinione Anft; Doar.tur,a" necdeopinionePlatonis .-&eft fiiusciUSi adquod al.udp^ter1 »ll£,au$ ^.^. } potcft tamcri hohio pemenire ad rjUcn"xfttmohibuscuemcnt,buseis,quod lint ramofiitum hoe^ htas r«« 1« in -bus hxc yia jiioplmi eft del,t,ofa,& ddefta. fint ftjeue? ex pr\3p0fitionibus,qUibus hoc apparet.eft a, homo;, """Serauerit entia,qux funt hic.apparet ei g, res,qu* appdlam "mia fc,cnt,a,funt ca , qua: mouentur cx fi: motibus terrnina- £SKSn« , & operationes rermmacas, c* qU,bus proue- .. ,IS' ,f»tm onestcrminatx. &.deo dixeruntLoquehtcsqu^dom- ' "taSaen Lx v.uo rapicnte. & , cum fucntapud eum h*c ra-
! unVcx cooPcmion«terrn,nat*,& ord.natr.eft V,uumifap,ens.& Hu latu r ,ft, ,d , quod apparet fcnrui : & cft quod corl, mouenrur ex 5 tcrm,natis,&ordinanturex hoccnt.bus qux^ntlub«,s, oxra mnes term.nata-.& ordo,& proport.o.quo ruftcntatur ,d quod S c,s,excntibuS)conclud,turrad,x tert.a, ,n qua non cft dub.u:
&cft qUci eceli Tunt corpora viuent.a cognofccnoa. ^ ^oubuscotumrcquanturopcrationcstcrmmatx.qu.busruftcntatur
Wauodcfthiccxanimal,bus,plantis, &mincral,buS, &con(<;rUat,6 Sin6 «n.n.
quiws Solis.&rcmotiocius in circulo fuo obhquoj non cflent h.c ^ nft cuiruor tcmrora : & , nifi effcnt hic quatuor tcmpora , non cflent plaow,nceanimalia,Dfcproccil"usgencrauoiU5 ftcundum onunero w
jc{ ntc
Difpiitatio Metnph. in oenerationeelemencorumadinuiccm,fccundum squaliratenj m. conlauecurcfiecorum.v.g.cum prolongatur So! a nicndie, jnfri turaerinpa'tefcptentrionali,& hunc plum*,& mukiplicacurgenera aoelemrnci acjuc,& mulriplicaturin parcc mcridioiuligcnerauoel. mcnti acris. m fitate verocotraniim.f.cum fucrit Sol propeeaputno ftnini vcrlusftptentrioncm.& ilt? optr.itioncs,quy rcpcnuncuraS(> lc proptcr projunquiracem , & rennrioncm , qium habcc continue» quolibcccnre, cx eodtmlocorepericura 1 mu , & crnr-.ibusplanctj, nam oes habcnt orbes oblit|uos , & faciunt qiucuoi tcmpora in motu.' eorumcirculari.& quod magis eft liicfiecntium, &coiiicruationcto rum cftmotusdiurnus.magnuj quidcm, racicnsdiem.&iaininnim. lcx prouidentia Dci in homine.cum fiibmitcanturtiomnesorbcs, C1-, dixit ipfeglo.& adprardominandum in dic,& in nofte,& deinde om. niatcmporaccrra?,&c.& nificflccfacdusmeum,&c. Ec,cum confy<le. rauerirhomohasop.racioncs.&rcgimiiia proutnicru ,diuerfaqU t x motibus ftcllarum,& vidcnc ftellas moucri ns motibus, & hab«e B fieurasterminatas, &ex parcibus tcrminatis, & vcriusopcratioDei terminatas,& motus contiarios , fcit iftas opcrationcs tcrmmatas pro uenireexciuibuscognofcentibus>&aniniatis,habcntibusclcctioncm & voluntatcm. Ecquod magis facitcum crcdcrc hoc.eft, cum nos vi. demusmultaex corporibus paruis,fcetidi.svilibus,& obfcuris,hic re pcrcis non priuari vita gcncralitercum paruirateparcium corum,& vi licatc mcnfure^ eorum,& breuicatc vicx corum, & obfcuritatccorrio-. riseorum,&o£.boniraj diuinacisinfluxiraninum,&comprehenGonem quandam,qua rcgunc fcipfa,& confcruanc cfit fuuin.expreflc pa tet cp multo magis dcbcnt cfle corpora ccelcftu animaca, coprchendcn tia,q ifta corpora.pp magnitudincm corporis , & dignicatem eoru,8t, multitudincmluminiseorii.vtdixicipfeglo.mcdianccPropherafuo ObfttB» Cceh cnarranc.&c.fed mulci hominum nclciunc hoc. Dcmum.cucon pulchti. fyderecurrcgimcn corum in corporibus animacis, quf ftitu hic,fcitui f abfolucecp futu aniivuca.nam ammacum non rtgicur.ntli ab ammaco perfcctionanima,c;animacius. Et, ctim confyderauent homohxc . toipora magna,animara,rationalia,eligtntia, q ncs contment,&eon fydcrauerit tertiam radiccm , & clt cp prouidentia corum ad ca, q funt hic non eft nectflaria eis in cflecorum fcicc fp iniunctum eft tis m iii mo'cibus,& funt lubmifla cis, q funt fub cis ex animalibus, & planns, &inanimatis,&iubcnsciscft aliudabcis , &clt noncorpoieumnt-. ceiTario.nam,fi tfltc corpus, tfltt de numcro torum . & quodlibeccorum cft cbcdicns ei.quod tft fubeohiccx eiuibus, & fcruicei, &non indiget feruicucccius m cflcfuo . &, nifi cficc tuHiistis, non pi.miderenradid.quod tft hiccontinue : quoniam ipli vtllcntnon habcncci quidtm vrilicactm in hac optrationt . Igitur niouentur proprtriiiffum,& timorcm euenicntcm eisad conftruandum ca , qui lunchic, & fufteiiundum cfle tius: & mbtustil Dciik ^lo . Vcrbi gratia.ltah-
Tcrria. . 10»
Part 17
linem hot
• i-rit multitudinem hominum dominantium in refeus,& ope ' I"'5 'wterminatif , nonceflantibui j« inftanti , hcet opcrationet
°tl0 fint neccffarix in efl'eeorum,& non indigenteis, dclibcrabit >"* """Ltentiam rf funttimcntcs.& miunftumefteisinopcratiorr0 % v & nu6d h»bent P^cipientem , qui prccepic eis in hoc regi- *,bu "thuianceprouidentiaminaliis, quiert lupcnor eis fupenori m'n.fC & funtvtlerui obcdientesci . &, cum confydcraucrit homo i i L,ftq>vnufquifqueplanctarumftpcem habtt motus innouaa|,ud,K e y vn;licrfafi>habentcsquidem corpora fcruicncia corpotoi m°tu ^ 3C fj eflent obcdiencia , fciec abfoluce cciam cp quilibet rivnlUCl!ibeciuflorem fibi proprium , dcpuracum eiscx priruoiuber» planet» na b(.rnationc exercitut . qui cft colleaio vniufcuiufq; K-VUUn bvno iu(Torc: &iftiiuffores, quiappcllanrur cap.cane.,decorum iu° vnum principcm , & eft princeps exercitus, f.c eft d.fpofiucniun mcorporum coelcltium, quampcrcepcruntAntiquidciitiJ tiom , mo. r j jnta f & p0ltea rcaUCuntur omnia ad fcptcm » ifl°nbu>CrcaucunturiIli feptcm ad oftauum, &ieducituroftauum tintt\^ diuerfitaccm, qua: cllinter Antiquos, in numero mocuum ' i'J m oriniuin . Et harc notitia habttur homini hoc modo , fiue jaiuflorem r- prjncjp,urn crcationis horum corporum coeleftiu, ffiat quotn moj0 fit fopulati0 aliorum iubencium cum prifi«ncl . te (juCfciat,fiuencfciac.namipfcnoiidubicacrB, iitfvtXrUrt fcilicet anciqua abfquccaufa,& inucncore,pofsibileefbtt» ^rrcipcrt iuffum a iubente vno cum fubicftione, & feruitufcte r a dilroficio iubentium cum iubcntc primo. &,cum hoc nori ? ic Lfi bilc.trco eft ibi proportio incer eos, & cum, & proporfucnc c.s PolinDin;ultbcis obedientiam . & feruitutcm . & hoc non eft "r 'Tn,ii « eo 9 func ei cx natura efle eorum.non vt accidcns cx acci ficut ctt dominus cum fuis feruis , fcd in natura efle eorum. £«Z'efl Sruitus addita fubftant.c,immo fubftancic ille fufte 6 anmrm feru.tute.& hecadept.o cft rcgnum cccli , & terr?, quod vi- Snnam|»ternotfff.cum dixit Fac.cscclum,& terram.Etfc.a, «1 «mliclunit,neccffe cft vtnon fitcrcatio horumcorporu.&pr.n- Soium 8entrac.on.scon.,modogentracioniscorPorum, q lunt hic.ee SEeUrtu» humanus deficit apprchendcrc qualitatem huius operacioms.li(ftfarecc(lecius.Quiautemperquiritafsimilariduascnt.tatcs,
fluJrumvnaeftinaltera,& cpagenscarumf.t agcnsco modo rcpcrmntur aeentia,hic eft in maxima pcrturbationc.deceptione, & confufione. bt hxc cft fumma eius.quod inccllcxcrunc Anc.qui de corpo ribiucaltftibus,& confticucionceorum a creacoreglo.cp non liccor-
pu$,tcconftitutionceius,quodeftexentibusinfenoribus ab co.que nonfunccorpora , & vnum corum eft anima . conftitucre aurcm clfenus, ex co qudd func innouaca co modo, quo mnouantur corpora, limc hic, vc (onaufunc lequente», cit nmii» difficilc . & propo-
Difputatio Metapri.
fitioncs.adduftz inhoc.non complent id, quod intendunt declaratj. & dcclarabimushoccxfcrmon.bus noftm fublequc-nnbus.cumlo- * qucmurdeviaconft.tutioniscfleDeislo.H.sautcmhabmsrcucra. Lrad.urrandumea,quaCdicitAl8a.mcontradJ«ndoc.,c1uodreci1 tauitdeopinion.bus Philofophorum , & not.ficab.nu.s gradumeil), jn veritate. nam hoc eft mtentum pr.mum in hoc hbro.
Poftciuam diAa eft opinio IttorUm.vult mddoadductre A,.erro. orinion q .Cl »hi,.ra dc ordine orbium,& difpol.uone ipforum, & ,not Vftommphilofophorum ac o, , appareat defcfiui op,.,?
foifoM^mta" om« vidclice, Auicen.fc Alptmah.j.a: .pfcri.m fcqutl vf.uii dkcw • ftaop i«io crcditur «ftc ad mentem an.Kiuorunyion tamen * mJLL, i.iuam « I & opinio tamen an.iqt.orum eft.rp h*c vul,dic«,c:motot,l idcopon.t lam.d « op c„|cft,a,cV prmcip.a corporum fuoi rn-*
SftDirt d«P«S * " go furf, ifta prineipia feparan: & fyllogifmusef, £ MiKuta Bc P 'ndpiaf orporum ccelcftl.im f.m. r«parata:mo.ores coeKfig pr.taangunuc.pr nc^ f ' , h3fe „..,„, cftprima propei.rio, nuj .,.„,
Enft os ^« ^on. Mima. ineftc corporTbu. i.l.s . ncqu, c.fc' «j** * « £ Dch.dc vi.lt rcn.ouerc alium crrorcm pcraliam propc,I,„onr.:ja «asformai .De.ndej "^\^,orl,m tiahUn.ur ab i.ucllcfl .hus fcparam,qi,r
f2 q"o fi* s nrouet agens.con.r:, iftum proba, .ftam pro^K «,m fdUcct» illi motores moucnt propicr Complacc„„am:& corpora ,lla mc_ ? 1« ! I obcdienna: & .yllog.fmn. compom.u, l.c n/mu^ ta moiicn " an'l"^, , rcl,ftum , IVd moucntur moia lpf.i , msuei.i pitl ^ &S» "'o1"""1' Pt0P'" onedicn.iam: *<• motofcsi ,,
*b^t^S^>^amm fu"' h,"i,f,nodi- "K° concl.u' ° "u
feparau rclp««u «orp tilR.lpl3 fllI„ mouentta corpcra ccrlertia , & „„
cXr itoufn.mfhec ft vlru., minoris.cV i.tc» conc.ufioncm.d.crgo c, P„n eorpora moucn ir.i t tj molltIll . & corpora ohcUi,nltl
c,p,a mod0^,;',ft'*0t fufio.Qdndc proba, minorcta.quan.um ad ,(,,„, p„ STSStaf» co.Pora i.Umoucmlr: & po.cft MlogKmu, I e componi . & fo™CTcmP?op0crPmoucr.,fu„.na,a mouer. cum obed.cn.ia: fed Corpoac*ta ftia funi X proptcr mo.um.ergo fum na.a moue„:mator eft man.lcftaulua cflem oe ofa & fupctnua:mino. au.cm accipi.ur h.c.tanquam no.a, Si „„,„, £ ^«morcm acciPlt.d.& ipfa corpora f.ierum crca.a propier morurn : & ,UB£ SST^ ,dcmpe»fyllogifmum al-o modo Itcc, fl. nwfi , v.rmamcr nofiius & poirft fiecomponi: princ.pia fcpar.ua amatcna.&acor, l" , "fii ^phc impa,.ib.l,a moucnl amore & ; .„.cl..gcn.,a , corpora moia . & corpo u rno a obcdic„.c.:fcd n.o.orcs orbium fun. hu.ufmod : crgo, vt fupra. vndc nulus pon" minorc.n,& conclufionem.d.cum en.m dcclaratum G, » puj cio.a moHem.a fupccccleft.a corpo.a fcpara.a funt a matcr,,.,cV quod (U p.u, dS5n^fcmeorpo«:ifta«itmiiiori non «goremanci modw.quo diC poOu auod ipr" prmcipia mouen, corpora.nifi dicamus » mobilc moue „. modo ob«
Qul. mol*. ^^ ^^^ ^,^^^£3
taUrTro%Xu.d«m.^ f- • , oi2Si Uoih.lM, fi c(Tc„ feparaii: tntelligcntiam qt.idem, quonurn mouen, prop<«, ,J, li.ideo ,r.pl. Ilg.hil. ni ",cnl P*. v.dlc:fm D0ft Complac«ntiam vcro , q.io.ium i. irn
orbes. f. pp uo pr.m. e.t conicnw. comp|aeen, cj, & fic moucnt pcr coniplarfiiiijt». amoic.uitcl quunt,., P'"" jr^ , oueft^nc^ dJtatc lcc.u 8c alibi.fcilicc, in dc fubftiru-
^a orbirvTa.cam fo«« poT " Sc^.Vo dcbe, fcf. . quod corpus ccelcfte cSplacctd. na orb.s, vt aicam lon y fcparato.inimo niaxinic wu iiuaiul
' Tertia. to?
,ommcn . fecrin.ii eotli : vndeobedire proprle ell fine refiftenfia relTftlt mofo jtW*™e J?:' . cVquia corpus ftcirahirur:ideodiciiiirobedieiiter raoucn. Scd ri.io mouci r rrJhl 11,11 • ^y^.quonjjm^nncmcMienilninitaniirquontiin.fcrunduni di- ohedieter. lanc^euti . „ n|i m09en, cHimium poTum,& fecundum vlnm.im fuf Dubiiatio,
Auctto , <lmi>bj|e„lll|om0(lore|iftutlJ>mofu,cl.„ininOanii:qManiam boluiw. P°,c'!7,',n motucaufamr.vcl a rcfifteniis. medii, vel mobili*, vM.Phyli.com. f",l m cft Bl diceiidum , quod ibi eft reliftenlia : quia cotl.uo cft corpu» "* i Mianium & extenfum. vi dictum cft in queftione de reliftcntia : vnde Bctuil<".M • jn^ujgjmie.quiaeftcorpusaAualequaniumexicnfinnjdtco cof tulumrc i oniam covpua in potcntia.ltcut cft forinacorpoiisfubftSiialisma. puiart'"' • nu|,jm rcfifteniiam habet ad motum, Gcut nec materia , quu cft . icrif c°V , ' , vbiiquu igiiur corla eft cotpus actu vliima aetualitair, ideo '"""'r hilc eft ci.quando eftfub a, efTe fub b. vbi , 8C nulla eft quaf tcnda cau. impo(s-D1' c lit ni(7 qujj corput aetuale vliimum quanium . Bt hec djcit Auec f, 'lul" ' |;co'rum foluc.u prf fcmem:quafi dicai,& forte hoc accidit ex diuet tots.W °'jrorn mouentium,qu{nonfuniinmatetia in nobilitate fecundum fita" Sm ItiinuJ & diuerliiaie naiurarum corporum , quf mouenlur ex tktcccf taagis^" '' |10|U, prefcns. Scddices.fi telillit. etgo non obediieuergo de- Replic*. quomoJo l \? Aucrrols. Hicdicendiim.quod duplex elt rrfirteitiiaiqiifiUm cu Duplex e!% ftro"ur ?P jd conirariuin.immo irapellem ad conirarium : SC haec arTcrt obe, leCfttnlia, B Ind'" apparct in homine.qui trahitur violcnicr in aliquo:qucdam cum jientiarn.i ^ obcdien:ie,non tamen inclinaiione itnpcllcnte ad conira
*??5»ulVeiiim imperai mihi vt vadam ad eum,& ego vado libenter.ceriurrt , ,uin:li qui» g ^ m jn lnft,mj |lcel jpfe ,ppe„, me in mftanu . quonlS e„qu5an d|Ijmjt,„,d cc,ium -.propier hocnon dicor inobediens : tta tn niijri mc obtd jt jnIC|i jgemj{ , eo quia non inclinaiur vi ad contranum: V™*0 c,,i naiura quia corpui, limitaiur ad motum tante vtlocitam : & tftud a"im,y„ ebcdieniiam, vt dixi in exemplo, Sc dc hoc dlxi in quf ftione de re. „on auieii -oftquam rtmouir duas propoliiiones.fcilicet dicenicm corpo.
i uiieflc animara animabut materitlibus, &diceniemcorporacoticfti* n Vmataribitt fcpararit trahennbut animas eorum.vult modo concludere 7£"i,nYm corpoium cotleftium fecundum vtriiaiem Arifto. Sc dicu: quare djlpoiiiionc r ^ phjIol-oprio, ,miqu0, ( jdcirco quod corpora coeleftu ftuuittirco. , onlljl ( ^quod in,e||igani fcipfa , tc ipforum ptincipioruin hj'Ki vidciurmihiquod innuar huncfyllogifmum:omne compolnuin f- Trma frparaia mouente amore,intelligentia,& complaceniia, Si ex corpo jrobcdirniie Mi moiori , eft animal rarionale viueni , inielligcnt fe . & fuum nttiicioium • fcd corpota corleftia fant compofira huiufmodi ; ergo in prima tw C f"r, fiouiiur cuticlufio, quaro hic iniulit:maior declarabiiur , licet fit aliquall* fcrnota minot fuii declaraiaex iam diftii, 6c conclufionem hicpofuit lanimn. Ucii.J- vulircir.oucicdubiumiquia poflilquii opinati, fi corpui coelefte eft Dubitall». animil ranonalc viuens: ergo inicuiio ems, Sc eius fcienlia caufatur a rebus.er. eorecipii accidcniia. Prfteret.fi tta eflet:corpus cotlefte tlTel homo.quoniam nulla eifci dittcreniia intcr fcientiam corporii cotlcftii , 8c hominii : vt ergo fec noucai lfta dubia, vuli dedarare qualittr fcienna illorum co fcienna iioltta tit «quiuoce dicta:& lic ttn quf ftio foluta . Bt intendtt probate hanc condulione, Soluilo» quud in fcparam a maieria fcientia,& fcibile non ditrerunt, iinino fqni vna fub 3antu:i:fyl!ogifmuseft:omne fcibile feparatu a maieriaefi vnum 111 fubftantu ctoi fubftinna illiui fcicntif :f»d in fepa taiis a mattria omne fcibile eft fepa. taiau a maicna:crgo in fcparatii a materia omne fcibilc eft fcientia fcieinis in Mbftaruia:maior dcclaratur.quoniam fcicntia & fcibile differunl modo:eoqui» fcikilc cft in maieria.quta eft vmucrfalc in poicnua , quod eft actu indluiduum, Tidtxiinqufiiioncdc vniucrfalitt%ten'iaautcmeftfeparataa matcna: foladir Scictia,e«fcl l«i(niii cft in modo tationc materif : vbi ergo crit abfcifta maierta.ibidem rema j,,|e ng djf5, ncbitabrciiracSdirpolitioniifcibiliiafcicniia: Sc fic appatct maior. Etpotelt rutu lnfCp», Jyllo(iiuiuiilccomponi,fcienti2 Sc fwibilc fjlutnarodo diifctum » nutcna;lcieii r
- - ib.ii.sr fcibiie in fepmtis non d.rreriint modo mater.f :ereo fcientia Sc rcihl|t ir, fcienua non Hlu non aireeruni ,11 „|0?hu,us rylloKif.ni po.utur nuior prory llo.irmi.dl
t.o.ic outc ^m ergopr*" »» rclbileeft in ma.tria.fc fc.ciiu m.nime v. declar,,llrn
ntcllcctu circa lincm . Dtmde protut minorc iyiioS„:.,. princiMii^ diccntem quod ilU eniu fint fepatata a rr.aic,ia:oc fy llog.fmus «omponitu, f,ct omnc agens moucns moiu coi-.inuo. & fe.np.tcrno eft feparatum a nn,,,,^ rTrnore fccundiim ertc:ftd oU motores corporS cotleft.um mouent illa m0Mlc5 •■nue & f.«no Trgo i . pr.ma rifiura omnes .11. fun. fepa.at. fimpl.c.cr: h«* primo^
lurama.ena.p.ouidant otb.bus motus continuos.id cll.f tcrnos^abfq; al.quaf, tearione feu paf,ion«. D.poni. vim ma.or.s.d.R. quodcnq: ul, roodo naa cloZ, quod linc dubio uon lii corpus. n.c v.r.u. .,, corpore.E. htc fut. mlio£ cu. "-a kn.alu cr addu: & opo.te. quod corpus cc.lel«c acquua. fcmp.te.nua.l Sb eis ftp "rahm, v. dc. lara.un, «ft in libro dc fubftan.u orb.s.D.redu ,J ttma, uendum tlluJ fccundum pecca.um .llotum.qut hnxcruniquod mo.oresno,,,*. «Iliea nt pr.mur.,,& d.c.ticV eriam eft dedara.um quod ,fta prtnopia fcpan,, habf n "fl£ Z tigatS cun. pn.no pr.ncipio ipforn.pro quan.o tutell.guni ,prum: vnde fyllwfraus hu.us po. Gc compon.:ocsn.o,or<. .nouen.es ptopicrcc ceniun. & - clle,Suin,& amo.em vnius coll.gantur illi : f«d ocs moto,,, „,„
?u hu us pomtur conclulio. fccundo p.oba. hanc conclul.one hypoih«t.c« gts fi ocs rnoio.e non clfen. colliga.i pr.mo.nu lus efl-c. .,. eis otdo:fcd oe, n,o.o,„ fun ordn a v. dirluro ert:ergo oes fun, colltgatl pn.no-.huius ponn hypo.hc., «... i I & . i i na ellct nullus dTet hic ordo: vltimo p,oba, hoc aucionuic ph.la fophorfm u & o lia eg.egl.decU.au fim. ... l.br.s ph.lofopho.um: & ,11» «Mones fun. ,.o.£ pe, fe «x um diais.idco nolo unmorari .n c.s plus.TcK.o , fcat idem,& fyllogifmus Gc c6pou.tur:omnu mota.quf raouentur motu d.un.o. co I Ran.uVprimo princ.p.o.quod moue. Ulud mo.u.n .llo ,,.o.„:fcd o.a co, c* cll.a rooutn.u. mo.u d.u.no:ergo oia coll.gan.ur pr.n.o pnncipiojhuu.r» iuurminor.d.&dcclaratum eft.cum ocsorbes mouen.ur d.urno moiu ftruamt. | «dine, proprios mo.uum ,pfo,S:.dco hu.us td eft . .Ilius conclu l,o,i, c,i u„». p.tndc cxpl.ca.modura ordi.us .llorum.d.& cum Dcus bened.Aus prfcepu ilia pr.ncip.a.id eft. mo.ores . qu{ p.fc.pun. al.os o,bcs v. mouean.u. &<* hoc prcccp.uu, confiftan. cocl.,1 .erra,.d eft.p.op.er hoc fin. cc.li.id cli.fupc t.ora, h. .cra.id c[t,.nfe.iora : ficu. tx praecep.o reg.s fcu pr.ncipis tn ciuuaM ordinantu, omn.acf l.ra polleriora p.fcepu.ex rcgu paric .b.dem co.nmi l« Debes fc.re quod Deus non cft .ex.neq; pr.ncps.nifi fqu.uoc«,v.d.(Su .11(5 Oua.itet in p«.ideo uia p,f cepta.d: omn.a tfta non fun. n.l. fquiuoce. Non.n.opor... c.t-
»S£«xfe ffii^KcrV^
Jos uo 5 «fliconfift.1 m mo.orc:& mul.um confer. d.cum A««f..«.i>.Mea, , & primo cueli cora. f4.in flne, 3i bono eft vt v.dcas illud.q.u rila huai
wmA wwpUcei.iu.vultmoJo omimc coll.Sauo«c Uioium fcuudutOe. «
Tertia. 104
uArfcd ilhii.V innu'' Auic.de proeeflu horum principiorum adinulcem, fiinl ^ h icnoia apud philofophos:atramen illud , quod opinati funt pcrtpathcitci v'[ , ?<» nuoddifta prineipfa miferatione diuina.id ell.piouideniia Dei habct iflhoc,c"M . . ...„ j, k,i,s. ,i;... -_n. „„,..rt„i >i.bt
hjc tantum: vuu ui»ic,iiuii iuut iniclligif >\uit.o. Mfwtiwn muuu " " 1 ' . •IU fjSC(lcopulaiioite,cuin dtKit adinuice, 3c a primo ad norandum modu,.
0J0 proceduntlprimo,.iula,vt fupra declaraui.priina iutelligejirta caufa AuJ'" mcj,;ue a Oco m ratione caufc pioximf ,vt dtcium efttreliqua vero cau» IJJ "* jjpriaia in raiionc caufe vniuetfalis, & ib aliis.inquanttim funtptoxi. " ■-(' & > caufanturadinutcem aprimo mototc:& iftiidmc.
"" ji.lum fupta,cl£ nolo ptutdiecte. Bt poftquamdixii hec, vuliponrra '"* eiitu10 ,n!cr op",'ontm c opiniotieui aliorum, 8c dlcit:h4jc enim efx d>n<' ulor via ad aducriendura opimonem pixdictorum homini: prima erga (■'■l:'' , etr.quod pcr opiuioiiem eiui inlelligiiur opinio aniiquorum, non ItC "'imone illoium. Deindc ponii fecundam diffcreniiam diceni, 8c coiitin. gtn' h,|ofop'his,vi narrauii Algasel in prccxdrntibus,& difruliut declaraio efl ' um libris.non autem opinioni cius contingunt erioret. Dcinde dat modii, I i" t0' j0 fcitut vetiiaa dlcens. Etnorandum eft, quod quicuuqi fpeculaius eft ''"rhtisdictorum cum condiiionibus neceffarijs.iJ eft.euidentijt firmit , poteft cernere veriiaiem omnium iftarum opinionum . Vel potelt intelligi cS '''niotiibu» neceiririit.id cft.omnihut requilins.qu; funt perfefta fpeculaiio. J°J j0jiicgocijsaliit,que reqmritur ftudiofis. Dtinde declarar.cuius phito* c h fiiii opmio *'us dicens,& non debci inielligi dc opiniouc Arifto . mfi id, t!d dift"m clMeinde concludit , quod tcnendum ell quod illa opinio , dicena 1"*^ .«inu fna eft fumma veritas:hoc piobai 1 6c fyllogifmut Gc componiiui: ^ 10 hoininis.'u'us intellectuseft rlnit.ideit.vliiniiipoflehumani imellectua "ftf romi veiius^fed opinio Aiift.eft huiufmodi : ergo illa eft fumma vcritat.
iDrofyll°?lr1"" 'mc|l*Autdaimnobiadiuinapiouifion«,vt non igttoia. *ln°: J^fjjbiliifciendi.eftfinis&terminus intellectut humani: fed iniellectus^ A^iitJfl huiufmoJi^etgo roinot appaicttfyllogifminon ponitnili minoicm di' ns promf""5 nuellectut fuit finii humani iuicllcciusi deinde accipii minote £' f'llJ,if,„j.j.pieclaiede Arift.quafi.d.tranfponc eam lic.quaie prxdlcta r* dc Aini.dicitur quod ipf* creaius fuii,& datuanobit diuina piouifione , vt non i?RorJrc'niis pofnbilia fcicndi:& Gc appatet opinio Auer. Bt poftquam decla. iiium tii corpora cotlcftia eflc obedieniu.cli efTe lationalia, ic quod colligan. ^ iui piincipio iribus ino Jis: vuli oliendcrtuiuiic via rirmioti illa cfle huiuiinodi, a: pnnio picponlt intcntioncm.Et eft notandum.quod prcdicta pollunt opiime •flendi.alio inodo difriciliime, vult diceie fortifsuue, vidcliceiscum qutbufdant r in jiubus: 3c quSuis linl probabiles da feipfis.funl liue dubio iiuclligibilcs pec a;.i.lrni:i,quu piobabilia delcctabiliota funtquam dcraonftrabilia, oftende. ■bui vijm vi bicuiut,& clanus potciimus . Hxc funi veiba eius, in quibus ap. aainiiitenito ciui.fcilicctdcciaiate iicrum illaspropoiitioncs contia iltosrario " r.ibui piobabilibui,& caufa iiutniionit apparet:quia taiionct piobabtlct appe ubilwiii.i: dclcciaiioics.
S i b ell qucflio.quiJ iniclligai hic perrationes piobabilet pci accident fal. Qyattt quj tilligibilii ; Bi videiurmihi, quod vua expofiiio porcft accipi ex piimo de flio.
.jminenio.il.fcilicelquod pctrationct ptobabilet intelligai fufricien. Qyidintelli tuifuiiJa:ai iiifenfaiisivnde fufficientiaeft duplex.fciliceifufteniaiapei tailo git Auer, p> ■uauitelligibilcm.id eft, demonfttabilem pct fe , Si hcc eft demonftiaiio vno laiioncs .p. tuia.Si auomodopiobabilistaiio, vt dicii ibidem Aucrioct : aliomodo eft babiltt,
latjiata pci acciJens taiione demonfttaiiua , proquanio poteft demonfttan ali.|iu pupjiitio accepia in ipfa.dC fic intelti git hic Auetto.quia arguit pet fcn tua,TiTU«biSa citinbocaliquEpiopoiiuoacf acccuiat. poduni demanftr»
Difputatio MetapTi,
thuelpmaauoa bleirrtclligatptr rationet prohabilti in daftionem dew0„. ft
ftratiuam.qu.a frcundum tpfum.in fum.ni ftcu.i J. pr.orum. comm«n l9l ,„£ t) _ |n|Mf in " "riTripicx fc.l.cciUialcftKi.dSfoph.ft.ci.acaemonnuttui.Loqu,^ It.o 2 e?„d.*&monftu.iM.q»«h»h«l v.m Jemonftranoni, vtd.cii.x'. ^ «Jnftio. fi so.D.ccnJum.puto quod .11» ratto cft ptobab.li. pet f« demonfttJ,|uT _ . n„.rc,den, nro quaiitoaccidliet. mquanium in.Iucilo, quod fitexp,opo|£
«ontewiuS S.dSt«iuiS.& «d«« demonftrat.ua induSio.cu.u, Ptop5i,£* Tft ex Pto for».,mp,ici^
oSnibu. « rodemonftrat.ua a.opicainhoe.quod predica.um lubfhm.a epejfe£g LfTarUs Sbieelo. Vetbi gtaiia.fi ignorarero .ftaraioron.a homo «II d.fc.pltnabili,. j * offfe entU poftrn .nduecre.llam.acc.p.cndo vnam.vclduasi.ngulates, d.cendo. |,ich^ £ fe tadu- mcVeft dirctpl.nabilij.cV hic. crgo omni, horao . quoniara ptf dicatum,n,atf, in.ct influ moe . r ao:& quoj t_crtt,ai£ tft vn. inJmiJuo vn.ut fpeciei, cfl ««-,„ SZftStiuS XomXi.llius.cum fin, equalia in ilUi.dco ifta vocan. inducltod^ £ Sm. ».Jtiua,eV hoc idem tbiJem. in.elligi. ergo h.c pcr ,a.,Qn«m ptobab.Um . ,n. * ff1tWi auAlonem. quf cft ,a,.o ptobaMlis per fc , 3l Jemonftta.iua per^cciden.7 Dcinde apponu ranoticm illam.que dcbct compont irc 111 pruna r-.gura. 0ran« ce- fe mohile i principio in eo ,erm.tnaiis inonbui fecui.Ji.m voluntattm , & Saiones.c.n.ina,as.cftvi<ien.,aiWiionalc:hev-eft vna vniuc,fali.,qu{ Pottft «xvnifolafingulaiHnducil.co quta FrfdieJiuin nccr.Tailo ineftriih,e,S0:si | fineulatcm acctpn.d.vn Jc dicimm quod vna ptopalis.onum eft.quod qu,^ homoafpicit htctesmundanat.apud nos , uidc.ut lihiquod res , qu{ viiij , & fcien.es Jicuntut.funt pet fe mobiles iermt..ai.s mottbui erga yoluiitatts , £ aftiones lerminatas.ex qu.bus, otiuntur tnulu m hoc muticlo . idrft fiunt mulr» fn hoc mOdoiex hac vna potcft induci Hla vnuietfalts.ficu, ex tfta vna.tgnit hic «ft calcfa«,uus;crgo qmrtis.quando ptopoliiio illa cft ncccfTaris,* ; p«, fa »o quia prcdicaium pcr fe. & eiTenliali.er tneft fuhiecto: de.nJe acc.pi, mino. «m.d.fumpta hac ,adice.dtc»musqttQd.G ti adiungetur alta propofitio ,jftn. fum apnatcns uidelicet quod ectli mo.en.u, dt feipii. mpnbus icrminam, > x quibus .ermipaiilU, infrrioribus. cnribus mulia tetmwaia opcra & o.dint,,!. ou.bus d.fla entia confiftuni.Std crgo.cocludti tx iftis propoOlionibus qood iceli funt cotppra uiua.fc rationalia. Bcce iguur , ,iuemoda htc tanocuinih, aiun proquamomaiarinductlontvntus lantum probabtliter: & vertnmi. bd nifi vira in Juclioi.i, ifta:*: Cc deht, intcll.gi. Dctnde ptoba, ult.num p„ tem minotis.fciliff < quod ex mottbus terroinans illQtum fequuntut muluco. tnodahicinfcrius:&iyllogifmusliecomponipotcft:illimoius,pe, quos ftquS tut ttanfmutationc. in his.quibus. viia tft , &■ pcrman«...ia txiftl, alibi. eau. fammuliicommoJahic:feJ motuscorporum ccelcftti'in funt huturii.odi.trga I iooclufio illa cft .lnnifrit.i pct re.miuo, auicm m Jucitur pcr planrtatum mo. tu> ynde dicit qualitfi tamen pa.efit.quod cx tplorum mottbus opcta leimi. tianiut a quihus caufaiut conftitutio infenorum eimum:quc fun nnnoi:hocf* tis manifcftum eft cum fpcculaiione modica; nili emm fol altquoiiens ptopiif ouiis nobis tlTet. Si aliquolicns diftans . dum m fuo citculo obliquo moucuu, non habeteraus in hoc muudo quaiuo, tetmiiios anni.iicut mpdo babrmu» ot dinaium in niundoircilicci,vct,{ftatcm,&: tcltqua duo: nec muemremur plaa. te nec animalia.nec fequeitniur genetaitones rttum g«nc,abilium mod» coa fitcto. Vcrbi g.atia, quoniam fol a nobis dillat , & tcndi, cga meiidionaUa paricm reffigeratur acr fcptcnirionalis patiis.ci: tiuni plante ibiJem.cV nuuli' plicatuiclemeniumaquofum: &C in (cpicntiionali paric «lcmeniumaeteam niuliiplicatut,& in eftaic loium contratium tcpcrnur:& ifta opera a fale ptcccdeniia.& fua propmquitate aediftantia a nobisin quolibei cme apent .pparcni.Dcinde cxplanat idcm in aln» planttis.oc pnmo dt luna.d.l.milnci Je lunaplutimauiiliafnnt procedcntia;etiam fxpoi.u idemde ali.i.d.eium ib aliis fydetibus plant.is mulia aatua.cV ptfciola commodadiuina potcniw i» fiuuinurinhocmundo liccopera quinq; planetaruin.uuli dicere aliotume» septu foicA luna,& iliotum fydtrum.vuli dictrt «xoruBi^ioii unuirt^m»»!
Tertia. 10$
ff ,n(:3([3tntn dectarat hoc atiqualiterin illis.d.qutlibet nanq; Ipfo. fr fle apr jlccrc quinque ptanctarum,circiilum habei obliquum , & facu qua» (Uin.v" tJ jn fu0 cjfculi rnoiu,vt dictum eft iiiaftionamu. Dcindc exponic ,uoi n''£P " f1 j & c(l noundum.quodprinctpalitcriadcaufanJum pixdicra nocin 'j^j^jflijfcbui fupcrius.id eft foriiuseft moius diurnus. a quo dies, St ^«"'"riui it-vult j^j^ qugnjjm ijcu, jdcorpui fm: fupcruis litu, m imiltttut10 ~ iilrlim,& dignitate moiotis teliquis moucnfibus, Sc iJeo in ifhs icbui jinc oten(j,'in maiorem.propier quod fuii coniinuusper totani icrrajn. rell/ jj ja non fant |(a fimplicitcr necelTarij.idco polfuni Jifforniiier circJ quiauic .H (jumnobis quandoque ptoptiiqui.quanJoijue rcmon. octa
datc ,c fpiixra cum fuis pofilis,& fixis fyderibus frmpcr eft vnirormtt 101I ua1"' _y cuiiibetparti terrx. Deinde concludii cancluiioiiem pnnc1p.1lem.d4 ,et^* aua'iJoquidcm inielligens homo.vuli dicere non habcns capui hahilua- Jmal"01- necimaginariuamfupra cogiunuam, nec allqua «lifpoliiionc ,um naiitr.-tli diipolttus talia ordin.ua tcgimlna tefpicii, & quaiiiet diftiufte pt*'" „, fupctcceleitiii motibut procedum, vuli diccrc prxdiSx vuiitaics. »c0 s,lmina.c«i,videlicet,qualiierftell*, feu plancix inoucni icininaiii '™ fi£ £ ttrminaiis rigiiris,& tetminatis pattibui facilc pot luJtcaie, quodj 11,0 ei.ua caufanturnccelTatiocx moioribus viuis , inielligeiiibus motonulta 0Pj'nac adJucit fecundam rationcm probabilem, Sl debet li« coin|>onl; ^ '"""ndconuenii vilifsimo fccundum aliquam pctfertioncm eius, non debeta Qupdcope» ^^"ftimo lemouctufed viia,& animano conucnii viliiJimo. erj;o nonJchcr "' fccudurn " «1 a corpore cotleiti.quod cfl perfeftiusalijs hic. huius ponit veiiuiem -Hqua pcrfe j Svaldepoieftdehacinflrmati.neadmiiiicularl.viJtlicct ntulta patuuloiS, r?10"* vlllf' ,?Coiporumiurbidoriim)& nobifcum inurntoruiniqux vita non carc., hmo , illud * lt Jiccrc.dicaniur viua.immocum totoipforum defcctu,& viluate fuhfta- eiu copent "•vu um 8i illorum paruiiaiisplacuitDcoglotiofoinrlucrc meos vitam, Sc uobuiflimo. "*ncm id eft piuJcntiam quandam.ex qutbul polTum effe.cU vitx ipforum Cfareiiere Si conferuare.vi plus ricriporcfr. tanlo crgo melius quodfupcr- I ftia corpora Jignifsima funt recipcre ule munus, fcilicet ritam , & ratio. £ m & inielleSuin.dico tllas elTe dignifiimas.conlidcrato magnuudine coipo rtm i; nohiliuie fubllaniiarum.id ell f«rmarum eorum, qux omnia figmlicat JJ^V^oUjntiisviUcvl dictum ell tz.Metaph. comnten.44. proptcr quod in» frn fcd mulii homines, puiando fcientiam habere.ignorani, vull diccre , ifiudj ouia n.m fum vcrefcienies.fedappatenter. VnJe dcbctfcirc , quod apuJ me hicraeftiranfpou'ia,& debet liclegi. confidcraio niagniiudinc corpoiuin, &Z fiibftaniiaiurneorumnobiliiaie.cV refpeAoregiminc corum nobilium corporum viuorum nobis prxfentium.quodipfa corpora debenl, eife viua. fcd mulii C hDminn,puiandofcientiamhaberr,ignorai]t,quodcfl line dubio crror coruin
boniuiurn:*: tunc.apud me vidclurquod Auerro.vclil innuere , quod proprer Propf doai duasprxcipuascaufas Deusdcbctcorporihiiscocleftibusdonare vium.oc pri. caufas Dcus ■irxiioeft.quiamagnitudinecorporum, & formarum digmiaie cxccdir alu corporibus tucfccuujaeft.quiareguniea corpora viua.qux fuiu hic, SC per coiifcqueus cotleftib' vt debcnicilc viua.fecundo vidciur mihi,quod propier hoc rcmoucai opiuioncm um dedit, Uluium.qui videniur.fcite.cV tamen tn vcntatc ignoram.-poffei Sc aliicr cxpo w.fr i inicnlioncs funi vicinx, ideo fufticut iftud raodo. Dein Jc probat pee uirum raiioncm iJcm.clc dcbctliccomponi.corporarcgcmia allacorpora viuothentexccllerc i'ia in vno gradu nobiliori,& ratione maioti: fcd cotpora calcftia rcgunt viua.hxccrgoeruntdifcreiiora,& vux nobilioris: huius non ■oaiinuiprobationemmaioris.d.quiarcgimen viuorum a viuis debei ptocc- .1 detcfcillcet viuisnobilioribusrcctisin vita.&difcrcuonc. Debes fcite q>,vi CSdilio tcacdpnurpiimo Poliiicx, quodcondiiio regis &principis debetcffc cxcel. gu. lennapruJeniixfenfuum.cxccllere prudcntu 61 iniellcciu : pioptct quod au ibUeis.quod dominuseft iniellccru vigens, fcnfus vctorobulti corpons, idea •atKUUii ibidem, ptincipatum regalcm cffcex vnopruJemu vigenlc, Sc ali» Mbuttaaic valcnic , Ex hisaccipi poieft veruas Aucuo.bic. Ht poiU[uaai Dcfltucito dcaruci.Auet. O
0Y3tccptor& p,..iccri.fcc«.Hlun,r.l..n.oJ iiieeft fcpar,,,,,, prxccpior ix v Rlr.rimumnoictt l.c ptoh.-.r. lyilosifmo ,„
lnaprninuxm." _ i n,»rir>-imiur ah I"o nrlnarw
TCCli lUlll - .uv. i,„tt-
iml/vi-liV-utwVideoin pt.m.i 6«M» pr»cip;iint.ir ab v-o prtncipe e*i(,c inmim o.d M . «ai0iialiqualii«i-.Pt.Ma.q.. «» Deu, prouidc, denZ bw Gn* fu; v i iiMe.n.tarnen non prop.cr ali.im.lcd picpter ft.ftd quueft opt| ™t Jco excl..J.t ah tlla maiori.huiu. poni.m.iiorcm.d.vnde, quandohc
re. ...
Iitioiie.falicet prou
V,ilita5du> plcx.
m, iJco excluJ.t ah HU miioti.nuiu» . y.™. nonia
KremS,efp ci..«i corpota.fcil.ee. c.rlcrt.a.rV v,.n. c,' ra.ionalia ncvicttcae • «c m" Sr.ne.nJc poni. maiorcm.d. c* ii.eJi.a.ur.n oiiad.im tenia propo Midcmia ipforu in uohi,iM rcJucit.ir aliquomodoin ,,,la£ dam commoJuin ipfotum.poteft ape.ie not.vrc cp Jicia pr.ncipi» prj.cip.un,,,, -ibt.s. Dcindc i ifcr. lccun Jum.d.& qnod iprep£, Dcbrs fc.re.cp vtilitu,fCU(. *^
Quxltio quinia.
Solutio. Viuetc mul Uplicncu
«D.OT mn eiUorput.necvirlus.ncorpore. i
modum po cft inielliMd.iohu, n.oJ.s. vno nioda. <p lim fl.i.s laborum aliCa. "s o V.C' a k, modo pto perfcftione al.cutu, op.rami. , qua operatn
acq, im lcn co vnlitates ncc commoJt: uuoniam inotu, tl. J
ES£2tt82%£* nnis eri. eiui.&quod mouet.a.i modo.ratiS E • Secundo mo.lo loqueiido.iiitclligeiu.* mouent proptt, „, vniu«primimouc.. &ec,,na M ■ p|lv.comme... jd. & lic non rS™:» " •(;^h.;.Jrcon,r?d.;c,.oh»c.ai,I.Mc.acon,, KWcWi7 8C a,.vbidiciiurquodprim.i inientione tnouc, T •.' nron rr hoc ciuod non portci i.ncllig, n.l. uioucrcnlur p.opiereo*
™c a ' DeP.ndrc p?oh t illud fccmlum dictum.& fyllogiftnu, cornr coinmoJa. ueinae pro , h COrporum,& aliorum «fiede,,,
Cc.noiidccer.rca o em.^ pr.n. P olf vc, Corpus:fcd De»<«^^B
m^^^if^fS^StSm cft : idco appare, ipfiim non efle nec cot «or.& p»i..c.pw.n h««.m.»l d^ ^0' rf3(1,, ^js tr^., .(lil.iio.anJii rft qo^ ST ££V£«Ka oTho,umcorpogr.,rm.S: principlum ipforum eOe^H vni , in.Tre cum cfTc infcriorum corpo,u:l.xc cll ma.or: 3f aJdi.quod hua». ,??.X,cVr ,,,:ned..b.ocomprch«.H!c.iiia.i.compr«hciiilen,ee«.fcq«J, i hl V • • nobiscon inu:.s. l.cc. ... fc fcnper ...tclligai. V^au ••"•S^^^Mrionem phUofophoru.n.d. hxce.t dei.iquc final,s,n. ^Sf^?ru»rcVrp«io». cceI.e,..b„s in afft.tior,. ,.,im, ptincpi,
,^l#fl.a.iimalraiional«.vtdiciihic Aucr. AJ prniiain qiiaeflionem corpu, «*2**J^^ft«nM cCl mot.alc : e.go non v.ucn,. confeip«n. n\\U»pTrcf q»on?a^ 5 mors opponun.ur.v, dic-.i.r in libro d« »om i n.i ..ppirci.quoi.i^ » - difponi per moriem. nec pe. viunt
rer caufam^ »""*«^'Vs,e^So>vi« «1« pcrmanfio animx nu.tiliu, in ca. :?cUna. '-uH vV.Uc ^phiiofophus in lib.de Inorte & vua.modo iftud n.n po. ,0Ie.n""" ,{' :,„o I„ contrarinm «lt Atiito.i i. ,Mc,a.iex.co.;9- vb.aii.S: ^V^^^ZcU^us aCiu viia : Ul.U au.cn ipfc aau,. ,« O*
J*^ ^S^-TS nan^
'"'^r.ocurVdhuc ino s fccu.,dumal.ine,,..,m : ifti. eni.n qua.uo, mo. cundum 10«™.« c'a^ ^ „„„aIU„, ab ...an.ma.o, vl phu*
?^VIUC", ^ r L hoc q folui.o quxftioni., fcil.cei.quod coj.
Terri^. io^
vtpalri: hoc Anrnro. dicii 1 1. Mctaphr.eommen. jo. vbi ah, hoc Duplicl vU tjriirr). j. j||fet vjtI Jiciiuide comprehenfiune , iic cum aetio tntcllrflus cft ta cotpusccv pcricn ^(.^^ frg0 25io tiitcllrctuseft vita. idco, cum corpus ccrlcflefii tn. lcflc viull. conjP"' ,'ppCiens , ideo viucre ipfum dicimus: & fecinido vtucns vita "'"^ j qiioi'iani vidtmus ipfum moueti niont teiminiio voluntatc trrmi- 11,0 '"/!/ jlrs condttlonibu> feruatis inmoiu animalis, idro fcnur qurd vi* 1,1 r' ,,i Jc gtadti vinr: sflts igitur duohus rradihus viuorum corpus ccrle. "" • ir hoc ipp^.r" fecuiido.quod proptrr itoca'ifmal eft . vndc 8i ptnlofo.- "C IWdtm apprllat Deum animal fempiternnm, a quocu-Ium 6V lcta itaiuit Phu' i»ni vnde fecuiidoC«licomroen.4i1rV ■»«.& 74. Aucr.voluit ccrlttcfTe. dcPcnj'n 'ml,Mi;nedubio,;feiltiid voluit Aucr planr. S.Mrrapbv.conmicn. *n'* in muhis locis natuulis philofcptii-r. Ad argumcnta. A d primuin ap-. I*1 -jvjniij : id enim verum eit de vta vniuoca.qux conlitiit tn cilid.i cV Itt» PJ^.-B/ fccunduin etiam argumentiimtiib.il rti.quoniani nucili^t devtuciiie
ora lu viix.vtappaitt ihidrm. t)""10 °. 4 ,kvs'1>* m i|uxfWoneoi , arguo quod non fir animal r.t- QtixQio
Ir- nuoniam tationaledicitur idco.quia ratlonc & dulirrfu vitint.rcl ftx«. '"rt vii fecunduot vim nominis : modo dedneium eftt.de Anima.com.' V ,x & yr. quod lubftantise fepararx non peffiint complcxt intelhgt- 9 """'p./ncc diicurfiiie , cum tettius aflui prxfupponat fecundumi Scmn- '''"lito lillctcrgo homo, & cotpus corlefle funt vnius fprciei: ptobai0 3'"oniai« operattoncs funt vntus rprciei, erga Sl rormx. AdoppoG- Pofitio fatl» "" ' V Auctto. hic. Hic rrfpondeni lattni, maxtme Thonus tn qiixflto.' ftj T[_0, "T"' . ;mt mixftionc fiplinia. in fplniioiie ad orit.ium: voluitenim cjuod
'"h s ^^deaiiiiita.Quatfiionc fiptiiua, in fplntione ad pritnum: voluitt " , (nielleftiua.fe imelhgentia dtffrtunt fprcir. & ideo iinel
intrlligeic co-
_£rrnit"fpecie, vndc drcit, manifcftum cll enim quod intolltaeie ani. ruin Uir.-I um i| >n . rl _ . , ,r _„^ , . a t. h
funt prlnOpU opcraiiwiinni itiicciuill :. . ,hc r« *>t i>fir. n-,,.
1"* 'f jjfpecie difFcrie: ficut calefacere , & infiigidare cliffcrunt (cciindum ^'(feTentia^n cjIohs, 3i frijoris: fprcirs aiticm iuielligibiles , quibiis neltri irilcAus intelligunt , funt a phantafmalibusabflraciar: & m tton fum eiufd m rattonis curn fpcciebus intelligibilihiis .quihus angeli intrlligunt quae
f nicisinnitie.fcaiiiduni q,i0(j dicimr in libiode caufis, quod omms intcr» J „j tft picna fotmis, vnde ck intelligere hominis Ist angeli non fune itufdfm fpccei.d.' t* hac dilferentia prouenit quod angeli Intclligunt Unc dtfcurfu jnima Jutcm cum difcurru, qu* necefie habeicx frnlibiltbus crtectibus I» iwttteii ciitfarum ptoueniie , ab accidentibus fenfihilibus in cflen» C tits lerum qu* 11011 fub lacciu fenfibus . 1 11 quibui vcrhis apparct quali » lei inirlligeinia efl lationabilis, ficut intrllcrtus hominis , lictl ranonabi» litit tlllus dilf.rat fpcciearationabilitatc hommis feu atnmje : & prr hoc apparci qualuci coipus carlclle elt ratioinlc pcr inielligentlam raitonabil.uie ilifreienfe fpecie a r.itionabiliiaie hominis. £>cd hxc folutio , cum jmpngnatio reueremii , pcccat 111 duobus. Printo.qnia pontt quod fpcctcs inlelligtbilr» tnielligeniiirum eis concreatx ditfrruut fprcic.cV rffcrtialiiet a tpetirbns intelligihilibtis caufaiis a phantafmatihus . Secundo peccat, ca qauponil Inlclljcniiam intclligere prr iccidentia effcnti tliicr , & fccundim ttnt difliiicta ab eius effcntia: prtmum effc iinpofsibtle probo: quo niim, vbifpecies ieptatfeiitatiu.t lapidis aniinx mexcffrt confcuitaa Dco, inirntto lapidts pei illam , & pcr aliam grueratam a phantafinatibits non dtfctt fpccie . Prxterca,ii ita cffct , fcquitur quod homo crcatus, St ho- •00 Mntratut ditfrTiiiH fptcit: confequcns cftcontra illcs: confcqiiciitta juten ptobnui medio cius.quoniam caufa homints creati diffcrt gcnere a caufa homiiiiigenjiijetgock clfcAus illiivnde.licut valeteius ratio.ita & mea. Prcmu.fpifitinon difliiiguitui a fpecte mli ratione obicctt : qucmiam diftiutnojfluumeft ptrobitcta.i.dc Animacommtn.<S.rigo,pofiiociuod illc fpc eKiefieiti cottcitJiat, cuin lini rtlpectu etuldcm obieai, erunt tiufdcm /pc
O »
. (! C,t vt rum fcomJum no< chtmuno, lUa _
tIli fine dubio. Sro.ndum cr.»m fi £ rum ^ ^ u,
„«,, rfl contra toum ^'"Vert «1« »io '1"'A ""f"™"1 inictlC
& ,.Je Ani«».iex.»m. c * P« «ft ««« , 1 ^ 4,, . ... « rMUgtbil* ,„ g «,««.& mteiuaumeu folmn ptop c bj ft ab,c,ir» mi,«rf,,mr
Hrn, nulla po.cft pon. d.lT ^Jn«'? - ™^ ep,,,7o. cf, iJcm llli nili fil in »C c, T^^^Lc™ ^ n^dW« hic mhoc dubio. & d,c«. ditpnsSj veUlcpendcns.mJtcm.jttnoc (?alt Dcus mttHi-),
ftp.ima. P^"H'^'°lX?a«orura & vete intcllis» tlla. ,iu .niellig«r,S «niia apudeo».eoq»iaeft*.auri ^0™^* m:ttg0 intcUfpcn.u Juobu, H dcbct intclligere en.ia. f '^^"^Vtj dicci. quod HtuJ «I» plunbui n»S ButQo. irl,«||ige,e,.«rgo al.tet W«| *cd ".dlUrie iJ«n : comta . quonianT, . fi«r..&Gcnonmconucn. «*»^*m^Vfop«.rlui« Deo.eoqma incell.gi, UU Impugna.io paripotfohc* conuenne imclWgeni.,,. p,-,
•pcrfeaihimo modo q.na tft " ^'Xcicbus.cft fortior ho,n„,c,& anintt ha Krca.m.cll.sem.x ^»^1}™"" jiKnucnir. 10» pcrfcdio ,n«eW,S„, tninis adlr.c pUna fo.m«»: e^' * "| c (j xem fi„« fpc:«eb«;a,!„ct. homim» inf*«ma.,:& ^SSS^SSSSlSn IblcilTa a fpecicbu, , adhuc «ffr, dtni appar.uquon.am.vh, u « «J ugen u (;, „„ n^accidh . -
v,,«usabfttaftaama,cr.a.& n ;™«™^J.ni-1.hanliIl«, »« d.cit, P«:rr«l & q.mJnonaofcrtare.rub.ta ',,,,.„.,-,.«« pi-.Ichrn: 1, mttlletau it|&
,a!iophilorophi.«l.Mc.apl V 'J^p-..^ p^siu fTnc dub:o i.urll^ iu.clligere. pe, fpec.rs re^ptas Jc«iradiAlonUt:ergo aliqua h ra p.iuahi.u, ,|. «fU« pura po.cm.a f^^S^Smm, qu* om.i.a f-n. comta philofo. laintcn.ionc.nhi vm «n.u » < - P« P wu t5 f, ^
phiam. Ptxfc.ea .bidem ,1 «ct^cj cfl>-t«' u clel In fc wcotn dig,u(Tcat,.tpcral,q«,,Jex' aefft, »^ f Atlfto. & Autt. Vro caiat ple«a. B« idcoopotte. >!" ' IjKijgeniie dirTett a fcic.u.a inttlkte)» rntcllcau dcbcs «tjq»odto««»W nw | | u j , Aus mmis.eo quia «lla cft P«*»»'g ^,m, sn'oftn „oh cft «dcm ccmu c5 rescomprehrnrasma.erulcs.^
fc.cmenil.acaden.al,^ DifTertton» ^^^^^d&^l«um d.ffet«a ru»ta.,onal,.».e:c*,c>,< ITras intelH. cfi rua ,a«.onal..as, nic „iOT .«ionalitas imelligen,,: gtuiif a ,5. lit ha.appatt. I^XSSacSSSk& intelligenti*.cfi q« eft idcm a rtbu. co. naluaic itcl tationaluait mtellcaus.ucm c^ c. . 5 bu| (cltnl;:i ,ntciieAu«e*
Uctus «n ,»tc,lcAu ,CC ■ p"i„T ?«," ffetnn fpccie,& gcnctc m ilhs ficut n.
fdcm:ift£igiiurdu{ta.,ona ^^^af^^c.Met^m^hm^t
Solutio ad dcs. AdqHeft.onc_m.cum q t ^ ,. K.n,iVnUm i„,tll,gtns.»«iu?
au£aionem. homin«.&«n««lUnu ,0, fti, uiur v. m rll.0,,,,.>no„ , fotma m eo ComU
qU£U fciens,8£ vnum volfn..qnod v. ■ ( ft(.unaUB1 opttltlo„em: fic
ru«a inc,T« 1™^*"?,^ P,oP.c,q»od «U v„.
cot|u,n dicitu, clTc conlti«",um ex «' h ,mo,vAc, non ,a..o„«-
an!mal rc.ens.vnum appc.ens. v « f vnlll tl ffCunjonl
?1,aiefump,a afotma co„l .«u.ap r 1 ni «« .» .. ,oii ^^.c.i, fc Ct
cp«fationem.&rccu,.Jump.f c u'„ ,]_a:ailiina,.p,oqua,,.o cft v.uou dlcuurraiionale animal . Dick ut q« >'" „lio ,,1«, qu.a amma clt forma fcpfo mouens. fc mobilc & dicilur qupcp, fol „
n.«lua,uarni.ae.f«cu..Jum ^^^ Pluin cft dt tllionaUpjj
AJ p.mc.palia, aJ pt.inn «> d <-c '«« « ^10 n [lclp,ns ta.ionatc , co qu,a ,. lidpatiue , cuiufmod, elt ho.no . homc - I 1 fcJ ^ pn
*Jpp,op,ia«u,: intellca,,. d.c.tur .auonale a a „, fc „on rJllon>lt,
iKti;.am.c.iufmod. cft n.«llu?cn „a lo . ^ fjfl. jtt Jp,c ^
polfum v.i ra.ionc, fcd q«"» «««^1' S,-P"nalin) ,ppatc, foluito : qaonu», BaJ SSSS Ss^uonaliu» -1« ^ ■ » **i
Term. I07
— eorttiu crr. "iits thro fac.te ippo.
JCIl !«»•
A L G A Z E L.
l££ g aftut a .,u«laJti eft.« in rci veritate cfl obfcuntas " ioVorx i.S obfcuritaubus, qua.n f. nHq.ns^c.taucn • ' ,Eb urex co.quodfit mal* complex.on.s. «, fi rx if m"'Vnttrc^umt«u2,, inquibus ccrmim .nqu.fiuoms id ^uX£l[lfn3.ccturciu1a funterrorcs, & n6ad.p.fceturfcicn ^
:,!Ural.iaiis^rr>ra,cayr"^ Qu,, funt pofsibi- p|ura , quia
^»'-^ be* f:qBrt eTo««««r2rm ,»«5 pof«b. Hr». ■ q« c04i Au.c efli 6». S,t eft vel idem illi ctTc, vel dii.erfum qu.d ab fltocA.
Sa,u, fh.-.q.a. W ' 1&pors b tte. 4ift.ri pofsibil.tas eiusab .ffe.W
pafTct m:11 * ^ ' Joplj-j arituit.d.dicimus q>, fi aliqiia rcs d'"0™""" Mcm per cffr mU m -con r^ Mmm eiTet quid add.ium fupcr UUfch- WC«i»ta.t & pc.fs.hil .«e. vna d qllomollocunque d ca» de
Part 18
fStre»^Uat,c,id^!,HU,nluU.hoc,quod.uPOn.«. Q ^
Difputatio Mctaph. A V E R O E S.
Alt Auer.Noneftinconuenicns vt eueniat lioc ftu!tis cum fapicntibus,& vulgocumclcctis, vccmutcis in rcbus arri. ficialibus.nam artificcs cum po! jc >ut mulcj cx optribuj fuis vulgo , & oftemlcnnt fuas operauor.cs wirabiUs, fugiet ab t» vulgus, &exiftimabir rp funt diminuti ccrebri. Atcamnulti jn tfj veritatcponunturin gradu diminuci ccrtbii ab iiictlligencibus, Jj ignorantcs quidtnl a lapicnribus.& fcrmoncs huiu(nv>di non oportet vc proiiciantur contraeos opinioncs f.tpicntum , & hominum ft>e_ culatiuorum. dcbebactamen ipfc.cum narr.rutrat iicc,'iarrarc opir.it> nes.quz mouerunt eosad ifta,itaqu6d pol"s;caudic ns tactre compj. tacionemintercas,&fermoncs,i]uosptrliuiritipfedt(lrutrc.
ALGAZEL. t
Alt Alga. Incroitusautcmqu.-rltionis.proiitcft, non narrabi. tur,fed poncmus modosdcccrminaros. Etprimusquidemeft vt dicamns.iam pofuiftisquod vnareruni uuiltitudiniscan* fatiprimi.ertquodiitpolsibilisiiu-fie, tunc dicimustfle polsiljilem lr. eiTe vtrumeft cflc ciufmct.autaliud? fi auttm iJcm.igitur non pro utnitcxeo multitudo. (i vero aliud, i^itur dicctisin prinio principio cfle multitudiiitin. nam cft,& cum hoc cft iicccflarium inefTe.n» celfarium autcm in eliecft aliud qu.im fublhmria iplius tfle. & per. mittunusadueritunidiuerforuminhac multirudine.Si autem dtcU tisnihileft.neccfsic.iri in clfe, nili ipfum cfle , igicur non erit aliquij pofsibilitati 111 tlfcmli ipfum tlfc, Si autcm dicitis bcnc poteft lciri <j>fit,&nonfcicturclfcpoisibilcm,cftcrgc> ahud.fic eciam ncccflirtum in cfle potcil fcin cllc cius:& ncfcictur nectfsicas cius, nifi poft f aliam racioileimereo tnraliud.Jtnium eliecft quid \ niucrfale, quod diuuliturin nccelfaiium,& pofs-.bilc. &, li aliqua difftrcntia liarum duarum parciuni addacur vniuerfaLi,(ict]uoquccrit fccunda differcn» tia indifitrcns . Si auttm dicispofsibilicas mellctftci cxfe,&eile ciusexalio, &quoiiH»k> ciit id, quod tllticx ft, & c|uod eft ci CX alioidem>dicimusquomodoeritnccefsitasin clleipfum cfle, & po* tcft aufcrri iieccfsir.is in tlft, & rtmanct elfe, & vmim vcrumomnibusmodis cft.quod non conucnit atfirniatioiii , & ablationi. nam impofsibilc cft dtctrtclle, & non clle, auc ncccll jrium in dfc, &non ncccirarium iniflc:& tamciipoccft dici tllc,& non neccflarium ind? pt(jJfr fc.licut poccft dici non <fl'c,& pofsibilc in cflt. fcicur auccm vnitasin turb*e. ' n°c& noncft congruum ftarcinprimo.fi vcnricacum fucricid,i| dixtrint,quod polsibiiitas in cllc (it aliud ab cifc pofsibili.
Tertia. 108
A V E R O E S.
TcAucr.Cii dixittpdiclunoitTudcpofsibili inclTeaurcritip- / \ fummet cllc.autaliud.i.rcsaddita ipli efle. &, fi fueric ide, non >\ C(l multitudo.& nihil tft eoru dictu.cp pofsibde ifl efle cfl m co ■ i^nJo fi vcroaliud, lcquiturvobishocnccciluao incll'c,& cric " ft-dlauo efle multitudo.& hoceft contra id, qcf ponunt,cft ltrmo ,n «verus na dimilit tettu partcm diuilionis . Ncctflarium.n.m efle n? ,u,uidadditiiipli<H.rccxtraanima,fcd eftquid cnti ncccflarioin 3? ft non additum lubftantix eius.& quafi rcducitur ad ablauonem ftf q.tfletmslitcautatumabalio.&quali id, quod tnbuitalll, f rrVr abco.vc dicimus dc cntc cf fic vnfi.nam vnitas no mtcllignur euuid additum fubftanti.e cius extra ammam indle.lTcut intcl !ntmre\ diaonfocns albii:fed lntclligiturdeeorcspnuatiua, &eft ?1CUrio'diuilionis.&(icnccdlariu in elfe intclligitur dc nccefsitate pI iuatiua,ciuamdftcrminauitfubftantiaeius:&eftvt fitneccfsi- 1 efleex fe,n6ex alio.& lic.cu dicimus pofsibilein c/lc cx fc,non Ui % ^ntclSiei de eo attributum additum fubftantis cxtra animam, E° tel ' n,ercurdepofsibili vtro.fedintelligiturde eo 3, fubftanaa H-rmmct q- cfie ciUs 116 lit ncctflanu.nifi cx cauia. & lpfum G- ' f c fuliitanciam,a qua cum auferturcaufa.no ent ncceflanum in P,VhCJ ■ jy erit „6 neccilariu in efle.f.negatu ab co attributu neccfr elVeac li diccrct cp ntccflanum in cflc aliquod cius,quod eft ne v '"exfc &aliquod,quodeit neteifariumcftcaula.quod autem 1 r Jlariumcxcaufa, nontit neccflai ium cxfe.& ntmo dubltat UiftatdifFerentia: non func difterentix (ubftancialcs.i. diuidcntes 3Kfantkm,nec addits fubitanti* : fed funt res negat.ua: , & relar- ficutdiciinus dc re inucnra quod non hgnihcat rcm additam (iibibiui.cc>:cr;ianimani,tomodo,quodicimusdt«rccj, fic alba.Et «hoccrrJuicAuiccnna.quiexiftimauitquodvnumiit addicu lub- C ]•.*,,. &iic!pl'umcileui,cumdicimusq,rescft.& in fucurum di- ErrorAnie. ftutabiiurdehoc.Etprimus.quiinucnithaiicprjcfationem, fuitAui ctana f.cudixitpofsibileinefleex ic.&ncccflariuincfleex alio.nam pofsibi litas eft attnbutfi in rc preK-r re, in qua cft pofsibilitas. & de- UTmiiuc(iniplicitasharumdic1ionum<{.id, quodcft fub pnmo, fit t6i>o(ic;"iexduobus:vnuquide,cui attriLmirurpofsibilitas : & aliud, tu: attnbuitur necefsitasin cjfc,& cft prefacio vilis.fcd.cu intelligitur dcco id.quod diximus.no euenit ei dubit-tas.qui ponit Alg. remanec tnetwJtit vrrum.cuminctlligiturdecaufato piimopofsibilitas cfle «ius,dtt'.rminet ti q» litcompolitum, vcl nc? nam, li attnbutio fuertt nlatiua.no dtternnnat ei a'.po(iiioncm.& non omne.dc quo intcl Nota de a». ltguturrcsdiutrO-.deccrminat cp (incattnbuta.addita fubftatie eius {,™uf^ntqcu" eatraanimam. namcft hxcdifpolitiopnuacionem, & Jifpoiiuorela ,u 2dtj{lx tiuoiuni.Lcidconon tcncntaliqui AiHiquoium vt numtreturpra- fubrUiiux .
AntlqaotS dicamentum relarionis in cncibus cxrra animam.f.decem pradiramS & ejuidl Rf1'» tnt. Alga.aurem imulitinfermonefuorpoiiinc lubcns mtcllection» ftlnmSlx additam determinaraliquidextra animam in adu &.eft trror & in aMimS.' itrmo fophifticus. & hoc patccex co , quod dixic . Dcmum efle'eft Bfle eft tjd quid vniuerfalc,& diuiditur in neceifanum in efle, & po(sibile.& f, vniueifile aijqUa Jiffcrcncia partium eficc addita vniuerfali,ficcciam &aliad>jf» JJ"pofji fcrcntia mdiftereiicer . Namdiuifioipfius cflcadpofsibile,&neccfI bile& qu{ fariumnoncftficutdiui<ioanimalisadrjcionalc,&non rationalek (Tieius diui- autad3mbulans,& narrans,& volatile. iftaenim (unt addicageneri' fioqu{ vide qusfaciunriddiuidi in fpecies additas , &animalicas ertcomnmn'f iui eguoca. eis>&iftaedigerfntja. funtaddicxeis. l'ofsibile autcm.inquod Aui cennadiuifitens.noncft quidextraaiiimani inaftti , & cft prarfati0 •vilis.vtdiximus. namens,quodhabctcaufam,in cfll- fuo noninteU ligicur deco,nifipriuatio.tdertonineid,c]!iodclc cx alio, non ha. becex fc nifi priuationcm,nifi cum fuerit natura eius nattira pofiibi. lisveri.&ideodiuifioentisadneceffarium intife, & pofsibile inelfe . cft diuifiono nora,cum non incelligicper pofsibiltpofsibilc vcru. £ pofteadehocloctucmur. Actamenid tatictimdicimusliicg,ens,curn Diuilfones diuicbcur, autdiuidicur in difterencias fubrtanrialcs, atic in res reemis. latiuas.autaccidentiaaddita fubftanti.u. Diuifio aucern perdiffcrentias fubftantialesdeterminarabft|ue dubio mulcitudinem opcrationumab co: diuifio vcroeiusper rcs, & rclariuai.fcu accidentaieg non dectrminat multitucfinem operatioiutm. Si auccm aliquis contradixencquoddiuilioeius perattnbuta inrrinfeca dctermmateiope rationcs diucrfas, tunc igitur primum pnncipium,cmanatabcomul ricudoiicceflario, & noiiintfcgec caufato ab co,quod fir principiura multitudinis . Si verodixeritcpnon dcterminac mulcictido accributorum relaciuorum proucnire opcracioivts diutrlas , cuncnon cruni attnbutaincrinltca.qitxfunr in primo piincipio,dererminanciapn& uenire optracionts diucrlas.& poiitio ponencis caufatum ptimum hocmodoeilmclior. Et.cum dixic, & quomodocrit quod cft ticf ' fe, &quodcftci cxalio, idem? iftc prokcto vir txirtimabat poftibilitatem non haberctflt nili in intclli ftti . Actamcn fcquicur lwe hic, & nihilprohibtturqtiin in cadcm fubft.icia fic alfirmatio, &abla tio in rcbus fuis,ablquc tocp ccifcquatur niultitudo in Lic lubii.itia, vt ncgac id Alga.&,cnm pcrccpcri; hoc,potirislblucrc totum id.tiuod dixicin hoccspiruIo.S: auccm dixerit Ittiiiirur lecundum hoc vtrw» fit compolitio , ncc neccflavio 111 cllc cx fe , iuc ntctlfario in cflicf alio,dicimusncccfl'aiium incfle ex.alio inrellcfrus coinprtlienditii (o compofitione in caufato, & cauia.iv , li tncnt crpus, ncccflc ciirt fit in eo vnitasaliquo modo,& niultitudoalio modo.f. corporagcne rabilia, &corrupcibilia,f.vnic:is in acfcu, & mulcitudoin pocenua.fi vero fucric noncoiput non comprehedit incellcftus mtilcittidine ttce iiipoceiitia,neci»actu,fcdYiHcattmoniiubus modis.& idro det«-
Tcrria. xog
_c Antiqui de hacfpecieentium, & dixerunc ej> ftint fimpli- * \ dicuncdccisquodcaufa mei.eft magis (implex caufato : &
& ^ Vrnenc quod primum eft fipliciuseis . primum enim non jnteUi-
Ae co caufa,& caufatum omnino: id vero, quodeft poft pr.mu, PWV nir de co intellectus compofitioncm . & idto fccundum apud 10 ftrfimpliciu3tcrtio.&ficdektintc]Iigiopin!ofapicntum.&en£
fi o hi caufa, & caufato in his entibus,ac fi effet cis mutntudo m d P° ii c.u.r anparcc in caufaco , fcalicet quod confcquencur ab eo ^«multa contiguainaliquotcmpore. Ec.cum imelligu-. hoc WU,lra b, ,«o/-/.^iM>r»ic «nn rnnrinprreis dubltauo.oua
1 r T nroucnitabeovnum, & in coquod intclligit deprmcipio fcipium , i ^ coaiiUll quoniam eft habens duas fonrras, autduas mChs vt intcllcxit A.ga.dceiseft.fermo faifus nam.fiefTc: hocfu<b nnfituniex pluribusformis. & illa formacftetvnafubicftorfft,T&>one f ficuteftd.fpoficio inanima .fedfafta cftfort.s &F niociscx co ,quod cxiihmant deemanationeaoinuicem . & h*\°CenJ.mt intelligere hoc ibi , afsimilando hoc agentibus fcnfi- Efifftn rci veritatc fcicnti* Diuin* , ex co 9 m.ftc. func h.s fcrb 111 w^viltirrannirefledifciplins Legiltarum. Igicurdeclaratum %°nbUx hocfcrmonccpid.cx quoconatus eft Alga. facercconfcqut , Imem necefTano inef1e,quiaconfcquitur apudeos pofs.bi t ? «■ «nnrft vcrum .quoniam, fi inceilieiturdepofsib.il, pofsib.le Vbi pofsl1>l '"'Sibicompofitioabfquedubio.&.fihoccftfairum, vtdixi- li.asibi nc- SSXknon fiitur hoc ncceflar.o in effe. ii vcro in- c£a- <« Stowrdc pofsibiH rcs intclleftuahs , non fequ.tur vt fit ncquc ah- f ouEforurncomrolitum hoc modo, fed inteil.giturdeco compofitio ex «o,q-od cft ex caufa,& caufato.
Vi.lt mo.lc rtfnondctJ rl.ion.bus Al.fecundum veros Ph.Wophoi,& rc pet- . ..Vrrm A.Dhl & Auic.& primodeclaratquomodociusdiuifio cft niruffl- !L J JicTmus ncs quod quando ipfc fecit primo di.nfioncm. vidcl.cct , quo- £_£ u 2 n G. pofsibiluas eadem cum crTc.au. difter. vult dicCrc ab cfic gj SS?^bim.dtc.m,,sq, nonfun. verbavera, nec perfe.<ta. d.mlfit t nim icrt.a ^Cminhac Jiuilionc.vmlcopin.ociu.fuit.rp .fta.f.ncccft.tas, & pots.bi.
v.l fu„. addiif «iTcnrif . vcl pnmf eadem elTcnt.al..cr. De.nde f *P°«'»« m" mcmbrum. ( uoddim.fit.d.r., nccers.tas efle non eft qu,d addlium rupc« rlccxtra auiruam.immoeft qufdam porsibilnas in cnte necelTario: nullSq: mfntns addnioncm rupcr ipfius rubftaniiam & non aliud n.li cauff remotione», ▼«Jcl.cci n. lllud pnncipium non caufa.ur ab al.o . Dc.nde cxempliHcat.d.v» *cn»u«de illo quod eft vnum, tandcm quod cfle non infcrt.n en.equid addir» txtnanlmSfurct f„a fubnant.a.Gcut infcrt albtdo in entc . & idcod.ciniusct, sundttxi IniclliEidcvn.tatcen.isn.G Ggnificaiio priuat.ua.rcil.cct diuidonl» etiuino. Simili.cr dicimus.tr ncceirar.uni elTe cft dcncmlnai.o priua.iua.Vid». lctiwfuum efl"cnon eft ab alio.Si ficpa.ciqualiter necefsnas nihil ponii in re ■tafitu nili priuationcm tfie igcnti» . Deindc declatal de pofsibili.a.e tllud Hm.J..,mUiier nuandodicimus pors.b.lecfle de (t , non eft .n.c.l.gendum iffi potsibUiias lii dcnuminai.o.iil cfl rcs addi» fupct dcuomman fubftutliaa
tvtriinimjm.Pcutipfe de feto pofsthili, immo dcbct iniciligf rj. tmjfuhfta», 'v lia non mfcrt q, fuum cfie Gt ntctffariutn , tmmo cx caufi.t rgo fign.fic,,,,, r »• priuariua eft , fcllicet reparatio neccfsit.itis . Drmdc cx his rrfumir Jiiiirione2 .linndam.d.quafi diceicuir q> neccftc elTe d,n? habci iprcirs. vidcllccr neccfrelTc afc &necclTe pcr.il.uJ, fciticei cx caufa non prr fc. lecun.lo mfcri qUo£ cl.m coi'rrlar'um.d.ergo non tft dubitandum rj. he differeime non funi fiibft,.' lialcs id eft propriediuidentetcns.ficiitdiffcrentia geocris.(cilicci fubnanii.im diui lcittes.nec adJitf mper fubftaiitiS.imnio funi res iieg.itmf,& rel jiiuc.viJZ P^i fvllogifnns ficcomponhdenominationes, q irhil cxtra anima poKtiuG a(|, duni denominatis.non funt dilfcrcntif cflcntiales.& adJiic fubltantic Jiutfi.,^ huiiifiuoJiJcnoniiiiationes^f.iiccefsiias.&pofsibiliiayion jJJ',..iexifaanimj aliqui rcm.niii ptiuJiiuain. vt Jixi.iJeo non crunt Jitterciittf cilcniialrlpont lcs iliquiJaJJI'tiroipfi.li.'ifo. Dcindciiif. il fcciindum oorrr!;i,it..d.ergo, qS diomus q, rcs cft ens.non ficnificat quir! aJ .litum f.mci rci ful- Hani.j txn j mam vt t!gnificat,q"i J.ciiniisalbus.hoc prob-.tur.qm iJ.quod iiom dntingi,,,,, txiraanimii aballo, non aJJii ei aliquid cxtra aiani : f.-Jci.snon cxtra aiiimS a te dcnominata.ctt» cnsi xtra aninu ni.nl .iJJn rci denoniinaMj ergo apparctcorrclariii pcr ide. Dcindc iiifort tcruuiri cort.M. & ci! pccci lu Auicd.6ciJcoiiiiiciiiiiiiisrr.h3C Jc c'i rrr.n.n Am.proui .ipmaius fuii q,Tai tas eit quid adJitn fupcr vntiis fiibftamiam.V de hoc d,x...i. Mcta.com. !.,„* « ltionrmea dchoc.oc dicam mlra inqumt.i Jiipuutioiir . Ur. ,Jc urduuifcjj feq.tcntia.d.& aahuc diffuliui i.i fcquenitbuj Jc |i v.q.difpti: >'>iiiir, htl Ccti,So diffcrt nccefsitas abeffe rn. Dcind. penit etittis fi.ti htc crtcr.d.oc primusopm, tmm hunc errorem fiut Auic. ipfe enim.d.rj. i J.quo J poi_'i ft de lc. neceni rium clt pcr aliu.!:cuius rationem.d; pofcibilitas emm cft quci. .vn denomiraH^ inquad.imrc,& Jiffcrtlinc dublo a'. illa re:idcoopi,ui.is rt nlum ci,01trn. Dcindcpenii peccafllm Alc.lapparet ctgocx vetbis Alg.q. qtiod! flcnorum .1 Drocoiiiponiiurcx duobui:quoiuui vn.un dciionimaiur depo'.,bf litate ftcunJum dcnoininatloiiem dc ncce.Tr ellc.lic rcpcruur tn llicra.ct vuiidi ccre rp omne poit Deum coponiiur ex duobus.qiiotum vnum crt cns pofsibilt, attaii.cn neccifr dcnoiHnaiionc cxmiifrL.i ab cxi(ici>te. _V t iciiii alieiti copir proptcr famoliialem: vct foricliicra eft corrupta.& dchct Irgiifccimdi.m eft dt rtominatuin dc neceiTc en-.& mi'C resclt plaua.vi iucJ' 'i cramns.ideft viptt diximus.Dcinde ponn modu veru.J.feJ, qn intclligimr moJo fupenus anobii iliclo.non fcquitur inciiucmer.S.quod fcqucbaiur A liT.i-cl.moJus aut fuu.quoq non dicant illa nifi priuatioucs, vcl icfolutioncs. DeinJe mouct qn fcJadliiicpciendiim cft.f.vtrum.qitn attribuiiur pofstbilit.is pnmoc.iiiraio.rn. fetat quod Itlud caufaiu"' c"ipoi,itur,aui noii. K efponJci.J.li.n.illa Jciiouitna. 1,0 ielatiuacffct,ii"H , infc.t cup.Minon.-m.-cuiui caufam ponii, J.non iiaiiqat ncctffaiiuiu cii miod qucJ.i r. s Jc,'....n,i,a,„.-s Jc„o„,i„ni.ui abaliquo.tnhm uiio.l iiui Jciiomii.Jiioucs a l-liic cx:ra animam, vi.lt Jiccrc i|,iod non fequimr: llij rcs Jiih ru.it ifiis.vcl ill.s Jc.ioinin.itioiiib„s:rr^o ille.vcl illf .lcnom.naiio n. i Iuiii addiif clTcniiis .llaiu rcruro diffcreniiu. Deindc infcrl quojitjm JlcH, & hlcot|ui opiiuiicr int.vult dicetc quidani opinni lunt quoJ prf .licaintnon* trlaiionis non Jcbet. o.upiiuri cumclTc exira aiiiiuaiii li.ibcniihiis, vuli Jir:Ic rcalibus vt Jicit.t i.Meta.com.i^.vel foric hf c vriha cft probatio ilhus, quod . dixiiiucrorli.nc inoium lic diceiitiuin de prfdicamcio rcl.uionu. Dcbcsfcirt, Pofslbilc rc j llccC|rc cfft c, pofsihile eire dicunt copolinoi.c quandam fecuudfi rnodj.f. et necelfe cJ cx ,e & catcll,i., cauf.iruin:qni nccc.Tariu Jicimr.q.ua carct caulis.cV tfticrg» • licuutcom. jjcj| Joiioliiioncn. cx eTc.cV prtu tiiouc caul iniilinnl.icr po siblle dr, quiaat poliiioncni trt ntcCirjriuin:idco df conipoiiiu cx ciu\ & .arcnu.i ncccfsiiaiisieigo cC. uix du.iinl.im. tonipoliiioncs Jicumur rclauuf non abfcluifid: hoc um dcclaratum fuu.dc mc liu> declarabnur . Demdc remouct caufam cnoris Algazel.d.S. Algasrl rx fua igiioraiiiu puiabatquodquodcuiiq; habcrci aJJ.um lignihcaiionc .mfrii quijliJJiium cxiraaniiu.nu m i.ft„:d; hoccll falfuin,& fopliiilicano. Di Jtitcquodadhoc/iuodalicuiaJdaiiu ligmticaiio JiuciU.iutficiidiuctauimo
Tertia. tto
fl* cltim non .1'lTcri Kcunuuin rc a uctcuc ciic,ncc ci.i'iiii.*..ciia»icii iisccuc f IJit in l:gmfii;^iioiie ipfius elTe.eoquia adJii diuerfitaiem raoJi, 6V connoia p hoc appatet etror Algarel.quiputa.-quodomne aJJcnt alteritn lignifl« •l,txe ^jjjtin tc<3£ elTeiSc ; hoc cfl crror puruJ: cVpoftquam dixirid.vultde... ey,'° c raiionemti.qujliitr iJ fii Verum diccns,iandem dtcimus quod eiis,quocl w* rtiuerfale.U eft.commuiiifsimum.diuiditiir ad necctT.niuin,& ad pofsibtTei ' ifto fuppofi'0 meia.arguit: vnde.fi ditfercntia vniuj partium.id elt,vn5 ,u"1 liuifi membrtim fuptr id vniuerfalc.adjitum fticrii.eo inodo ncccirariodl ■ de rcl:qiu.f,:l,'<:"<luoJ *"* fiiad.ltta fupcr illud vniuerfale , Vcrb' gra» <e""-1 jj.hile tlt additum fupcr td vniucrf.tle.tanquam resdiftinctj.eo modo "V j, „ecciTario , quta eft uulla ditfeientia:fcd illf dirTerenttf non p*o(Tuut erTe *"s a>W"f fi'P"r '""^ viiiuerfalc:etgo hypoihttice argucndo ncuira addiiur f"a> vmUcrfak:maior e(l manifcfta-.niinor dcclaraiur.que fuit oppofitu cori IJJLjjj condttionatts. &.d.diuifio.n.entts ad pofsibilc , & necetTarium no eft ' Jtpifioni aninialis ad ronaic.ct irrationalc,aut diulfioni eiusad ambulas» tani.oi volans.cuius rSnem diciit ca.n.aJdita (upcr gcnns.cV inferuntad- ■ S1" ,ni.i.compo(iiioncm in fpcciebuf:eltxcplin'cai.d.f.c]>animalitascft quiil Buiteht^f iunt idiile. ""Pft ti5.i.ipfum:ftd pofsibile cgrclTum.i.pofita ab 'a' 'jiuii-anc nullit quid exira atam acTualiter, vult dicere addit enti diuifo,ot ' feouens nec in infctioribus eius:immoelt figniflcatlo trronea.vt fupta di» co «t cnsqd Tuir elTecaufam hnbcat.tiulla habcat figniftcaniia nilipriua fitfie liabet libcr mcus.cl: fine dubio cfi malc traducia,& debet fic ordln* *J.0 ' tnj pofsilc.qiiod fu* caufarn babeat, titilla habei ligmficaiionc nifi prt' • vult Jicete nili lignifTcaitonc.c] eft priuario, viJcTicet.quod quodcunq: enJ "ff^hibactit ab alio.i.dicaruren* pofstbile.non habeide fe niG priuaiionc.vult j neccfsit»'*;v"' f°,,c "•*" P0' ftare.eV vult dicere, oporicl quod rns.q» . ™w fl-c cgfam habtt.id eft.non hafcet caufam elTendi nili fuii efte, & intcdtt nu|iS h jbct lignilicatioii? mli prmatio int. Et fecundu verbum.f.d. ,t .<( 1IU0(J quoJcttnqi ens cfle habueriiabalto.noii habet de fe iiiG ptiua- V nl mli natura ipGus fucrir de naiura rei pofsihilit, vult dicere pcrhoc, quoa ahuJ eiis cfl pofsibile cfle , quod clt * t.d.ptiuatlonem niii eius naiura fit pofsu bilii pofsihilnatc aJJiia:cV ficcontra ea, quf di<Sa funt. ncinde infert pcccaitt Auic.d.cV iJc° Jiuilio Aui. de ene a.1 neccflatium clle , & aJ pofsibilc diuifio iinoti c(t:qni cx hoc non inicfligitur verum neceOarium: & hoc melius in fe. C ouenltbus declarabitur. Dcinde ponit vltimam conclufionem tn hoc.d.quod i%jcm quoJ declarari Jcbct eft.quo J ens necafiatio dtuiJiiur ad fubftanttalcs Jiffc tcntus.iJ rit.pcr JifFerennas effcniialts, aui ad difpofitiones, id cft, pcr modoi lilanuos.am acciJemia addiia fupcteniis fubllanii": vndc prima iftarumdiuifto iiifrn muliiplicanonc acTionum.id eft compofiiioncm ex pluribus in eodem enir.Juf vcro rcliquc Jiuiliones nullam infcruni pluralitatcm. Sed dcbes fci- Trtplic((Tf tc.quod ipdim cnspotcft JiuiJi iribus moJiSiVcl diuilione efTcniiali pctditretC' diniJif tflt» naielTcniialcsiciC ficeft impofsibtlc:qin,tunc elTeigenus.& lic cmnc contcntS (ubroc(retcompoliium,&: lic OcuscfTci in fe coinpoliius: veldiuilioue accidi uh ptr acci Jcnt:a,6<: lunc JiuiJitur in vnum cv mulia.-quf diuilio cft fccunJuna hHcphilofophuin neciu difTcrentiat,necin mojo cntis.fcJ in accidentiacniist te lic »on lacu compofitionem tn conienits fub co:pcr hocemm.quod ens aliquadeit ens.cV vnum.non cft compofituni: vcl forte iniclligu pcr dtuiliouc itt aeodenila.non Jiuifionein adcquaiamtqin cns a Jf quaie non pot diuidi pcr acci ociuiiiqihacciJciii cft vnum membrum cntis.fcJ diuifioncm inadcquaiam:fed qMUdocunq:,non facit copofitione veramin Coniciins fub enit:itriiadiuif?o HMedot t(l optiina Jiutlio.cV fic tns iliuiditur : 8i ficappartt vltima ttfoluiio kuin fccun J j hunc philofophum. Bt poltqua dcclarauit trrores iftoti ,Si vlii< ■aii pofuu JciciminaiioiK buius^a J probaadum hoc (emouci qu£ il Jubia, vi
Difputatio Mctaph.
„„;,,, , l,,cefcit:& Ptimo mourl dubium , quo .1 ponut cadit in erm^h I
Ililbofi, ilf di..r,fi-Jtcm aft.om.m intciunt , vu tdict, ■ quod potTciqu,,,,,^
&c"n"w ergoa primo pr.ncip.oprocrd.t plura t.as ne«fTa,,o , Tultdg „ o ua.nec eftplurJl..JS fcc..d..tn mod..n.:fc tun. i.ifcti. & lueopnrwai ^ c.m.I nc 11 tm'i«i de ptf.no caufi.io.id eft.ip.ro pr.mo caulato : v„de ,dcll ^Tn rdV, ol nVn ptopter ill-us con.polinoncm , I. I.ne illo po.tft K ft « n,t» il.os. Ue.ude ...duci, folu.ionem.q»»» poffl*, g* 5l & "m remo„r,.d.£V li vcro, vul. d.cere . Jicaiur quc-d plur.-.l..asd,ft1rB£ d m^,nW.om.rnproc<fTu.ndiuerr.1,un.a«.o.,u,n a pr.-.-o p,,iH,p,on01„|£ mtn «S fimile d.ci poieft quod ptimi caufai, dc nominihM. vul, J,cn* t^^*^Lttiottfi&«^--'V>»**m no..ma.ord,fi.„ci.0er..,ndl,£|
rloniCS^ pt^W»^!»1'"!?1 & conc":d" 7°"™ "lorum-«-P»t« ™ b ,oc .rrcrhu , 5liom.nis. Poftquam remoui. ifian. op.mcncm.dw^. S fo «iionem.d.taiidem dic.musquod non cft impolsib.le , q„0d tx
Sn, & e"dem rubftintn fr.iuaiur afnrir.a.io Si nrSaiio dc. o.r„,,a„o,,un,..f0,ll
• JST, to cZ con.rad.V,or,i P;~'"««;««» '"H T" tV hoc non requiiiirpluralnasin ipfa fuhfia.u.a , v cpu.atus clr AlgJiel . £tli Dubiiatio. Zc polT. m? fo " i iwdifia dubii huius capi.nl.. Scd h.c inc.d.i du^un,:quettf KiSnifo Auerrois contra frlui.oncm .llorum aliquid vale.c : quoufcu, dTfool no es h Primo cauf.uo .,„,. in inodc dil.mft* d.mnfiione vera.no fi$J: a.lpoliiioticsm pr.n.uc expoluione Tu, c 'pitul,.M,M
luWin m v corupar aiione ad pr.us. a„a,ncn ... fe Jicii mnUmtaJ „ ™„ ' . '71 coftcr.us:eo quia cft mnl.us in prifcfiione & virtuie et.amf,
formTwnimcriin ro..dco d.ftu.c.io v.r.u.um ,., I ;ro .» copaia.ioi.eadofi cfl fifia fcd con .parat.one ad poftcrn.s rft vrra. ,x I oc apparei diriii Ao« cl» Maa.i.dii comp caufaio.ua & illain pr.ma caufa:quoiri»jt
Fr poftquam fo.u,7dub,um illud . vul, modo foluetc tccundum duhiuin.d.cVB fo ,r 1 iqnis a Ruii.d.q«od cx hoc requcrcur.quod nulla i„ cornpofii.o „, necct faSo"l2ex fencc <n necrlTatio per al.ud.hcc dub.um frcundum rr.ehjbcicol < .^..m^mdiAiidixrratcnim quodnecefTatium non dic. nil. rtiujcor,?
imcrnh d.cTrcd.an.um p,iua.,o„em,,u.lla po.er.t face.e compofi.loi,?: TU* f Mo«iln,us c poieft comPoni:illa non d.lTct.mi quotum neu.iumhcu COJ, JSCnn ».in quo cft-Ted neceflar.um cx fr. & nccelTar.um Pe, al.udn*.
amhc pr,3onem dicun.. E, ad hoc rrfpondc. dtcrns.nos vero ad hoc rrlpo^ dcmm fquod humanus inielleci ns ftcile con.prehcnd.i copofiMoncn, <<><^H pcTc„inum rll pet aliud.Tidelicei.de caula.o , vul, d.c .c „, caufa.o D.mdc
, 'b faci u< a- vh. d.flic.l.us id co.np.chendu d.cms.vndc yull d.crrUI f,ec ie rfle per ahud cfTe, corpus, fequete.ur quod debea, rrpc.ir, ... ro v,.„.0. \ uU d^c' tc o^orum qi.odanuriodo. & plura litasquo.iain ,lC^'^^F?^? b • i .o.ti.p.ibile: uli quod m illis appa.r, fac.l.us adhucquod laaf « irVcvlrfi, f.qu.a .„ ro ou vr.n.o „, ..c.u , .V n,ul„pl>ca,io ir . poirn U te« nodo.quo P"<« "< 1*»'««» cou-.nrn.ut.n loto : v.ulr par.e «J'»''"»*» vnun. in piteniu vrto mul.a . Demde expomt i -bi r lei d.lficlc.J.fed fl«« efT cotp s.iiuc llrctus ,.on comprehendn in ro plura na.em ,n »«™; nee"g
, :. ,n.o cft Ib. vn.,.o fimPlici.. r,,d eft, fumma *»«««^«^a Z i.a.e antiquotu.i,.d.6V ,dco puiahant a„it.|..i hfC fpecicscniium. vul. *C* fc incorpctal ,,.„ rft f.mplrx . ied d.um, quo.l can.a hotun. cn.iun e . Imj* "ot c-uM.o : ..mi.uc, op.na.un, quod pinnun, '"^XulTSKSi p,.,icipio:& idco illiid pninum ptincpium non po.eft imclligi cauia , nce«-
Tertia. tu
frj ,„ poftcriorihus prlmo bcne poteft pluralit.1t Intelligi: SC Ideo fe.-un. f, f,,tf ' , rrcumlum canfatum «II firoplicius icrtio, Sc delnde : hic non rrfponJcC <""? 'm propric.attamen pSt ad formam dici.quod licct maior fit ; .1 u . mi n r "'iHOpoiito neganda fecundum dicta eius. AJ prohationem dicendum.qcJ rl> • priuationem Jicani.nitamcn non codctn moJoiqra ncceiTario ahalo riuattoncin pofsibilitaiis. non I4incn priu4tionem efle.quoniam dcpcndct ' ' '|V3£ '" ' P'0'vl"° """J 1 " ■ ' 'uoiiiam crcdli quod ambo nccclTariS pri» c* ' m jjcant eodem modo.quod falfum eft. Scd hic dubitatur : quia»non Dubilatio, u1"0" Zq0a prlmum C4uf4tum Gt fimpliciustcrtioiquoiiiam.Ccutptimum cau- T dicitura ciuf4 depcndere,itaettcrtium:ergoconipofitiononelt maiorin. fa""n m jn fccundo. Diccndum , quod fempcr C4uf4tuin dedcit a caufa : ideo, Solutio,
aufa""n caufatur aprima caufa medianiibus caulis proximit pluribuj, t)u,"'°.1|S (Jcitciiab illa prima vniuerfalirsimai&quantocaufatur a prima p4u ,jiiio P ^nto inmut dcitcit.Bxquofcquitur, qitodtertium caufatum cftimper> ci'r. -^.jp.io.-quoniim caufatur a prlma caufa fimplicner mediante primo cau t»-,,llS , j,n proximo agente, & per confequens deficit a prima , & fecun Ja fiu nu> ^isX jmj;,^ |ic cil impcrfc.tior. Ad formam dicendum quod.fi locjui (4uf>( "^poiliione exduabuspariibusrealitcr dtftinrtis, nullum iltoram elt ■>ut tfC " -ofiiiustquoniamibi non eft compoliiio ifta, fcdibi loquimurde co» jlietoc prjyatiuQ feu tmpcrferiione , 8c politiuofcu perfeCtione . Tertium * pohttc)" )ci-jc;iir,p0(iiiusprimo propter caufam dictam . Ocinde concluJit di» ° • " Jchctiiitcltigi philofophorum opiiiioiergo.lteniffcatio cauff ,& caufa. ""''ti.ntihus vultdicere.arguii compofitionem quafi.fi cffet pluralitasin po
tlinrlt»c"1 r i. i: i i :/i- r?.;_ -
■ jnCjJjlibci aggrcgaiur compofitio cx peifcfitone & tmpcrfectionc, copofita cx Sf». Drin^e vitimodeclarat illam opinioncm mcliorcm eflc alia.d.vnde pfeetione.et jl irtouod conccfsis iftit nullum nos fcquitm Alga=el . argumcntorum : fcd tmprrfeflio jflotclheituribcispliilofophisquod fcciindus lntclic.tus iniclligtt feipfum.eV. ne:qm qufli t leiprtricipiu''''.^"' co.quodiiiiclligitfe, proceditab coqufdam res.vult di betc(tc2,c3C
cmtcllcctus proximi orbis.feu anima fut orbistct ex eo,quod intelligit fuum c.iufatum. nrincipium'pia<:tu1' ^ c0 ^1'1 tet* Puiainiclligcniia proximi orbis:quta fecun Jis hahet fortnas.ftuduas fubftanitas, vt putabat Alg4scl. Dicitnus.qHodtota, hec pofiiio ert error : & arcuit comr.i illud diccns : ficnirn it4 eflTet compofinu, •Sdicne.licutilleJiciliergo eflet de plurali quam dc vnafotma, & eflei illa ' fjfnuvnainiubiccto.&niultaeindcliniiione. Scd dubiiaiur:quia, non vtJe. Dubitallo. uirquoJ tfluJ confequens fitinconiieniens,imino neccffartum. Bl hoc non folu «fet veniaiinillis.tmmoin ptimo.qm.tz. Mrta.com.;9.in primoett niuliipli. Solutio, tjusalniuoium.quffunt vnumin fubiedo, pluratii modo , vt Auer.ibiJem.d. (t*oa roition.ncc hoc cfl inconuenicns. Ptimo potcfl dici quod Aucr.uon ar« imi corura illum,fcdtantum.d.illa,quf habct cdccdcreex pofittsab eo:&hoc tst vnum.quod nonrcputatfalfum, lcJ fcqucns cx pofitisab co . Vel foncpo^ Aliler. tcS-liciquod aliquamulnpltcitas modorum in vno efl compoftibilis vnomo» 4e,&4lio mojo non. vnde multiplicit4s tnodorum inaitribulis elt pofsibilis Des.non mulnplicitasmoJoiumgcncris.cV ditfcreniif , proptcr quod illa ab co •cgarciut.tic dtco quoj inulliplicitas modorum , ficut pouit Alga.cll impofsibi. bt istclligcniic : qm ponit tp intclligeniia fil compolita cx duabus fubitaniijt: quirum vnacft dc fubAanna primi.altera de fuhltautia propna:<|uod patet, qih ibtti uon caufaicidiucifaimodo hanccompofiiioiicm repuiat Aucr.tmpoftibu lca,otif,licet liicompofino cx niodisdittinctis, auamcn cil unpofsibilit : quia Tni natuti crTcnt duf naturf tquoJcft valdc apparcns impoltibilc:,& tu mcliut txiliilc.quomam clt diffictle.
Mtc q^TAtito, vtrum poftibile poftit diuidiin pofsibilc cx fc,& pofsi. QgfBio.S. kutibaIio,licutnccciTaiiu.n, Secundoquxroqmd lit poimbilc, vt dtrttrrguiiui Sceunda.
Sicui du. plex, pofl: , ditulex. j.eeeiTiriii. <;aufa pofsi bili.a.ii cfi iiuietUt
eonirt nrcelTarium. Terriocjucto.vttum dtuifioentis l.tper "'^iiScf^jk rl !l nrfn ."c. Quar.oq..cro.and....l.oen..s in.llad.uifa l„ diu.fio,,™ " V 5« vfl d^reniiai rV ■....o.nodo diftert a J.u.fiot.e illa,& non rOUh «» I?" " n, d cenduma J prlu.am.q.rp pofsib.le fineduh,o eft duobu,^ vi ffiSSSSS*^ hmo. foRfclicc. a fe cV ah alto. fic„, dup»
CllS.VI <1KI. «ucr.m ^ r j,(r...„,, , nirmhlOTil.il ann.lrn m I. -
Rcplica, Solulio.
Qeid fit ne.
cciTe cf a fe, ru ncceiTc ce ai> alio.
DubUttto. fcoluiio,
^SffiSfo 5 irrmhrorum ,ppar,tln hcl
«Ho addi. * SSd eale vl.ra efte IpV,ib.lr,i5».l..« n.ccflar.un, a f. „lhil ** 1 1» iVfle ei 'nec.lTari.nn. ab alioaddi. V......J vl.ra eile c:..j: fed ld.q80o £
V „.. d W-ulnic e(l cx principlohon.mii.rc.n. funt vera.fed aJhuc non ,n"»S Idco Primo Jebcs fcire , quod P aft.bHe ah a ... aJJu camas pofllb * ^s Cauft au.em pofsibili.a.is prima ,(In.a.e.ia vidiAiim eft f.c.,. ' mffl i & ; i d Gcne.a.com.ci. & eft ... litrra Arirto . viiJt pofsihil, ab™; C^:^;m,emv..aeiTcp^
aJJ.t al.quam K» Ur » e £ .hj| js. vt, ,b clre comPofi,l quoj ,u £ IXft.ta i ^Wil. ab alio po,.i. aliud, pc, nuod eft pofs.bilc v.,,,^ P ! u <*l..h c anrarc. qu.l I" elle poisihile a rc. quonum, ua„ p», Sbii ab ofo„P, lllu jJRud pe?uuod eft pofs.bMc.vl,, elfe pofs.hftU.c^ hbile abalio ponii ii u ft' pofsihilc a lc po.ut pnuailoncm cauflIa
fam ^^^"^^^at potahilt a fe d,rf ruru. iic.il p.iu.i.ofc f Sabiu.s' ' ttteX d * uod cate, ««<>» pofs.bi...a..s , rft n.cCTanum :
? u i , r..fl n.-r(r] lum.co.,f.quc.is cit f.ilium : quoniampofs,bile.,oneft pofs.b.le a fe eft ne.cfla U.m.c q ||f ^ ft fi( «
?„ i d ftVrun. in n. odo : quonian. pofsibilc a f. d.c.i.ir pofs.b. e a fe . p^ in re , o- d.lttr.1 rn ■ " f ; ' conirarium ad pofsibile ab al.o,quod h». S"""°,^n,ft bM v d .urquoque nccelTe eflV ab alio . P.o quan.anon rft b'!C M^f„«n, itTfemper.ni.ab al.o lame,, cffic.emc.Ht appa.eiquid Z I C , rl S oofsVb lc " b ilio , *: quon.odo uirtcruni . bupcreft modo fe. pofs.b.le ^&^tfSkto^te elTe ab al:o.E. videtur mih..quod„
e^T?b£™kZ«ln™ wulli.««fti.a.ii.6£ fempiierni.am lan,
cerT.umm a fc eft cns lcrn cxc.i c fo)(is Df ^ uect„
ve?o aba "o JH ur quodin fe eft fcmner ci.s , hahc. tamcn caufam ex.r.n.eci vcro ab ai o ■ l ,s.licct 3jhiic priuanonen. d.ca. , fcilicei caufara» •
£fr«b?i am vno n "do .ft habi.us.alio modo priuatio . Si emm , t.fery pofstbilitaits.b I. J o „c,clM.aiis , erit habnui.Bl
cum omn. i nec ^iim :. , H, .,l,..u..l c>..r . .i-im.i < r,...u emr.
.Si . 1 us fcd no. in.ti..fecgm necfle clTe a ic ncc nlccu.n . ntc .x.r.nlic*
ellc lllius.ic. non >"'•"" sccunJo verific.iim ,quo J inccflat.:. d.uiJin.1 1«
ft nc.a fecu. Jum definiiioiiem.eV modu... : quoniai.., I.cc vn«« fii^»*« ex fe & neceiTe eff« Jb alio , aitamen (ecundum diucrfos modoi , & d. nc-s[Cq.fo;iamtcefl-ecffc.ba..od,c.,u, ..icmb,u,n ^d.».^» ««^J cfl habiiu» *d cru wufaium ncce&uatw , & i<4 m« cu merob.um pouj.ou»,
Tertia» nt
tfo eiuftnim pofsibiliialis. Bi vna eft r« in fubietSo.difrtrens in moJo.cSJ H ' « ioncicv ficappnretfoliitiohuiusqufrtionisfccuiidum Auer. Ad hanc dt rtionetri apnatel (*at'ra folurio cx politis. videiur tnim ruihi.q. pafsihile, vi 3"n „uj.ur conm iiccefT.trium,eft conditfo, quia aliquid habei raufam pofsihi, 4 mililrVrens raracn ad haberc.& ad carere illa caufa.neceflarium vero efl !5?rffodirJ'e«n* ad «rtre caulis necelfuriis, SC ad habere. vnde oputio Iftoruin c"am ,,(} bene infpici in eisproptercquiiiocaiionem: quont.im cqutuocanon. ,"", !'nuniur.p<!l' ll,jmcn tnfpici racta diuifionein rocmbra fubdtutGonis,&.' tuc 0PPa" -ppiiti .-)uomodo opponuniur : ,V iatn tibi declaraiutn cft . Ad lianc n oncm apparei foluiio : quoniatn diuiCoentis fit pcrpofsibllc, & itccefla» QU noii ranquiinln resdiftinclascxtraanimamiqrii Gne dubio, vidixi, non untiir IVcumlum «-iTc, fed m modo nntum . Sedianquamin duosprimos oPP^'' fsl[,iles vni in fubiciSo.non tamen in dcfinitionc, yr faiis expofui.Ei lic 80*P 1A|,ier opiniop'iilofophoruninoi>en,.qj ensdiuiditur tanqtraminpri.
^1" oJosin elTe iieccflariuiii,& in cflc pcfstbilc , vi lf porsibile caufaiur ;:ro ,n0,m Jpoiefi clfe.cv non cflc.vt i.im tibiap|iircr:qmpofsibilc,vtert membruj "•^r" n,i cnrls,r.on d:cir conccoriim.nifi indiftctcniein.vrdixi. -Ad partc ie, ^'"'iant ixm apP1'" f0'""0 : 1"1 dirFcrcniic fcmpcr dicuril conccptiis pofiiiuos.
tp* jnjmarri.ariairien fcmper lunrpofiiiui cxtra animam exiflentes: fed diui» ",',', ntccflarium,et pofsibilc tton cfi tanquar» in enlia (Tinpliciier pofniua, li" j,|f(icntia. vi dixi faiis. vnde diuifio genctis, 5: diuilio eniis Jti! ruiii.prl naiM JiuiG,fCt.'undo cx partedmideniiitm.cx panediuifi , quoniam enj (•*** °, ttm jliquam exlta animam.fcJ omnia eutia modo coiifufo.geniis au r'n ^nii rem txira a:iimam,licet non difiinctam a di.fcrentijs cxira animam: |,°ic d'iiiJc",'1"n'v' J^um eft.cflct.tamen (aciliot folutio fccundurn icntn £ ptoaluaiem ioimaruruide quo conlider».
A l G A 2 E L.
A]tAlCa.CHiaeftiofecundacft vtdicamus intclligereprincipjurinuum,autcft ipfummct efle-ip(ius,& ipfummccincclli— i;ircfcipfuin,3utaliud>fi idcm,cunc non cft multicudo inleip fo nifidi&one exfeipfo.fi vcroaliud, tunchcc mulcicudo reperitur quoq; in primo:quoniam incclligicaliud.S: mcelligicfcipfum. C Modo Aiga.adJucit fccundum argumentum contra phtlofophos.fcilicet Al» pha.dc Aui.Ix dicu. Ait Alga.fecundum argumentum eft hoc.diccmus cp iittel» hftftfuum principium.vult dicere in pnmo caufato , cfi iJem cum fuo cfTc, 8C iniilligtir ftquuur ipfum.aur dirfcruiit.fi primo, ergo ihidcm nulta cft plurali' tas,i ptr confequtns carebil diuerlitate.fi fccundo modo.ergo pluraliias rtptrmrlnprimo principio.ergo inielligit fcipfum, & alind prcicrcum. EthocpO' ttSduohus modisintclligi.vnomodoptrprinium principium, initlligtndo pri tnom caufatum, quod apuJ cos eft moior vnluerfi : & fic apparei confequeniia (idlc.licti non videtur valJe inconuenicns id.aJ quod adducit, nili lanlum a ppartntrr. Etpottft inttlligi pcr primum principunn Deum.qui tantum vnum di • xu.&tuncconfequctianiillo modovalcre videturiailamen potcft collocarlrp vilei, eo quia illa multiplicitas in pnmo caufato non cft rcrtim difitncraruiti In tnt.ltJmmodo.trgoilli cft pofsibilis Dto:quomam non cft plus pofsibills ftcundo.quj ptimo.quia lllanonponitaliquid rcale cxtia illiusclic.
A V E R O E S.
» lt Auer.Vericaseftquodid.quodincclligicde principio fiio, eft «lpfumnieccifeipfius, ec qudd lit in natura relacioni$:& in hoc di-
Difputatio Metaph.
P,im5 cftl minuituragraduprimhprimum verocli.n natura eutis quodeftj, ,u.ura em.s re Attamenvcritasapudcoseftchpnmuni nointdligitde k-iplo.nifi' e-ft p fc.i /ei.fum.nonrem rcUtiuam,&cft quod htprtncipium. fed «__«,,»«
cjdcft P k rei_fum, non rem rclatiuam,& cft quod lit principium. fed ipf_mmet _,,"j. felpr. eos cft omnes inecllig«ntias,& ct.am omnia cnt.a nobilior, mo. Ki»S. do & perfeaiori ommbus , vt poltca d.cemus.quarc non lequ.turcx hoc fcrmoneahquod inconucnienttum.qux- intulir.
Aue.rocsmoJovul.Jiccrc iJ . quod t f» d.cendum rccu,.dum philorophi,^ rlus {_ < P rimum mcmhrum ar_un,e»...d.d,c.n,us nos quod «» t« qu0l, ,7 _„d infell '•?< de fu. prmcipio.Ucrn eft quod mtell.gerc fe.prum. Dei„Jc tt(ni .rtquodJ^
"c ndo d.frcrcn.um inieripf..m.& Dcnn J.ccns.& cft de nitura orblsrqBoJi in.eHiecre cft qur.f? Jc r.atura rcl u.on.s, pto t,u_nto cft rcfpeAu rei cx,tJ r.^ inhocpu >cto delicl. a gra lu pnm. pr.ncipn: quo- dcclarat.d.prfmum ,„(„, tft Ar m.ura cnt.s l-abcn,.j cfle de fe.iJco non tntelhg.t n.li fe. & aJJ,..d.fc ^
ni fi feipfum.fc. liceliplBm clfc princ.pium non al.uJ teUtum r.lhcct c.rc pt j,;
f ipfum -(Te ptincipium.non al.ua rela.u,n:& tunc miel ligrnn, . ficMixl.J^ » De nJe cNpomt quo.noJo po.cft intclllgerc omnil.d.fcd ipfe eft apud phitofc. *- Dhei emnu en.ia 'in gradu nobiliori.q.am ipfa funr in fcphi v, dirruftu, Jecl_ fimt fn anw- . pa.ct crgo c_ iftis . quod non feqn.tut huiuj hom.ni, „~umc„. I_m!h-c quodPhoc dlcii Auct . mclius declarab.tu» ln Uublo f.qu.nt., ,.te dmuiut-t,
Alt Aba.Si autcm putaucrint cp intelligere feipfum eft ipfiim, mef&non intclligit feipfum id.quod non intclligit,tj,ipf„m lit ptincipiumalcerius ; igiturintclkaus adaiqusturintelle- ,U'"' &o, & conucrtetur ad fcipfum,
Hicvultd.cere.qiiafi eonflrmationernargumcnti, & -icit. ait Alga.&dlct «us uod.li m.ell.-cre caulatum fcipf.tm idcm cft. c,uod fc.pfum, qu.a.nfi cft lnleUeftui,VUl' .>«« non mcdio vn.ms. «goin.clllgu fc.pfum,& n.e iKCis . c_ m.cll. ..b.lc in eo funt vnmn Cv . Jcm . Uc.nJc infct. fe<unJu,a | conftqucns diccns.vnJe.li iprun, in.cll._cre fciplum .Jc.n cil cum feipro .igj fnlclliguquoJ ipfum caufa.um cft aufa.vultd.cerc tcl.quoruu, c.£oul.,.B1 v ui! dicerc ,cft vcia caufa.aliur intcU.gendo falfa cflTe,: & .unc Jebc. f.M fcJ n.clh. e,c fc c;icc ,.,Um c.l m.clhgetc ..blolu.o a lc. & .uuc arguu .Wjw ,enec1uScon«c,,.tcumco.MuoJin.cltigu.crgoo,,,,,,.iii... rcJucuiuu, adfc.nfa. . Lllft _d imclliecre fe . vicaufa. quod cft iniclii. ctc lu.c . ct.unc infciy t l leiu Jc 'p eruw plu.al»»: qioJ p,oba,.& li ibi eilc, plu,al.ia.,vul. J.cc, « injnVlligcuJolc.v.caulaci .mucniiur..h.iU4rlu,ah.Js. elUl cgo hm.t.^ p,imo:quonum ptiniu... imclhg.. fc v, caul., . crgo <b eodc.n pr.mo.f.cauu ' _ ura iJiuc.ranonproucmrcn.. Dcbtsfcc quod iou vu h_uuco.il._u r,oc. quod primum c.ura.um m.clligi. fc v, caufa v. apparc. co qu.a omndM SS,»?n.ellig.bile.& .„.olhge„s in co fum iJc.n.feJ v. fe "'""'«"««"gfl c"i i„ co muh.pl.c.as.crso „-„ po.cti pro,l,ucrc ,„u ,a. _ccun3od.bc.lcn», nuodli.craillJ 1 crgo tn.clhgii quod ipfum cauf„um,c_..rcpcri.uraliie.lnl.bre ^lt.uc,umhc.crgo,,?,cl.Uc/ip
E.Tunc vul.d.ccrcaluerqua... d.x. : apud .„.,„ n,c quod Uludnon ,n «lllgu, n. i I. v. caurarum.c, q.ucqu.J m.cllig.. o„. ,..c ll.cn.v. ««»'»■".■««»"?" bHtlUAa teducumui ad U.pium , ,d cft , ad m.cUlgcre fe v..o
Tertia. „-
pBftfum.ngo fn eo non tipttitut plunlitai.& 17 ttc. vuU diccrc intcllieerc fe .., oufKum cttti plural.ut tunctn pr.mo.quod intjlligii (t vicaufa cflci r>lu. raliuspcr locum ah oppofiio.&tunc (cqu.turaliud.ct Bc v.deiur mihi qd liflc locujp^' Juobuimodit cxpon.rccudumquodlirrra rcpcruur duobuj inodu ; £ ftcuiiJui moJut vidctur Jictut ab Auer.in folutioiiceiui.
A V E R o E S.
AltAuer.Hoceftfeirurn namdTeprincipiueft quid relatii.u, Efle prind. &nonconuenitvtfitipfummet.&,Iicet intcllcxerit ipium C,P'5 <llsd clleprincip.nm intelleftus.non cii tamen ei pnnapui como- ,elului' do.quoeft. nam, ii hoc cflet , perficictur nobileab ignobili. mtelleclumenimertperfcttiointelligentis apud eos, vtapparetin fcjcntiis iDtclkftushumani,
A L G A Z E L.
AItA!g.Dicimus,caulatumauteminteIligerefcipfum cft ipfUmmet.nam1ntellioKfeipru„1,& .ncelTigitan.mam fuam. &,ntc ectus.& intelliSens,&intcllcaumciuseftidcm et.a Dcindc.fi incclligerefciplum eftipfummct.tuncintcllieitcbiprummrtcftcaufatuacaura,oua:eftfic:& intellectusaiquatur intdlccto & conuerutur totum ad reipfun, : ,gjtur multicudo non rep(;I.Jtur g Non habec autcmhoceiTet,multitudo ergo reperiturinprimo,&tuncnon Dro- mb> J,,ero Bementabcodiucrra. Tg exempiari.
A V E R O E S.
AltAuer.Qjiod rccitauithicex Philorophijdrcamulritudincmprxrerpnmum principium.elHermo corruptus, &non fequuurfccundu radiceseorum.ium non eft multitudo illis jnrdhgentiis^omnibusfccundu opinione corum.& nondifFerucapud tosex partefiraphciutls,& mulcJCUiV.us.rcddiiTerunccx parte cau-
I>,&«uf^ & dlfreuiKu.qusclhnter intdl.gcrcpr.mum rciprum, & lb«jnteil.gent.as .ntdl.gcrc k yfa fecundum cos , cft quoniam .nrell™ pr,ma .ntclljg.cdcfea .quid exiftens ex fc, non aliquU tcjau.madcauf.mu.l.a: vero intelligcncia: inccll.gunc dc al.cuid «l«umadcau6mearum,&,ngrcd.turincasmuUitudo hoc n,c!do. &noneilneccflevtl.ntomncsincodem«radu fimplicitan. rii „n fint.neoJem gradu relacionis ad primul pnncilm &^ul?a rumrcpcritur flmplex, co modo, quo pr.mum eil ruVplcx quonil pnmum numeraturincflcex fe.jlli vcro in cfle rela iuo C?.m S& iT ftCV5 "nte%c?*V"n, eft iprummi* 1'c £S£ f ife feauUn,mi "UM"* ficeft: &.ntdlcau inuatu n- Idklo.&totun. conuc.c.tur ad fcpfum: ig.tur „o„ cftTultuudo.
DcflrudioJcJUud.Auci. p
E. (I n oTV fojuicur.ex «^"fti^SpG prxfi.pponunc .p mhac^
i,cllec,u Gn» lefeexcedunc mtell ge .fi ,n ,n[Cll.gcnt.apr ma Et caul»
jJem non.fi Vero non rcpcr.cur . . re i 'imarubrtancia c.us clt cxiftesinf, fun. equa cs inhoccft,quon,., Sen""P™ i ', ubftanc.,s fu.s a>c6ftituuntUr
ab ea.f. aucem inte/l?SKSft n pr.ma.eflet ei» ex.ftcns in'fe carurn elTet ,n gradu vn a .s quu it j ^ ^ ^ Jjg
conformeent. ex ^«3^,« ««.& hic fcrmo cocus,* rc. leftx &hoctotumel ^
fponf.otop.caeft.Po eitcamcn p«lupponat, & fci,t
donec oii
fit an.matum.& non P° roport.onac.T.&,cu alirjui
,mtterfalibus,qux - K cm ^
iocutus fuem dc h.s jW^^ fcfta A1ram , cum rccitaue_
ms ,n «i ..imul' ^ homn ducit ad vlc.m.catcm mconucmenti.t,
ntopiniones l hiiowp > , lonein entibus.
& prolongacoms hom.n s a 'P^ moJj .jjuctre felmionti diSorf
fecunJum «««^S^a „ poftcrior.bus Dco vul. J.ce.c ,» co.a»»,
lofopho.um in c(k P ""''^ cffc p^aH.a.c.fuu. veibi e.ronea & ptrf^ d,c. folu m poftcr.or.bus Ucociic V ^ Ca„fam. J. nullj <
plurali.asin ipfis art.bus.vuli. J t ctc v , iimpl.cn.cn, & pl.„
Ls J.rcrum cx fimplicH* « & P ;„„ . ai\jc ^orcm.fc.l.cc, l
Ii,_i«m,f<d diffaoi *,eUe«uS fepara.i: crgo in c.s non eft d,ffe,,„,u
lojcscorporumcocleftiu lum ,.i.c. ca , fccu„Jum ca„rara &CU. fecuhdum ptutali.a.em & l>mp< c,,a,cmf ,'m & c_ufa,um, diftum cft, & fa«l:q^o£odPd.tJerun. ^^^«lUa.c Sc fimpl.c.a.em, d.ar, pd » fo„e poft:& quomodo non lcu.no | (j, vnum crorcm, vul.m*.
foce.l.cc, dix, mul.um 1. al «|S. - . po t q £, itlm)o qBamodo afc
Jo rcmouere alurf.qw» um ad «^8« djc„(3t Jiffcrcm.a q„» crt ,n„, iniclligcrepr.mi.oi .ni? T m & ln,clligc.callosiuicllcci„s i
» clli|crc prim„m ,,«cllcc,„.n t. «;« > mJ jc , e lt,5r.m„s,-..,cllca„s,vul, Jicerc Uc Jc tlP ' ftus non So&«mrfW&«.v»« .mclleciusdcj^™ «onin.elleaionc rela.a a,l ■;»«'«' PJ,' ,, Jlc te lnlcll,gerc r.l,q,.o,Un,n,utah, fcla,u„,ad caufas •pl»'»™- «ell.gens. & i,i<cll<«"»' «jn »ni»
Jinem tetinete.yuli ™ ",„, fBodura.,uo»oUp itebm
.utomnibus modis.v. Jican,. uema , (inl 0m.,cs m vnoi.m.
polii* alioa modo A ^«2 . E, fyllogifm„v pTiciia.is graJu vul, ^fV$^"^«wJi* 3 pm»'"» P' Jur-.o.nnu ca„fa.a.q«* non » fun, ln vn0 gradu: k
Tcrtia. „.
maniftff». frninthm probK.d.prfmut ,„,„, habt, rlTede fe.vuH diccre nona b prior.ro, & ah, hahrn.tlTcretamm.. & prr confeoums non hahfn, -qualtmgradum Grt.plicitati, ad pnmum . Drii.drveniiadforruam -.rPM p.mm 'f pt.« "huj.d.rrd id. quod dixcar. videlicei r o/. fiTmcl. X fcjpfum ulf m cf» quod fr.pfum.etgoimflhgi, fr caufan.m a cau&'erW JSutte gilCfmftW :u,*'l",or, ^ «nreUigrbilr.- r.go omnia ,fta rcduomwr ad fein- ^nulla ig-wreil ih. pl»ral,,,s:6c fi effr, recrpia, v..l,dicerr ibi rlmal.ias fim.l»"^;1" P""10,'""1 cAu:&hocfui, mo,um Alga. voh.i, tp.ali ".'l „c„,a,t: «n ff parai.s <d,m eil m.elhgens & imell.gibile, v, proha.ura eft nc, a[gume "ium .am dirtum ah co.r rgo omnes f..,„ arqualcs .n IJmpl.ci.a.e: con 2urn..aproba,ur.qu.a alitcr m Deo cflet corupoli.io . v. diAda fuii. Aurr
rrsai«nfen«fn..am:coV.ccdi,rnima,.,ecedrns.cV ncga,confe<iu,nriam:q..oiidcmiratein illis nncr im, II, ..,.„< i-..n.l.^:. ' M"«"»"n.quo-
«rCJ'cu ' . , Y,., ■ , «"■i-i.rucni.oc rtrffaiconieqt
Part 19
* -mp0i,,aiJcmira<e,n ilhs Imrrintrll.gens & in.rlhg.b.lr. adhuc l.ahet la- Ldinem.cV folum ir . pnmo elt fimphca, lumma, & fim.ma idemi.as: in ,ejqu« vrto.qu.a non fun, arqua e, mgradn rrla.ionis ad p.imu „cc emarqua. UiJcui.», immoqnan.o n,elhgrn„a eft i„fe,ior, ,an.o iu ea ,rpc,:,„r ma- „, Compoli..o,v. dicam c, ,« proba.i, mhfl eft:& hoc dici, philofoph. cnim, ponun. q"°J, 'n't"f*.S.n hac ptopt.rta.e inhoc.quod rftiJcm in,clliKt„s _ STjnltlligir"1/""" f«und..m magis & tninus. & difta Bmplici.as non tt- B ^t„u,ffCunJ.imrti veti.a,em: vul,d.crrr i„ fine mfiinprimo imcHcfiu . brn.Jf J« f ufam d'""fi«"s. d.& caufa hu.us eft . quii fuhfta.i.ia pr.mj jn.rlleA" tl» q>»; P" fcw««n«,ViiIrdice,eli,can(aill & ahfoluiii: &? alii intclleftusmictligunt d, fc.plis. quodinprimoimrllrAuconfifla.it vult d,c,,e quod intfll.gu.,t ipfo, rfir caulaios a p,imo:& t„ poresrx hoc co.npo, n„eduo«fyllog'f'noJ,&ficperfifte. Dcindercditad id ,c,„od iam dixit.d. "nJf.fi to.elleAi.sm.ell.geni & imelligihilr m «uol.bethotum cflcni in -MJuvniiJ.ls.vu^lict.e fimpl.citaa,. quoJ funt. ideft. qualiier fun. inpriiio,elTeicirumfuhniniial,milisfubftan.iaraliorura, vultdiccre.omneseffent vnios 3i xq«llis ptrff f,ionis:q.iod cft falfum, & hoc fuil iam declaratum E, poftqujm dixii tot. vult modo ir excufa,e a diligen,io,i cxPIanatione,& cau. f,m ponii.dictns.* elf noiandum quod ifta verba. vuli diccre fua, cV corum raiiones
fimtdiilefiicalia.red bene potcft inucfligati dr hoc demonfttanue qttivell,.,liCficomptfirrnho humana ime llig.hinbus pratfuppolins ptofun- *,de(?ciactV li hfera non eft coirupta, vult dicere , quia eft ei difficulias aliqua circa cognii.onfm illorum profundam. E, opottei petfctutatotem prarfcire,quidcf» initlleAui.cK antc prarfcirt quid cft an„na,& ame p,f fci,c ou.d efl anfma.um.& omnia oponcl v, ptxfcuniur ahbi dil.genter & frnatim • non C enimpn;femilocopo(ru„,,ahaeximp,ouifodcclarari:qua,cerRo ad ptsefen» funi JunmcnJa.Ecce quomojo Auer. cxcufat fe, & caufam fua: cxcufaiio. nis innu.t,& iu conlidtra
S> D hic,ftq..a:ftio,q.ra!licetOldiAaan,e,inquiftioned«i.itelleCtu aita- ■fnpronuncvoloeamaliqualiterdifcutere.fcilicct v.tu.n ,n p,ln,o „,'„11.g,nicVimcll.gib,l,nnivnum, 8c idtm oronibu, modu, & p,r confcuuriis quomodo in reliqun vera l„,,pfi.m intclligens , & imelUg.bilc non funt (Jcm omnibujmo.lis.f.cutin pnn.o:atguo «p non in ptimo vniuntut ommhus moditqnonnm inielleSui prim.non imelligit, mli inquanmm caufa rrliquorum : frd caufa rcftr.u, ad caufaium:rrgo imclle<Sio pr.mi elt rclanua firu .„ «lUfllo aliornni. ergoinicHigibjle, i i„,c„eA„, '„„ LsSSSftlto AutrZ V,,,rY'8u" A"7- de a"f« ipwlligibilibHS, In cpmratium c.l
•hic P,o folu,,onepra;fen„squxftioiiis.primo volo acc.pctr alui.ia Sol..,.„ qMfipt.mi.us.icc.lJo rx ill.s dcclarabm.r imcn.io huius ph, Tphl Qull P™0fi .tmiajp„mun.,oporictacciper,cpin„||ll:tn,iar refneAu hiimi r? H. ,i Tr ^""^P0'»'
-m?;iJu,voloJl ct,„od: ..^,,^,^ .,o.
«T«cum pnmo. hfc ptopoht.o e.t mamfelta, co qu.a ca. fan.ma p ,„ 0 „
^XaP" tl','0,,tPr,,n,Vt|U0,,,•■,,,, ««6«»e P ' S e'all
^!fal.,uHp„,ll,t,urmcaufac.u,. brcunda propoli.m „ ,q^S Secumia
gtntif «5 funt : nu, itctdit.ha-
... Jfc jPP^"0.^?1 "I «ft „uh p,.mf .n.cU.?}..f i„ gen^ verba A«r.IblJc.,u n«,ont ^ Alif >fccWs __, cfUaufa «r,le. ,» J___ cauff P'ox,?f ' V" ^a f Dcus eft caufc HUul ter.lf Jr. gnc cauff vu,u,rf rt cauff .pxtmf pnma.i .u> "» Dlovjmf & frcuJa caufa quanc i„ _tn« &.crfcft ca«fa<1u«^ " ^ ^ ^;°cr:rfVmuc,fa..r,.,nf . i ficVo^ n cauff vn.uc,fal.s Uc«* aut n g t prox, & plrBcul3 -
|>0s.vndtvlt,ma cau(a«u« _. pt ..«1 .. m» « jb v|lju„rillfjlma c_ufl ab al.il tanqua a cauhs fccud » A » fa„ * Ex hoc .pparc.qua.i.c, inle| , & hoc cft fcftu p« « «'» d^ J „|€t rcceJ{,„: qu.a pr.ma «ecrd.i mmui gentif non ^1°^"^^^ fcmper caufa.f. defic a caufa c.llslln, fecu»da.& ftcuda m.n ustc rttJ.eo q uu P intclligentia CUr,
Terti». t^^^^Z,.S^ »,is ""T p,op,tt ,pnmu,
pn.na luteUigit Prt™»-' n' iact<i ,■!„„,., difpmationc Uu.us libri.r.1+1 piop.er finE m.ellcau,vt OVa.Deo Ju"u' ' idf, qJ.», p,0p0fi„o. ,„ ^
Qjjarta. vndc & *«^™<jc*^ ,tcV ?£ to S ubftalu cft v.u.cV tadtm >1„,_.
^ ftparans '"''''""^^" i ^"p^ par.e.a.ta.nc in J.fputat.onibu» ftx„.„ Vc.
p,.maratUu, r1"0"'^' f°rnon eft i_cu«omnibus,nod,s. hocappa,.,. eoquU -
cft fubfta.ia intelligen.taru.v. dixi » quj, *
WnC9«seff«nt^^qm tn^ 5oprimilin ptinc.p.ura intell gft reliq__
Qu5 prima ta. Ex h„ opor.ct ^1" " ™ jntclLuni .pfum: it .llud.quod p.imo afpcSu pn.icipiu i- pofttpfum.S- quomodo rci. i .,-* „, prllllulll,Muiahjbcn,amateria,quc
,ell.g.« oia.apparet.eft.cp.ntc l.gcn «no ninic "* ^ mcus pcr (imj|it__;11_ col^,, port ,pm, 8C funt fimili.uJ.ncs dermaif prtm . ^ ^ ujs |ll|cUtftu$> __ illleUcclG tuM ecoiiuerlo. ipfum color. infpicit. no_ I H ■ D_tct <*, non inicltigunt pr.nium, qwj
vnum in eiTe.vt Jk,u eft. S ■ecun jo app . r go au{ b
,llo.vtr£ts.ex_J.<r,is. J"'^^ llcft' /sfun. vnu.vtd.x.. E.cu non tntcll.gi,
& '«en,.as:qm tnicllca o& tntcuctt ^ ^
ptimu per fpec.es.ncc pet W » ptimo,.iuelHgut lllud pr.mS: ,„„|.
gc ntia.quf «. r - --- • 3 j , intcllcnum eius, o; iniciiigio.ic pa
, clt caufatum cl proximum Jec v ''IJ?.'' ' ui jblll, in primo..crt.aau„m intrlli c"u-c a Dco. wm ,t«di. ab vn.on. m llcc^ «« & .n«U ^ P bj|fa ^ cius ,
Jntc.lcaio - ge,...a duo ^'«5,« non felum «ft in.cll.aio prunj fim „es in.clligc «o cft ^•^^*XZ$an4*,V,* fuu «ius caufa idco in.cllcaw iu l.atu nofunt pl.ccr fc.l.cct Dci.fc c fec'u„dum quod.v, caufa.um non modo .„• fqualcs r«, 'mlU,S,b ,J'"u1 P'^ *
.pectu pti- "»'fi" pn'n».1«""} fcu S Ex qmbus apparet, quod vnua, in , m,. P quar,a.& quin.a vfque a d . hma .. t-x 1 |s^llim0 lbl tepcr„u, piul, ™ * qu„ inteU.gen..ls cu.n . .«elk« u o^, c « P ,jlct ln,eihRc.,a v„a
& miuus. Bt cum omnu h*i. I «h ye«. ^ ^ tccedll a Ue0, lmma
tft al.era »"Pu»°™uo,'"ro1K ctl Deus.eft parum rcc«J«n, a Qm
vnio iutell.ftus c.us cu... m.cllt ; bil .1u^ ' J ^ • ui^rfCej„ p„ ftcid phc.a.e fura.na.Si hc mmus co po I, «a. .e, »« v« ^ ||llclllglbliu f„„, Juo. ^lus ,„.elUg.b,le & m.O cci :u n.ol«Phcw '^"fi»fa compoiWone.8* il intelleftu, vnus.e.go w« cllu S us e us« le P diccn<Jum . pcclt moJo V.Jcc quoniodo U ..s ,. "«"^ j _ _ CJuf_tur ab c.«: e.go , r,on,n,e,l.g..rcl'M^.'«"P'' '_ ^'^'."c pr.moafpeftuappJrcl.quoJ I Dcus «nteU per hoc.quod ell c.scau a cf u ■ ; , u,,c pm p<.rfcV„o ctuseft «an«qui UgcJofcn. rnIelllg„Tla ime«'8«'J» fc«aun_ ' _j, 1 Tcaifa eatura. 3t ideo non .u.cl.t*-, icllig.t aiu, lllleil,gc„.uiu„.. mator, quo.i.am c. cauu
Tema. TIr
L Agftk nb illis,immo,& quia contintt illas perfecVones illorum. Srcundo arct quodintclleetuseiut& intclligihilc omnihus modis cfl idrm.quoni3 HEJSa non funt in eo tanqtiim caufa in catifato , led poriui ipfr eft in tllic ■n 'inodo . lileo intelleetui tt illud intelligibile funt vnum omntbui motlii . t" mo appa"'- Muo<1 '"'elligenna libi proxima intelligii teriiam ri proximS
Vriti modo, iicut prima Imelligit rrliquat , fcilicet, quia cft caufa illiuj. 8c
. ,ljjs, Pto intclleetu foluuonis areumenii, dcbcs fcirequod percompov r >ncm n*n mtelligit Aurrro. compofiiioncmex iniellrcro & re irKellteta,
, ' jjabut rrbui fccundum e(Te diftinctis.fcd cx gtadu perfciSionit a gra- V i -oetfeiSionii, & ideo intelligrntia proxima Deo tftcompofiia pitui com du . • nC , quia cttanium vmisgradus petfcerionis deficit , proptrr quod in. P° ' =us Si inttlligibile plus vmumur quam in rcliquis.in tertia, quia duo gra* iTdcficiunr, fcilicct primx, &fccundx. 8i ideo tmelleiSus 8l jntelligiblle JJ* .oinponuniut compoiiuone dicta , & Itc de aliis. 8i quia in prima nalla P1UV crfc/j:o, frd ommum pcrfectiones coimnct. idco ibi nulla eft compol?.
inin inicllr.'ium,& imelligibile. Ad argiimentum igitnr dicendum quod n" non inirlligii alia fub llto rcfpcftu caufr , quia fic infellrgertt rem rei l „c &.' Sc co no" cff" abr°lu'a- vnde Deus intclligit illa, quia effe r 11 v^pcGiJqu°Jin'elligatfeefrecaufam,idhi>cnon fequitur quod fua B EmMAio 'i' 11,0 <DOjo <-"omPofi':l: qxoniam.vt caufa, non deflcit a perfeaio-
' iiftxhabtiillam, Stnon debet dici inleUcetio iUj compofita. Seddicet. Replici, n< ,|us„,icllc.-tiocriitelaiiua.ncgoargumcnium:quoiiiam, non rtferturad Solutio. 2jjfXrr;ifc,fcJadfe:quonfani perfcrtioncsalix omnct coniinenliir fub eo, i itonon tctctiui nili ad fe:non fic de alijs.quoniam alix intelliguni Dcum, no Deus extrt ,,DC,[ccri:mtni,quam habentilliusndcoiniellcaioearutn refcrtur adaliqttid fe nihil intcl
iti le & i*° Mas °cas "lh'' lmtlllS" ""'•> fe . Et hxc non polTunt pcr- ligit.
V.;'. *.,!;.., mii videai ea.quat dtxi in lib.de intetlectu. Se foric dicam pof». Excufario. Kt Jrbr» l>"r 1"0<) omn'2 !,"rc fu"' dllSj ptiilofophoriim,& non funl hic pro. C ,l,,...onibus,icdpoliti. cgoautein libromco de itucllcclu adduxi vias eoha< concluftfuni ifta,& ibi adduxi foluilonts veras noftrat ltgit.nimc icitmfiiJinumintaiuum.
A L G A Z E L.
Alt Alg-i. Etdimittamusrationcs vnicatiseiusomnimode.ficjuidtm vnitasauttrctur hac fpecicmulticudinis.
Hic Alga.arguit itetum conira philofophoi, rnde dicit, ait Alga. Et mmfo not Jinnueniui allegationes vnltatii pnmi principii, voll dicefe argumenta ptub>niia tpfumrffcvnum.nonrnim apparei tj> fii vntim omnimodc :quta ex difti poftiblirate remoiittur ab eo vnitat.vult dicere : fi ptiinum principin po trA multa producere .fcmouciur ab eo vnitastfcd ipfe eft fummc vnum, nos.n, aJutlnimiK ipfum effe vnum.qtioniam potcfl probari dcmonftraiiue, trgopri. Bum pttncipium non potcft multa producere.
A ItAuer. Idcft qu6d,cum ipfi pofuerint primum intclligcre /^fcipfunt, & mrclliget dc fequod fit caufa alterius , debcnt ponere quod non fit vnum omnimode.nam adhuc non cit dcdarjtam quod ncccflario cft vnum omnimode. & hoc, cjuod dixit, euopinio alitjuorum Ptripateticoruru , ijui exponunt eam cfle «puioDcm Ariilo.
P s
Difputatio Metaph.
H.iic refbondf » Autr.fcJ primorcpciii vim argumenti.J.dicimus not. qnod I». imenJ.i h,c Al^a. J.ccrc, cf polito.». pr.mus m.ellefiu, fe.plum Intellio,, oe u fopfo quoj«n?aurlPofteriorum c.u, vuli J.ccrc, pol.io, ,mcll,g„ & ^ ci^im a.ul.oru.npofteriorum.potcft iglt.itJ.ci quod non cft fummc vnui.ni. fi alio n.o.10 probabM..r,vuli d.ccrc.poh.o illo .inicccJcnic fcqu.iut ,pfumc(r , vm.m:c..i rcfpondc, Aucr.J.Cf »s, & hoc, quod hlc d.xit , vult J,ctre a."fcau*..s iH.,mm tft fint Juh,o pt ripathtilcorum op.n.o , Bc J(T,n.ni „m t!h 1rau.,,c.,..1biltm.i.pr^habileni op.niom:vnJe, apuJ petipathtticos Df„, tft mulf.plcx in v.r,u,e Sl ,,a non cft fummc vnu, l.cc. I.t fummt hmpltx fc. c inJum omnta.atlicnon .UuJ cft neccllar.un. , l.ctt yiJcrur impof,ibi|e, Dcbe,fcite,quoJvnum.,nquan,um vnum.nec exch.Jl, ruinnnm l.mplici,,. ,cm ntC incluJn. quoniam rano fotmal.s vnius conlifti, in pnuanonc , vi di. ctuvneft fcilicet in diuifionc in fe a quolihc,:n,oJo , cttm <fta raiione po,,|, ft„c rurriinaG.nplic.ns,& remoueti: vi.Je vnnas numcralit cft fumma&rn». _ . . „„ x,liavn,i»s.3.tamcncoinPofiiioncmpaiitut:l.capparct.qual.ict licei Dcu,
llm fi run,".* «°" "mc" PI0P"r hocr t*" '«^™™ ™"«:in,n,o
lcx "5 «» run.ma fimpl.c.ias arguit inuliitudincm pcrfcmonum , V, J,«um clt X1. ;vl(.
eirrummc tapl,yfi.co.nmen.J9>
' ,?!<T' " • • ' .1- .»M ■ •!
A It Alea. Si autcm dixcrif primu non lntclligcrcnififcipfum^ J-\ & inr.cllie.ere fe ipfum eft ipfummet:& inrcllecrus, & intelli. X .V. >& ,^r(.|Uvtumcft vnum,& non iritelligitaliud.Refpor, fiohuiccft multiplicfter,& prihio q. liancopiinoncm propterlalfi^ teineiuscxpulcrunt Auicenna.S: aln venhcantes, &exiitimaucrunt rt. primum mtclligit leipfum clie principmm ad infiucndurn id, qund Muituiflbeo.&intelligitenttaomniainfpccicbus Uus mtelletth>ncvniucrfali.noriaute particulari.nam vituperaucrunt funioiic Jire Usq>cxprinioprincipionbnprouenit riil, i.uclleftiisvnus.&.jnon intellipitquod proUcmtab co.& intcllcctiic:useit lncellctlUs,» j„. rIuuurabeoir.alkftus,&animaorbis, & corpus orbis,& lntcllirit fcipfum &cauf.itaciusttia.f«icaulac'ius,&pnncipiu cius noinolli eit nili fcipfum.ieuurcaufatu cit nobiliuscaufa.quoniaa caufa non * influicurnifi vnilabiftis vtro nitluuncurcna.&primiinon inrdlieii nir,ftipfum:hocvcroiinclligitfcipfinn,&fubftaritiaprincipii,&lub ftantiam caufatomm.Qjii aiit conuncacur vt fit fcrmo eiusa. !>a» glo litinhocgradu.iam pofuitcum vihorcm oninienteintclligcme fcipfum.namid.quod mulligit cum,& mtelligit fcipium ,clt dignius co.ipfe enim non intcllie.it nili fciplum, & proucniccx cis dcprcfsiocxccllcntij.- cius.adcoq.aufcitinc lJ.quod intclligitunn eodt ccllitudine &conftitucruntcum canqua inortuuni,cui non cftdomi nium ineoe*gubcrnacmunJum,nilitjdiftcTtaniortuo,in wq.fif, derat feipfum tantum. Sic mctitum rcddat Deus glo. dcuiantibwi vnscius&cortuofcinccdcntibus, dccipicntibus lcipfos, & ncgando, dickum fuumglo. Iuprincipiocrcauic Dcus.cogitantibus <)t"«%J ncoprauascooitatitincs.&cicdcncibust.prcsdiiunrafsimihnn^ occul tacionc earii virtutibus carualibus,& crrancibus qmdc in uiKfif
a bus fuis.&cogitaiicibus g> fic tis amplicudo. & non indigentia ma j ■ Dci.ii llcutum eftcispropterhoc,<pcoacti funt concederc con Smtionem eorum jnrclleitorum reduciad id,quod (i recitaretur,in- [o'|]llUQadniirarcncureoi
«ic Alg»-'"0'"" mo,,u" philofophoru, vnde dicit ait Alg.el.fi allquis dicr rc ( q^pjnnui .rttellectM 1,5 inrelligit nifi rcipfi.ni, cV iritcltigere feipfum jdrm eflf
KmBlnfcll'?'1 fctp»irti ptincipiu quoJ ab co Influit, &C intelligit oia entia Ji f'l<". fpj.icbul fcd Vniuc rfili mojo.non iil paniculari.ipfi n!iqi ntgant opi> i JicciurMlJ a Pr""J prutcipio non proccJit nili vnus intcllcecui im, &C "'■'' \ ^.tclligic.cfl infcllrrJiis.iV influii ab eo inteliectus.cl: anima orbis, ct 1 'lnjorbis.hic vcrba pollunt intclligi primo,l?cur i.iccnt:& tuuc.linc dubk» 2tut libicontr.irlus.qni ipfe ndnponit illud.quod modo fibi impdnit A'lga« v'.( {lpfr Auicen.non I" bcb.it incoiiucnicns,<liccrt Juooppofita frcundii 1'" fu-n moduni.f.qiiorum Vnum ctcditum.aliud fccuiiJum philofophiam.vel z liieii ell cottupn.St: vbi dicii hacc opimo teprob.ua trt,vuli,6<; debci Ji jj" JjLjuti ctl'* vhidicll,& infclliglt elttnla cmia diftfnfte fpecicbus , dct^tdKrrcnon iniellfvHt:& tunc fennotfl manifelttnVper fe. Sed,quomodo elt. jtTnuiliiti '!<■ "-,'!,'n"" hoc in foluiione dubi) forie, vtl faltcm apparehit ? ? n in(ctic< ifloiuni. Uilndc videturmihi, quod arguii conira opiniouc ll- !»lnnftii";h licoru.d.Ariiitelligif. vult dicetc ptfmus tnttlltfrus fcfpfum, SC l Tiiiic-iuf.i^/cilicci linmnm orbis.eV orbcm.cV nitelkciii alierlus crhis. 8E imelluu eiwi ipli"» c.iufam:& fuum ptincipium.vulr diccre, Deusnon mtelltV i mli fciutiirn.'fgJ '")"""' ,x h°c, quod caufatuin clt nobilius c.iufa. vnde K,e(j fylbjifmus lic componi. Inrellcrtus iuitlligens Deum,& tria alia.clt nobtMot intellcfiu iiunligciue Deu t.intum. SrJ piimus iniellcrtus c.iufaius tMeilitu Deum.S. uia ilia,& Deus non ntfi fc:ergo prlmus intelleftus caufa- ({. nohilior Deo:ininor probaiur.oc ficcouiponiiur.tntcllcftus, a quo pro. rdumtria illJ,omni.iiwclligit.a quo viium, vnum (iitelligitifed Dtui non ni» fl vuum ciu/ii.eV pnmus iutcllertusttia. ergofcquiiur conclulioilla. huius po» niiminorem r.inrum.d.proiit a c.iufi.vult dicetc a Dco non iufluit nifi vnumt A" ihirh». ictficctcaufcto tria iufluuiit, vidclicet quod prnnus iniclleftus nou iMClltgli nili feipfiim: i!£ illud priiuum caufitutn intrjllgit feipfum, Ac fuScau.. : fitu.i uiurn prlncipiuni, rrgo talcm Dcuin glonofi;m poiicrt facit cuin dcfe» rluoliotem vllo entc fcfpfum iniclligthit.-quia.finc Jubioqui tum Intclligit.clf feipfnni triam.nobillor ef. illo.prout ille tJtum feipfunr intelligit. Dcindc oficdii rlumaic quid dicuiit.J.tanJem.quod ilti phflofophi efle benedfeli vulidiutc Dci,xquipiiaiiiquali .ij tffc mortui. Scd ditFcrt ainonuo.proutinoriuul ftipfum nen fcn. ii.fr J ipie Dcus fcniit.quare dictmusquod onuiia ifla fumetro nei.tV ablJi.uuodaiiril-u.innir ipli bcncdicto Deo.immo meJitamurquod hiic •pini. nen) opinanics Jchcnt ab ipfo Deo turpiter puniri: 6i vilt ab codc dc btru.id cfl fum digm indulgcn liani.ncc vcniam rcpcntc.
A V E R O E S.
AltAucr. Q^uiaiitVulrperfcrutariin hisrebus.dcbet fcire g» inulc.v nru, (]us affirniancur in fcicnciis fpeculatiuis , Cfi ad casingrdliun fucnt primoafpc'tu, & cuni eo, quod vulgus •"«"fiitdchoc, erucrefpcLtu torum limiles ci, cjuod percipit iom-.
niator in fomnio,vt dixit ipfe.& mttltx harum non funt de cis propo D fitionesdegenerepropofitionu.iiuxfuntintclligibilcs apud vulgu^ eV. proferunccashisrcbus.Atcamen non cft moJus.vt fit dceisprola» tio fufriciens, fcJ vt cis mediantibus proueniat veritas ci, qui procedit in icicntia earum modo vcndico. Vcrbi gratia fi dicitur vulgo, & ci, quicftaltiotisgradus.rp Sol.qui vidctur oculo quantitate brachii, fic centum fcptuaginta victbus maior, quim clt terra, mcipient hoc ne^arc.Scquihocconfydcrat,erit apudcos vt fommator. &eritdtf_ ficilenobis pcriuadcre cius hoccum propoficionibus.quibus habetur vcritasde proximo,&paruocernpore.Actamen non eft modusplT. uenicndi adhanc fcientiam,nifi per viam dcmonftrationisei, quii-* cedit via demonftratiua. Et.cum hoc fucrit ignotum in quriicis Gco mccricis,&dcmum in rcbusMathcmacicis.mulco magiseritin fcic-, tiis Diuinis.fcilicet fi aliquidcxpofitum ifucri: vulgo, videbiturfalfum,&inconueniensprinioafpeftu, & fimilcfomnio.naminhacfpe cie fcientiarum non funt propoliriones probabi!cs,quibus po^n g intellcftuscontentafi.quicft prinioafpeftu ignarus, ficuc lntcllcctus vuloi. quiavidcturcp ld, quodapparcc inccllcftui infine,eft apud cum lnconucnicnsprimo afpeftu.& non euenit hoc lolu in rcbusfpcculatiuis.fed eciam in faftiuis.Ec ideo,fi imaginati fuerinius aliquam arcem non apparcre.deinde videatur cfle , vidcbicur hoc primo afpeftuinconucniens.&idcotenent multirp iilxartcsfunt ex comprche dcntibus, non humanis: & aliqui attribuunt cas Dxmonibus: altqtd vcro Prophetis, adcorpexiftimauit Bcnhazam cp fortifsima rationum, cp rcpcriatur prophctia eft rcpcnri has artcs. Et, cum fic fucrit debetperquirens vcntatcm , cum rcpcnct fermoncm inconucnientem, & non repcriec propolitioncs probabiks ad remouendum illud inconuenicns,vt non crcdat auod ille ftrmo fic inconueniciis, & perquircteum viis, quibus cxiiiimac aducifarius perucnirc adctim,8c verfctur in hac doctrina longo tcmpore,& ctim ordine , qtiem requiric hxc rcs.cuiam diffcrc.Ec,cum hoc rcpcriacur in aliis fcicnciis, qui Diuinis multo tuagis debct hoc repcriri in fcientiis Diuinis, proptcr diftanciamharum fcicnciarum a fcicntiis,qiix funtnotxprimoafpcftu . Et, cum (ic fucrit, debcs fcirc q> non potcft effc in hoc generc prc Ars Topica fctiotopica, vccft in aliisquxftionibus.&arsTopicacft muatiua, & efl iuuatiui licicainaliis fcientiis,& prohibita in hac Icicncia.Et ideo dctermina* et Itcitiua j" ucrunc mulci ex fpeculantibus in hac fcientia,quod hoc totuin elt inalijs fcictii» cumbcrefubftantix, cui nonincumbunt incdleftus .nam, G fcircnt «ft ^hibi'" qualitatemeius,eritprimaintclligentia,&gcncrabilis.&corruptthi.
liscadcm. Et, cum iic fucrit, Deusglo.vnidiitam faceredigncrurdc co,quiloquiturhisftrmoiiibuslocHielavulgari,& loquicur c Dco glo.abfquefcicntia. Et ideoexiftimaturrpphilofophi funt m vlcimir.tcedcbilitatisinhisicicnciis.&propterhocdixitAlga tiaeorum Diuiuaeft exiilimatiua.AttainenomninonojcoiubiBiur
Tcrtia. T17
. ]tr jre cx rebus probabilibus , & propolttionibus notis , lictt n6tt fcrinc dcmonftraciux. Ecnon faceremus hoc, nifiquiaifte virpo- (ichanc limilicudinemin hacfcientia excclfa,& abftulic homines rUCnjread fummum bonuin in rebus excclfis,& Deus vindi&am Ikeotaciac. Ec fufficicmihiloquidcrcbus.quiexciraucruncPhi- 1 fophosad credcnduTn ifta deprimo principio, & aliisencibus, &de a jdquodperucncruntintcllectushumani, & dubiutionibliscucnientibus in hoc,& declarabimuscciam vias, quat mouerunt Loquen
n ex Mauris ad id.ad quod pcrucnerunt de credulicace deprimo prin ^oio &aliisenribus,&dubicacionibuseuertientibus eis m hoc , & de a i qlltK' pcuemc fcicncia eorum , quoniam hoc moucbitdiligence 'jujbcndum vericacem , &pra:bcbicei follicicudincm fpeculaciouis
, jdquodperuencruntincclleclushumanij & dubicationibuscuc- \$
f icntiariim vtriufq; fect.T. &'hoccocum faciemus , fecundum tpcon-
£t 4J hoc Deus glo. Dicimus q> Philofophi fpeculaci funcdc no Qnomfi f hl £ • flUiam cum fcienciis fuis , & non adhxferunc fermoni cogen- lofophi fpe- " fosad rccipicndum fcrmonem fuumabfq; dtmortftracione: im» ff,"™."^ ^ yyjnJoq^contradicuntrcbus fenfibihbus: & inuerierunt res fenli ,„,„ habue» ?ies quje funt fub orbe duplicicer,f.habentes animam,& non haben- tunt cokhi'- ' jn,'„ianv. & inuenerunt in eis id , quod generarur , gtrterati cx re, Ji°'>«™- VU
mappellant formam: &eft id,quod fitens,poftquam nortfuerat: fp^g/1 & cxre^usmappellantmateriam: &cftid,exquogeneratur.nam ln nenonint <jomne,quod generacur,geneTacurexaliquoalio,C;Uodap« ncllant maceriam. Ec inuenerunt etiam id gcncrari a re, quam appella u^rulUJgcns,& propteraliquid,quodappellaueruncfincm:& conftitufruntciuatuorcaufas,& inucnerunc rem, qua gcneraturgeneratum» fcilicet formagencrati,& res,a qua generatur, & eft agcns propinquu ei vnurn,autlpecie,aucgenerc.in fpecicaucem , vthomogcnerat homintm,& equus cquunvin genere vero, vc gcncrari mul um ab equa Sc afino. Ec, quoniam caufic non proccdunt apud cos in infinitum , poj fuerunt ciufam agcntem piimam pcrinancntcm . & aliqui eorum dixcrun c*iltacaufa finccorporacceleftia:& aliquipofucruntcffeprin cipiuniabltractum cum corporibus cnelcftibus : & aliqui pofuerunt eflcfub co, & contcnci func generari corpora limplicia ex ccclo,& prin cipiis corporuni caleftium:quoniam necelFe eft apud eos eciam vc po nanceiscaufam agcncem. lueo auccm, quodeft lub corponbus cccleftibus.ex rcbus gencrabilibusabinuiccmanimacis, necefleeft vtpo nancproptcranimamaliud principium, &eft chbuensanimam , & influcns t'ormam,& fcienciam, qua: videcur m encibus: & eft id, quod appcllat Galenus vircucem infbrmatiuam . Et aliqui horum pofuerfic hinc vircutcm principinm abftraccum, & aliqui pofucrunc eam incelkctum,& aliquianiinam,& aliqui corpusca'lefte,& aliqui primum. & appellauic Galenus hac vircucem creatorem , & fuic ei dubium vcru fu Dcus.auc aliud. Ec hoc totumeft in animalibus,& plantis,habennbiufcmma/cdinaliisexplancis, & animalibus,non proiicicntibuf
t)iTpurntio Metaph.
femino, manifefturh eft cis indigerc hoc principlo muho magij.gj g hoceft id.ad i]Uod peruenit rpeculatio corum dtt nribus.quie funt ful>, ca-lo. F.tlpeculanwnt ttiamde curlis , poitquam conucnerunt in hoc, q. (inc cccli priticipiacorporum fcnlibilium , & dcterminaUerunij g>corporacaleitiafunr principia corporum lcnlibilium murabihu> qua: funt hic,& principia fpecitrum.aut folum, aitt cum principitj i"c. parato. F.c, quiafpeculatifuntdccorponbus ca-leftibus , patuij tli, quod ndn funt gencrabilia co inodo, quo iita fuiu gcntrabilia,& cor ruptibilia.fcilicec id.quod eft fub corponbus ca>lcftibiis.quoniam gc», ncratum, in eo cp tlt generatum,apparcc dc co <p clt pars huius muiid^ fenltbilis,& non perriciturgcncratiotiui.nili cx coquodclt pars^g^ neratum cnimcx eisgcntraturab aliquo.&cum aliquo, & inahquo,| & loco.St tempore. F.t lnuencrunt corpus ca-lcilc cflccondicionem rc, cmilicam ingeneracioneeorum.quoniam ftliu catile agencts rernotg, , ■ fi enim cflent corpora coelcilia gcncrata hac gcncracione.clltnt hiccor pora pr.-ecedcntia,qu.-ecfl"cntconditio rtquilita ingtntrationetorum, * adcoquodtllcntpars altcrius mumli, & i-flcnehic corpora caieltu, vt lunt hatccorpora . Si autcm lila corpora clfcnt ctiam geneiata, ne,, ctllceft vt fint antc ca corpora caldtia ulia , & procedcc in intinituni,, Et.cumtotum hoc habitumfutritapud coshoc modo fpeculationn^ & muitis aliis modis.patuittis tpcorpora ca-lcftia no gcnerar.tur,iKS' corruinpuntut eo modo,quogtmnticur, & coritimpimtur liU n,tlW riora.nam ut ncratum 116 habcc dt (initioncm,ncc dcdarauortcm , nee- Lntel]edilmaliud,qiianihoc.& appumitcisip lftattiamiliccicprpo^ rac'ritltiahabeantpriiKip;a,quibiismoucntur,& tx eis. F.t,qmfpe*, culatifuiitdcprincipiishorum).ippai uitcis qudd ntctfleeil vtpnnci piacorum.mouciuia ca,lint cntia 11011 coipona, ntc potcntiar^ncorj, pqrc.Qu6daiitprincipiaeorum 11011 linc torpora,appaiet,qm fun*. pxincipia prnnacoipora coiuincncia nitinduin . Qjiod vtio non fuu potcntix wcorporibus,itaqu6dtorpota (int comhtio rtquilicaintiic | corum,(icut cit ii. principns compolitis, qu.c limt hic inanimaljbu», pattc.quoniam omnis potctia 111 corporc apud eostft hnita : diuiditur tnini ad diuiiionem corpons:& occoi pus , quod cil huiuimodi,efl ge ncrabilt,&corruptibilc,f,compolitum cx matcria & forma : & matcrja quidem elt condicio requilita in tlfc form.T. Vlttrius,fi cfltnt pnn c,ipmcorum,vtfunthecprincipia,tflciiccorpora ca-leftia,vtifta,&in djgercnccorporibusaliispr.rccdtiuibus. Ht, quoniam habitum fuit apudcostfleprincipia huiufmodi.lcilicct noncorpora, neccflc po tias incorporc: & iam habitum tlt cis dcintclltctu humano torm babtreduplcx tflc,tfl'tquidiin ihtclltftualc,cum ipoliatura m! na,& tfle ftnlibilc.cum fucric 111 mattria, verbi gratia lapis habet mam mattrialtln , & tft 111 mattriacxtra animam , & tbrmaltt, q tit comprehenlio , & inttllcctus , & cil abttratf a a matcria 111 ani ftqiutur uecdlano apud cos \ t iint hsc tntia abllracta limphciter
Terti.i. Ii8
llcftus.ibfoluti-.quo«iam,cum foerit intclleftus,in coctuod eft ab» Uraclusabalit>,tuncilleprofcilo,c]uieft abftraftus fimplicicer,mulniagis dcbtc efle intelleitus . & fic fcquicur apud cos vt id , quod t0tclliHU"t h.r intelligcnti.T , fint form.r horum entium , & ofdo rem rtus^in hoc mundo , lioit eft in incellectu humano. nam mix llcctus ^hil almdcft, nifi comprchendercformasentium, incoquod funt j lyucmatenaiEcverificatumellapud eosex hooquodciicialiabenc I ^fntitaccs, cntitas quidcm icnfibilis, & enticjs intcllcctualis : & nportiocntitatisfenfibilisad intellcctualcm cft ficut proportio fa- Moruni cum fcientiis facicntis. Et credidcrunc proptcr Vioc, quod corracctlcftia inceUigunchaccprincipia , & corum gubtrnatio, in eo ^°6i cllhiccxentibus, cftcx co quod func habcntiit animanv. Et, T onjjni comparaucruiit intcr has incclligcntias fcparatas , & intclle ftum humiuum , tcrtucrunt quod iftiintclligcntia: funtcxcclfiores •lltctubumano: licetcoinmunicentcum intcllcctu humano, cum 5 1 'ii^ta caruro lint formar cntium! & forma vniufcuiufque earum tnfetltAtitt 1 . i m,odcomprehendunccxformiscnciiim,&ordineeorum. vc in iellig«iarii cit '«t» m1 rnj j i i- r o funt cic en»
Utcius huiivamiscft id,quodcomprchcndit ex formis cntium, & |l5. enl[a ve
K ijnc (ontm.fcddifferunt, quoniam form.-E cntium funccaufa in- ro itelleAua ° Ucftuihumani : pcrficiturcuimabcix, ficucpcrriciturrcs,qua: re- nofr.ri.cO ab V nturcum tbrmafua.fcd ifte,intcllecta eamni funtcaufa formarum cis P""41" • entium. nam onlo, & proportio in entibus cft aliquid fcqucns,& pro ucriicnsabordino>quicft miis intelligcntiisfcparatis.ordo vcro,qui eft m intellectu noftro.fcquiriirad id, quodcomprchcndimusex ordinctnnum,& proporrioneeorutru& idco cft diminutus mmis: quoniam non comprchcndimus multumde ordine, & proportionc cntium ni intellcctu noftro. Ec, cum fic fucrit , forma: quukm entium fenlibiiium lubcnt gradus in eflc» & vilius cft eflb carum in materiis: dciiidcdfccaruni m liitcllectu humano cft dignius , quamclTc earum C iBinateriis: dcindctlfecatuminintclligentiisfepsiraus eft nobilius> quamcllc earum in mtcllcctu humano . Iccrum habcnt inintelligcntus illisgradus cxccdcntcs feadinuiccm m cffcjficut cft excefius itt lelligciitijruniillariimadinuiccm incerfc> Et, cum fpeculati fuenntctiam dccorporecceleftijtenueruntcp lit in rci vcritatevnum cor Corpu» c«pujdmilcvnianimali, habensquidcm vnuminotum vniucrfalcm, lcfte cft Glimilcm mottii animalis vniucrlaii , & eft moucri localitti cotum cor JJJJ^ uly "e puscius, & hic motus eft motus diurnus: & tenucruntrpaliacorpora cot.41. calcltia,& mocus corum parciculares funt fimiles mcmbris vmus ani 71. &.74.CJ1 mahsparcicularibus,& motibuseoruni parcicularibus:&crcdidctunt (upra «lilp.u proptcrcopulationeui horum corporum adinuicem, & conucrlionem * m 11 * corumsd vnunicorpus,& vnum fincni,coiuienire, &adiuuari in vna operationc: & cft vniutrfus mundus, quia omnia dcucniunt ad vnum pnnapiuni: ficuceft inartibus inulcis,qu.r intcndunt ad vnumcftediun, qutid rcducuntur ad vnam arttm prmcipakm. Ec trcdidcruat.
Dirputatio Mctaph.
^1"1" caufa aUomm ord.num,& ptopornonum c.us, quod cft iub co.&
«llScnti* Lmn. fc adinufccm fecundum cilccarum cumeo,,n owKuimU& rcmocione . & prima .ntelhgencu apud eos non ,„. SSSSfiSpram:& intelhgensfc.pfa.mncclhg.comn.ac.macx-
Sftancia eiuseft fecundum quod incclhg.c dc form.s , K ord.ne & Soporto.K,Mucfunc.ni.Kc^
uicem cft fccundumcxcdfumearum .n hacre. kc fequi ur ex hoc aSc «» vihornonincclligatdcnob.l.or..d,quod ,mc lhgicnobifforSipfenccnobihor.ntclhgit.d , quodincclhg.c v.hordcfe.p.
fcihcccvt f.c id , quod mtelhg.t quxl.tei : earum dc cnt.bus .„ code rradu n m,f. hocefiet.eflent idc,& noa cUitinftx Hc hoc modod.xe. fant qu6dprimaintclhgc.uianonintclhg.cn.fi fc.pfam. &qUI eft I oonc\m,.ntell.pitpnmam, & nonmtcll.g.c cam , qux cftfubu, UrSme c ulltum.f. autcm inrclligerct cam, heccau&tum cauln.
eSm &^L,^^^
fub cTaliqua eft,que cft caufa cntium propnorum hu.c incclhgcm.e, fdlice inS.one clrun„& aliuua cft.qu* cft cau a luuplms &c.t nteueftu humamu fccundum Pe totum . Secundum hocdebcc ,n- Eopinio PhilofopUorum in his rcbus,& h,s,qu* mduxcruntco, ad hanccredu licaccn, m mundo. Ec. cum bcneconfydcrenmr , non aananccriuuHL.i v.111;Ptantcsanimum,quam rts.quxmouefuncminusfufrk^^
^Z^c e ^ un^dc V.moprL.p.o.d.quodcrcd.derunt.fcdi « pfi a cdukrunt o> hoc f.t fubftant.a.non co, porca, ncc.ncctfporc,
AffariaSkcaura fcai Mahatazcl»,& qudd hxc fiibftanua eft agens c?mniument,um immed.acc,& fccns ca fccnc.a .ghmu-cnim luntm finita "&Kmoueruntcaufa$ ,qui funch,c.& hxcfubftanca, v.ucns, Ssivolens.aud.cns.v.dcns.potcns, & loqucnsrcpcnturcurnornn. bus & in omnibus,i.copulata cum cs copulanone .n cfle. Et h*c Pofirioe* ift.maturdcci meueniunt e, mulcx ob.cft.ona.nam hoc SeexStibuseftdc ncccfsicacc dc gcncrc an.mx.amma cium non S ron»« & nmcn eft fubftantia, viucns, fcens.potens, volens.audicnidi&loquens. Igituniti pofuerunt pnncp.um cntmmam n mSdem feparatam a maccna.cx coqudd non fcnc.unteam. Pofteaauccm narmboqusft.ones.qu* fcquuntur hanc pohnonem. Ec quodman.reftumciidce» , vteft fermodeattr.buus.eft ^vt hth c n,b hntia tompofita xtema,& erit hic compol.no xcerna . & cft ah- S qS ipomt fcdka Aflaria,* ommscompohaocftiuuouata-.quo-
• mCft acridcns, &omneaceidens fccundum eoseft innouacum ,'& oofuerunt cum hoc omnia cncia efle operaciones pof.ibilcs,& non ce-
e nc g> fit w eis ordo,ncc proportio,nec fapiencia , qux ordinac nacu- ~~~L jjiam cncium,fed crediderunc cp omne ens cft pofsibile vc ficaJierqui"" eft.& hocfequitureisin intellccludeneccfsicace. Ecipfi eti*
I nent «n rebus artifiaalibus.quibus afsimiiantur naturalia, g>_fit or- _o &proportio, lua» appcllatur fapiencia : &appellantarcihcemfa-
icntcm. Et in eo,quoddicunc,& eoconcenci func,in eorp fic in cof - yniutrfo calc principium, eftq>afsimilanc operacioncs nacurales pjjjonibus voluncariis.& dixeruncomnis opcracio,in eo qudd eft °pe»tio,prouenitcx agenrc,voIcnte, eligente, viuente, & fcience: & -
anirahiiius opcracionis,ineo <f cft opcracio, hocdecerminat.& di-
II .runti» hocid,quodnoneft viuens, eft inanimacum,&mortuum: ^nwrcuum non prouenit ex co operacio:ergo id,quod no eft vtuens,
* n prouenit cx eo opcracio.& negaucrunt operaciones proucnientes B °x rebus nacuralibus, & negauerunccum hoc vc fincoperationes in re
hus viuis , qux apparcnc . & dixerunc cp iftx operaciones proueniunc roniuiiftim in viucnteapparcncia.-agens verocorum eft viuens.quod napp_rst.& fequiturcis vc non fic vica rebus, qui apparenc, quopjamntaconucnicrei apparenci proptcroperationes fuas. Vlterius vellemfcirevndcproueniceis hociudicium in reocculca? Viaautem. oiu proctlfcruntad conftituendum hunceftirientem,eftquoniampo fuerunc inuouacum habere innou3ncem . & in hoc non proccdkur in infinicunv.vndc dc nccefsicacc perueniec ad innouas anciquum. & hoc eft verum,fednondcclaracurcx hoccji hoc a:cernum non (itcorpus: ouarc oportet vt copulecur huic cp noii omnc corpus eft anciquum,cui acciduntmult.T dubicationcs.& nonfufficit in hoceosdeclararc mun dumhabereiniiouans.nam poccft dicicf innouans eum fit corpus an tiquum,in quo non eft aliquod acridencium,quibus probauerunt coe- |ose/lcmnouatos,nonexreuolutionibus, ncccxalio.namponuncco * policumanciquum. Ec,quiapofuerunrcorpusca:lcfte generacum, po bennc id alio modo,quam incelligiturdcgencracioncin re appareno:& clt vt fit cx re,& tcmporc,& loco,& ahquo modo,& conditione, nonautcin vniuerfaliter.-quoniam in rcbus apparentibus non cft corpu» generacum ex non corporc, nec ponunt c» agens eius fic ficuc ages apparens:agensenim apparens , a-tioeiuselc vc mucec ens ex difpofinofleaddi/poficioncm , non cj> mucec priuacionem ad efle , fed faricid quielc«e)icilict-ccnsadformam,& denominacionem animalem, qua Krmutacur hxcrcsex vnoentead aliudens, diuerfum abco,in fubui nna,derinitione,nomine,& vcrbo. Ec ideo cenebant Antiqui qudd in>hinplicitcrnongeneratur,ncccorrumpitur, vnde,cum conceuitur Apptll.it It> ejsctrlos innouacos efle,non poflunc declarare cos eiTe primum inno- bta Bibli* uatorum. & tamcn apoarec ex eo , quod lcriprum eft in libro excelfo, Sjf* cumdi_k Inprincipiocrcauiccalum,&terraiii;&c. &,cumdixic i"™ve
« • ,~lnnr*t>arauit fedcm fuam ,& cum dixit , Hc i-xtcndit W| u Pcusinccelopr^auiue nutcrum jjhwiJ*
«obernaculum . A^»^™^ raaKr,im , auc cfr-cicfd f^ & fbrmam e.us , m » '« Cred.deruncdc fubftati,
dumptum,i.cred.der,nt f.^'^^^^*
r. • »• :i:v,i;c (mrelt spuilcostunuaiiicni»'"'-—! -—■--, ui«
eflead priuanonem 3y - ft n conutm comraruun aJ
partis in«""»W» -&coTe S ipfaprmat-oadcile, ncctpfun, ta. contrarmrn.namnonconucr ,tu i nt.t.ns&calidumfiio.
SfiSub fant a ■ ld polucrunt hanc fubttant.am dcnudatam de«0rio lit ubltantia . k« y .- mundus. bermoncs autem,«
al.quidcxaliqUQ,fu«S quibus niJui^nttoiKfflS" ft ,|,ur,nt fi ahqwd I
rhoncs non ver-.& ma3-s fu hc. n.cx U.s ^ ^ eft ^
?°fi ' ' A non ctt .mpaiiibjlc c-rcular-ccr vccx acrccnt hnitum m aitu . lcU no t lubicctum xtcrnum.nam fu-
1>,S,&ex,gneacT ^»;fvmuerri ell quod .d , qupd ..0„
. ifcntaculumeorum ' ""ft ■ nnouatum:& vniucrfum cft fubicduin
uatum.fc ^^^l^foo,* <; .pf. non pxhcn. iudincm.cum conccd £ur « h*n p ^ 3p , ,
cum cp id.quod o o« aUqua,non cx mh.lo . & tamen .Pii
uatum m co 9, cft n oua un i cx ■ 1 , ^ Carpotci,» ponuntvn,ucrumc^g .Kra^
k r cuauit a corpoiciia . r j Jlt ab mn0uau0IU_
uata.Propol.tio autcm ' Jctns ^ iu ^ ^ ^
t^^WiJ^t^^o innouacton.bus.qB*
£ crc " ""bu non cft pnn.-p-um , qu.ro vndc fa».
vr 1 1 ^aSuTcormn mnouatum? * idccqu.apcrfenfcrunthocU vt tit iuDiectum^ " , huic propol.tiom al.am.&dt
jmpofs.ibilecllc rcpcrin n m * „hllolo.,hQS. Et hoc , & t.milia tunt inconuenie « ™* • . & lic,ancm corum, 9 idcm
dr- iftionc rcrum adinuiccm . fct fortius , quod dixerunc i" > £afcnShXP^
Tertia» 110
I ur fiagcnseflfctagens.exeocf eftpaftiim, & motor motor , ex co
h ^.j^Hmocum.&noneftficrquoniamagenseftagens.incooudd Agens tlt ^°ngctu:quodenimnoneft, nihil agit .quod vero fequicurex hoc, a8™* f0
t finianturagentia Palu ai' agens , quod non cft palllim omnino, * ' 111
lUtem vtaureranturagentiapafTa , vt extftimaucrunt homines. £0"rere3m3gisfequiiiircxconclufionibus eorum rallitas,qtiam le-,
urex propofitionibus.aquibus veneruntadconclufiones\qm,li 5n'' princip^um entiiun,habens vitam,(cientiam,pofle,& voluneate,
flenc ',xc atcributaaddita fubftantii, & fubftantia illa non corpo * 'ciinc nulla efletdifterentia interanimam, & hoccns.nifi qudd ani Ki' ftirtcorpore, &hocenscft anima, quaJnon eft in cerporc. Sf.
J eft huiufmodi.eft neceflario compolicum ex fubftantia, & attn uU° & oinnecompofitum indigct ncccflario componente . nam un-
Part 20
k^bile cft vt '*lt a^'llu'^ tompofitum ex fe, ficuc impofsibilccft vt "•^nliabetcomponeiuemcfflciencem.compoficioenimcftcQndicio ^
, "leratuin cx fc.gencratio enim qua: in actu gcnerancis.nihil aliud ' ft^nili compoficio generati,& generans nihil aliud ert , nili compo-
Pcinum , ficuc omne pafiitm habec agens , ficomnecompo- O? paffiim
i finn nai-1"1- j - — — . — , . ■
' flecompolici, & impofsibileeft vt (it rcscaufa inconditionc cflc }nt nam (equcreturve efletrcs caufafuiipfius. & idco Mahacazila:, ' noncbanc lixc actributa in pnmo principio rcduci in fubftancia, ^adJita ei>e0 modo, quo inueniuntur multa accributorum fubftan "Tium multisencibus vtefle,& vnum,&xternuni,&alia,funcvici- °!oresveritaci,quarn fefta All'aria,& opinio 1'hilofophorum in prin- 11 io eft ticina opinioni Maharazilai. Ecce <p narrauimus res addu- ^""sal,jHlsfect!sad credulicates iftasje priino principio. Deinconucniciitibusautcm,qiia: fequunturambabus ieftis , illa , ci.ua; fcmiunturPhilofQphis.iamadduxicea Alg . & iam prxccltic rclponfio nollra uuibufdam eorum:& vltcrius poftea afftremus cam . qua: ve- • rofcquunturloquentibuj , lam lnnuimus hic in hoc fcrmonc . Ec "* rcucrcamur aJ cognofcendum eradum cuiufquc fermonis fermonum politorum ab hocviro in hoc libro de prarfatione , & fufficicntia , ac menfura veritacis,vc prQmilimus.coacci autcm fuimus narrarc fermo noprobabiles.qui mduxerunc Phflofophos ad has crtdulicates de pnncipus vniueftr.cum ex eis pofsic refponden aduerlanis m eis.que fe»|uuntut eisex inconuenientibus , & narrauimus inconucnientia, quxfcquuntui Loquentibus etiam : quoniam luftum eft vt habeatur nontu rationumeorumin hoc, & vtcxtrahancurex eisiationeseorum.cumquibusratiocinantur: & iuftumeftctiam, vtdicicfapiens, -Ttviralftrat rationcsaduerfano.licucafttrt fibi ipli, (ctlicet vt muigi ktinptrquirenJorationesopinioniscius, &concedattx eisid,quod Quo paeJo conccdlt libupii. Et diciinusqu6did,quod Loqutntes cxiitlllU- Deus.imelji Itrrantquod pnmum prmcipium , li non mtclligic nifi fe, ipfe lgno- jjjj™ '^Stt' rattotum,quQdcrcau!c, hocprofe&o (i*]uicur,li i4,quodincelligic dc ijg"," m
DUputatio Metaph.
fc eflct aliquid pneterentia fimplicicer id vcro.quod ponunt eft o, i j, quod inteltgicprimum de feipfo,eft cffcentu nobilion crtc,& efl m * tcllcaus.quTellcaufacntmm.non^intelligiccntu , incocpluntcau I fa inKUcaionis eius,ficut eft in intcllcftu noftro.& d.ftura eorum, ipfum non intelligit al.ud ab co ex cnt.bus , fcilicct <p «pmm non ,ntellieic ca eo modo.quo nos intelligimus.fcd modo , c,uo nullumin. rellieensea intelligit pra-ter Deum glo.nam.l. intclkaio eorum cf. fcc modo.quo ipfc intelligit, eflct commun.s cis fcientia . abfit . & hoc cftattributumpropriumDeo glo . & idcodctermmauit aliquisLo. ouentiura q. eft Dei glo.attnbutum f.bi propr.um, pr«er feptem atmbuta.quieiconftituerunt. Qjurenon conccdimus fcientiam cuu» denonnnari quod fit vniuerfalis , ncc cj, Gt particulans . vmucrlale.n. & parcicularefunt caufaca ab enubus:& ambx fcicncia: fmit gencrabi lcs & corruptibiles. Et nos dcdarab.mus hoc magis, cum loquemur anfcit particulana.vel ne:vteft mos eorum in poficione huius d.fpu. DfarifloQSC tationis:& dcclarabimuscp f,tqu*ftio vana mDco glo.Hwautcm « ftionu dT quxftioincluditurinterduasparcesneccflarias.quaruni vnacft.qudd fc,in»D«i. Deu, r, i„tellieitentia,i»ff funccaufafcicncijccms, cunclequcrctur g, incclleftus cius cflet gencrab.lis & corrupt.b,lis,& perficcrctur nofiile per ignobile. &, fi cflec fubftantia eius Pr*cer intcllefta rcrum, fe ordinemearum , cifethicaliusincelleftus.qui noneftcomprehinl.o formarum cnt.um , prouc funt.ordinc , & proporc.one. & cumambo ifta fint inconuenicntia,fequ.cur vt id.quod incell.g.c fc.pfuro, fcicet, rianobilioriefl-cquam fic efTc.in quo enca repenuntur . Etquodteftacur.q, idcm ens rcperiuntur ei gradus in cflc. eft id, ouod r« pcntur de aniriia.nam color cxeropli gratia, repenuntur e, gradus in efle.ojm «wr , A* runialcereft nobilior alccro.quon,am.v,l,fs.rous graduunuius cit ° hJV ,r cffe in maceria,& habet efle nobilius ifto, & eft cfle eius ln oculo. nam
teria eft effe inanimatum non comprchendcns fcipfum.& iam deoarj , tum eft etiam 111 (cicntia de Amma cp color habcc etiam efk : w potcntia imagioatiua,& cft nobilius, quam eflc eius in vircuce vii.ua . & .c declaracum eft q, eft ei ln vircute memoratiua eflc nobilius. cmam dlc eius m virtute imaeinaciua , & habet in inwUcfiu efle nobiliUim.im omn.um horum cflc . & ficdicjmus 9 1.1 fubitanc.a fcicnps pnmc c cfle nobUifsimum oroniuro cifeeormn,& cft cfie.quod impolsibilccft vc ficaliud cflc uobihus eo. Id auccm , quod narrauic ex philofoplm deordincinfluxusprincipiorutn feparacorum abco, & numcto ciw, ouodinfluicur exquolibct principio illoruro pnneipiorum.eit ruc, cuius i.on erit dcmonftrauo de aduentu eius , & terrainacione ciu> . & ideo nonrcpentur detimcio, quara narrauic inlibns Antiquomm. Q uod autcm oronw principia fcparata , & non feparata influantu" prTmo pnncipio,& propter influxum huius potcntix vniuscnt tocua Wrfurovnum,&e)CCOCOPulaiicurouiiicsparteSeii«,adco«fw-
Terria. xu
^jntflligitvna operntionein, ficuteft difjiofitio incorpore vnius ! imaiis,i](i cft diucrfarii potetiarii,mebroru,& operationu, qrh fuit *oud {ap'C'nrcs vnu cns propter potentia vnainfltixam cia primo.cft ^^quaconueniuntomnes.qrhcorliapudeos vniuerfalirer func vc Idtm fupra. ^fjaninial:& niorusdiurmis,quehabecoes,eft ficutmotus localis % ■uerf3liscociusanima!is:& morus.quoshabec partes coeli, funt fi- .mocus particulares mebrorii animalis.& u coilicuta fuitapud cos c, !,10ftr.itio cj> aiali eft vna poteria,qua vniim eft,& qua ocs potctisr, , funt i" co.intcndunt vnam operacionc, & cft cofcruatio aialis.& hic oocentia copulaca cft potenti.r influxa: a primo principio. &,niii rflct noc.fcpararcnturpartcscius, & ipfum non permanerctiiftu ocu- I Siautcitncccflarioanimali vni vnapotecta fpintu.ilis, tranficns Ecce ,ppor. ' omncsparceseius,quacft pltiralitas,tuncid,quodrepcritur in co i;°"jVvnum ■ p0tcntiis)& corporibus,eric vnu,adco ct> dicitur dc corporibus rc- Animal. ' rtis in eo 9> lint corpus vnfi, & dicitur de pocentiis repcrcis in co cj> B (-nCnotentiavna,&critproportiopartiumentiumad totuni vniucrfimproporciopartium vniusanimalisad vnii animahcrgodeiiccc.Gi jteerit vtGtdifpoGcioeorfi 111 partibus vitalibus,& poccciis motiuis aninialibu>,& intclIc&ualibushfcdifpoficio,f.cj> cft ineis vna poten, ;ivitalis,quacopulaturadinuiceoes potecijefpiritualcs, & corpora 1 &tranfitin ocs vnotraiifitu.&,ni(i efltt hoc.no cflethicordo, & nroporrio.& fccudii hoc vcriricacurfermo^cp Dcuscrcac omnia,& ma nutenctj&coiifcruat.vtdixitjVcrboDeifaftifunt coeli. tt non eft neccflccxtranlitii huiuspotcncixin rcs multas,vcfitillipotecia:plu ralitjs>vtexiitimauit, qui dixit cpexprimoprincipio vnoinduitur nnmovnujdcnideiiifluunturab hoc vnoplura.quoniam cxiitimatur n,fcquarurlioc,li afsimilareturagensabfci; niateria agenti,quod cft in matcria.vnde,fi dicitur nomen agencis dcco, quod cft abfquc mate Agf 1 4t m» ria.&co.qiiodcltcum matcria,cft>acquiuocc.& hocquidcmdcclara- "'"jj f1}birribi polsibilitatcmcmanationispluralitatisab vno. Prxterea, qm ^u'u'oCi, r C ffli.aliorumprincipiorum fcparatorum cft ineocp imaginancur dc co,& non c(t quod prohibcat quin ipfum (it ide,in quo imaginantur multa lmaginationibusdiuerlis, Gcut nonclt impofsibilc lii pluralitate vt imagincturdcca vna imaginationc: & iam reperimus quod corpora cnlcitia oinnia in motu corum diurno imaginantur ipla , & orbisftcllarum tixaruni cadcm imaginationc:nam mouentur vnmcr Cdiccrhocmotuabvnoinocore,&eitmocororbis ftcllarum iixani: &rcpcrimuscisctiam motus proprios diucrfos, &necefle eft vc fint motuscorum cx motoribusdiucrfisaliquomodo,& cifdc aliquo mo do.Sceltcxcopulacioncmotuumeius inotui primiorbis.quoniam, ftcutli aliquis imaginatus fucritquod aufcratur mcmbrum vnum communc nicmbris animalis,auc potentia communis, autcruntur omnumembrahuius animalis, & omncs potcntia: cius , fic clt difpoGuomorbcj&partibuscius, & potcntus eius motiuis.dcmurrt Dcftiudiodcitiuct.Auci, Q_
Difputatio Metaph. Manaus cll principiismundi,&part>buseiusci>m pr.mo pnncipio>& adinuiccm. »
<""u,i' aumduitasconfiftit ... vno Prmc.pc,* mu ti» V ■ca.ns fub .11,, pri.
admodumali, Vicar.i.qu, funt nau.tate.copulamurpnmo Pnnci.
p. eocpi... | i f fueianc,l aJom.nia, &fccundu ord ni
SSu^ ' JTprimo.qu. cft in mundo cum a »s V.carns & dcclaratum cft SXoscuddquitr.buitrincm cm.bus fcparatisa matma, cft U, pu. rribuit dlc. quoniam forma, & nn.s funt idcm m hac fpeck *n ium: & quitr.buitfincm hiscnt.mis eft,.s , qu, tr.bu.t formaro, & u tnbuit forman. cft agens : crgo qu. tnbu.t fincm h,s endbu cftaecns.&idcov.daur quod pnmum pr.nc.pium fit p„ncl. pu n o, S . .ilorum princ.piorum , .n coquod cft agens, forrna, E ^^ Dcdifpofitioncautcmciuscumcntibus lcnl,lnJ,bus:c,U0_ B niam ipfum clt, quod dat c.s vn.tatcm: & vn.tas, quz cft c.s, eft cau-
?uum ad q.cm ca-ata funt.St hoc cft omn.bus cnt.bus naturahter.ho ShuS o untariC.&idcoprxcip.turc.pr.vccr aha cnt.a,&eft« Zs nx cxtcL Contmgit aut fapictibus d.ccrc cp .fta domm.a,qu? «cnsp.i ctu. nroucniantab vno pnmo pnncip.o ,ahcuu
« nnmcd.atc1, * ahqua med.ate cim « r VrX & a lccnfu i mundo infcrior. ad mundum ..periorcm.quo- SSSiw"rKSorbisaliquaSproptcrm
lP I mo v foucquo dcucniant ad primum i.mphc.tcr. & ,n. nuLu ?ffi£SvL ordo,& opcrat.o.qua commun.catomniacntia vnac6icat.onc.& pcrucn.rcad graduat.oncm.quam coprc- J niacntiav.idcu ,„.:..... imlJ ifccnlum ad fcict.am prnnt eit dit-
SCU iu,qu ...ui „n,luationcm orblii coru m loco.ell qm v,
Jf^SSfi 5 —iuciu, &crcd,dcrunt prS- KrtoS U°d ^r-nfu.tdcc.siUSraduat,onc ccundumlocv pteriiociu.quuu oraduat o.quxcft in illis, cft proptcr
Dc nobilii» Ecpollccd.ccre ahqu • '' ^ncm n loco.c uon.a, cu manifclfucft ,c & o.d.nc opcrat.onc,non proptcr o. d ncm n c • , o.b,um. oiWtion«planc«rum,&mo t««™™.Ju fn f
Sro^^Tvcrx1:;^ P^dign.ons>& nub.hon,^ htasrcucrwmurad.d.in quo fucramus.
mo etiam cmunJo
Tertia. i««
ilMOnrn4**"* errorem Alga. Auer.prf mittit qtiodJam valde vrile, dein. ficaatiui acctpiendo nuzdam.quafi rundimcta.cx quthusapparcbit peo de P"5 jjj^vndedicit.dfcimusquoj oportci illum, quidc talibus exunijs pro '"r"11 rradere vult.quod fciat dc ccrto.quoJ multf rcrum in arubus politaruin, (•"", jmprouifo & fine dortrina ptfcedeniis adueniuni.vtcofuetum cft in. ^1' pires, apparcnt illi intellrftui refte fomnia.vult dicere. qu nini adhoc, W T^JSousei non credit.idco ptopoliiiones ille inuentf apparcnt fomnu:ma M"'1 louoj multi iftotum , fcilicct faptentiim careni propoliiiombus (imilibut '■'-' rcflc fmit apn J vul?ates,&ideonulla via cfldc eis, vt poiTuni Jc ta. '"'''urc iiiformari.deindedatcaufam huius.d. veritas eiiim ncquit, vi plu. ''■'""iri oftenJi nifi illis.qui per fu.im viiam rcrtc ambulanr, vulidiccre fccun. F??»«iralcni,& moralem difpofitionem.& idco inulta.quc f.<pientibus patc <lum j'en)0n(lritiue,apparent vulgo fo.nnia . Vetbi gratia, fi dtcerctur aiicui fiu'" ■ jict| (ffct in altiori gradu omuium difcrctior.vult diccreqOaniumcun » Ver omnibns alijs prudcntior , quod fol.qui nobts apparct de mcnfurx qu( ' pfjis.id eft.quaniitatis vniits pedis.maior eft tota tcrra.t&i.vicibus, ne» '""fticduhio toialiter,& iudicarctfinc dubioquod cll falfum, ncc f.ipicn. F!:i 1 ijm jngcnio ad informauJum cum pifiialcrcni.nlfi cum propnjs prcam ''^"neceffarijs per longum tcmpus .ifsiduatis.Dcmde per locum a niaiori ar. • b' 'i^.jns^vnJe.fiprffuppoliia Mathemaiica (ic fc habcnt, quanto magts in g"!'. ' p0iiiisdiuinis,idc(t,Mctaphyficalihus,fcificct quaudo propofifadi.
'teeniie cxponuntur vulgo & ea improuifo andiuiiiur.appareniciserro. u " * fomnia.non enim in hac fcientia rcpcriiintur propofitiones, quod imel* *'£ ^.gmmunis.fcilicei vulgo,& fapieniibus pofsit quietari. Deindc ,e"u. non tantum nobis acciJit hoc inarnbus fpcculaiiuis.imir.
PLi,l(cijs.quod dcclarat.d. &, li iinaginemur <j> qucJam ars ab lioi ■uuuu» jjj fflttt poftca imaginaremur eaiijemiicrarc, vult Jicere tn munJo, vido am" r jmpiouifolifc impofsibilis.Sc hoc maxime acctdit in arnlius nigMiMrl* JP* ^mobrcm opmaii funt mulii hoininum.quo.l tftf anes non acquiiiitur ex h' manis comptc heiifionibus.immo dicunt aliqnt quoJ traduutut a Jf mouihus, l ui verodicuntquoJtradunlur ab angclis, fcilicrt prophens: & ideodixlt
I "Ijnnfjpiciuuin qiioJ hf arics maximum funt tcftimcntiim prophctif. De- Nolj de de. SjrKtt iiuod quiJam Ncapoli mnlium in his attibus vacabai, & couttnuc in. monc nianu
iniihat dfmones vtfibiptfdicerentingenium facirndi atchiiniam , tanJcm fcftaie attf vcnit fcmrl & quidam in fomnijs batbatus, & dicn, loannes futgc, & accipe atchiuiif. chatia m exiftcntem j.i tabula.Ac opetarc licut Jicit.tfte fubito fiutexit, S> accepii illam,& opetatus eft attem facicnJi archimiam tBirabilent, & illo C Jie fecn: landem depofuil chattam iteturain cipfa hencclaufa,& nocte ventu
II dcmon rapui1illam:ilte mane qtif fiult eam, & nufquam inucnit:tcrtia v.oSt iictum Jfmon Jixn fihi, Ioannes, Xoanncs parum fciuifli. (non ampiivj ifte C02:iabatquicqujm:)& tandem fciuit quod ettot emsfiiii , quia uon iranfcti. pui illim.hocfcio&probatum fuit.&vidi argentum intrabilc, licet amplius ponpotcratfaccre. Ego tamcn in iftis per rauoitcs naiuralcs ptocedcdo ne. Qttffiio: an (cioquiJ Jicam. Si cnim teneamus opciauonem, & fundamcnta penpaiheti. arsnccioma ca.fcilicciquodomnisfubftanliafeparatamouci aliquani llellam, Jifhctlc eft tif fitveta, laluaieifla h'cn cx vittute Jf monuin.initno impofsibile. Bx alto viJcmus to( famofosviros in hacane.vi nartat Auicen. in fua ncgromanita mi..vtii.-1'jv
nones,& fcciffc cifertus mirabtlcs, adeoq> homorapuur dcprouincia in pror «inciam.Je loco aJ locum,& multa alta mirabilta, quf non poffuni nili cx de. moiic n'cn.Prficrca,relatuni efi nuhi.ff pe vifum elTe homincni vnnm Ctmel mtJucteJo/iiinas Jcpuiaias.na.f. Atifto.quod non.Plaionis.iia Aucr. quod non Auicqut vinutc quorun Jam vcrboruminuocatur in Aula,& tccuin lck|uiiura & facu aSus liumanos, & opcrationes corporalcs, & JicitfceHc Jfinoncm. Vcr.g.Anfto. vcl Aucrto.qut fcit tantum quanium Auer.nequcplus.ncq; ntL. nus: cc hoc non potclt cffe ntli tntcllcclus, quoniam opcratioucs lciciitiricf na |Kii.f :r.:.i. ntuab intclicclu;licc[.n.corpoialcs poHumtK tcducete aJ vtiltk
. .i.m„„i, mJdaeJftiJopcriiionibiitrcpjritii.fi.yrt Jo«fl"«'. ^ fprcuh. Q feMnmitcrii,qnW''c>'<'J Jomni.j,Vnc.nc(l poftihile qiloJ »
,l.f Pr*.erei..iti Jtscll ... ... I " ' ^lamno.p.olnnsfomnn^
amofu» fi, > Wfum .» .- o. v « A-^'» . , , r„m ,„„,,, \ ^
rleiTcinpirte. Frjrtcrri.w f ljccl difnc,li'.inucnt,onit:Je (:-.
omucs trl? ,n,ur .ftin. inem elTe verim «, 1« , Imc dubio fici...ii npcre mulierrt . &. mul.i^ l * f "eer,
prohibcre iftim: quoJ nonefl ...n.a efl c. veri n vniuerU,b*n« fequuntureHrcctut «ibtoftM» I nj cft f<. fl|u £ gi,ur,& f"^tt^t *i l.bro ,miE,n„m:quod in anX rnenii pcr.pithctici. ^|?/"''!Bl,flVrebi« fc fuifte <" <l"°ai'n lu«. vbi^S fui. qo.dacn homo h™**??*£" „XUs mi.uros omn, .cmpore inni . „ * inuocM» ip.t..u«.qu._ pron wH« P™»£ nc „ txMmua, inhibinhi, , a„,Pl,u, taMPnKn ?JKSS«„ d,e fequen.i ni.iu.ti.rm Chr.ft, portl * umcnnonrunt "^"^«'^ojorpirJ.uida,,.,... I^op.cr h»c «ccntcs fruiSus. vbl ippirci quom , corporci acrea >I|I
Apu.e,,,s P'^»«» XoX«i M "j poflun, cog., .um ex «.rpotf
quomodopifs,ui:&,u,,co^nJ u$ | ^ hahe,„lbuSf vnd
c«lcft.simprcfs.onc «um cxrc i« « »» ropttrquod. v. Jicun. incm.i.o e, d.cit.dcleftan.ur.nfum.sf.jcr I,l w«. P'op ' h m Apulcius ,„bu, „ Opinio ,pu rurT,.m,gintfuisippolmo,,cs „ lortlll(t> ,d' o opone, co,
Ir, . fign.s hoc.prjmo rx^ «on,.« .™™™„ rn.n, opcrc corpotil,, iJeo opo,*
cftc corpo,J.f«unJo « Pcr « nrTcdionc. quonum, vl rj
eirecompofinrxcorporc.v Mi.i. .cciu tis. Si aliis operihm
de.ec«l„iurc.,m ^^r^^nJZ q„oJ c.Ycc«uj 8% OpJ. Alcx. Alex.i„«r.npr,.pi.hr..c „ ,& Porp ,r J P jnfcrior,blliCum obft.uaJo, tij pcrhc.un.ur pcr ^"'"J^^S qmbuldim figuris.fc Gguis:cum euiui nc ciUftium moiuum.a: cum v . r ni s 4 vcl il.quonm, fyJrrum. j>e.
ifbr rcs col.iginiur n.,cem * fP « £ fc fo.i po-Tc/caurareft
ncrln, apud uosctFec. u n rib "«.«,' ltcri0rts limplic.er negiuerun,
cr, c„m il,i bcnc. v< d.cun . A , ^ »u,e P m vcr|,,,c ,„,„, clTe ,„ re_ M fa Opinioquo- h*c,& dixcruntommic 1>C h"'°; "rii*, "^c, „u„c,ui,n ,imc„ „l.i mirabiUa .udS rcpro- lumal.qu, P«op«« glo tu« P'« n. «»"« • c0,, non polTum.fcd beneaU
bSniihacir. fueru,,.. ^^^'^^Mln.^im»^ «'Tuc aPuJ "»»• ,em. l«ci:rx qu.bus fiunt mn t, eSc« us ™ l r j() Juns reduc„
Cpinio 1«. S«J Mtov^tMv^^^ l^ volui, Alex. Por. &,,„, g,l i noftra. .„m vni rft q„od «pl« d* o nes no n . . jftronomj . fccundl ^
ReJ„c„o nrgm, fimpUcurr ^""7 ^ nJ , sV,!,,.primi opinio diu.ft cft .„ duis^iaullo. op,„,o„u,id quoJ «ftl«J ta&*U*i elf^usvenirecxhts:!,,. .llitunt.qui incgin, Cn.pl,. F duis im. rum.qu, ponunt ^"q"os c ' ' ,,.„.,„„ ,„ duis. vna rm.n pon.i d*/nonr, corpo £ltrr lllos.a£ fccundi c lim d> u.J ur n fp,rllus,illic«.i11ique VI lcx
„ r . ^ n.& in„nil«i.v Apulnus. il.i P?™'** °" flcctc 3n ,,„, d*monc, . Anfin, d» ;>ld°;tur mojo ,an,„,„ ,n om„,bu.h s d , ., u m em uc« . ^ •
iVeo vtJctur mih- M«oJ..I j „',^0 vXK non pcrpcui.litii.
riix.li corpon.vel miu.i «i.vtl t o c"' • corrup,lhih3.8: li limplicn.e* «uril.i. vcl m.x.i,vcl l.m, u ».U « « 8 «- & fi . Bi| , Aer,
ri.*:tunc ftquuntur multi. «£ r » »» ,nl)(lvl,.tcx.Con,mc„. n. .bi.n.rcmpct ,ia rft rai.onr miirrtf ,v« J,l-,'ur;>'^^"7do fc ,u,,ur quod non poftun, corpa cS v.r.us.cV bo„,,as.£v;c.comr. coskc o k u q ^JJ
ralr opcta,i:quon,am i W"*^%™*^*,liaa\t*.at vitilcshuma.
Tertia. uj
r,u«C &operationfsill:r,& cffcc.us illidc necersitatt redumnlur vclin ffipbyl!. « ^lrIu|finfxtrJC01pu,:qllonjM„ Jat.irmcJium fecudu Auer. (OtP«''V'' ,„ fii ,Jco non vid. tur quod poflui.t multi eotu rcduci m corpus '•MtU,'. funt'l'ocut.0 ad propoli.u inlerrogantis.dirputa.to in fcicntns &. fimi. WSrVr opot-ei cos omiiii.o icduce.c ad forroas frpara.as. Bt verc fura val, Jjl.* '•<: "P . . t(.rrn,na„doqu*ftioi.cm hauc cx principii«naiiirallbus.& dtd.,b us in ■ aiiquos,qui foluilTeni hasqucftioncs.Tamen vidrrur,
VI""3"' q 1 n.ihcticos dc fei.Jcre.confi.crt hos ejtWtUS, & opc.atioiies .edu ^jjvinuiciinni
i"em- ^m^n,i,,oncmimaginatio.iisiiicaniaiiiis. ippareieinm ci ex fciU^P' F, viJcrcaliuinhoiriinenieirefpondCTiem. Vnde Aiifr.in fumma fomno ponit.qood non cft rcmo.um VI aliquis homo comprcheiid.ii m !>!"'. .°.„,i .lormictis tn fomno: i vig'11 |uftd
neiupt^"-;'for.jlijnlain,ma?inaiionem vtJeatur rcnnrc lonum.oc vocem.oc lurono loij. (aooio pt001" ScJ c0„,ra hoc.adhuc eft quatltio : quoniam ift* voces non et_t5gcre:iia isliiin <rig'" a:mnlbusclrCunaanribo». Pnetcrca.fugercnon poies altcru.u n5iiic6nenlt aBJi,cnintjn )jfl:f opcra„oncstianta virtutraniin* hominis magicis ariw Invigilia^jaBoru:ii:v<l 1 ^.j^ai.oexieriotihajaentciiiicllcciura.primum cll difticl- picr ii.axi. busv"""5'-' 1 ,lomjnjscxfuaviriirenonpoiclr vcnire ad cognitibnem itraminiagi, ^.•V»n,,'"'f.„craiiquaeiiioia. Ptsierjea.quomodocx voluntaic homtms naaoni ifen. iS"-nt,,m ' ' ' Pi „io occuliorii.ad qu* non fofriciunt ptincipia ranoms. Prae- me fonu, ot I*** . , J njipcrciroagicisarribus.afua v.iu.ic poiclt td facere- Si vero voces, Kna.ad ' . 0 cx,f,„J,i, ,'an. non poicft id efle nili dcmonftrano ui fpiri.
maimataoai, , CA nma,viftini crt mirii liucufqiie ignorare huius
> quod opiiiio no. i intcllectus: licut crcti viri.pro nuc
um.is.reu»»». c,6 -;. ■ - Jictimus.Dai igitur
v" Si ocumeiituiii.d.vi.dcduinius.qiiodquicuque veritatem Jcl.dcrai. i''U!n;';,J,XiiensJ.ft.iquarJ..merroi.caapparcntsa.quxnonhabci.ipropo £ SSSw» Probab.les.ve I fci.&tas. qoat poiTunt e.s (cilu
SL^iraXic" ,lla fi,,e
B^^JiteciiierinnclHgarf «•«' vcr.s fyllog.fnns.virum illa J.Aa poC 7 . , .mrnodo filuan. viJclicei.ad Jifcendoartes dcinoiiftraiiuas grada.im, SEbSSiu onismtrai .abcrnaculum.idcrt ipfurr. in.e.l.gibilc.Oc l,..a_. SS^rulchetriinat fibi apparcat.Ex hoc Infett.quid euenit tnali apnJ co
Euwedii id eft petcirru.magnum onus facwo.um fupet luum ccrcbru fcrt. -SS^nui huc Al-a. fccilfc: iiaquc lanium dcdpit hoimncs in hac lcicima:
cliiJicu.cJiiniiliiis propc... vsl.J.cctciirapluiict.Kidatcaufamhiiiusintcntlonisdicens & nos ad hoc
conamut.pfopic. huius hoiniiusprauitaicm.ipfc emm. vt prar\liximus claudu
TiiniiuUMuain & mcaius.idcli vias ciusobiurauu:bcailiuJi»em ttaq; quafi
lumrn Jiuui* fcicnn* exiingiiit,& poim exemplu:quod fcqult.irex.d.& mul
lidil.wuloiu.il vulidicere aJ philolophai.Jum di comprclicJcnJum Dei ar-
ihiiiaexA^.faiiiunibuscttoncis.&pioceflu viiliwis setctnx reccJum:
Difputsfntt Metaph.
fottc per vrilitaUm xtcrnam intcll'°it fcrliclatem, qux fecundum fjrn(>. Vim xrrtna.vr Jicn in ptoccmto ?. Ptiy 'i.ifli cnim defpe rant acMiCccrc phii r ^ phi.l.prnpicrquodris non potrf! iituilcctus irens copulari.id cl>prii,,J,, lixterna vfihtire.immoperfertione fumma.Recolligit propierhoc fuim i » lionrin.d.vmle nos rcto opprohtioium f.iAorum ficrx philofophtx^f,, '"' in mcnicm.iJ ett ordinauimus.vi cuni cnlihus vetiruin rationum,& Cum 1™"' liiiuftoruirrfyllogifiiiotiimdirtam noftmn m.uretn, f.ilicct philoropi,j., ?* manihus nouortnn haftmm aufcraintisiia quoJ iu auonr philofophmiiRm c rra ,-5111 perfecutantes vigeat,& ptxuilc.ir,& profatiorum ncfan.iu 110 iimc?n m.iximequoJ nos lahoramesptoccjimiis in prxfcntrm lihrum hac de caufi. vuli Jlcre.vi Jcftruamus funJameia Alga.itcru recolli;;ir fuam intcnti0n!5 applican.Io tllam.J.vnJe Jicimus quod votuitras uoftri cll, vi Jucainu$ mot res phitofophoru aJ opinandum prarJi.la tam in primo pnncipio.quini ino°* ftcrtoribus fui$,iJ cft elfcetihusieft etiam aJ aJJticenJum rnores philofophjl! ciedete,& floirs peripaiheticorum auctoriratcs.id eft mntitia,& Juhij,^ j'* menia lupcr prxJiflas raiioncs aJucnieniia tam a loqurntihus, quam abaln.l &cft rcnioiicicea.qufeosprxmoiiii adobedicndum philofbphair) opinioni! hus:itaque quicunque cerncrc cupiai viriutera faci!e,& leue, ponitachciumo" rem.vel mcliorem opinionc Junrum dicTarum fccrarum aJ fcipfum reiincrc I ' his igimr apparei intcniio.oV caufa intcniiotiis inhoclih. licuiappatmtajmj B cipto.& poftquam prxinilit hxc.quali vi Jifpofiiioncs aJ allcniiendum cii oue vult dicctc.incipii poncrc vinutcm in efte,& moJo intclligentiarum:& pi'tm! accipiialiqtia.qualifundanicnia & taJlccs, vnnJc concludai intenttonr eio« ibidem.& piimo facit intioirum ad JiccnJiim.d.viiJc Jicimti$ mojo indpi—. lei.tpquandophilofophi ccttituJinc eniium naiiirarnm intelltgennae tnueftL gani.viJclicctde fcparaio inielleAu.non id.quoJ viJciur Jiccte impiouifoiw, cipi.vide-licei finedemoiirtratioitc recipiuiit.immo aiTcrinil mttlta opponrntii' feniibusdemonftraiioncihicc.t ftti fermonis introiius. Ucbcs fcuc.qi j|itcrie peiitur liierar.fcilicel fic.vnde ntodo incipientes dicimus, rp philofophi, «Ujia fub inielligcnlia dc ccriituJinccniinm nrtintarum iiiiicftigani , vuiclicri cS fe. patato iniellectii.tion id.quoJ videtur.d.improuifo rcfpici.vidclicci fine dcrtiS flratione rcfpiciunt.& tunc vuli Jicrrc q- philofophi.quaii Jo Jc ccrtitudine na luraruru cntiuin.i.l clt exifteniiiim fub iiiiellipcntia, vuli Jiccrc rrhus lenfibi. libuscum intellcAu fcpariro.iJ cft.in compatatioiic aj imcllectutn fcpantr} nonid.quod viJemr. l.iJ eft.dignum jmprouifo tcfpici, rcfptciuni linc demotv ftratioiie:& hxc htcra melior eft, aiinncn mhil rcf.rr. Dcmdt- accipii pirlaif radicem.d.Ipli cnim tnuenennit fcnlibilia iiifctiora.vidrlicci.ca.qitat fub oihr litnxicperimitut dti.ibus nalurisdiiniYf..iniiiiai.i,.\: in.ttiimata. pnma etgcu. f dix eftiauod omne cns gcitcrabil<-,& corrupi hilc cft aminatum.vel maiiima. tii:hoc 11011 aho teftimoiuo prohatpro nunc.iiift icftmionio viftts. Dcindeacd pii feciindatn radiccrmcuius poicmia cft.quod cuiu Jil cr rci grncrabilis trviut. riiiitur qu.uiioi c.infx iicc.if.irio.quod .'cii.irar.d.& vi h-ruiii cjttod caufadr p« mero prxdic"torii,l'cilicci exirtennmn luh liiua.qux ftmi ecnctabilia.conftirai luiqucdln.idclt.cx qii.idam rc:quia fotma Jtcirur n.un nilnnonio vifusapp» retc.cx operarionc eius.qnx lormam fc:-r I .icii.Deiudr dclarai fecundScau. fam, fcilicci matetiain.J. & 111 quolj-et cntr gructahili, vuli Jicctc fotmar il. lius.habciui cfte poft ptiuaiioneni:& ill.i.id cfl.pioptci quod ilia forma, qux rcs genetabili$ conliftitin alia te.qux materia nominntut. Eccr, quomodoetl cxigeima ni.itctix.co tjuia tnrni.i tlc ptiiianonc extrahiitu priualio autrm cor) lliictur in mateiia, vi fonn i proprta illni-.vi lccunJo liiy. Auritoe$commrn. JI.J. Dcindc,t|iiali lancii aliu.l motiuuiu p!'.ilolophoiiim.J.& moior.idefi.ji. gumeniitin phil;foplioriiin aJ hxc.i.l cft.poiicu.luin ni.itcriam, fuit.quod iprt rcperichim quid omne cencrabile rit rx ali.;uo cnie ahquo alio, vult dicrtc ab tpfo facto.qnod matcria nuncuparur: vnJe fyllogifintis lic componilui.Ot* ne.quod generatur cx c mc aliquo tuoJo.cxi.Mi inatcnam: frd cmiie geneubi. Ic gcnciaiur ex cmc aliquo modo: er^o omuc gcuciabile exigumaicua
** ' ««• aeen.c:rcdomncf:enetaniic nt non a ic, icu c.x vi t,uiLK.ji» ; -.£<» u1"1'1 , fisura otnne gener..btle indiget ac;enie:huiits cxplicar minorem. i3.Sc JiT'""' ..ImtquodidgenerabiJccxri cuinfdam fichat,& nominaturagent "',n> ,d .m intentioncm noiam.vel ignoiam.Et hoc poteft intel..Ri:primo q$ ii 1" J'obui modis e ft:fcllicct a propofito.quod cit agens ad quandaro intcn- *?C"S noiam vcl ignofam.id cft.compfehcnfain alicuius ci noti:fecundo mo - ,fciicm &'h0(. jgj, (jne cc,gni,ione in fe.licer dlrigattira cognofcente, vt *nl i Mcn com.iS.VclpoicftfeciTdoiniflltgiqiioda^enseit duobus mo. ftyZth finis fib: noti.& diciiur agcns per fe:& gtana finis ignoti,& dicitur'
Jis.fC' "ru3\t ,Vcl poieit.ertiormclliei quodagens eft duobus modis, fcilicef >|'"''. all0 j cft moucns.S. hoc vocaiuragens ff cundum inreniionem noil, frm° n 'iiriofrs fecuiido modo capiiur agens pro efficienie, quod non habet noiic aocntis.nili hoc.quod effeSus ab eodcm dcpendet,& illum conie .* omncsift* cxpofit.ones funi pofsibiles, & vcrar in fc: & 10 applic* ff""' „-- n-ciio, appatct. Ex his concludit fccundam radicrm diccs.
'ctiitet hiiiufmodi, fciliccf philofophi conaii fuerunt ponete caufos p. T" ..iuor Ei non exprcfsii rinern.quia finis,& forma funt idem , idco ta> im vel quia rTnis cft caufa caufarum, qucm nulliis philofophorum natu- (*^U-fga,ijt iiiliantiquli&tu inucltiga aliam caufani.proptcr quamtacuit riltum njE jnjr p01,j, ,crtiam radicemicuius potenlia cft , quod omnc fac.fr flt >U'n Vmilim fpccie.vel gencre,& dicit. dcinde proccdcniesinueneruniquotl 3 ri .tnct.ibilis & res.a qua gencrailo fit.fcilicci agens propinquu, funt '0f""fc iJem lamin gcnerc.quam in fpfcie.faltem inali.|Uibuseoruin: vide* Jt""" •* j |10m0 ht-iinncm gencrai, qui fibi fimilis eft in fpccic: ctiam aliqua '""v ,1,, m octictc ratituin.ficut mulus.quigcneraiiirabafino, & equo.qui '"' i mil-! i» ""crc- Dcbcsfcire.quod mulinm immora.us fum.in mul. • ,.. nuoinodo limtle fita (imili libi:pro nuncatitcm potcsid declararr pee iu(-non.i; Mci..coiiiincn.1i.|. vbi ponii ircs condhiones fc.undum ,mi Alrxan. vide ibidcm.fi placet. Ei poftquam acccpit tllas propof?.
Ir, iHudohuiufiJiodi: crgoopotict vcniread primum agcns: & dcmonftratio Jt !.ijraettprincipiofcptimi,& mcliusin S.Phy(i.& cum conclulit hoc.nar. nr«piniones lapicntinn in naiura illius primar caufar.d. inifta caufa plnlofonhi ttttlTTunt:a!:-;tii iianique eorum dicunt.quod hxc caufa eft coipus ccclcfle, & h*ccttcpiniocaldcoriiiii,vtappjret i. cocli commcn. jS.quia putauctune cal.s cffc Dos.vt dixi in qujrftio.de ammatione corporis cocleftis, & dica in Sptitaiionc dc h=c. Dcinde nirrat fecundam fectam,d.& alij, quod principiS iflu,lpiirnuuiagens,& principium fcparaium .. fupercocleffibus corponbus, cV iliiiiiiiSum » princtp-o lllorum cotporum, vuli dicete eft motor alius a moto ■c vniuctli.vi viJ.tttr Jicrre Auiccn.dcindc ponii diuerlitatem circa principiS ■araitioiits ccipotii ..iiini->iori. grnerab:liu Jicciis.fcdenna inferiora ex inut» crmtciifrjtulia.quieanim.ua funt.indlgeiii de alio principio nomine animjr, quoJ di<.amanim5 dct.fcllice t ipli corpori.ct ciiaro formam.Eft igitur cois fcn leruuoiPiiiiT.quod nccc-J tnu cll poncreprincipiu animaiionis.Et natrat opi. rior.c C.'il.d.& Gal.niincnpai cam virtuic fotni.uiua. Detndcponit fecundam opinionc.J.ic alu;ui fapiciuum dicuni.qd ipfa vinus eft feparatum pnncipiif: k hi diucrlaii funi.qiiidam enim tpforfi dicuntquodcft intellcctus,quida dicut quod tflaiiiraa.quiJi Jicuntquod eft corpus fupcr coclcfte, quidam diciit quod nan tt! alrat uifi Dcus:cuius lignii ponii.d.& idcodubn.it Gale. vttum agcns jjiutiaii.uc baim^fciUcct juiiiu lit ipfcmet Dcus.aut altud.Et.cii narrauu tftu
Pe ptlcipio animoiu.
Opto Gil. Opinio
Opio Atii. Opio The.
Primi .ppo-
Licct virtns formatiua iit qualuas tri vi infttumc. tu hois viue lisct corpo rir corlcftiii eft principiu das vium.
•piniones, vnlt limitare iJ.in quo cadit diuerfiiai optnionum,&: dicit:& eft no> iindumqnod hxc difceputio micr philofophcs eit m plantts. ai aninuiiDllt Ccncrailsabelirimihbus:fcd de cis.qux cx imulihiis geiictantur. dtciiurq„0(I non oponcJ ponerc dictum prtncipium.Hxc fumin aiim cft fciucntia petipj^,, licorum in cnlihus jnferionbut.fcilicet gcnerahilihuj & corttipt,biIihus. Ufc bcs fcitc f i accipitut fcpnmo Mcu.cotnmen.3i.S: ii.Meia.com.t9. quodd. principtoanimorum apuJ pcripatheiicos.opotiet Jtcrtc quod illud prinnphn» Veleflensin maieria.vcl feparatum-.cic l! eftcnJin maictta, tunc illuJeft yfc lus formatiiia exiftenj in femine decifoa patre.qux.vt inntuineniiim annrtcge ner iniisanimas contentasin matcria.cJucit ad actum:& hxc eft opinio G»|V eVptopaiie Anftoie. Si vcto e.l eni fepaiiiuni.eni corpus, vcl virtus t\,n cotpus:i7cotpus ficetii ccelum mediame luminc,& 1110111.& ali;s veUcnjcalJ tcin folu,6c ftcllarum:S£ hxc eft opwio Artronomorum.ct pro (nrte ArlfiV quoniam opinio Arift.ed. vt a folc.A: homtnc riat homo,& lic de ali.t. Si s to cll principB fcparaium, hoc cft duobus modis: vcl cik imellcctus,& |IJL eft opinio Auicen.qui pofuii intclleftum agentcm Juomn formarum, vidio in fua Menphylica.Si vero cft aniiiia.tunc el! opimo rhcmilli] ,.,iu poum,, mam projuctam ex fole.Si oibc Jecliu fccunJum Arnl.Jv omncsiflatopinio nesdeclaratxfuni in mulns lo.is a me. & pom i fuiit tiiuJaiiicitta. ckeiuGo, nes corum:& nolo nunc plus iinmorati m Inv. bc.mi Jo Jcbcs fctre.qnoj m iorpars peiipaiheticorum opin.uui hoc fohuii m viiie.mh.is.non m telk|inlcJ lentibus viiaivndcpolitioiftoiiim f.inJatui tn Juahus piopol.nonihus.Qu,tS ptimacft.ciiiodo.nnc viiicnsdehci Hcri .1 viucnte.alucr cffeaus efTet nogl|io, caufa.cV vniiterfalttcr factuin cffei nobilius agcnie. bccunJa propofiiio e(t, quod aniinalia.i plantx folum funt viucniia. rcliqu» careniia vua: ideola fecunJa fieuta conclufctuni animalia. d: plantas folum indigerc pnncipio ai, quo moJo anima. vcl animaro.ot iJeo poft in illo Ji..ciluaii fu.u, vi vides:ac >dco Auerrocs limiiaun opiutic diciuiu pcnpathcticoruiii: aitamen ptopofiijo dicens iiuoj omnc viuens eft a viucnrc fccunJam pcnpaihciicos veros.iruet lieiiur inrtr.imentalitcr.vcl principalucr: vnJc, Iicet vtnus foimaiiua non fit viurns.quoniam eft qualitas: aiumen, vt inftrumeiitum hominis viurntu. fc corporuiti corleftlum.poicft ellc principium JanJt vnam.vi Artft.dtcit in libro decenctaiionc animaliiim:vnJc, ficut ca lor cft caloi. iv inltriuneninmaiiimK in corporcexifteiitis,& vt calorcaloicm facii.c^ vt iiirtnimcnium animxrV, Cit opcrationcsaiumx:lic vutus illa.licci vi vi.ius non polsit mfi quallnw. oencrate lltamen VI tnrtruniciiiuni hoiuinis, &: corpons cuclcftis poieft arii. main contcnumin maiena eJuccre Je potcniia ad actuni: & hatc cil (cntenru pcripatheticotu. Et poftqui Jixit hacm rebusgcnct ibilihus , afcenJu a,(rt, ccelcftes ci dicii.dcuiJc vcro enJaiuu alccnJuni.fcihcct philofophi inuelligi re de fupcrcorlertibus corponbus.cV appaiuu cis quoJ linii tn^encrabilia.noa fictii fuiu infenora corpor ,:cV hoc piobat,& viJciur quoJ fyllogifmus fundetur induahus propolitionibus:qu.irimi pr.ma crt,.;i'od omne gcnerabile.in^ui lum gcnerabilc, cftpars huius muiidi fenfibilis, & catifatuni aborbibus tan* quam a caulis remonsxuius piopofitionis piobatiocrt in piimi rig.iiia.fic:om. ne quod fitcx te.ld eft.apentc Jc re,iJ crt.maiciia.cV prorc.iJ elt.fatma.cV tt. pc 3i in loco & in icmpore.eft pars hums niuuJi fcnlibilis, cV cft ab oibibm eamiujacaufisremoiis-.hxcpiopoliiiocninanilcfta pct fc apuJ omnej. & di. etaeft inprimoCcclicom.f.cVintincqiiaiiiPhylicurii.DeinJcafrumlturfeci da fic:fcJ o.nne genetabtlc fit Jc rc cx rc,,v pro rc ,.n icmpore.cV loco:etguin ntimo uriin* riVute omnc cenetabile cft pais inunJi fculibilis, & ab otbibiri tanuua a caufis remoiisfSV Tic apparct prima propolmo prmcipalis fyllogifmi. SccunJa piopolitioptincipaliscrt.qiiojactiuJuni a.lucilarios coi|H5ta cotlc. flta fuiil cenctabtlia, & coirupiibilia :cr6o m t. ino prniiar, coipota cafcftn funi paucs huius mundi fenfibihs. & funtab oihibns alqs i.mqu.i a cauu» temons c3c ficcxiramundumelTei.ihus muudiis.Iiciii declarain piuno c.nlicom Ren.jj.in expolinonc nica.viJc ibiJl:^ huius lyllogiltm poim iiuioic dttifi
Tertia. 11$
«U"m «motr S »J ot.quod omne genctab.le. .nquan.um gencnbile. huTsniunJ, ffnfibili, & caufa.uinlboih.bus W» »«^«»0.
»*** ?! S modoiftiusgcnerationisinJigc.cnt dcalqs co.porl. *« c°'t de mibus «™quod SSlitt. efrenl pai.cs al.er.us «■■•&>£ «WUfc. ^^IHicOToa 3S.& irWligertBI e.iam dc al.js prece.len.ibus -orpMibus, P»'"1 ' i Zti Tan Jen, coi iclodil conclufioncm d.cens.pa.c, «go ex hoc. * * 'aS^jySSSSS MM-od qui vc.len. quod co.pora .upe,c<xle o. tx al' s 1 'i»l'"T i , ,„„Kiiia iJ cft cieinaco 1110J0 , qiiolLCiuif 8« JBS coninrL B«ne,«io & ; cor^ Boepofbu» 'S? aJdu^t faaawlM quafdam inl.bio cceli ... cxpofii.onc com. *"t? ;,!," qu 'bonum cft, v. co.liga, cum irt.s h,c . & tvobfc n.cUe,
P*f inC°S?p»S. « £od ^o-ra ^crc^.en.a1 haben. p.incip.a mo F^&^o ap««« ex decU.a.i. in oflauo Phyltco.um : «2^?% »tni:1 „ r « fc elr dlulBbllc In principium mouens , & pat.cn. mo.am. K
n,f C, K^nVv "icci.rt.nc.pu ammalium . Eft igi.ur tcrua propofi«.o quod 11 f* " ,^'urn n o.bcs nec mnl corpu, nec v.r.us in corporcicu.us p.obauo ,„c,pia mo " 1 . componiru.Cc:qufl.bet y.tius corporca eft fl
vcm po.ii »u .. f J ■ .* T ' tiail.one fub.c«..d.u.d.,ur ideo eft fi n..a
„na. viil. dicct in .ctnp > > fuhflan.ia orb.s : cul addc .ftam nrino-
InnViru moucniia ^^SK" «
teCTSsssriss 5=."
l,.™, * ,unc fvlloeifmuseius cft dcmonflra.iuu» non habcns inltaniiam . u. Pf«rjamyra°,&
Efewuia fum fimil.a dc nccefs.u.e, fiquedamco.um funt ' ^'8" " C«W ,.!..•. ptionbus cis.&c tel.qua cotum: fcd li corpora calcftu h™"e ' P£™£Z fceo.un, vmuic. co.potalcs.cff.n, fim.lia corpor.busgcnc.ab I ibus i. com» p.btlibut..rgo.ii corpora gcncrab.l.a habcrcn. prmc.p.a corpo.a a p.lorJ ett. & co,pon caleftia adhuc habebun. cotpora pt.ora «., . hu.us ly l og fmi acc pn n,,,,o,crn.d.,u,f,>s,li pnncipia eorum corporum.rclicci gcne.ab.l.um elletuj Lilia p,„.c,pijs fup«.io,um corporum.ergo crten, llla.ck .fta fi""' "J^f. tem Ula wrpoia.fcilicei coclcftia de alijs corpoiibus ptfcedcniibus liUs. U njc
DiTptitatio Mctaph.
CwclariS. cfr eonclufio. Ex his apparctrp cotpora ccrl.-flia ingenerabilia Sr eorntaHti bilia fum.&cp habcntptincibia moiicm:a, \ <p iv • p. in.-ips.i nrcfiine corpu, ncc virmtcs in corpore . Sr<! qitf ftioncs.quo poftiuit accideie dictjs ■Rit.fflH luni In llb.Jefubftanila orhis.& noloJ'cerchicoia,n:li illa.qncop.ntrt vi Z tellertiis Auet.habcaiut.iJco viJc illic.Cnni . i.i hic pofita.& perfe.lt Jc'clltl. ta fuetint.concHJ" aliqin Jc priiicipiis corporiun c<rlelliiim,& dicii.vndc pre libans iftis anuJ *os,& prclibato emm apu.i co.,<p quclibri i nn.i duohm rrto dit habet eiTc*. vidclicet cir.- nnclligihilc , qfi comprehc-iJiiui teparara dcrnaie mabiuirJlcrtii.&efTefe.ilibile.vt.t lu cr illuJ, qnoJ a^iiilitrtril tnmaicrj,' & excinpluin ponii coiilf qttf ns.d. Verhi gr.iin, hpis linc <!ulv<. forinam hibct maictialccxtra ailim.im, vuli diccrr.vt aceipiiur rxir.i cpusiiurllecius, & W _ T betaliam fotma.quf eft imclleciio,6." comprchcnlio f.icta in anim.i.proui atil* Error Io.de mi ,a (ona|i5 cipjtrnm fcpjrai.im. Debcs fcire.tp hicapparct error Io.q„jD* fp«jje "itcl. f,,Pcj,.s inielligihiles tiouas iplT ititcllcftiii cauiaias a phaurafmatibus vlfnt ugibili, te intfHcfttis agcnns. lam apparet hic.qiialucr comprchcnlio cV inicllecijonS Clr iiilircscompteheiifa.& intcllcfta. vnJc.vt Jrcl.ir.vii in que ftionede intet lectu vnum & forma,& fciimJuin reni el> i i JuiiJuum & quiJJitas. Veihi trj. ifa.tormalapidis.fcciinJiim cnim cp eft cxrra anjiinm 111 fr, non coniuaraijj-t, ttllectui.vtliccft indiuiduiiin.fectinJiini vctoquoj inicllcciui conipa'r3lur . ab eo concipltur,& coniprcheiuliiur.vt (ic c!l quiJd'iis : cV : Jeo quiddius, Ar ' inJiuiJuiiin JitFciuni in tcbus materialibut , quouum quij.lnas non concernS raaiciiam.iildiuiJuum auicin fic.& hoc iain diciuni rfl in qm. litonc de vniuerfi libus. Sed tfices.li non ponuntut fpecies intelligibilcs fccun.liim hunc philofo. OpinioptO' plitim.qtii.l cft iiuclledio & coinprchenlio. 1 )iccnJum,vi niiiuiihic Aucr.ft pru. eg0 i„ lib.de iniellrctu cp intcllcfiij 11011 cft fecunJuni tcni nili fotma.rjcquid,
dilasiniellcfli.feiicoiiipicliciifa.Vcrliipi.in.i.pro :ii:uor:luis,<iuidJiiasl.ipij,. & cfl tes iniclleda,& eft intcnrio.vt iiitcnno. vt cnini ibllracia a niaicna, & conJiiionibus illiiit.dicmirquidditastvl vcrorrcrpia 111 luirllcctu.nonqiitdgS rubiecjiuc.vt lo.fiiixit Jc fpecie miclligtbili.feJ petfccime & ohieSioc.didnjJ iiitc!Ieetio:& lic iiitcllcftio,& tes iniclle.-ia funt vnum & idc fecuudti tem dirtctunt in modo,& fecunJii coiinoi.it i:& hoc diccbai A::cr.cii Jixn, <j, IjpA habei alili fotniam, quf cll tntclle ciio, & ccniprclicfio facia m lniina.pt; ui anj rna rationalis capit eam fcpatai5.Qu{liiones,& Jifficuliaies acciJcics hulc irt moi{ fum in lib.Jc inicllcciu loco cms.iJeo Irgc tllic.quia inulia declaiauitde hoc. Ei pofttp dixit Je hoc , concluJit iiiteiiiLim tn pnncipijs corpoium cctle. flluni.J.vnJt igitiit fcqui Jcbei tp prcdifia cnt:.i fcp.it aia, vult Jicere, que funi ptincipii corporum co:lc(i:um abfoluir 1'unr pntr inrelligtniic.id eft puinsiuicl lcctus.& intelligo pet piirum inicllcctum, rcm .ibfcltn.nn a niatcna fccundinB rem.cV nioJiiin. vinle quiJJnas lapijis, licei lit al:.,i:c mo.lo iiiicllcrtus.non la mrn ell piiius iiiiellecius , qma fccun Juiii rem e!l n: inatctia . Iinccaurcin qirafi conclufto p.nefl probati lic. otnite .lhfoluiiiin iiMicna . 6c eius conJitionlh" fecunJiim tem,& nioJiini ell abHractc & putus iiitrllectusticd pfincipiacor tu ctvlclliuin funi abfolui.t .1 uuictii frcuiuliiin tcin.cV niodum.ideo etuniG plicucr inicllecius. niaior app.ircirx mii J.ciis dc fornn laptJis. mtncraii patcl liinplicitct cx diciis.qiua fnnt liinpliciicr fcmpitrtni, vt fuii coclufut longu ptocrfliun. D.Hetum cx diciisconclujit, quali fccunJ.im conclulioi c,u{ eft.cu tcs inicllcctf ab tllis intclleciis liuit fcime, & iuundi ctdc.vndc.d, miliiei c pottet fccundii ipforum tadices tJ.quoJ pct illaut inielligeniiJintf*"tut.eire cntiii fofinas,& inuJt or.linc: fe<! hoc pfu dccl.irari dtiobusmodil tpfiim:qi:oium vnuni ponit, qui dcbet lic coinponi . Sicui intcllcAushu aJ foy mas nnicrialts.iia inirlligentia ad illastquod non ptobai.quiaeft fliun fimpliciler,vtdicam:fed ititcllrciiis hunianus 11011 cll ?lius,quami nales.vi tonipreheiife.efgo & iuirlVctus intellipciiatuni ctu rcs, & foi tciialcs ciiain. Ei hoc Jicii.licut fc habci liuituntis iiiicllcctus ad ics maier ita liiielligciuif adillas. Deinde acciptt mtiiotcm.d. Iiucllcciuscniin n aliudii!lii.oniptchenlio cmiuiiifoimaiumjproui lininaictialcsluiii.D.po
Tertia. \i6
m J ciitapfopter conduditur e x hoc.quod enrla dao hahent cfTc , vide» C,B { "nlihile & infenfibile.Gue pottus intelligibilc:& hf c eft conclulio prfdf ''"!■ noeifmi xquiualciiierfalicin.vtappaici. c hikc proucnitqueftio : aneodem modoinitlledushurnanus rehv Decimacto» ' "fncdtt formarum matetialium,& iniclllgemia refpedu illarum.vt maior hat Dtcctdum fecundutn dodtinam Auer. Ititcllcdus liomiuis non eft jffumtn. • ^ )|furflM Giiipiiciiei.fcdiainum inclTc, & fccundum quid ^cj. eft t,',,ii"Utum,rciltcei m clTe nitclligibili.vt Auei.dicir.7.Meia.com.tl.in H. Iltgentiaau:em non modocft vittuj cau ansfoimasmairrialcs inelTein immo in efTc limpliciter : ideo intelligcuiia piopicr cfTe i n giadu al. " • i niTclledum.habuit prfcmiiicntla in caulando tes matetialesdiiobus mo •""'/iiccttn e(Tc intelligibili, quod cil ciTc diminutS, & in elTe txiftciic. quoj y , Cmplicitet. proptcr quod inieHigcntia nonfoliieft tes coptcbenliue.reJ eft e"s ;! , jco intclligentta non rolum fuit tcs tpfe , immo otdo ipfatum, qul ' nuenti exeu ptoui habcnt eiTe fimplicticr.itiiellcdus autem rolumeft ctj0 p' rchfiifiue , & non eftofdo illarum , nec ip(( clFedtue : & 6c appatcC * iHius fvlloffifmi. Sed quomodo vctiluaiut mtnot.eft multum Jifficilc,& "^1" l.lam dc hoc in libto dc inlellcdu.fcd.quiaibi dixi ad longum. volo all 6W\q ,ahbreuiari-,& diccrerp intcllcdtis hominis. & ituelligiblliarunt vn3 1""'" n0„ in difpolitioneeftcntiali.ricuteft intclltgentia.feJ pct accidcns.vt B •""""'', ,n cxpolinone com.i f.&.S.?.de Anitna.ct altqualiicr dixi hic aniea. * oo tniellcda vniuniut in ipra.pioquamo cam perrtciuni:8i non intelligo c'1 u,„ numero.licul cft vniias numetalis in fotmismatetialtbus, fed dinlV , ,0 Jirooiiiio in fotmis abfolutis.ifto modo igitur intcllcdus hominis.et e IhUf ftini vniim. Scd dices.quate imellcdus hominis,& foftnfintcl- Repllca. "V""! r„nt limplicitet idem numeto cumiiticllcdu.ficut formf intclledae cu
iiioeniii fcpataia i Dicendum cp ideo cft, quoniatn intelligeniia non cft Solulio, iniciug • . cju{m f JS m f (rf cogni(0 ,5tuin, fcd quia in efle fitnplicitet. 5 1 i lf0 mtelligi' illas.quia caufatc poteft illas in elTe limpliciief.ideo fcicti. ,
« rfl canfa tci.quia ipft.quf eft fcicntia.eft caufa rci:intellcdus auiem no> n,Cii i, t« mtia caufat illas . ideo non opottci qttod limplicnet intelledus lit <2SSnS»sniodis rcbus intcllcdis . Si enim poflct illas caufate fimplicitct, m,mr Ilifctet pci elTcniiam eius.tatione cuius pofiei illas caiifaic:quia igltur '"""iiuf.it illas ni ciTc limplicitct, ideo non iniclllgtt illas fccundum quod inicl r°iireefre caufa»' il.arum, ideo intelligibiles tes non funt idem in difpofitto' SSwftdieiTeniialis.rcd accidcnialts.tdco vidciut quod fcientia eius Gt caufl' H iirhtisquodaminodo. Ex hi» apparei miiioi, lcilicci qualttcr intelleetus ho. .» «niiiiefi ics & foinif imelledf. • M
CmcAcoNcivsiiHBM adhuc eft locus qtif ftionis : quia.non vlde. Dubttatl». m o, vni res habeai duo clTc.rcilicct abfolutum.cc in maietia, Secunda quf. flio poliioqtaltquomodohabcaiduoeiTe: quod eft meliusei, & nobtliuj, an t fle jhfoiutuin.an eiTc exiftenitf , quod eft eftc cxtta ciu» canfas omiies f AJ hec JtccnJum puto.q, oinnis tcs, quf cft ciTedus alicuius cauff , habctduplcJc tJr feilueipfopriiim.perquodcadnin ambuu cniit.Sc exitaneuin.quodeft iu BOKnnafiif cauff:& hoceit.quod Auer.i2,Mcia.commc.iS.&.j6.miendit ia fau vethis ohfcitris . Ad formam quf ftionis lam apparei foluito. conccdo.n. o> viuir» non poteft habctc ntii vnum efle ptoptiuiit, aiiamcn non inconucnit o/rubeaivnum pioptium,pet quod cadli fub entc, 8i vmim patticipatiue, pct ■jadhibutieffe ptoptiuin, 6V conferuatut in cfle ptoprif , vi vidcsin exemplo eeiatJiCKU.leu lanitate.Ex hoc vetiticatut nbi , qu.ne imclligibilcs fotmf ir» tntclltgcnlia moueme oibcm.dicuniur oranibus inodts rectinduiu rem idcmilli, tMatuacnuifuhftaniiainielledus boiiiinis. homo.it. idco cft, qm illa intclltgc lii eflcauii eaium.idco iniclligit tllas , fecundum qj> imclligil libi cft eftc ict5 hiiuum.vi utxi. ii idco iniclligit alia.quia intclligit fe inquantum caufa, idco in»rIlJgibilcsfo[mf,& intcllcdus fttni vnum in difpoliiionc cficittiali inimelli |toiuilii:u6 licmiuicllcciiinolirejVbinoo poungj teiuui ad cxna,idco nen
inlrllieit illns.ff cundum c- in.clligii fc:& tui.c t bi c ft nnnif.-fli.rn jomn, i|,_, _ , r? hr,,r i, Prvcris Jiaa Aucr. Sr.l d.ces faltrm ..ntn.1 bom.n.s cfl po.cn, _ • C°m"- J^u^,7,Mr»S*.r«.f1lirm diminu.o. crfo poicft ,„.c I.gcrc ,1!,, ,•-,.„£• v . - X n Uornmnliqnomodo. Po.rrt Jtc, ip„J ...e, q, h ,„„„ W RcfponUo. '"^™ "cm fTc Deum.fin.dub.o.n.cllwi. .Il»..»n morlo fccnd^ no cft P.od„cerc illas in elTe „„elhS.b,l,,im,.,o rccundum n, porrft p,od.fr„^ Tn.ellcfius °« fimpHcir.r.v. dixi i„ quxftionc dc in.ellcSu. brd . hij _gcs,& pof. erlusagens li. vna iniclligenmrum , f.-cunJum q.ioddn: . loan .adhuc p«eft fib.l s fun, fi, ., quod m.elleaus agcns imclligil res fccun- „.n q„od po.eft .11» pjod, vnaresfecl rc a' ,q„o modo ,n inicll.-au poft.h.li.Si fic in.cH.gci . 1« ncll,gcndofc. du r.m.d.ffe " „en,o opinioncm veranv;uo.i imelleaus wcns * poMh. ., „„„ vn»,^ „.n, m fecu. diuctff op.ra.ionr,. v. d.c. Aucrro . Tunc repuio cf c - ccnd ... cjuod „|_j _is .._-_:: -_:.._ i.....,l..'..„- mo. uc.rc rcs ... cfre.nielliglh.il noucft. i„c_.
clTc nroprium cft clTe fi.uplicilerei.cV uleo cft mrl.usc: .V u.cooporrcidiccre, ep .^.clTe ibfoluium formaium fi. abfolu.c nob Itus & niclius .qua l.ncdSg % c.Te nohile in.cll.gcn.ia.u.n. ai.amen no„ «,t mchus & ,,c .l.us.pS tti ; dufte-n uoni .... ill.i.l clTc .„ caufa non efl cTc propr,..,.. I.b, . Vcrb.gr..,, „6 modo M, c non cft.hibc. clTc ... caufa p,i.nj.& .„ ca» ,s proximis. & 1,,,, Ju. hiocft ifc mclius 6. „oh.l.„s...o.. .an.f eft mcW.s .pl. rolrprcp,cTquod,.(, _brolLmolnon\lic..„rc >■'«« «« '«•<* "< /" '""«
. , ! »■ „1„, ,,s anteqi.am I ...plic.tcr lu,u. haben, ellc fccuiidumc,mi!.
^ 2 'i,Vcn "e"c nfui. c.,ulis.quc..l cflc cfi .i,.,rhc,.cr uobil.us.non ,2*. 2," fi" eft fiinp cucr „ob,I,r.s,qu,i i..nc fr,,„ri tn-rcn..& l.c appa,., rolwi, ouVttionis L.ndc. fi <u.n o.nn... ,ila lini l,c de.lara.a.vcnhc-i-efl miW& n „oTco,cl„ll.li,„sloc.. K,p.i.qua...d.„>. .o.-«. h^«'»««F«!« rti fc Inhent vl.ct...s,& .hcir.vnd.- p,,«a..l ph.K-l. ph 'V othes d.cHpnnc,™, fcprin imcll cu„. & hoc po.cfl imell.fi . uoKs n_-d.<: vcl , .pl, c,l-„ f_„ imcll 2C . s .lln pnncip.J fcp.tn-. vcl <p ■"- P.<nc>P» „„ell.(-r„., d.fic, n I c • _c fi . .CII-R..U. pr,.„.M,,odo,v.dc,„rn,,l...u,cdpcro,hcs.n.ell,g,t^5
_o,_ tfi n.m n c, -ih cx ,n.cllc.'.u . o,he , ,„f „,,cll-g„„, ,IHnw|MNB
_.m,fi\r&ho. cll declin.um ... I.b.o de fubftan.u orhisc ell diSum^.fi. cu cx icHccir h.,n.ina.&: l.on.u.c co„ft...„.„r vn, n, ..... .gcns.c. r, ,n, vo
.. „. quod nl.ll.gil fc 5, ....ellcclu.n fepar...,.,,,,...-. ex .niell.pen.ac.o.bcp»
i„ qu - eftpirs.vcl quali Pnrs ill.rs.l, in.cll,;;..„r iccundo .nodo .es .«„,„. cuam onian, i. „cll,.e„..( in.ell,Su..l orbcs.pro .,„a„,o fun. caoTf oihMi ^ nodo quoUcs ,„,cll,£,.r,l,iIua.p.o.,.,i„iocllca„ a,cl,quo«..m.l,curd,x.ff ne .nil j &dicc.„rmcl,us. Do.dc „.fcr. ..l„.d.J.& quod tcg.men difioiw o,b.Um ... en.ibus ,nfer,o„bus , fc.,u„ur i.a quo.l cr.'„.a.c . p.oui .pf, co.por, a n.ma a -un. & ipfi fcl.cc, o.hcs con.paran.es iJci .mcll.geu.cs compa.ano. n &fapcn.iarap.cn..al.:^
cl'lt. n Va fcpatata pt.nc.pia .n.ell.ge.-.a,& humanuiD ,n,cllrc,un, 3„im, v I . r mhi.n. li-tta ifia.lebc.ali.er.n.«ll.g.,f.& >pfc vul.dicK, ph,l co u"r .n.cs .n.ct .pfa fepata.a ,n.elligen.,a>& .mcr hnmanrm m.cllccurnai. SSSTmSmc ligcnria nob.l.ota hun.ano iu.elleflu , & .ui.c li.era cfl n,,mfc fl! fe lcJ quia na.uta compata.l.n.s cft.v. con.pa.a.a JirTeran. , &: conce. nia. . d» cum dixi. i.las J.lferre pcncs nob.li.a.cm, & .g»ob.h.a em ^pon. ca cn, c,..e,& dicii.licc. communiccn. ptoul .n.cll.gun. cnriun fotm ■ foi, ^ ,ushbe.eo,un.cfl.d,quodco„,p.chc,,J,.Jcfo.m.sen..un, 6. i y. oiSmcm vul. dicc.cdc na.ura.n.cll.gcn.iarun.cft „i comprchende.. c, u , & otJincm .llorum.c. i.a fim.luet cfl in.cllccius humnuMlq.» -
Tertia. t27
• m f^rmf :)«r? Bw* hamjniintellecTus, cuiii eiufiro rTcit : abeft njnqne. 'n ticitur.liciitqiiflibet re$ perSeiturin fui fotmiifej (ntelMgcntia JifTirum in P" ^ n„',rum fuiitcaufzentium.iJ eft.exiftentium formirum . orjo enim cit- ' n fcquiiurorJinem intelligcnti.itum feptrjtirum , ficut otJo fjnjbilium fequiiur ot J'""1 fJiubilium intcllcrTorum,fc J ot Jo noftri intellccTus fcquitut or-
S «V»' » o v i N i T locus quf rtionis, quare inte llectits nolTer fic intclligit, Dubitaiio. te iiigcntif iion perSciuniur ah illis intelligibilibus . 3C etijm fi intdligit, C3ufjtur abeis, rrgointclligii illim pcr nTentiam cius , ficut intelligeniiz 9U i||Suni primum ens. 8C hoc clT multum diflTcilc , 8C Jiu imnioraius fum , Sc Kfjgnoraui hoc. Pro iniellectu huiusprimo Jrhes fcire.quoJ in inielligctiis, Quanto in„ JIU A|j,.,bitur,funt graJus. ajeo quoJ infctior cfl vilior: quantoenim intetli rrlltg?ria eft m iii cft remolior a primj.tinto in graju pctfrfTionis rrntouetut:& iJeo ficut remotior a ^r'1 ill artiin diminuiiur.ita &potentia.et quia imcllecTus humimis fu?i inftmus, ptima.tanto
" . [. *.He Jnlllll. com. 10. it\ea r(i diinfmirric in nnri»nri.-i R/ i.I*r» it.-tn imnfr Ain.
r licil Aucr.J.de aiinna. com.io. ideoefldiiniiiutus inpoteniia, & iJeo non impfefTior c v'\ „iicaufalitaicm m ciiiibus.nilT fecunJum quiJ: Sc Jixi proquantoconfcr- 8C tcSucrfo,
tillat 'n ciTeintellerTi.&quia itaeiT , appatci foluiio quf (tionisprimf : quia * _ mtcllccTushumanus non fuit caufa cuiium, nonpotuitimelligcre illa, fe- " "jutn ;■ ot '" °'"m «ufaiquii vero intelligcniif fuiit cauff cntium.iJeo po» 55 '""-.ntiniellig"* illa, fccunJum quoJitiielligant fc, vbi funi cauff corum.-iife •ielus tssicur hutninus non poiuii intclligcrc illas foimas , vt efl caufa . ergo sttci vi uiielligat illas, vt colligaiur illis aliqui colltgauone: hoc autem non JjS cirt.nifiq"11 co"'g:ltur illis.fecunJum rj> caufaium colligaiur caufis.lJro
CS||gu lilJS.coquiaelT caufaium abillis in aliquo gencre caufc. Sc (icappa ' i rjl«iu P"mf quf lt'onls • Pr0 'ntellecTu fccun Jf , Jcbes fcire quoJ intclle. "5' .n„„t|JigiiillJS,eoquiaintclligitfecaufatum, ficuialt^intrlligcntif in» i.!li 'Uiitpf"m"n' cluoll'ln","c"*etus noncaufjiut ab illis limpliciier , iia q» . — rTinirllccTus lit a tebus.ficut elTc intelligentiatum a primo:quoniiin intcllige: rie JcpenJei" J primo.taiiquam abagentc fitnplicitct. iJeoillf intelligeuJo fe r iK iciiict.p0"'1"" pt'n'u~ tntelligere.quia ipfzfuni fimpliciict cffeeTus pti. int Quuigi»1' inicllccTusnon caufatut fimpltciter.iu rp ab illis accipiunt crte. iJroiion poiuiiiniclligerciHasinielligenJo fe.iniclligitcrgointelligcniijs.pro ,n!0Ci„fjiutahillis in generc fotmz . ipfz cuini pcrficiuntintellccTum co JoJo.ouo forin* naturales petliciuiii maieitam, & iJeointcllii;iiiUas,proqu_ to iccipuillas.noit Jico fuhierTiuc.feJ prrfrrTiuc,& ohiceTiue,ficiit Jix 111 qur»gione JcintcllccTu. Sc iJco iniellccTiohumini imcllrcTus non cft nili tccepno btmitum perfrftiuc.Ei ex his appiret fccunJi qiif flio , 8c Jiu ignoiaui hoc, ' tjiliuJiviinr1"' dehoc. Ei cum omnia hfc liiit Jeclarata, concludti Jiffcrcn ' tura.J.quitc fniius raiio.i.fotmi humani inlellccTus JifccTidi c(t, vult Jtccrc e(l siUoi tuiclletius, & hfc fun JirFcrcinia . Ei pofiquam Jixit hoc , concluJir iluiJ Jc icium foiniis.ii: lic.vult Jiccre.cll.ficut JicTumelT , ergo clTefenfibiliS cnnum raulios hahci gtaJus.quorum vilicr e(T in maictia, nobilior illo c(i clTe. qnjJhabtiunn humano itucllrcTu.ciC uobilior ilToetTedc, quoJ habctur in fepiutis itucll:-;c:iii|$: .V ajhuc lbi elT oiJo.quoJ Jeclatat.J.JeinJc in ipfis fepa miltotelligeiiiiis JicTz foimf gtaJus h.jbcutajinuiccm JtiTeientes, fecunjum. i)uoJJ.ftViu.iiillv intelligcnnz aJinuicc.ccce igiiur Jifpolhioncm emium.
Part 21
Sid uic ciT locusquf rtionis: quii viJciur q> fonuz habent nobilius efle Qu{(lio,it. tnrautru,co.]iiii iht lubeni rire (iiuplicuer. bccuiulo viJciur , cp hibeiu oltaobiliuiiiiiniellciuhoininis.o^ ibi hil>entclfc,proutHintcau(z eiusin in ullr.Tn.proui fuui ciuljix. A J hat.aJ ptiraam poiun appircre foluiioexia Ji.jo.line Juhiocnim iniclligciinz hibcm clTe limpliciier meliuseisin mile. tu^)ujailthi:uiatiicii Auer . loquitur Je elTcin fc:licei enim clTcmufi:z fit twbUutsu,non umen cli mclius clTc hominis : Sc lic formf ujiuralcsliinpliciibent ciTc mclfus in miiciia , licct abfoluie clTc eirum in tnicllecTu , d£ l— «ilefUsiiinjbilius.oV mdius , ac hociolum fun Jecliratum fupra. AJ fcanUa-uiBippjict foluno;elTc founaiuni ln imclligctiis cft eite caufa icium.
»o ctull illuJ c(Tf no cft nin nTcntii infrlligcncarun, quc p?te(t rroJUCftt L fiVlb "un. cauff. Sed in-cllCra homims habr,,. rfie cai.fr .,, {!»,,« fo,^ hihcM. .amci. clTc Viufari fecunJum qu.d.idco fampl.ocr .k,: 1„:, cil ri,c f'
c*^ecnri"m.i ^L.f.KfJc.l.iM-P^
Dtimoiliud quoddiciiadprimum principmm.of ad cius m,„ra,„. & J,c„ ,
vcr' S corpus fimilc vn. aninuli vnum rnotum v..,..crralc...,o.alcm h.,hc„, ti inicllicii hicpeccorpusccrlcfte.nonoctauum orbcm, nca iquc nl.G. r,4 Smi>^rumexoIbu$orb.bu8:&dcclaratlllamcourn.c....^ bc, animal vnum vniucrfalc habct moium.r.transta<,onem r.'icorpor«.„,f & hic mo.us.vult d.ccrc circularis vn.ncrfalis in corporc ccelefli, eft *,„„ ma< Jus.qu. in fuprcma fphf.a fit.eft crgo limil.tudo.cp l.cu. ammal gcnerabu, ,„0. ue.ur vno motu.qui conuoii oibus mrmbr.s. & tot. conRrega o.ua cft ,„ aiu, ccelefti.f.rp mouc.ur vno molu totali.qul conuc.it o.bus mcbr.s. * t0„ vnmtf> fali.cr . Dcinde exponi. alios.d.poft ea inucncrun. cp ali, orbes mo.us habeM particulares fimilcs oibus pariibus mebrc.ru m vn.us . "'™»''s- D« '"'< «po„„ difpofiiionem vniia.is illorum.d.dtcum philofoph, <f col o, « ''orun, corp» rum i„uicero.& rcduflionc ipforum ad vnum corpu.,oi ynum fincm. cftcon», „ic'n,iaomniu in vnoopcc.r.regiminc huu.s mundi: & (f ex hoc rcquitur , g ocs motus ccrlo.u ad vnum primum reducuiuur.c. ponu cxeptom conuen,,* d v, vere cft fim.lc rcperirc ln pluribus ar.ibus erga v.u.m finem .endeunh,*. of s cni, . ille a.,cs a J vnam & canJem reducun.ur.quc cft p.lnceps aliarum M i SSdiK : idco coad. fucrun, opinari, cp illa fcp.uaia pnnc.p.aad vniw, fcp ramn pri ncipiu rcducuntur.quod cft primun. o,u,„ cau.atum. & fbtBB &
fcrcrun^& ordoearumi., primohabcntclTe nobllibimum l.mphc.c, ?rfoi«cj:&pri..cipiumo«mordinumhm
l «il a »S"'"t »»" rcdiffcrum.n nobilua.c .ccundum tammj^ Sabc,,Vp.imopr,nc,p,o\n
S f d in his eft locus qufftiouis. quarc, „on videiur verum, cp fimilituJo fc conuen.cns : qm fcdes ammf eft cor fccui.dum umi.cs . quod ponuur ,n medla pmnium me...b,otu.& loiiu.. crgo meJium o.um orb.um W, idco Dcus deberci cflc m orbc fol.s tanquau, .„ fua fcdc . E. y ^ 'm.lm.Jc , BM Pofi.io quo- Cft confequens.vel Dcus uon cru in oeraua fphera. quod cft falfum. Hicdlxe rundam. ruiu q„2,„ ph\lo(bphi,<r Ocus linc dubio cft in orbc fohs prop.e, mulia. prl. Prima ratio 0 ,ffe in mcd.o.qm dc na.u.a pt.nc.p.s eft.v. I.. ,n ,ncJ,o . v, d,c, ui ,n Ub.dc Scciidaro. «aufa mo.uum an maliu.r,. u.odo confta, imc, orbcs mcdiuru efle foJem. Sc j cun Jolprop.cr d.gn.la.cn. o.bis:quo„.a„, orbis cft hnaluer propte. ftellatj §.c,un,eftinlib,ocali.,dcoo,b,s.qu,habc,ftcllam nobilio.cm.r.unobUtofc T«Uai5. modoconfta, folcm cffc nobilio.cm ommum , v, appa.capuJoroncs. T...
i.o.p,op,c,p,opi„quuaicmadnos.p.op.ctquos.„oMC,ur. opo„e. enimconftr. Mani oT agcns non cfft d.ftans a confcuaio, & ac".o vt appatc, communucr m omi. bus. propicr hf c, & mulia alia dixcrun. , ^ lol rcrpcAu tonu. MrmameMl Cft, fieui Cor:quo„iam ficu, co, cft kon. calor.s. „a tol: .v: facu. cot efl ,11 vnde omne. v.r.utes proucn.u... in mcmbr.s ammalls fac fol propie, lumen,* alia cft id vnde om.ics v.nu.cs in rcliqua ccelelii.i d.lb.nduniu,: Si ficu, amm. e ft in io,o corporc , appropriaiur ta„.i„ cord. , tanquam parii Jiguif.imx . Ik Dcus eft . X eo igrcga o p.i„.o,& app.opnaiur .amcn ... folr . unqu» » Impugnatio " f , " \°Ms>mi iSed. linedubio hfcop.,,10 eft falfa . & comra ,
nhos .,, dcm: quia oAauo 1'hvli. Anft.v, dicu Aucr.ib.de... comm. S4.dcttC. rn na. <P DTuscft ,n maximo cuculo,^ ... (ccundo CVli.vi Jicu ,huo.»m«. ,Tjc<eim,na,quoJ li. m Orienic. falfa quidcm . vi probaiur ab Aucrro.». Mc.atVhv ^ commcn.44.quoniamoi„»cso.bcsd,utnummo.u,,,,n«mlunw^ mou n abla" uo o,b1:hoe autem non elTe.,...fi qu.a .11« orb.s oca,, Sccunda. Kl.nbu* al.,s. Sccand» vu fuu.uur ibidcm.xdifiiuu.c corpon,.»
Tcrria. Mj
ienitiiiinfs : quonbfti maioriquanio debet appropriari maior virun, rtdf» i 7urr) (ft in lib.Corli,& in lib. Phyfi.moJo confiat oetauumorbemciTc maxi. uin omnium:ergo ci appropriaiur maior virtus . modo declaraium e < i in loco ;„j quod virtusprimi efl maxima.ideo.line dubtodcbeiappropriari octaui or f; ,fedi. Teriia via ibidcm colligitur : quoniam princcps dcherponiin loco Tertii, j.,iiifstmo : modo conftat fuprfmum locum clTe omnium dignifsimum , vtdi. ZS„t:Si videmus hoc apud principcs huiusmun Ji.qui fempcr appropnaiur arci, V ^jdrisproptcr nobilitatcm eorum. Quaria via cft cx multliudine ftclla» Quaria,
m 3c nobilttire carum.vr Aucr.ibidcm dicii. manifeftumeft eniin tlTum or» L"n'cxcc!lcrcorbem folts proptermagnitudinem ftellarum,& nobilitaicmea- „ vt Anct- ibidcm dicit.nunifeflum eft enim illum orbem cxccllcre orhrm folisprop'" multitudinrm flellarum.ihienim multf funiftellf,& dignifsimc:ei Stellf ffx* puI0quodomncs.vel miilif caritm fint nobiliorcs fblc:cuius Cgnum videtur, motudiurno qiiia oportct.vt motu diuruo omncs (iiu prffentcs cuilibet pattiierrf : qgod lempcr fun» 4 >RcrTci,i:i>> «juia vinunbus carum conferuant mundum: videmus enim folcm pfcntes cui» " rmulium icmpus diftarc a nobts,& tamen pats.vbi nos fumus, (ine propin. librt paut ''uiiaieciiisaJ not.cft adhucin fuicfTe confliiuta : & hoc Gguiftcjt , quod efTe lcirg. msnon cfl ita neccfTarium.ficut effc ocrauf fphfrx, & ftellirum eiuj. Vliraa fietio poicrt lbidem probari:quoniam inotus maximuscirculieft velocirsimus, B & iirocn cft corporis maioris.& hoc non elTct, nifi ex nobilitate & fortitudine *j .|ntis:qiioniam cx paruiiaiecorporiscffc non potcft , (icul forte accidit in lu» & cxhoc fcimus quod yirius inouensillam Iphxram cft fonior omnibus alns 6f idcono poteft elfe.nififit Deus. Bx omiiibiishisfequitur.quodoerauu» JJJJjjftCiripliciicr nobilior omnibusalijs.licn 3 1 if intcr fc comparariue fintin jLuUrairtquia quiJa corum funt nobiliorcs fcciinJum vnum gradum nohilitv |? Iritainen fccundum alium funt vihores.vi dicit ibidcm Auer, Pro fblufia- ' ' j uiiones altetius opinionis dcbes fcitc, quod dignitai loci , & magnituJo " rpotisfmii Jignitates abfolutf maiores , quam rchquf : 8c , idco fi vnusorf bnlii aliodignior in vna dignitate,& alius tn illis Juabus.fcilicct loco,& cor.
. fccundus ctit (impliciicr uobiltor. Modo ad rationes . Ad pnniam di. Ad primj, ccnJiim quoJ , fi illa caufa cfTct ycra , tunc Dcus Jcbcret efTe in icrra : quo» riuni ihiJcm cft maximc in mcJio , cum mcditim fimplicitcr (it centrum inun» Ji: iJco dico, quoJdebci locariin mcdioalijsfaluaiis.quf reddunl loca(um (Im pliciicr ilijiiius 1 cuiufmodi funt corporis magniiu Jo , & eius loci fuprcmi(as. AJ fccunJjm. Jicit ibidcm Aucrro.quod fol eft nobilior crraticis, -non timcn Ad fecudSr. tixts : immo pnto qnod ftcllf octauiotbis (im nobiliorcs fote , falicm quxJam cartrni • SeJ diccs , contra : quoniam , filirin imelligcntia fatutni erii nobi- Contta. C Itor intelligeiiua folis , Si tamcn otbis folis cft nobiliororbe illo. Prxte» rca . otnnes (lcllx recipiunt lumen a folc . vt dicitur tn libro dc partibus clc. ra.-nioium . AJptimum diccnJum , quod intclligcutix oibium fupctiorurn Solutio, fuiu nobiliotes , & fot liorcs proptcr niagniiudincm corporum , Si propter fu. Btrmutuni loct.quf arguuniclTc limplictlcr nobiliorcs , licet fol (it nobilior (ccmiJura quiJ . AJfccunJum.dixi inlibrodc fubllautia orbisillud cffe fal» tui.SC Aiifloiel.inicnJu quoja foleftellx intcndunturinlumine:& hoc non aifintfolein cife nobiliorcm nifi fecundum quid , licct abfolu(c octaua fphxta proptcr illa lit timplicitcr nobilior. fix his apparct , quoj Deus eftin ma» xu»o ciiculo, vt dicit Aurrro.primolicct lit in oimtihus adxquate.non tamcn ; \jc„pnaulr :vi\Jc licui toium antmal elr adxquatum fuhicctuni animx.&cor jj, jjfimjie Bciaciiulc:iuioiumcocluin eft fubteetum adxqtiatum Dci .aitamcn principa- |n 0;b,,s or, )c rrJ nuxtmus orhis . Ei cx hoc fequitur , cp illa limilimdo non efl in omni. b,i,us tlm{ bacoiuic.iirns , Si lic apparct iilud , quod Jicit Auctro . fccundo Cotli cora. nrTcipalirer «Ku.ij. viJc ihiJcm . fi 1 paftquam jixit totum iftuj , vult Jeclarare difpo. jn m3xl ituorutrci ciu» , imclli;;cn lo cntia , & dicit. vndc primus imellcctiis non intcl. m8 cjt(:i,|0 to» nui ftiufuni, jc lniclli^cns fcipfum omnia cntia intclligit , fedtn nobiliori ' qujefle potcft. Dciudc innuit diffcreiiiiani intcr pr(inuin,& rcli. i iinicn Jicii iuiiiiiintcllecTuipoftcriotis.id cft,rcfpcctupoftcno.
Difnutatio Metaph.
Ai.£feqall« ^ ' 'V 'mXftus ptimi inif lligu J« ,V,,>f..vuH diccre tp „,„; lius co.rp •W«."*^:,ftntaVe,liB«f melius Deo.ncc mi.lhgcnJo fc .nwfaj
Itgen loiliud imcli'^' • &Nnob,|i„s.necccoi.uctfo:v„li-l ccrr. „fcifc
1""f,-t,U'ui,u, ,SwS eod e» p,,"flo,.lc,„.n.cll,Rib.lc.f.<r qucl.be. in^ lci fe lmelligun.in vn,V£ ;_„.,_ V e0.,e ,„ sra<!u:cu.us rationcs p.mt J „„ ^ ■■'' a\U;':i^Vec\ ■ i f,u"S clTe.- v.u,nV,i- ..o„ dllfcr,1nV,,.r,cto.t'c,5n
fl enim iia ^ f.;„,q„f ^„Tje i cr«o lioc modo.r.fccuiidum grijus diriv rulll,Sn,
lii lila conc ulioiie l°an^" a.tamen.pro nunc v.Jciu. n.ih. quoj ,u,
rano fullcn.e.ur in duaous p r , teccpt,0.jts cft .1 J.n.xta , nou eft Blttt
ci "«'«^«^X^rrC.U coPm„,cn,o. 9o.vel.9.quonia._ yiio m fpec « .y1 d^"» UJ ne fu corri,ptibilra.ei ac«„s purus non cft coir™, ind.uidua eiufdcm fpco. .< " u' , £ lus v„01„ f,,ccie : 6i ma.orhuiu,
WSXS-lli.Jjo ,„.mcrahs crt pcr maieriamS t profyllogilnn clt inanuc '• _. - onKt ,,topoliue prii.c.pal.s.f.u, !AM 5„0 modo.VI d XI n.u U.s loc> «■^^^ioPll co„Celfa ab aduXo* purus non eft plus vno in P «•«£»» ^ 3in- lnipct(cS* fed tntell.gei. . { f •>. »*> » P ' • nlimct0,* „0„ diftrunt, quod „»
n,s.„cc tcccpnoins c.g j~p0fs,bilc,opo.te. vt nunot I.. .mpotsll».
confcqucns: & <lu* "'*] }c 6c iJc0 uicl, Auer.terno dc anirua, couiemo lis.quia rna.or «"j^J.f^i^phiiofoph.i.quod nulla eft fotma libcta.a a p». .o.quoddcdatamcft ,. P/l™*i^n,efi1RiIVx.ia Med clTcm.a c.us eft qu.cC «en.ia .,.1. , qutdi.ate.o. ciTc.„.ac,.o quomodo: & hoc.
eius.alif autcm formf ,'inX„phylica. for.c innu... . i.Ulius .cx. comraen.n. quod d.xi. elTe d.Suir M n. M«a ny e . ( & mnui| ^
Vbi declarau U quod D «*«s f(f fi uel ltllquls
memi.J7.vbi dcc araiiii quo - m d & ,u V1JC ictno Jc Amma ,
,ias ft fbrtc VoftquaS & dio.n. pi.diAipmieE
dcclatau. .o.um 1"»d-m;\c0 ,qnli; fclpfum: & prunus imcllcSus . qu. ptoced. phi.quod pt.imis no. mel g. i.m ^ caufllur a pluno
ab eo.f.fccunda .n .elligw '^X^ft.vul. diccre ab illo. & li tntclligete. in.cU.g.i . eopoftc , "Sft vul. 3 ccrc al.a a P.in.a:& for.e hEc vetbifunlcol | jurfus clfe. cauftiosa «ura-vu^ JclUp,M, feipfun. <* C .n.ellip
Itganda cuu. tl is.f.cv » f P ( fl . & ,1C 0,j0 cft ptzpoltc.us.
,ct e„m...aUud ab eo .urlu» U. c hoc>complc, .d.d.cV .1
& ambo fermones runi eri in^ c <x i o ^ „„,„, cnlmtn caufa.i: tj,
dicun. quod id.quod .. leMVt P » "» P • oJa,nnloJo,quoj , quod.ntcll^.tciuilibc poUcrto.cm ^
VUl.Jlcercqual, «uh-*fl^'sVd^lo hoc. in vl.imo dictodebe. fcite <M fi, hoc.eft d.fluro n al.i fupta ^ P^ Q hj jnqiunlurn „„f ii,cr fc iJ.quod in.ell.gl. few»*» X* X* ^fa po rtcorum , iieo .n,cll.E caufatam a P"™»^ « u, qUuonPim,,n,an.um in.ell.gi. fc.nquan.
qual. eft caufa « ^own ».« ca a j ft wm ,j ^
,um caufaiur a p.ima. cV .deo qu o , fe:& fti)uain Jt
,,„« ,b. ««^«■^J^dX., p:,Tlofophotu,n opmioncs .ni fcparatotum dtc» . «."^,"' i> .rcumicniis eotum ad omnia picduia. ti quini„rell.g..& ... '"°!°^UVtePc, ,K ur i, fub lim.oii g.aJu „,fnc,c„.,C.,.cc,,,,u. do d.l.ge.,.el Wt^W^^i^nium loque„um,prvlcr„m ,a.a.«. .oiuik
i,0pinlone»harum.d.quxinprlmo principioopinantitr qnoj in mandorR A * , fubftmtii in corport l.nec in corpore coniiiteni.cV cil viua.volcni.fcict. ' „5 |oquens,viden»,& audient,fed AITiria, vultdicrte recunda efta rx-
c(lr opimur quodhxc (uhilaniia (itefncientomiiii eniia ahfquc aliquo utc» 5j 3 Si li'intls 'nflniia fcicpMi.ptoutcntia inftnita runr.quat fupple, vno actu i irllig"1'*' negant hinccaufatcfTc in rcbu» infcriorihut, vulrdiccrc quod au- JEgU viriuieicjufuiuasaiebiis.&diciiniquodexriihllaiiiia teperitaj cum SlUhetrc aJiungcntibus aJiuntVoneeAVnnali.vuit Jicrre quod ifta eu inna- ! £Unioninihutrcbusen*e.itialiier:hje igitur fuutdux fcotx, quashic adJuxit Autr V viJ*s 'n dirpolitiont ptimi principij.PonquS addiixtt illas, vult temo-
,« illi»,^ JrS"" conira eas, 3c primocoiura priroam.Bl fyllogirinuscoinpci
iiui licioiniiit rubftaniii incorporea viucs.vidcns.fV reliqua, eS genrrr. iie: ?#JP« loqur"s'uae '**'» P'ima fubftatittaeft vuens.oc reliqua:rrgorft gcne- Euibaattcuiui conirarium opinati runi: vnJc.J. 3l non cft dubiutn rj. mulia '.' .jnutnicntia fequuniur hancopinionem.co quoj eni.qMod talc cil, vuli Ji. "' fubftanli» incorporea viui,& reliqua.oporiei ncceirano quod lii Jc genc ' ninl;r:hxc eft vismaioris.cuius ciuram.J.anima cniin eft fubftautia ineor ' , viuJ,fcieni,poicns,volens,audiens,ck loqucns. Dcinde iufert conclulio
etn J.«£0'"' PonunI eniium piincipiumanimaium, vniuerfale, rcpiratiim a n a,cria.& ip(i "on; P"«ini,e«iamopinari tllud. UeinJc atguit comra aliud.d. B je jicemus dubia fupcr hos crrorcs cadcntla:cuiut fornus eft id.quod opina. rifuntde Dei 8C noniinibus.i.itlrihuiis:ipli enim dtcunr.quod harc eft quxdantj ^(1111111 intiqiii.compoiitaifedferta asharix.vel aiTarixhoc ncgam: ipfi.n. a, •uniqiiodquatlibetcoinpolitio eft noua: vnde fyllogirmus fic componitiir :
^ntccotnpoiiiio eft noua: Deut eft cc
nMis compolitio eft noua: Deui eft coinpofitus:crgo cft nouus:maior pro fy II» ?ritur:omne acciJcnsnouum cft:compofittoeftaccidcni, fcilicet ipfis partifui.iJro maior maiiifelta.quoinoJo hxc tatio fit vcri.dicld cft l.Mcta. coml,n,;a.& nolo plus immorari in hocEi poftquam Jixit hoc.ponit alia.quc c5 c't iii iccil illa,&: dicit.optnanturcumhoc, quojomniaentia fiint irrcgularia: fefllcci.qi" "°" riinifiib tetminato ordine nnurali, vuli dicere recundum ftias mgtu,nec fiib miiiiftratione cuiurdam fapieniix Janiis eniibut dctcrminaii ,« ,iuitam:ideo opinantiir quod quodlibct entaliam naiiiram habcre potefl prj iciillam.quahahenS: hoc.i.ordo.S; mcnfiira, & naiura detetminata requuniur to».l.ill> cnIU ncccfrario in intcllectu,vult diccrc, pro quanto proucmunl ah iiiteiu/ni . Ht viJivur mihiquoJ poicntia fyllogifim iftorum fit in duabus nropoliiionibusiquarum prima eft;omnc ordinaium icrminatuni in naiura, Sc ncuuiiatum in debiia menfura in fiii naiura,nonordiiiiium, ncc tctrainaiu in 1111iit1.11rcmenrur.uum iu dchiia mcnfiira, abalio intcllectuali ordinatur, 8C giminiturin naiura,& in dcbita menfura poniturihxc propofiiio eft maulfefljptt re:fecunJa cft.quod nulla rctcftordinaia,necnaiurxtciminaix,nccin dcbui rnenuira rxiftcns.vl accipiunt & creJuntuJeo concluferunt orjincin.ck: itimininoiicai.i' mcnfiirim in entibut efle a vutuiealiqua inicllectu.ili:& no ipfuiuittis alia.niti primi principij-.propicr quoJ aJJii Aucrro. licci viJcant caoj elfierltts mundi fcquitur ordiiiem,& regulam,vultdiccrcprimi principij. DcinJcponiialia.qux dicunt.d. 8c vocani cuin ordinein fapienux, 8c ipfum tsiiitni fjpiens.Jfsiinit ani opera naturalia aj voluniaria,cl4 dicunt quod qui. Iibu i.ius.iJ cil effcctut.inquantum a/tut.procedit ab agcnte volenie, viuo.ct (• pimte.i Jicunl quod actionis natura.inqmntum actio, infcri boc, id eft cfle ^^H^Dcinde probai frcun Jum eos, vnJe Deus cft viuens.d.i. & allcgai in kwdicciucsquoJ iJ.quoJ non cft viuum, cft moriuum : 8c de mnrtuo nullum ■caaptoct.leicdebci.clc vultdiceie quodpropicr hocoponet vt Dcus lit viocni.i oegjm opcra proceJcntia naiuialibus vitiuiihus,v;;li diccrc.quia omnu pcuiaat.in poffe Dci,& idco ncgancquod res viuf nohis prxfcnict opcra kiJaiaJii.cVdicuiiiquoJbxcopetaiiohisapp.iicniia aJiungumut viuo, vult ***** Dwptitno viuotumi&licci appateatquoJ corpttt brutum caagai.non cj duiutt^uoj jwoccdatu a corporc riuo.occuliotd: iJca Ctquiiur «os, quoJJ Drlliuctic Jci-.iuci.auci. K
Difputatio Metaph.
Tn°a'Z ri, c UIU inconjtrua &■ .n<on„e.,,«n„, ponun, ophS dum -«*«». 5™5:..: r.,n, „id« irei.ciuoJ null» i.i v„a pixftn,, „„,,..'
nii(iuj4 '1>Mtat
agens nouon, : $ ^'m^Z' ^innoaint antiquum.id eft, »gen, !„ D «oc .ft verum:f«d,non «x hoC f«.„„,
«1 «er* no.nrut ,ncorporcum;& iJ«o opotiet appl.care co, a,i hoe Vn* quod >8"«Pfn^"'rmn"^et 0ll0j om„e corpul non eft anl.quum, vull «c«
"'Tlftn?., »u .eft* n nm:cV.unc opor.et ndderequod D.u, eft « re, nuUumcorpuseltsietn » r eftnoncorpn». Ei poftqu,
*„ »«™'^^0',j Xre "«d?o«u.n.q»oddic%un. «(»:*,. fo„, hanc opinionem, vult dut _re " iu« j . . , fft f "•
di, pet hano opin.oncrn, fc.1 « - ^J^™ qv,„„s tx„- J »• B
r^Zu? Dcmde .P» ^m. v. m n vjJcIur,,en.ou«.1qua1i dubium coSS g .T& d.Ji*. d,c enim po.cft vultd.cer. quod li Dcusgencra, corporjccele. |_ ,& d x.t, O.ci en.ra antiqutim.nu Jura ab omn.hu-. ,c.
*^£^to^?™£™<<>''i* in"r-jii
od Ucus u corpus immobilr itmpl.c-.et. vel in.er.di. id o.uod Vohf, uoa ura> u. >-w r Drohintauod «nn,, ,~
S£lrf^BnVHo5K^«»"« P°"ft "\«»"Pan,; °m"< B'"«« <« d,<Sum cil . K i . yi ofe . 1 j -putl cos RCneu,llt cotpoU Ccdt,
corpu,agens: pr.tr.um eng " ' ' < • ^ _„,„ imelligi.v. ve.
flia:et?o p.imum »gense« «rpu^ieu j- ^ ^ « .
litponct. ^^'^J^^tZM^U ^.Vo* hanccpnZ pom. op.n.onem & : «« . m °P'« _ f nl„t : q„ia alite. non purfle,-,
^^^«^o^S^tSm quod omne agen. G. cotpu., cV ■ ttiunJum habcre age, s.op . m _- , .„ CQ
,erm.n».qu»lecorpusl 1 1 ml \ 6t Idici • r 4l,fstporilJoapiI1111.&pttal Tull : qood Auerto. d. bi. ». co tra . . o q ^^. mu fc a|n>
DS Kn,SS ^,»'Le.o in co.por.businfcr.o.hu,. v.de.,/ buumeu geneuuwi... • _„j, rc ncc ,n tc.npore, neque inloca:
KiiVv^rK^^^ u
h*c fu.it vcrr^eiLS. ^ y ^ dubiia.ion.s fccundum pr.rnamestp»
enus modus eft, quod ll'J°',,"0.,^7fti„ffuere ecncra.ion«m,fcilic«r c_q„-J«i tijionem : & recundum hoe voW *ft»ng «J " ^ p ; > «ft .,, .empote, loco.c- ex m i-,nl0 apud plu.es appeltan. Cft fine »».«« & «""^i^ionS ^cindum quod. li mai^Tm. (miplex emai atto . Au t0™™ ft f ,f f d c mlior intell.gic fccnn.
gi. ptimo modo eft v«ra,& tunc »■"« «" » J cft primus modus .n.clH, 2o modo, «ft falfa.tV m.uor vcra .n ft. hic i>nor «« P fi
di verba «^^^^^^^So^ polTc. «
Tertia. „<>
«loflf qtff ft'0"'1 P»l»nf expofttionls. Et quia dixit eorpor» eeeteltia genenrl, f ;,dtr« ncc ln 'pt.nteinloeo.txponttquidtft gtne»atuderciiitepore,& in " } X .l in cocpotthns.id tft nobis prjcreniibus nulla fir genrratio totallter.r, ,s iittiiloA' dicn.vidtlict » aiirihuui muiido ageme fimilf agenti rerum nohi» ifivnM ': 1 c rcptrilu» in excplari mco:& fbrte litera eft dinTinma.cV' drbet fta VviJ<lic" non J,,r,flll"ut &c'ti mnc hoc.quod dimi.iuui eft caufa rius. *!.'0J dixii.S. cft manifcftJpcrfc.eV forteliicra pot ftare, cV tucimftio eft q». !stl,s.qui facit generaiicnf.toialuer eft limilis ageti nobis pre fcnti aliqualiicr, I ti iii dirFcrens.quod declarat.d.agetu nanque nobis pntrcns agit fjne dnbia .liciMo ens in quadam difpcJitione.i. forma ad aliam non dc priuanonc fim. VitcitxnihilofimpliciteradelTeiimmpexpoliat cum.ideft fuhiectum d« fjoiiiJu",c",° 'orml,l'& induiienm alia forma. Si tdco opinati ftim anriqui, nooJ *nS *b(o,u,e> id t(i fimpliciter lion gcneratiir. nec abfbrate cjrrumpitur, tl itg° rrnfus.quod agens hic pnelens non cft acens effe fimplicitcr, fcd hoc VvnJc for.gencras n5 limplicitc t eft caufa : qiiia Plaio 17» ens. ftd quare fot ' pUto"ls '"" in materia:ideo cft gcueratio cx cnte fuppofiio: Deus aflt eft fluf> H'nPlici,":P'0P«tr quod dicit quo J antiqui fnnt opinJti, quod nihil fimplicii" generaiur.id eft.ex puro non cmc.immp quid 3 dixcrunt homincm ricrif hominc,& quodgeneraiio nocft.uiiiexiius.vt dipii Anaxa. quidam jic5l£t"tr:ulonE c"e congresaiioncm,vi Democritus: eV hxc fiint tS dirta ir» I i.^oPhyli.oldatcaiifamillius, qiioddixit.rciltce» quod cotli non generan. Ejgeneraiionc famofi,& dtciu vudc conccllo ab cisquod cocli innouauttir. .riiieui" Jcclarate.quod fun pnmiim jnnouatorumrmihi viJeiur quod velii di „,iu,uod.li ccfligeiierftiirgenerationepropriedift.1, eflct procclTus in iniinili m ginc»bilibus,& hc "5 darctur primii innouaroru.immo cril ire in inffni» 5uJ{iwiam declarautt.cVmaximciii pruno Oc»lt commen.»}. Drindc ex. Jniiqiiomo.lo hjc as>cns primu non compaiatur ctTcciibui fccunJil vnff mo.
\l vlJtI"t mlnl <1U/P"d iHos actum eft duobus modis , fcilicet copolim esf BjicriJ cV form.i,& limplex 8i indiuifibile.licut iniellecrns, 8i iniclligentiar, jj. joipota ccelcflia.quae materla carent: moJo vulr ifta opinio qj agcns illud, Bcjpi''"" tffictum ptimo modo.non cieat illud.fed tm facit maicrta 8c fo» uii vniti.ll comparetur ad cftectura fecfido moJo.dicit qd illud cteat ex nihila & hocJic|i:fcd ajcns apild coj maicrtS Sl fotma facit geiieraliier, vult diccia ,„m,S opmati funi ipfum habcre maieriam.id eft.li fa<Sff cft cdpofitu:aut fa , iio.iliicr.iJcll.ex nihilo, fi taftum fuerit limplex, ficut opin.ili funt de «jnc iiidiuilihili.ficut cft antma hominis.Ei poftquS dixit hoc:arguit contra il. I iJ.J.i li lit h*cfpeclesagcnits,permutatpriuatt»nf,lclefr,puru nihil adcfff ««gcnctaiionc.viJclicci.iiigenerationefubrtaniiat inJiuifibllis, quac apudeoi, C cttcorpotii elementu.ld eft.pars intcgralii.ficut eft anima tntellcctiua, cTe per» muiii clfc aJ pnuationf .cpiSdo illa pars indiunibihs corriipiiuri Si huius argu» incii(.?.ciiiiafuitentiinematis:cuiuseonrequcnsdcftruit.d.3d cft mamfeftum, lullu cciiiatiu j J ruura conirariu coueniiur:6\; ideopriuauo nequir.id eft, IMnpoicfl c6ucr:i ad rlTc:cuiusexfplum ponit.d.quia calor non poteft ad ftigl i»uico;iiiciii,cV:d.fcdpriuat'ureducitiiradcfre, Si calidu reducltu» ad frigi. *B,eVcilcaiiclulio:vidcturraihi quodpotcft iqtelligi Juobus modis: prtmui «*.q«e«l vnii conirariu uon poleft eonuern.fcd b:ne priuatum.aZ poiitiua pof. '* bmieJuci aJ fija conirana.licec non conucrti tq naiuram aliorom, Si ecouer. ferd lueu eli diminuta.& ditbet lcgi:fed quod priuatum rcducatur ad cns.di rcJiicatu» adfrigid5,& econuerfo.cfi impofsibi!c:& tuncrcduct idf eft, ejwlconuctiiid: fctmo vttocjue modo manifeftus efl per fe.
ac 1 1 D i t locus qucftionis:qr5 ^uer.habct quod conuettitut id, qcl nabjjitl», •*teMnecellatiu:quod.n.v'n2 oppofiiu couertaiur in naiura fiii oppofiti non JWiKiiicquonia Soncs iii poiftta rit Sottes in a<5u:de etia nullu inconuenics injleni.li conucrraiur illo n6 permancnti: vnde caliJu conuertiiur in fngidii ca IMocamipio tine Jubio: lic poi dict in propoliio.Dicendii pro Auer.quod ipfc T^WjfitUodiq omnitranfmuianone ejt fubiectuin iccipiens ictminum , v» Soiutl>«
K i
letlllosmccrc 11....0 r & dixi,; & noundum quod auftontaiei,
VMltteinouete rat.onei. l0„ lii.UI efr, q„od dc.ur creati, <x quibusmeJ.uniurq.mdre ab ^ lod j.c^^Hc.lice! qiioj.li irmp*
«>»h.lo.m0n«r«n.;& foruoi J£ «« Ju81. & co„fcqucn.ia eft n»nffi§g tes Jc re Jeberel heri, pro ; : . ,j prunu.i, gcnftaium exninilo! •
pc, fe ap„J ^«Wjlg^^^Z** Pr1mum.hat*7Pr^ vel feroper ciuoJ gener. u i.exen c P g ^ fi| ^,. £
|um:h fecunJun.com l.lud J » P au,crgo ,||uJ non fu.i primun,, 4; ftare "««fc'1™.10'"™ P'»» homi.
Jic de.lloeri. & »'^-» R ^ponJc^c,,. J.x.t e».e. r-hy.i.com.
ncm.vt Jici. Auf"°" '"„,'„ °' % j„pr ma dirpuuiione huius ,in Mution.
f«xu Jub,,,&d.c.t,adhoc «/r^Sp.ri.Hrfniw. in actu.fejf^ nerauo proceJerc. >^™^™?^&M.viit\icv, quoj cx aete Bat culari.er non eS "^'^Si cun. * ictno fubicfto. Jgnit,* ex ignc ™£^%^^Lu.Q^tor,U* illa conft. ™Mia !> 1 O 1 s H a c toX""™'™.1?™* ]reac crgo cfTci aftu infiniium: quonit »J.C40CaiO. cnlia:G gene.a.io en ...m p oceJerei WK^ o &
Poiret qu.s d.cerc quod a« h. «x ipie ig m CI,nlnclil corum. fcJ l(,uJ corpusex rex.o.oi Uc.n ,nfim,tt'"°n ,6.& v.dciur mthi quojpo. d.clara.um ett in ^«tom™"^™^^^ . quJrum p[1Pml ,tft piiraoddu^uK.piy.dop F huo nei WJ con.ra.ie.u, lli,.
«n.q"^^gn.sh,cx alio«l men.o .v^^,^. Vctbigtaiia, Q ig„„ f vel fccunJum omncs qua iliaies.y «™ (j fccilndum ambas qual.uiti.
ri 1 cx aqua.planum tft quoJ gn s conttar » fi f j prol,jlillo {ft
6C fi igm, fi. ex aere,un.um .« vi » ei » m«n ^ g ^ £
quod D vnumconirarmm eftiu rcrum naiu, f Aucrrotfcl.Coal lill.gt. bonomoJo ficu. d.cam locc us.* hancUeu £ ^ comme..l8.B....hsJeJuc»utc0„^
lur:quonia,fi igms hi ex corporc qui... , . ynam.ei quiniura cotpui
- qualiuiero.vel fecondum ambas:!. ^""""^""'^lirrcxto & conirar.e.ui, 2, ex rex«o:..mc oPo,.c« v< 'S^S £j 5, « wS v, ,b. Jem declaraium «ft.ideo »^dt« '.^, ,,0> VI appatct, v.de Ib4-
tffeni clcmenia.inhniu «rren. eoiiiratu '"7"°.' - ' ea%uai cft futt «V de.Bx fecfiJo po.cft atgu. fic:.g..is e«, «8« « J °g f ^ CCiU<tat1l, tra.iu per ftcundam:& «aJc i->"°"c;fi ''"'"'"*"; ^ i*.a|,qua>u« «« dedM gtneta.io in JitcSfi.cr.i irc ... inli, ,..U. yt aPPa ru. i, c. fi1 (n (JnIU(u.
Tertia .
■fgiii' * nouititiriuj.elr nouumifcd lomm (?c fe habet, vnlt dicere , qtrecj if,t 0[,(j cuadrre a nouitaiibus:ergo,&e.iJ eft, ergo eft nouus: fed Aurrroej t°" F ' j, jfruJ.Jcclarindonon concluJeie quod volunt.&dicir, fcJ i
I not Jici'
mJi" hac probarione maximae(rcomprenfio:ipfienim non dicumqd S& miod uon euadet a iiouititibus in prarccdeuii.fit nouum de nihilo: vtilt di '" uoJ nonconcluditargumentutn.quoj mundui fit cxmhilo: quta deberee c<" j„ ni.iiori,omne nouum rit ex"nihflo:quod clt falfumfdeo non conclu? f"1"" ,,juuiefTecxnibilo, & tamen ponu.it quod totum innou.itur d» nihilo: ii' ""i ,a3m ireuir cotra maiorem.arguit contra minorenreft enim minor, qil
" riurn toiufn elt nouurmconrra arguir.d.Prxrrrea.fllud fiibieerit, qd apud vl,IU*inia materia vocatur.non euadet de corporeiiaie.vuli d'cere, eftfemper ,oiV itu corporis.&COtporeitas ahfoluta apudeos non innouatur : cuoniam fu!,'°r rubrarione.qua corpus ,e(t frmpitcrnii: & pcr confequeus falfum elt. corp"f llierfum lil iiouum:quia,iunc fingtilum ciuseftci iiouum cuius rontra- " < ciint, vel fcqiiitur ad eos.Oeinde vcriticauit maiorem taliler.qiial.ter n5 P*"J _|0rjolituni corum dicens,& propofitiodieta abeij <p id, quod noneua.
ouii2"',"5'e^ "ouum.ideft.in tempore factum.noneft, concededa, vult 4" ' "-bfjl.itc, nilideeo.quod non euadetde vno innouato, vult diccre, nifl litam linc materta.-fedid.quod noneuadet a noilfl.itlhut in vna gene* (■""""TjjnCipium non hiheniibus,vulidicerc,qiix nciuitatcs non habct priu ^1"0" non fciiiiiur co.quo. fubieciireorum iiouitaiiim litnouum : vutt igttnr cip'0"1' iwj j„(,|cx cft nouum:quoddam facturo cx matcria in loco,& in tern ^'CC"ii coodJain faclum nouftare careme pnncipio materialf, & loco, & tem» ^"■Ji-o rrgo quod niaior dcbct fic vcrificari:omiie noiiiJ nouitatr primo mo* 5j£Tlri(inpore,fcd nouitatc fecundo modo non oportcr:&per hoe habctur fo d°n' jjfonmciuuin adforma. EtpoflquS foluiiiftl duo mctini tftius fecrae, r"'i i monuurn alienus fcci:t,& dicit:quta loqucnics idcirco, videlicci , de fe- A An-rix conJti iunt applicaread pra.-dict.im propofitlone aliam, vidclicer, odimpofsibilecltinucnircnouitaicsiiiliiiitas, vult dicere effcetus irfiniroi
J f ,nlntin:ium,ii.iiicr[ iii t iiciiii.iiiicror.jinaii5,ov poien iweiiigno- noc, CJ (i nei" infinituni cft ncccirarfum apud phtlofophos:concedunt enim In ac- Iidrinluerordinalis fucccfsiue procefTum in lnftnirum:& addit, patet ergoqdl hoc m onuciiieiis,& mulia alia fequumur loquciucs,& eorum fcqueules: 8C JL,,(iif,|uhioplufquainiiicoiiuenientiaphilofophosfcqiienii.-»: & forte vult Ji-cre uuod pnet hoc, fciiicci procefTum 111 infiiiiium in elTenttaliier ordinan» fciuimt adloqurntes:i!iiJniam,vi dcclaiatum eli.omne pencraium nouiter cl» jbalio nouogenerato.cV licin infinitum:vcl poielt imelligi quod hoc.rcilicet jjtnd quoddictum clt.iam fcquitur loquentes:& inconueniens fuii.quod uaiura, non ciiiisrouirtui aJnaturam cntis.cV muliaalia, qiiariibl dicta funt, Ei fotte lnicn Jit ahuJ.fc J non curo: 8c poliquam dixii hoc. rcptehendit eos in alio.d. mtfuldicimusquodid.quodpofuit.videlicci.quod vnum & ide, quod primunl nnnclpiumcft.cfficit omma miidi entia abfq; ali(|UO medto.pofitioralfaed, ct csmrafcnfum.fcilicetquod nos inuenimus 111 mundo mulia entia miutme agen »u:vel fone ifia litcra debet fic legi. rurfus dicimus quoj id , quod pofuu quod fiu Si tJem.quod primum pnncipium eft.cfricitcmnia mundi entfa, fcilicet qaod.pio quu nos inucmmus mulia entia intnimeagcntia.td efr.quar nullo nto ■o aeunt.eft conira feufum.quia videmus tgncm agcrc.cV rcliqua vel litera eft «Dmpa.& Jebetiniellietquodnos inucnimus multa agenin ipforum enililt eVnreclyiniiir.cit fuperfliium,& quomodocuuqur,fc;ifiisefr vnus, licut appa< muciui verbis.Et pollquS dixltiotum hoc.vuli difibluere aliud motiutim.eV: tftoijcdfoinor allrgjiionibus eoru.i.fortifstma argumentatiorfl fupcr hoc.qu] fiajioAiuclTct.vult dicerc efTet ctfectuj.proccdcietur nccefiario ad infiiiiiS, WdKneqm agerctiuquaniii caufatus ab aJio,& cidcm lauonc illud, quo4
£aufaii;tipfdm.& ficinde.RefponJcr.J.reJnos Jid;nns quoJ hocbeneHW , lor fi aaetts eflct »g*n* itiquantt.m artus.iJ eft.caufaius .& moucs eflet mo inqua.itura mobile: fe J non lic fe habet.immo ageni eft ii;cns inquamil cft ' JUenl irif in actuiquare pti.,aium,.J cft.ens in porent.a.non ae.t iliquid:& ex hoc f ' • V» lur Gnc dubio quod agentu ptoueniunt aJ vnum ages.quod m.llum ,n „,,1 S /h jmmoelto.nnino.ckfimpliciier.mmob1lis,&inc.i,.(.iius, &om„u caufa„,' cui in actu» rcite.quoJ agens non agit inquanturo non ens priuatum.ncc inqujniun,
cns fa.tum.feJ inqultuoi e.u in ittu: illo mojo eni.n cft r.ino communiic„,|. bus fepataiis & mJterialibus-.iJeO atgumentum illorum nihil eft. Hi po.tquanl lemouitopinioncs.oqucntium.eteorum argiimema.recapitulai illa.qu»^^ & orJinat fe addicenda,& excufat fc de fuo moJc diccndi , & fctmo lUU| manifeftus peife. Btcom fccerit hoc. fiatnu tncnrpii folucrr art.umentS \\.
phi fcihcetquod illuJ, quoJ intclliglt Je fcipro, funt entia in nobilmi eifc nuod flcii potelt.fcilicet quoJ ipfe ctt uitcllectus.qui om.uum cntium clt ca„r, noi, >iuoJ ipfc iniclligai entia abfolute, fcilicel inquanlum funt elTe, quod rpft ea intclligit, Gcut noftet intellcctus ficfchabet:& expontt illud.d.& iniendit, I fcilicet philoroplii diccrc, quodipfe Dcus entia poltcriora ab eo nonintclh. cit co moJo, quo nos eainielligimus.immomodo, quonullus l.itcllectta p,„. lcr cum ca intelligerc poieftihoc auiem probar.d. li eiuin ahus intellceius c, , intellieerci lllo modo, quo Dcus bencdiftus intelhgit ea.ergo communicarci cum eoin fui naluratquod cft falfum:quonum. tuac daremut Juo prima p,i„. eipia fimpliciier «qualis perfecttonfsieo quil fcientia.SC fc.iiim u, pnmo vm9 luroiiinibusmodisiiJeo.fiefleialiqiioJ fcien» fclemla Det, & fccumlum mo. dumeius ptsecifc, fine Jublo efletalitis Deus eiufJem rattontscum eo: pioptn cuoJ concludil.J.& eft manifeftum ouod Deusab alijs inhacptopneiaie dif. rett expiefle,& indc vherius concluJu altud.d. & tJco caucmus nobis conce. dcre quoJ Je fcieniia ile vniuCrfalis, nec particularis : cuius rationem ponit, ouxJehei lic componi.fcieniia vniuerfalis, & patticulans caufantur ab emi, bus & funt gencrabiles & cotruptibile», hxc eft maior: fcd fcientia Dci nc8 cauuiut a tebus, nec eft geneiabihs.nec eft corrupubilis: crgo in fecundj fierj. ta fcienria Dei ncc eft viiiuerfalis.ncc patticularis : & hoc dilfuiius tranaW. niusin fequentibus, quandotractabimus dc fcicniia Dci. Deinde ahqual.in dcclatat iftuJ d.dicimus tamcn ad ptarfens, quoJ hxc qujeftto Juo tubn nirm. bra qiiotum vnum cft.ouoJ fiipfc Deus intelligcrct entu, ptout funi elTcip. fius fequmitquoJ Dei tniellcaiis cflct gc,icrabilis,& cottuptibihs. &compo. niiui fyllogifraus lic : omnccaufaii.ro abalioeit gcnerabilc & coctupubilc. pctie intclleftut Jiuinus caufatur a rcbus: crgo ctii gcnctabilis& cottupiibt. Jts Dcinde infctt fecunJum. J. & quodnobilioicx vil.ori pcrhccrciur.& fyl loEifmus componiiur lic . Dcus cft nobilifsimum : Deus perflcttut pct ipw les Rencrabilcs viles:crgo nohilifsimum pcrricitur a vili. Deinde atgutt dictfc vnde liens fubftantia ab imclligibilibus terun,,& carum ordme Jilrerrcti c*. coopottcret Jare hulc intelleftum.qui non cll comptelicnl.o formatum enrot, Scui iiifeingradu,&orJinc:v„liJiccrc,liliieianon eft co.rupia.quodfortiia icrum non eflent comptehenfar in gradu iltquo.nec in ordine ahquo: & iicc» fent inotdinaiw, & fic non habcrent eire cogniium, hcut r.mt in re, & in ordt. re • & hoc habet Auerto.pro inconuenieim, iJeo concluJn. vnde , p, jfta'dun funt falu.fcilicet quod Deus petticttur a vili,& gcneraiur,& cottua. citur & fecunJum quoJ res non funt comptchenfae ingtaJu, & oid, lur iliuJ.quod feipfura intelligit.fiiu omniaenlia, fed m nobihoricflc.quimii.
lud.quod habent in feipfis. . . .'
o u„j. S» D «icdT locusqucrtionis:quia,pnmaraiioi.ovidcti,rval«rc:qa OubiHriO^ Jnuiufiu» ncfler caufaitu ab in»elligibutbu»,& m no <fl geuttaiiui.ptoooii
Tcrtia, ij»
nim d.c|iiodornnecaurarurri eft generabfle & coffuptibile,»8 propofJ. Ua' . ,• jnmol* S, vt iam dlxi.tertia ratio non videtur neceisitatcm habete : lV> uro l>l,e Jubio polTet quis Jicerc.qucJ res funtorJinaix in fuisfiaiuris:& q"01 nC,n'0poriet,vt orJo earum 1. 1 res coroprehcnfa .ib aliquo: vnde vidcrauj, U10. ,j pofs ibilitate principisfit aliquoj eiu orJincm habcns, in eo prin» V" .jmcm non ponit.nec oportci Je otJine illius (ctcnium habcre: ita Jlce» ttF5Jurtf1,'"$>^uoJ ,n na""'' tc'"m eft orJo Je fe.iJeo poteft ibielTc, Jato rp
ihiJem confiJetencl! fic iftx duxtaiionts viJeniut touliura deJiilcs. »»""' "ii.A.iiftar
n»11 jllrrniiftarum priroo Jebcs fcire.vr decliraui in lib. Jc imellectu.quod Sclenfl» nft PfJ "•, noiht intelleiSuseit per acciJciiscorrupnbitis, ficui apparei: quoiitim imellefiu» £ lii illius conliftii circa formas rrrura.qux conferuantut 111 Imaginihus ibi. per acctdlt fc'"'J' lls l(Uibiis dcftructis.per acciJcns dcftrunur, licut vniucrfale cotrumpu corruptibi.
r' nndum corruptioncm injiuijui: ergo apparet quod omne tnielligcsaliud w ' i.uulitcrrefpetSuilliusrei iniellectx cortumpitut faltem pe> acciJcns. * ho - iPP,se' 'nconuenien» Aucr.fcilicetquod fcquitur q» .JcuselTci genc-
jRomcJo, filtcn>per.<cc:J»ns, vtJixi: vcl poicfl dici q> geneiari Si Ocner.uiSC ' ii polfunt accipi duobus modis:vno modopicprx pro eis> vrdiCta futil corrrtpt dn> <0'" '"'o Jc gciierationc:alio modo.prout Jirtura cft:<r cuin Jiftkultate uiiclli. pliciicr. in V^jf^ca geuerati pro omni JepenJenria, Sc corruinpi pro oppofiio il. e'I"Ii.M mcinconuenicns Auetro.efi.quoJfequiiur.cp imelleetiis Dei elTcigc I*™,, ,j cf( Jcpcndciis abalio:quod cQ falfum:quonum eil primum limpli 'cpcnJcns: propofitio.d.quojomne caufaium eft gencrabile, efi vcra ^pA^tlrcnfu.vt viJes. Pro iiitellcctu fccuudo.debcsfcifc quod omntt re» RtJ (1„fate;
ix opottd vt coniineaniiir iu ciuiis.ijcui funt: quoniam, ex quo funt ciu. con,jnentut f-tfti ^liniplicitet,& tncflc tali.oportri viconn..eaiitur in vnoquoqueiidco ^
!'' .» omnestcs.ficui funl ordinaix, ita oportci vtcontincaniur in fuacau. ^'"L licjiiimcaiifapritnaeftiiitcllectus.oporiet vt conimeaniur, licut in Vaa*js",lc^li:i,ucJ r!ie 11011 poiefl.ntli ordci rerum lii ordojincllcftiua prima F"" '"jco mconuenicns eft.ip res bnl in l'e «r Jiiuix,& lauien iion litu compre t f 'iiil 1 •"' l"*1' ' 'dine.illud auicm.quod Je prtncipe dtccbaitir , non eft J!IluT-ouonuni rest :tlieiitcs fub pnncipe , non funr caufalie a priticipc: it IrJoeiru':'"-^ oporict. VI comineaiur in intellcctu ptinctpis. Etprx.
, ncniMw.iKiii' ij ioJres fccunJura ie iint ordinatx, 3i umen earum 'Vzlji ic,al j,|.a.if]!ccitum cft ab alio: Sc fic appatef viflus illaruui r.v J~Bi j£, p0!t,|,u.ii Jixtt hoc.vultmodo dcclarnre illud, quod dixii in ! wn inlj & dtcii lf ■> quoraodo vnii & idem ens graJiis habeai diuerfos in fuc uTr injnifeile .irp.vrt .ib anima.c-lor e.iiui graJus h.-.bet diucrfos in fuoelTe iJui.iiCfi'1 mifcfetiicsin nobilitate:vilior eniiii futsgradibus eft ille.quc habe» inmjicrii Dc mJc hahci nobiltorem co.fcilicet in vifutquare cn vifu corr.pre. htnJit.it i|»f volur.ex inaicii.i minime:propfcr<a declaraiu eft in naiuraltbus, quonwJoioiji hiiict clTc 111 virlutc phamalix, qui efi nobilior , Si fimplicior Of, jujn, i i vilu lubci. Deinde habet nohiliuselTe illo inmemorue vtituie: (ti dKJmoJo lit l.oc.e go Jci.l.iraui in tctiio d< aiiuna, in expofjitone connnc. ti.vi4c.Uc:iiJc habti in tmcllectu ilTc nobiliusalio , FrarceJeniibus graJibus. cni (licunt perip.nhc iki quoJaJhnc cfle habci 6c aliuJ iiobiliusomnibusprr. Jtfn» linc alnjna conip.iraiioiie.fcilicet in fcienria Dei, quo modo nobillus illo cutiiijeiiti noii poifli, vult Jicctc confideranonc vcra , Et poftqujmdixii boc.volt ponJfiJic aliaJiAa Alga. & pumodicii td.quod lantum nattauif Al(a. nouiinc pliilofopl.oruni in iiiiclligeniiarum ordine, fx niojo influcniiao ifiaiura. f°c in carum numcro nou clt Jcmonftraium , ncc determinattim ai phllnfrib i . '': t Jio Jc lioc mhil in libris aniiquorum repeiitut, Dcind« po«J'iii jliuJ.qr.o.l circj iJrm Jixit Alga.& dictufed id,quod dixil nomino |l^latopbotiiin fclictt omnia ptincipia icparaia in iufcpatata a primoptinci. pio U16111111: , idrll cmananf , Sc qucdcx fluxu vnius vmutis huius muudt fll ■taiitiii viiui,f>( cius partcs inuiccm colligantur.iia quod lotu vniuerfum crga rsuuicnJu aAioncm , Ccut coipus vntus aauualis , quod eft vnum in colltga.
.fnne 8? Plori >n virtutibus.SC mcmbrisA' opcr,b,.s:J.c.mu« rpiod ho< eft
, o -n n h„s Phlorophis:quodd«clara<,d,cfs, corpus.n.rupcrcorlcftc 8. °
milr c(r vrti aiai>.« • r ,„„ Ioti foc.ili emrdem ammi|,,.& „,..
"'bU5 ^S™«tef«rfi*ilclfiin»«olib.» pariicularibus merabrorumT' fi «<?„ mi tfrft Tfl phitofophii n.i„if«ftum q„od .., .n,Ml, v„a eft vfrtufi '£ Cu$ an,milts.« ei, P" F . , lius erga vm,m opus te nduni, fc|.
32 Y X«S« * conftrwrian«» ipfl-s corpor.s.ft dicii, & h«c v.WcTl «£,u, cuCir,u.« a P,!tno p,incipio infl„,n.«:& poteft tntelligi a Dco. «?*
ri d vnde Hhoc „«c«IT..r,um«(tinv,.o animal.. rcil.co quod vmm habtl( virmTcm VitftuaJem in omnib,.$ fuis part,bu»«x.«nram.«X q„a v.nus.c* mh Z -.ii«V h\,n t vnum & idem.ft omnes «l„» Virti.tes nunt v„a,& cade.ft »M ™io o,,.ium «n.Tum^ oprra.ion, pa,.,um anlma.i, 3j
Sl feZ'r ereo «, opor.e, quod fi, v„a h*c vlrtu» fbm.ual,», cx ,,„a ool. hZiotoS rpiri.u ,le».& corpo,e«. & cft vnlgcnea cx.mft irJ
olo ^iu™ro . alioquin nullU$ordo fequnur in hoc mundo Dcbcs ftl,e ,oio vniumo j l £0rpo,ali,«,.ficu, amma al„,( Pci r;„, n,,,c.
Sam M eSSX ! flSS ia» in foWtone. , *. dubii diflum I LeTra ione effe v« la.ione oPera.,o„.»ord„,a,* ad v„um: vide ibUe* « ne„de,«mo„«
Part 22
DU . J 7i moucn^
. E auod fi, in ipfi virtu.e plurali.as, ficut oplnari f„„, „««,
£d|H.f7X oluratos »«i puMui, Auicen. poft concludu couclufiancm.d. ,b Ulo influit plurali a^ c p pr0cede»c ab vno: t* fic appa,„ r,
f"," V,S ume, Mc . n & «otum hoc declara.um eft hic . Deinde vuh. r" f.fn mc nnuc c fecundamrolu.ionemad idem argumcmum, Sc d. »„,: fS^t^JW^Snm fepara.orum «iTc co,,fifta, in eo.quod ,naglB1B 5, ?ii-«^iSicVio vultdicere rp cauf»diu«,f*,e,um feparan.um fiunl SdPe DHmo d,u".ra i„telligu„t:vi.d«,quia De„s eft mul.iplex Tccun, ',X l polTun, de eBo mul.l l„,elleSus prouen.re.H. hcc ueda
dU, , ' * lln Xw iihilc q„od ab v„a. & eadem re rumantur d.uc.r, lmi. * ,M^«"fic„ t i ,on««in.poftibile quod ex aliqua plu.all.a.e fuma.u, vn, fmaJ,na."-"quoVdcc^ eniJomnia corpora rupercce.eft.a In djue,
imag.natio. quou imur . ultc omncs moueniunn hoc
1,0 ,m°r! ? J„e mo* re rc *« moioielib.s ftcllarum fixarii,*; leper.mu, alte» "r. nv. rT, . d ue»fo«hiben»e» mo.„s:qua,e oponc, cp ipli no.u.d,-
°'br ^i f^ra moioM^ ** '
vul,dP cer« 'q^od qu^amraodo fun. vnum, prou, co..igu,,,ur in mom fup.eu,, foh>M I vufidicerefun, vnum : po,„, cxc„,pl„m.d.q„.,re. fictiliqulsimajU ^^«■cpmembrumcommuneal.ismemnr.scum »mul naiusei e, tpmiiii"," ■...fcrati.i fim-l.xr omn.a ,1 ,us animalis mrm
bra & «ne, et? "r m «. fiSerVorpus f„Pe,cor.efte fuh fe hahe, c I bia.fX omnoiiu» v . • ficfchahc„,Pt ncpia mtindl.cV ipfius pant, "0'°trS^ SmS^*»-"'»^ DcindeponiiaW
Lice, Deu» «-'«'^Xi ldDco Poll m .ih eo pTouenii. mu.ta «i.oij
fi, vnuslirr, »n,enn°n;7"' XV.K
plcx, m po, quo »b v„o 'n.c»rg'h ' " , f i(,,f lligcrrs, proucniai» mulia. rt , mulKt i.el ^b vnope» modum q , 0 , niel g b "^" noc 3I!p)rcral,„Jmodu,i;.
l,g,,c. fic ab decla,aui. etum ,p,e r ». A U a.t ommej .44 in ^mio- vnun, . «•
sj (u videai ea , quf difta funrin folutionf.ti. Etpoftqirarndixit firme lurn dicit alium.quomodo piimus dat cffe icliquis fcpaiatis.d.amplius decU ni el -1 philolophis.illud.quoddai finemcmium feparatoruma materta.eft IJ|". .00d dat eis e(Te:forma enim,4: finis fum vnum, & idem tn hac fpecte en- I vult dicete fepatatorumtergo illud, quod dat finrm entibus , tlludmeidai OZmlW-c ' illid.quod dat foimam,ei1 agcns: apparci idclrco.quod piimum ptin fc"1' j(j omnmin iftorum priiicipium, fcilicei agens, & forma, & finis.Vnda C*P[U ffnnspoicll componi Gc:daior form; ipfis tlbuseft agtns: primul motol !& litot fonnf cniibus fepailtis: ergo eft agent. tnaiot eft iiu niftfta ex dcfini* • laentis.minor ptobalut in lileta lic.dans flnem In lllisdat forrham:fed pil """'luoiot dal fitiem in illis: ergo dat formam.maiot ptofyllogisaiur: quoniant f"*?' , vrlim,cic idem.datot vnlusillorum eftdaior & teltqui: fotma, & fini* Q.u[ /•„„( Vnum,8£ idcm:etgo dator Vnius, fcillcet finis eR dator forme: 8C fid et qualiter eft agcns finis, 8i foimaomniumfepar*toru:n entium fine du» ""^Pi poftquam dixit tnodum , quomodo ptimum eft caufa tcliquotum , dicil oJo ell caufa fenfibilium , &.d.qualiiettamcn ptincipium primum fic fe q'1*1" raeniibusfenlibilibus,dix(miisquod ipfumdaieis vnitatem, & coium h i caufa cfl collfgaiiuf plutal Ititis ab illa vniiaic, Sc Ideo eft ptindpium ha v"' 'Vniium.fcilicet efficiens,fotnia,& finis, 8C quodliheteniium appeut eius ft a """ um moiu.fcilicet ptout erga eum mouctui defidcians flnem.homo tamcn, i.vcte dcliderat finem voluntarie.et alia natutalitctiquod intclligiiur quod Juobus niodis,fcilicetnaturaliter,& Voluntatie, aliatanium uaturalitrt. b»0"3. pon,i (d.quod manlfeftum cft hlc.d.ftd illud.quodnotumeft hic.quoj uuiti idcft aigumeniuin prcdirSorum pbllofophorutn ad opittandutn, quoj """ Dtocedunt gtadatim a ptimo piincipiofecunduni localcm oldineni calo» """iuir cuodfuprema fphera.vt apparer.nobilior cft fuis uiferioribus, 8c alifi 'thrx tiuidem otdincm fequuntur in fuo moiu , vuli dicctc quod fcnipct fup*« i'i nobilior:& toium hoc dixi.quaie conati funtopinaii illud, quod Alga. iuii r3»°»c ipfoium in ordine ipfoium piincipioiuna, Vi prcdicauimul, coniinuat fe,& tiut fermo eft mmifeftui pet fe.
ALG A2EL,
Al t Alga. Refponfio Secunda eft, quod qu! tenet primum non intclhgere,nifi fcipfum, induciturad hoc cx rimoiepluralitatis.nam, fi diciturquod intelligic aliudj neceffecft vtfitin C intclleciuciuspluralitas, & alictas, cum intelligatfcipfum, &aliud. Et hoc profcfio neceflc eft eflc in caufato primo . vndc oportet vt non intilliEatjnifilcipfum.nam.fi incelligerctaiiud.idcfletaliudafeipfo» & nidigcrct caufa^nuK efl alia a caula fui lpfius: & non repcritur caukmfi caufa fui ipfius.-quarecftprimum principium: crgo oportct vt noti fciat,nifi fcipfum:& aufertur pluralitas,qu j farfta eft hoc modo. Siautctndicct,excoqu6dintelligitfeipfum, oportet vt intelligaccj» fityriiKipium, dicimus, fi fcouiturhocci, auc eritex caufa > aut fine ejnfj? Si tx aufa, tunc non datur caufa , nifi ptimum principium,&: jni, &nonpottli imaginariquod proucniacabeo, niii vnuni» fc iim proucnit , & eft fu bftantia caufati , igitur fecundum quomodo prournict ab eo? Si vcro fine caufa,fcquercntur ad cfle primi entia mul aabfq^aufa;& fequercturex eispluralitas. Siautem hocnon intelhgitur.cx cociuod ntccfllinum 111 cfle,non crit nifi vnum, & additunt tuicft poGibdc, & pofsibile indigec cauC»,tunc hoc fequicurin cau&-
to fi fufntnccHVarium inTlTe.ex le ieirurcft mconuc niem diaunrtf h rum,<rncccn"ariumincflVcft vnnm.Si vcrotucm pofs,b,le, imnofij5 lcefteflc,1ncci:& non cftcic3:igicur non inttlliptcflc fuum.fc nor_ cft dencccfsicaceeaulaci primi vtl.t pofsibi!cin eflc. nam pof,,ibi!itJ, eflr clt neceifaria omni caufato. caufacum aut fcirc caufam non cft new ccflarium inelTefui , licutcaufan. fcirccaufacii non tft noccfla_ium ;„ cflc fui fed fieri fcientiam in caufato cft nuo.s mamtcltum.q. hcriftjS tiam in caufa.ieitur dcclaratum clt <p pluralicas.proucn.ens in fcien^ tia cius dc pnncipio, < ft falfa.nam non habct principium , & non eft dc ncccfsitate efl'eaufaci.& hocctiam non poteft cuadi ab co.
Indncil Alga.srguentem fic.ait Alga.fecund a rcfpoi.fio hfc eft.qufconq; 0p| na.us fuitcp pr.mus Tin.elleftus non tnielt.g.t nil. fe.pf.im nequit.,.„on dcct,rt. pwiiciuli dc confecucion» pliir.ili.atis.vul. dicerr.qua aej cu ,10 fequnur [},„„, »ircpluri.quodexr»...t.d.lUni.n d cerecu, <p ipfirn.iell.gcrei al.a prc,c,„ln, feq.iiiurq..c»ll..f..oin.cllec<oclTet pluri i.as.i dirTcren.ia.videlice: tntclltol! dofc,&uYquoJd.lFercab.o:&hocfrqu„^^
"ellii crcc jl udcquare patc.cp hon tn.cll.gac ...I. fe.pf.im vndc fyllog,fmlls „__ R left fiecompon, : omne intelligens altud cft co.npofi.um al.qua co,,,p0f;,.0„r. fecl ocr te Deus & primu.n canfa.ii „„ell>g<inc al.ud a ftiplis: ergo fun, copofi. n ihoui copofittoneifed quomodo oronc mielligens aliud efl alMuo moda £on| pofi um multotienlUeclaraiiunen.idcopronunc nootmmorar:. becundo» £u dteni.Sienimali.id prr,ercu,„ „„cll,gcre,.,nd,gcret de aha caufap,»(rf fuiipfius caufam.qnr ell prin.um prmopiun, : quare non cpor.eiquod ,„„„_, ra nili f.Wum . Eihic fvllogifmui compomcur fic . omne In.elligeni ,1 qu.,| exira fe hahei caufam ali<|uam priorcm ca:fcd pr.mum prnciplurn pe, ,« mlt, Ko.7al.ouid exmingo etit aliqiia caufa pnor eo : quod cft Itmpltcttcr f -\h,m, p'?op? q~J«S * « <icvul.djc.re f, Dcus non in.c.l.v:,.. nlfi fr.rrprobS eft pluralitai.vul. dicerc in eo hoc inodo. Deu.Je pon.t folu qua .d.u, , qwnl lefunt d ccni.Sc f. forie al.quis dlcerec.quod inlcl ligc.Jo lc pfum .(cqui.urr, 1„ ,t iea. cp eft prlnc.piua,.& per confcquens m.ell.gerec prluaium, 6V licp|£ (Joncra hanc folutionem inftat.&Ucc, luus fetmo no.eft duohuvmodifot dIr'iriattamenordinahoipfi,mvuomodo.u,nc:poft,noJu,nviJch,,i,u5deal,o in loluiione Jubii. quoniam Aucrro reformahi, ilUim. dicergo. nos dictrtllu rnod hoc vuh dic.re ifta tntellcAlo fu.1inq..aniu.n pc.nc.pium, fequimr rx fa au. lini caufa: vul. J.cere.quoJ fi dica.ur qnod Dcus „„cll,gi. f. p.incip,,™ » neccTarium, imclleAio illa habcbu caufam, vcl non : fi cx caufa vull Jicere, (i hihet cauf im non eft alia caufa n,l, pnroum.vult direrc caufa illius non er:,. D,fi mfcmc. Dcu.?q... cft vnus. fcd hoc .fic fa.fum o.lcnd„,d cV „o„ dcbc, ,m, cmari quod aheo proccda. n,li vnu.n , feJ ahco p.ocdfum eft caulitum.nleft. mimui In.ellec-iui fafius : ergo qualner _ab eo procedere poieft , vuli Jlcere.nlclleflioilla. er<-o virtus fyllogifmi „, hoc conl.flens.ab vno non pro,ien,t|ii8 fo um vnum: D?useft vni.s, & limpl.c.fsimus : ergo ah eo non n,fi vuum prc,. Uct.erRo.vel abeonlh.l procedere. pr.mum caufa.uin.vel aheo non ptocedn iftiiniellectio. De.nde defttuit aliud membtum.d.li fiue caufa,.rEo & htccon fequen..a,vul. d.ccrc en.ia pofter.ora in nau.ra canfa,, necelfacla cfled. k ,t. Lrobata eft eorum opinio , lc.licet quod neceffar.um eft efte vnum t St viden» Suod veh.d.cere , quod t\ mcellea.o illa I,< l,,,e caufa ergo omnia pofter.ori 2Tn, nece. far.a de fe:quo,„am a par, , I cu, ,lla ,n,cllefl,o eft fine cauft , lla Sc „hqua poftccioracon!cquc,.,,a eruu, ..necauii & fic etun, de fe necefT«tl S dcclarano,..,,, pon.l.J.Ii vero in.polsihile eftei , ...J.gerec ig.luc de clutjl vultdice.e quod ideo fun. ,ucefia,.a a fe, quon.an, omne caufacum eft pofiW,
U:cV om„enoncaufa„„neIl n.«flaiium,& a .: fed.pfe non habe caub.
irgo luum clie non po,.il inidligi: & fo.te hoc vcrbum cft mluoihuiul fyllt
Tertia. tja
I eoiiii milor elt. omne (ntelUgcM aliquid habet caufam: Dtnttion habc»
I *i_ni creo non inielligii fe: & Cc ifta ctii tertia ratio.ex quibus Alga . voluit obare opinionem philofophotuin in co.quod dicunt, quod Dcus non iiileL.
A V E R O E 5i
Att Auer.Hreceft ratio eius.quam affirmar primum inteilige» re id,cuius eft caufa.ouoniam dicitur.fi non intclligitex fccj* fit principium , intelligere cuiidem feipfumcit intcllciftiodifninuta. Quxftioautem Alga.in hoccft.qin.li intcUigicid,cuiusc-t non eiiadic,aut erit hocex caufa, aut finecaufa.G aucttn ex cau- ? jriturprimumhabctcaufam. fcd prittii non cft caufa . fi vcrofue-» (fnccaiira,ncccirccft vt proucniarab co pluralicas,& c^fciaceam.fi 11 1 m prouencrtnt ex eo plura , non cflct nectflarium in cflc . qm neiu-"jum in cflc nonerir,hifi vnutn: &ouodproueniuntabcopluref > 'vno eft pofsibilc in elle: Jk pofsibile in t fle indigcr caufa . crgo falfum V|> difttun corulrt, cf primum cft ncccilarium in cffe , 6c fcit caulatutrt f Mmife^d'3'^"11^^11111 autem fcire. caulam non ift dcncctfsitateefle fi • X multo m.tgis tp hbn erit de necefsitatc caufam fart cauf.ttumi EdWus,hoc dictuftl eft fophifticum.nattt, iiim pofuerimus caufam Sjlefturn, qui ihtelligitcauratumfuum , non cft de Hcccfsicace c>i uLceftccx caufaaddica fubftaci<eeius,fedex ftiplbiiian. ftquicaufa- " 'jutoeftjquafirequeiisrubftantiam cius.fi atttcm fequi caulatum ibeononc* caufa.fcd exfcipfo,leitU- nonrequiturvrproueniatab eopluralitas.nam hocrccundumradicem corumreducitur ad fubftati tiameiusi&jli fubftantta eiuseil vna,proueniccab ea vnum:fi aucem
* T I - _ _ ____ ■ _ I - — - - - - - _ L . _ J . . . . . . , . aii I . . ■ ■ , , *
ipud Philofophos eft tnnouatum. & hoc eft ld.quod declarauit Arift. f. (o con,f4i inmultislocis librorum fuorum : & dcclarabitur magis hoca nobis, d,0. cumloi|Ucmurde riectffario in cfle. Id autem,quod AuiccnnaappellHpofsibileiiiefi.,ipfum quidem, & pofsibile 10 cffc dicuncut xqutt»ct. Ouareid indigcrc efficicnte non ell manifcftum co modo , quo c8 minifcftum co pufsibile indigere.
Et.poliquamteciiauitipfeverba Alga.vuit modo ftiodetire tila.Si ptimo Jl cn. Diclraut nos quod h{c eft allrgaiio tpfius, qui opmaiur quod ptimus intcU hAMMHimclligu illud.quod eft ipliuscaufa, immo vnli dicere.quod nou in- MHntufircpiincipium . tpfeenim dicir cp , li iniclligcrct de fcipfoquod c« yMMipwn.iniclligii ergo fcipfum (ine dubio dcfcctluc,vulr diccre non in opii _upcrfrfiioiif:o4 ficrcpcri in libro meo, & i.nnen in alto non inueniiur litct» ■cf_nu:fc-ii_, videliceiquodprimusinicllcctiisiniclligiiid , quodci. ipliui r>m'i:4t imic cxpoliiio eft dimcilis , & videiur mihi quod lii fenfus : quod Ua allrgjno , iJ cfl , ifta ranoGiillius ,qui ponii primum caufatura intelligo » caufam , qu.li dicai ,quiavuli quod non inodo inicllif.ai fuam cau> bm, vcMkpuucipiiuii, aUitifuawtcllcfii. ctfu dtniuiuta i & tuuc uucn*
Difputatio Mctanh.
«oeltisetr qaodafpnmenf.m Alga.eft inufntum .ih Jliis:r<-JnromodornhoUf tx IXusmoJuscftmrl.or. Etpoftquamd.x.i hoe.repr.ii«i.o,.em Al«s.fcBj » S,,.lem.&dJJe.rW.qu«JarPoit Alga.fupe, hcc quod fi pnmus .„., Ica», g Itlliprret iJ q»oJ '1 prmcipiuvm ah co. non euadc.c. qu.n cflc. ab al„|u, fa am fine caufa ft: po.eft tn.elllg, per prtmum imelltc, um i . fc. ict. :pfiul D(j. cVD.-trfl mrellici iniclle<ftum prim, CJufan. Scd cgo expofui Algi. ,„ .fubiocJ, flo dt irieMcriu Dei. F.rquomodocunq:.vuli diccc.quod I. pnmus tntelleclZ
iclleetio i-el luherei caufam.velw
in.rlliffere, Drincpiaium:omnino illius intclleetio re
Dci,'.WJ.-l»rui.mrmhra.d.primume(lfalfi.m . Dcus nanq: nullam haheto^ fam eVhocfienificat quod per primum i.i.olrt.um. mielligii l)n in.elltc^ST 17 vero fine caufa fu.t , fequilur quoJ ah coJ. it: pnmo piuralras pioccde,ttrfc gucJ -pfc forei eam.P.i fi ab eo proceJe.ct p!::,al,ias non efiet ergo necelT,ria JlTc.-qucJ enim neceira.imn efi, vnum tft ntcrflario. P.rconfirma,.J 5: il|1)di , a,.op,ocedirplurali.as.finedub.oelt pofs.hilt . & quodl.he. pofsibile (nJlg de caufatt rgo Deum non t ft ntcciTarium crt> nt c fic ab eo caula,a.vul,d,ce% & Jicir:o£ poftquam n5 eft neccflarium in clTc caufa.: quo d :uan, caufam fcS?
~ _ . n I .T- C - , -, . I ... - l ,. I i I !■ ttt r-th**r-»ft«_-
niam dieta Aucr.foluunr illam eu.dent.am proptcr quod w , o. v.detnt nob,, quod fua verha fophifmaia fint : & tcfpondens ad punclum.d. qua,,Jo e,g0 poneremus quoJ llla caufa eflet intclle6us, & quod irrc : lijji. fiia caula,, , „( hoc ftqu.ru, quod fi, caufa fuf initllt nionis quid addi.um In fuhllanria dicVi „,. tellte.us immo tft dt naiura fuijpfius.vuli diceic, cp caufa ill.us inicnnonj, no„ eft nifi nitura eiustan.um.quon.am .b. vn.ta fiini omnlh.ismod.s .quate moctf. fus caufati.vnlt dicc.e.al.erius na.urc ab co eft quiJ confequen, l„ ,m rub(b„. tiam.vul. dicerc dependens a fubftanna pnmi.fine hoc.cp al.ud prius ;lrpe„jt. tit DcinJe proba, aliuJ membrum.d.fimiliier, I, proccdere. fine caufa.vul, d| ccre li .11., .mcllce.iocnci fintcaufa. ex hec non fequiiur cp abeo proccaatpi, tali.as.cu us caufan, Jicit.id «anqut, vul. d.ccrt imcllcetio ad ipfius „b(h„„s Ieduciiu,,videl,ce, fi vna fui. fubftanlia.vnun, proceduab ea non plur» fx his req„.,u,debil.iasraiionis Alfa.quoniam pol.tis. & concefsis illisan I mrmhns non propie, hoc fequi.u, inconut n.tns aliquod . lotum.yi linxit Al. Z X n* «ptofa, UluJ.quoJ appofui.. d.Sed .llud.quoJ poruH.fchceromp* «ufa.um eft polsibilc eire. non ver.fica.ur n.l. .n caula.o compol.to : mo,lodt ci -cJ imporsibile ell iniienirc quid compoli.um xtcnale: ergo qnodliheipof. CbilecrTeelt uouum.v. Jccla.a.um cftab Alca.in plur.bus locs.fi- nositifU bimusd.rfufeinfemien.ihus. De.nJe remouei quoJJa». atgunitn.um Aliktj) • i,tro,:,ra fc.art-ucba, emm fic : onniciJ, quoJeli ah .il.o cft in fui na.ura c„i pofMb.lc.ftJomn.a prf.er Deu.,, funt ab al.o:ergo omma funi eniia potebjlhj ma.or p.oha.ur apuJ ill,„„:,;„o,,ia,n.tx quo cft ah al.o.non haht. cfle a fe fpoudr. Aucr.d.fed .lluJ.quod d.c.l Au.cen.videl.ee. ,llud,q„od dicil de poftl b,lr circ diui.nusrpd.cniiiumirtoportibilla-quiuoce.vul.d.ccrcrp illujpat fihile ,&' pofsib.lecompofi.iin, fun. pofs.bilia rquiuoct d.eta : &. fic ne| maiof.nifiimpolsthilicompolito. Que|tio.t4. S.dhi c ptouen.. locusqueft.on.s*.on modicus: quon.am fccunrlum dc- «Srinam Auer.anima in.tllca.ua compofi.a cft cx duabus pati hus . fecunduai tcm d.ue.lis,& .amen non ert noua, immoar.c.na l.cu, &: qu*l,bc. ir.ell Pofiriolo. riamoucnsftcllas.loan.in hb.de Animafinxi. fo lu.rp.llud d.e.umdel Con a. gl.o, omnt compolirum tft nouum.M cft.oependens.Scd.quam .emou l.ufl, Pofiuoquo. folu.^pare..quomamAucr.dic,.rpnullumcon,pofi,umeft *,er.,al^ tundam, omne compofi.um eft pors.hiic eire.cV pols.bilc „on elTe. Al„ au.em d.xcunt, ' v. m,h. v.dciur.T, compollium cft duobus mod.s, tx aetu pari.culati | pauicnU, ,i cr rtctmo.d: po.tn.ia part.culat. paniculan.tr rtctp.,ua:cV ex ae.u vnm. faH irniucilaliic i rcccpioA poicuiia vniuc.fali vnmctfaluci tccipiewe, Duil
rtCitJo.er'0^ compoflium ptimo modo elt generahite Sz eorrnpt ibife.fecnndo aa „ :no.locft jerernum: & caufa elt.quoniam compofiiii vniuerf.ile abftrahirur -cjuiit corrupiionis 8c gencrilionis , & a conditionibus illarum : eo quia non -jiwi conlrartum, nec efl in loco.ncc In tempore. Econrra c fl de corapofiro pai nculiri.clC hane folulionemegolcnui magno tempore.donec cgonon vididifia Aufr.n"'l,a'& pofuiipfim mqurflionr decompofiiione corleflis corporis , Sc CgC folnm.proprcr amorem.Io.in.qucm fequebar.tanquam Dcura:& poA.cum) " ,l,naui Jifta Aucr. vtdt cj. fof. hcc non eft iniclliglbilis.cV: multas ratuncs po Ejlin liKdeintelleetu. Ei pro nunciddcclaro vna via.quoniam vniuerfalefe JunJumJirta Aucr.eft duohus modis. Quoddam pcrelTciiliam : flcut eft agcns n ,
IIcAus.S; reliqua cntia feparara.quf non funt vniuerfalia per hoc, rp mcnJ L"'!?'cXunl 1 f((a(caimatcria,&acondltionibujroateriae:fed, quia eflrntir funtartuin. uctU1'» ffllijenteJ.vi feu.aliudeft vniucrfile participariue , ITcut fumformercrum na> I" liuro.qui-i fccundum eflc runtindiuidua,attamenparticipamloqtiodaranio< J. iurticniniellfrtuj agftis, funtfccunjum modum vniuerfalia fepar.ua abhis, TJ .,„i,c,54 reliquis conditionibuj materie . Hac diftinctlone polira . prtm 1 via Cc Jeiluciwt 1 '"'"etlalc participatiuc eft minuj abftracturti quS vniuerfatc pcr iTcn:iaro: ^ hoccftmanifcftum.qiioiiiaroibflraftioiiemfuainhahtrab vniuer fili pf cHeniiam,vtdixl:& conftaiquod vniuerfalc materiale pcr modum fug } !,muctfcil',:,"5c(* adeo ablttactum,(|uo'l in nullo poteil elTc fubiccto.nec parti» * |irj nccvniucrfali.niljpcrfcfliiiccomodo.qiioobieiluin cogniiuraeft In vif k c(Jenjfccni'5.crgo vniucrfale per eiTcniiani.ficut cit intellcAus agens. nom Bjieiii rcc'P> '" ahquo fubicrro nec vniuerfali.ne: pariiculari.-nifi.ftcui rcs rtt< «llectatecipiiut in cognofcenie: ijco oponct dicerc intclteftum agentcm nonj J ' jpofsibili rubicftiue.ficutforraa maicnr.lictit vniurrfalia fccundum modS, ! iniu maierialia uon po.Tunt vniri ci,necalicuifubicftiuc,proptereoritm vni ' fjiuitera.iabllracliouein.quam habem.abagcnte.6c ficapparct pecratum loaii.ilc c npolinonc iniellectus. Ex his patct quod omne compofitui i cfl par jSjjiecxaciu pariiculan',cl£ tndiuiduo.i potcuiia paniculari , 6c inJiuidua: », ,jf0omneialecftnouumgciierabilec3£coiruptibilcfinedubio. HlpoftquJ ttiu _•. . feiipli hoe,oc"uirii a|ia via ad prob.induin,quod oinnc compolitum eil iiouum -..-ksh- i „ tcthit Philofophi in. t j. Metaphyfic*.& potcft fic ordinari, vidrl.cct.qiTi ?£h:,s,u> eanc fi.iiim.cV caufatum caufatur. & fir feciindu moJum fui elTc.efrcfius eiiim nJm.n\" ponpa'liiliiabagciiie,nifificutc(tpofsibilcinnaturaciiiis:moJo compofitum in bocdinvrt a linipltciir» naiura rmts fi inplicis non habct elTe uifi vno mojo. Mcoaccipu eiTc liinplict m J.\ 3i ftailm efl iil.quod eft per fui naiuram.vt diclpn.S.Mcuphy.in Hnc.compoiitum cniin habci cfle ni vnione pariium.Si col» g |j£aiwnr iiiu'ccm,iJeoopo:rci,vt modus futcfrc liifccundum colligaiionem ca» r.«iiiuiccin:iJcocJufanjcinipofiium,dcbctcolligarcparics inuiccm.alitet f» Atotiusn-n diffttia fartione ici fimplicis . modoapparerip non colliganiur, ■ufiilla.quciiifuisiiaiuiis uon funi l_; u i, -V vniia, quoniam aluet agcns fuif. (rjociofjm : crgoopenci , vt naiura partium fii non d« fc in colligailonc confi» itncnioJj pattes.quf in fuisuaiurisnon conftflunt in colligaiionc earum.line cUmc poTu.n e'Xc tn oppofiio colliga iotiis.fcilicet fub diuifione.ei feparatioue. Bxnnfcquiiurquodoinnc compolitum cfi folubile iit fui naiura;quoni.im p.tr. lafunluntfoliihiles.oi: ui fuis n.nuris non confifteiiics in coll gatione. Cora» poM igtiui lic vtamiomnc campofiium colligatum cx parribus, tn quarum ni< «otjioneft colligaito 8t compoiitio.clt foluhile $l colligabile:orane compo:i. tntrua vmuerfaliier.i|uam pariiculariier clr compofiruni rx parnbits, in qu,t. maaatara nun eft colligano cV coinpolitio: etgo omnc compoliiuin eft foljbt.
iic.Tunc vltta.omuc compoiitmn colli^abilc omnino eil genrra jfif' witupi;hile,vt ell manifettum per fci o.nnc compofiiuin eft colllgabile «Liolsbilc,vi Ji:"ium eH;iJeo omnc co.npoliium fimpl dict eil nouum,c3c gcne '■ - .-nuDtJbile: .V line dubio hcc via ell rlrniilsiiiia.aj demonittaiiua, •"loic. m locoibidi/to. Diccudum igimr.cp oitmc compolitum cxdi- «tWtttMica Gnc dubio nouum; vcru couipoiiiuin eft duobus modis:nuoddain
ji .rr.wfenl tiaiitct diftinSis.quoddanicxperfeS.one. .<Vt ptiintione h , K JI"«fl»r'bnV'rf,4ionis ficul tepettiiif in omn.hus c.tra pr.mum. Tanc di R
quadam nuiotn perrefl ^on's u • , & lubr( c,ufln). & h eft
Jendum.quod omne compo imn c P ofi(0 frcundo modo. fed lo,,„e" Wllllltimmeoi.,*^.^ J,,,, «ftnooum fimplici.et. A'j Jodecompor,io pr.mo ..oJo o i Pft mllbroje„,,c,lc*n ,., ibj *•
atgumenmm inimt ""'"« moJo , prlmo moj0 . aKr..s cmm miellrtu, I, eB compofi.io.n I ft*« ' d° ™0,- optPa(l0„ts>v, dixi . cft enim .bi iwj
fi^^^-SS " ,b,Jtra dtc,lrM'-
A L O A Z E L,
Alt Alea Q usftio Tertia . Tntclligcrcautcm caufatumpri, ucrfum, V.cetiam ericinpnmo PnnciPio , & proucmecab w «luralicas (5 verononfuer»caiucrfum,cr?o.ncoeftMUatermtas, ncc
«c intcl 1 i-it principium fuum,& el pofcibile in eile . & poceft add,,, SnSflarmm
„ _ j;a„™ ,ft de ill.s.quo adptimu mo.orcm.aJJuc.i Alg.potiui
^.^^^^^^A^lti»^»^ fupet dmifioncmp,; f 2l4PhTf »£w.^"ii^«to»»»n '«J».quj» fit iniellige.tprimumcaS»! d.Sam l,h,l0[u,P^'™1"tVp7Um,a« d.rVerens. vul. d.ce.e quod in.ellcftio prml «umfcipfu-^c ^^^^i^^^R^nnta^^t» caufa.i ..cceiTar orri a. »« P > ■ f ab c0 p,url,„„ , , f ,, r.
«e-.de pr.mo p .nc.p.o .m.liter I ]Q f^ 'u JU(tm applttt>(|llc>num V,M h.m «o mu ,do 4? non mp ''-k» amho fun| enli, fep,ra„. Dtind) ,„ eidc m tauo erte ,n. JiS..l.fi eft idcm. ergo no„ cft in eo trinim . „,c
quatcti.tias i cu op.ru ... u H r |ririu Mluj.pI,tt crg0 rj, jfti
hoc a.PP',"'iX ' 'X. Dcbcs fcire quoJ ... primo caun.io.apud iftoi ph.l. ,un, , ,nfuda..o f . . * ' ucn , ma crt mle,lec..o pr.mi.fecunda i
lcftto lui,p.ius,icr" p caufa.o rcpmuu.ur.dicit ergo quoJ , iiibi
ifte ^.9g^"^^litm cum ,n<cll.«n.e,non clTe. ili ifta quier.
^^.^A^'' & ,:C3PP3t" d'aUaUftiUl cx noc,
AltAner.Sermohicaeintclligentiis eH auobusmodit .qni, rum Vnus eit m eo,quod 1ntellig.t)& in tx>, quod non mcel .- -«.& eft d.lpucatuMe qua a.fcepcauetunc Anciqui Sermoa, tem in eS.quod proucnic cx c.s,folum Amc.de eo locucuseft , fcrmone,quem hic recLu.c Pro Ph.lofoph.s , & fe "tena.c aa aub ,can dum con ra eum,aa hoc vc exiftimecur ipfum dubialTc contaoes . i & W, Vtipfea.x.c> ampliaco f.ftenc.s ... erro.e . & non W™rhicJ ^0P4cq,u A»nquoru.n.&eft fenno , cu» nonconft.cuiiur acuiOBe
Tertia. I3$
' ftrit'0» el, q>exiflimaucruiit(p ab vnonon prouenic, nif! vnum'. "\ > ,jc|uideirt propofitio non cft in agencibus,qu£ func forms in macc 8 • ' (Jcuc eft in agcncibus , quac func formx abftra&r a maceria . nam 111 'e)l fubftantia intclligcnti.Tcaufacxapudeos, m i id.quodincelli • j.. principio fuo.& non funt hic duo , quorum vnum elt fubftacia, Sjl iui quia addicum fubftanti.r. qm, fi nocelTec, eflcc componcum, I «ilex a'Jtem non eft compoficum. DifTcrcntia auccm incercauftm, BFia inter '. ^ufatjmeft,qmcaufaprimaeucciu» eftmfe.f. formis feparacis: e<ufam,6V; .Vaverofecundaefleeiuseft rclacitiead primam caufam . nameflc Ciuf»«w»» Hjjkuni eft ex fcmccipra.Scnoneftquid additumei,ficuceic incatiT ■ mlieri.ilibus.v.g.color eft aliquid exiftcs in fc in corpQrc, & effc ufl vilionineft, ex cocpeft rclatiue, & vifionon habcc etTe, nifiiu {.'i p-latione. Qjiareabftraftaa maceria funt fubftanria; denacura fiationis- vnde vniuncur -raufaiSccaufacumin formisabftraftisa ma *5 & propcer hoc func form.Tfenfibilesdcnaturarelacionis, vcde» Forme ienfj t ^LminciiinlibrocleAnima, biiesfuntde cu natura c«U»
g, poltnuini idduxii verhaAlpa . vultprimo dare eis inlellectionem eius In i-etb s ili ». & l,olt "Probtre diSum euis, ficut conrueuit. Ac primo.d. Dicinut no;.'lus J locus dubiiaiionij vcrborum Alga . ert in duohus. fcilictt m eo, JuJin H'! -M.Si in co. quod non intelligit ; & eft quxftio val ledifputara ah J^uii: SC videiur mihi rp velit diccre , cp imellccVo queftionis Alga. eft, anj Brimum cauratum intellig.it. vndc quf ftioan eft, alia eft a qufftionc quij fit,8S oucilioquidli' prr fupponit qucflioneman fii.dicil modo Aucr.q» qufftio Alg, rU il"» lJ ln tlWntellectionis P'',m caufati, vi Jclicct an ipfum HKcllicit.an iio inidligi'.& nctn e;i quiJ fit intellefiioprimiciufati.nccniodieius. Vtlporeft hlflligl.cp intcllertioquaeftionis Alg.eftcirca rcm inicllcctam.au.f.res intclle fiiiitiJcncum intclligente.an difretens.clj ideo dicit.fp qiifftio eft ineo.quoJ jmclligit.iJeft citca tcm intcllect.im.3i in eo, quod non intelligit.i.an Gi ident cuminiclligcnie.an JilTcrens.& tucojifjJcra. Ei.poftquam diicitinielleciione qmiiionii.vult pcmetcpeccatumcius, 8c primopomt eius pcccaium.d.fed id, qeoJ Ji-S" nomine ph.ljfophorum in eniiumproccfTu.tin ab Auic.reperitut,ej ahiliqnDlls iVquennbus ci!:&ipfe modo deceptionis.i.f.ilfo deJitabfoJme fa» C oim»ir!"» philofophis jftisoptnionis.cV iiifuj.uut fe ct reprobarci pomtcau (ualiuius.J.vt.iJ cft.qm pofsit fupcteminere.i.elfe vctor tn Jgonephilofopho tun.vrili.et juderc q> viuuicos.lichahetlitera mea:cfe forte hoc.r.velli,& au fcituini noniiiia.&cafusecniiiui.&denomiiiant ludii illud icpore anitquo fa- •jjfercliorte funt vtbj.Vctbi^raiia.intiuiia.et quomodocnnq;. vylt dicerc q» ■■fccit.vifcoflcnj.it viftorc philofophoru". &,ciim dix|i peccatum e|W,& eiofiin illius, incipit remoucrc illud . Si.d.8c hoc Gne duhio fuit maxima lai framacquite. vt diximus.iiull.i iftatum dubiiaiionum demonfttatiue probabi M.nili i J.quoJ mcJiianiur pro icuifte, vnli Jicete, acule inueftigare cp ab vno pseptoucnii niii vnuin.vuli dicere.v.l reputo.cp nulla dith.ita|ionum illorumelt lanoriilis.niii illa.quf funJaiur in propoliiionc illa philofophi , pcrquam lin« **ofeinj|iui,(p i Oeonon proucniet nlli vnum.S; dicit.q, illa propofiiio non ^rojnnrttn ageniibus.cjuf fornjf funi matciialcs.immo laniuni in fcparaiis age- Ht*n:k viiieiur mihi.quod ntn J non dicai fccundum mcntcm eius , led fccon. «Iiwilloi.quoniamilli veriflcjbani illam tamum in fepiraiis. Auer. autem.vi AS«at4,reiiricauit eam taium in materialtbus. cuius fignum habeo quod hoe;
qmaiequitur vlieiius opinioiiem illoruin dicens , 8i fccundum ccjj fcWantucajfaii inifllcetus uon crt nili iJ. quo I intelligitde, ftio principio Sc ■'tUBlsa hicfallcei m ptinio caufatoOu£ res.fcilicet qaod nu fit fttbftatv
Difputatio Metaph.
rii tt »1(1 ouidaddirara fiapet eam: &L viJetut raihi. quod pet hoc volnl,, qM« ft
I^tmoum ad mf.tm illoturu.dubiura iftu j: quon.am potTc, qu.s d.cerc.l, onL,' ^r.toueni.rauiM'ludo,eftin <e mukiplex . et;o ;i «o cauia.o «,„,„£ 5,qnXs e^nTif.ptop.«quod diCi,,q"od >Ha mulnpl.c.ta, non ^kcj^ «m cu C 'fara innui,.d.q.,U <? iia «flet.fequHui quoJ clTct compoC,un| , T* 55SS«?Sfil«fii tebu5. falGMl confequcn,,, ,a.n d..-,, fu,, poftqu>m fc^
h^dubmra HWoh at1ud.polT««nioiqu.,d.ce,e.exquccaura,uuleftcompS Zo* " quomodo d.fferun, caura . & tpfura cauratum pmticempofi,,^ fo uu J & J fFeten,,a.q,.f «0 pene, caubm.fc caufoum cll r, pilm, caug h£ fcifomfe v.delice, in form.s ftpata.i, . vi.lt d.cete ahrolu.um ab omni uj. & imrno cfte fuum eft tflTc omnium for.narum fepara,a„,m.eft en.m „;s r.cjS ?B>m«m & non panioipando aliquodelTe priui & frcund, oufahabti efle ,« fpeftu TMicttttrpeAoPriraf cauff. tn-eemmfrcundac.uh.y-ul, n,om,,,, r cmt fum acundacaurata.funt ,n fubftaHtia fua rubicrta, vult d.cere itptZ dcm?i.& >"o.' tft qmd adduum fupet eam.ficu, cft -n caubii, » n,a„t ,,l,bu,; vul, dicete quod ron prV« Ulud eft ibi compofino f.cunJum tcm . fic,„ tft ,„ ,t. buM^a^tial.bus Vc.hi gtana.cotot eft quhl pcr f. in corporc ex.ftcn, , & t(T loliu" cauf» vtfus.id cft.quod eft caufa v.fus eft quld rcla.um & v.fus „„„3 m fctcfffnifl haC ra„onc & ,Jeo cmia fepa,* < a ma.et.a fiini fubftam.f r«| • «is maicrie td ert.caurc rcrum ma,erialium,quaprop,«r caufans. & caufamn, |n I SSuh b* vn„m:& idco formf fcnl.b.lci funf d« na.u.a rela„0„U; * ?id? u m, :h quod voluitdicerc . quod omnes trs nn.erulcs pr.cfe confiftun, " Tn r. ,o. e quia nulla eft abftt afta a caula.&! (im.lttc, mato, pat, em.um (m „,«„m,at amtn in en.ibu, fepara.is ru„, vnura pr,m„m , quodert fi,np,jc,,tl
_ . ,Mrfa 8i'»,"mr, r0'r,Vrcu,queftionts:quoniara in.4. Mcta.tex. Com.Kj.AHfc 0ub !ttH04 5 t' » » ,c * „' '.m dic.nUm.omnia «(Tt appaten.ia prop.e, hoc: qu,a.,5c
5 «rftn, ,tla,iua,& tamtn Auetroes pomt h.c oran.a telaiiua p,t,t, l-.a- ^folutio iam quafi ,a5a eft:quod «(Tt ommum rerum CKra pr.mun, confifla. ,n
6 foluno lam.q. ( j lftm . ph,lo(ophus non habe, pto ,ncon.
Utniemi.quou omnium rccu.uU.ra tatlonem fotmjlcm co-
SgfflitKXrSnu» . habt, pto impofs.b.li : & fic qu^ftio nihil tft. V « h iJ «P w 1 . qual«« caura,a r.rPtftu pt.raf caure corapofi„ontm d,can,. E fi'P,P, r.r hoc cmod rts ruptraddiiur rt, . ftd propittta qu,a ttfptfiu, fu.
S«°,,dd,S^^ Hl alUS,
A L G A Z E L.
It Alea , QuxftiQ Quarta . Trinitas non rufficit in cauftto *-* primcT, nam corpus pnmiorbisfecuwdurneosfecuturn citab •*- ^aliquarefubftaiuisprincipii.&mcocftcomporuiotrtplia. tcr Primo .quiaeltcompofitumexforma, & matcna . & :fic omne corpus apud eos.& non euacUc vnumquodq; eorum a pnnc.p.o: nam forma dufert a matcria . & nulla carum fccundum opinionem corura eft aufa,qus nou indigeat alta.adeo ^ enc vna carum mediantcala, abfquealiacaufa addicaeis,
Vult modo adductte in quo Algasel conttadicit philofophi, &.d.atl Atja-
Tertia. 137
oiioJ (pff componitut de maleria, vult dicere qgoram rnum e(l materla, **l''n* vul' dicere Si alterum »11 forma:& hocefl vniuctfalner.quu omne jjc'fc habetiergooportct.&quodlibct vull dicere.illorii cSponennu ha C»'r"" .^piu.prou: materia diitcn a forma: vult Jiccrc.qffi quo Jlibet dlilingul. bt!?';.1"',.-.,.^ inateru diitinguitut a forma.ct nulla catq cll caufa alictius.imr»t,t' [,(,ci ipfarii indiget Jc caufa per fe. Dcbes fcire.q» iflud argumcnium r»>t" ' prinm cautii iitquaiuor imcllectioncs,eoquiaquaiuorcauui:caufat pr»t>-i ' 'lorj>vi rlnii fccudi orbis proximi,& caufat anima fui otbls, &_caufat ""n1-' |li qiiz "° '- " anima.fcd forma maietulis,& caufat materia; & vidctur fo""1 j fi,tut cius coliftat in duabus ptopoGiionibus;quatii ptima elt.cniii <ii ""'"''incffe h.iMt JiltincTasiiitellectioiiescaufjiiJiincatif.r, per illj maxinu ? nhotu.ab vno no ptoucmt nili vnii;fcda cft.qd oia illa copoiita funt di> Vhl a itcunJu cffe ptoptu cis;ideo m prima riguta lequttur politio um dtct».
A V E R O E S.
It Auer. Quod aute dix it eft.qrii cprpus ccelefte fWundii cos eilcopoficftex matcria,& fornia,&anima, necefle cft «x hoc 'vt Gut intelligcntia iecunda,cx qua ,puenic orbis,quituor rcs. iuidem,ex qua proucnic k>rma:& res,cx qua prouenit matcria, cu Ua liaru eft eaufa no iiidigens alia,fed materia eiWcaufa forinx ali- ""o modo,& forma cft caula maccnae aliquo modo:& res.ex qua pro 1" anmia.&res,ex qua prouenit motor orbis fccundi: igicurinco "ntquaternicas ncceifario. Actamen fermo.quod corpus cct»Icftc ficco iioliwmexforma,& maccri3,vcfuiualiacorpora,eftquid,inquoer- *T ' j.^m^nnainPeripatecicis.namcorpuscojleftefecundum coseft Pe comP°u cornjslimplex.iiautemeilctcompofitum , corrumpereturapud cos, ,tontcot u jtidtodixeruntdeeo quod tit ingencrabile, & incorruptibilc, & non fobetpotemiarnadduocontraria. Si auccm cflcc, vt dicic Auiccnna, ejfacompoiicuin.ficuc animal.&, fi hoc conccdicur, fequeretur quatcrmcasci,qui diciccp ab vnononproucnit,nifi vnu. & iam diximus quoitmodus,quoiic.c formz,aliqua? carum linc caufa aliquarum, & C rllintcaufa:corporumcof:lcftium,&eius,quodcftfubeis, &cj>caufa prima lic caufa omnium,eft diuerfus ab hoc,
PoHqnanidixii opinione Algazcl.de i|lo argumcto, vull contradiccre eiin vnoira!'i-f: m alioiitcu co.Si primo adjucit mtentionc eiuf in brctii,&d. Oi Coruiiiosqdid.quoJ Jixu Algasd, fcilicct quoJ corpus fupctcurlcflc apud abiloibp!iJtcxiiiaictia,& lorma.cV anima c6ponitut:quaie lcquiiut, quoJ in fcaJointclleetu.vult Jiccrc primo caufato, a quoprimum cvcla proccJu, Itnc «wii r>< v ,1 1.- proccJ.it tiuaiuor pJicta.fcilicci materia, & forma,& moior 2cndicat|otii..v' aiiimaorbiscius:ergoeittbiqu.iiciuitasnecciTaiio:hxclite tatftiofpcnliua,& ciusdetetminatioeit illud, quod fubdit.d. elt linc dtibiode ctiwibui Auu SC fuis ohie.tionibuj fupia pctipathcticos, 8c ablit quod fuetit «triepituo.in hoc Auet.coiutadicit Algneli, quoma illeopinaiui quod opi. BwAat.ru pttipaihencotii:vulieiiim quodilla lit Auicen.qm (uii inedius inte t pnipuiuticos.a: loqucntcs. Demde ponit illud.in quo conuenit cuni Alga. &C tt>,c|«oJ illi optmo eii ctror.quod Jeclarans. J.immo corpus fupctcatlcllc apud «o» fit limplex : lienim conipolituin ciTct, fcqunur quod ellet cotrupiibile: &i tpii JiTeiun: ipfum uon cltc gcnctabilc.ncc coituptibtlc.ncc quod habeat poit. iu — m . itiuailotii : i.:v...ct.c.ici;Ji ti>> c.icrJi. (stfvllogifmus c(t:omne Dcittuciio dcitiuct. Auci. S
- e.„« ,!> «nctahi1c-& co,rup,.hile:co,pu$ coclcrte nS eft Fene,ahi|c _ <,,pofi>..m «3 C nc,M.n fi(iim mino, eft dr,|,l3IJ prInK, c.,1, con,.^ corturnb.l«.rigo i ' P , ab Auel.jn plur.bus loc.s.fc declaranttE ,n „,raph ilofoph DcmJr rc.nour, 2l.uJprcc3.fi Au.cen. inco,(1„od
rrIm0 dc f^^X.J.n.mJ imaama.iua.d.vndc... op.n.o Au.c.n. vyr, opiniiurLOtlo h .bc.c a . imi|:9i f „ lfrnu$ c6po.u.ur fic: om"' fcquimrquoJ «rte. «P™1""^ & corpore cft animahfed coclfi cft copofi,"' "Pr'?. m x am. a i§o n.oJo & cotpo,«:«rgo«ft animal: confcqucs e4 ffi apuJ 'Pru™«^.™ilfcnto & fic polTun.acc.dercc.occal.ones.c* trl.q,, „
£^^Slfc~""^ft^«^°ib'«& p°llr rc",out' prcc3,um
5 . -^ lfotru5% eumc.l Alg>.J.6c.Jrodlcta<|..»<c.n.,ss frqu;.urillum,^J f n .",iu?in ^°Juabus p"opo.;..ombuS.quodab vno „5 proucm. n... v„6. vu.4' op.na.ur .n ou«us ^ r » ■ „, dunbus propofii.on.bus.cp ,|, vno„01
«urin duabuspropol.noniDus.quoaau , i.u .... . . vu„q|
.uoJ fcCi.ur Au. qu. fuftinc.ur ... duabus propofiiionibus.q, ,b v.,o„0„ ■SSn fi ivTs & fccida.qt-od coelfi habct .tcs tcs & cft quat.a, fc,l,Ctl ,„0 icni. iii.i v.iu.v*. i ,., „,Oi nnmo caul.i.o: cx h.s fcauiiur „.,.j
•& fccuda.qnoa coc.t. -."•■••-. "-"ii.c. mo.
aurptoucniu... ab.pfo pr.mo caufa.o: c x h.s fcq.niur {}nai
i„Vo'GVqua.«rni.aSr«rum:& nos iam *&^Z*C±^},V}*}. "«
prouen- tor altcrius orbis
o™ rX, « errore fcr.p,oris,& dcbc. Jiccrc.ponuniur, &quil,ic, fin.a™ »9 cotrupta cx «ttorr lcr.p . infetl0,lhus, & Mual..c, ift, a ,,.,„,., cil).
f^;ffi,P;,.< v.am Auicc. , J.ccrc to.u eft d.c,,^
„ egodixiin duabus tpncl o n.bui.fc ihc « jn c fi , „„„ *m£»g.
hnn fi, N*^ lqK»' c* »cccfs'«'« in""igeSfa wxpo.cft dcclarat. nita « r 1$ P m. .Jeo illis
fccuuda cx na.ura matei *• <« ' * « ejuPln(enlloncm fub breuibus. Ad p". ^««^^^^"^^^q^.^^ mo„ afc no„ tft U mam.v.am Gc proccd,, acap'<, 'rl,,cip,o pafsitlo mo.us: & hocpofc
Y<habea.p..,,c.pHum,a„amend mmc £ u£mmtnM. & „. phyCc0^
chrcdedara. A«~^l'^«m'^jaTi.fclt cft fotma, & «ft inmatcrj, : ,„„ cornm.n.7,. ^XbcmTioncm agen, s,quo,,ian, line Jubio fpecr, agit, & «mm.qnodforma.l at c.ra. wn g . I nm fu„da,nen(Um pilie„n
woucr.& m 'o.q^d'" •»««« •« noP, „•„„[ p3(1,v( d.c, ,pfc .9. Mr.a. «,„,.
«^mi<"«».'(,"forn,3e(!'P ? A^«li,ntciTc, compoGtum cx m««ri,,«j rncnxExhocfcquuur^
u,a "" "'!"„ unif. v« mourai. ScJ cgo d.cam, quod „o„
quon.am.G c, aPP',c^"u';"°, ,noucbi, re.Gcu, gtauc p«t ciuj fot.
•P^^^^^^S^nu d.ucrfas:c< Gc ... hahr» probarc.ow. tnam mo,,et.& mouc.ur p opter ^ f lcJ lllJlcs nlj„bl|, , liter ,1 la forma non fuHk n ad «ouc ,
run. m.h. addufta m I b nno 5 Vuo dlt^llur,,deo opot.et. vi motu, cot
Pofitio nc.qd moue, fe.mJigct ^"^'""•^nie. A Ki fingun., quod putun, m n» «juoiudaru. por.Scaleft.$ G. ab ^W^^fayi^t imma^ctial.s laxabm.t. oti
tialc non V^*™"%Z^™«" P">'"™' a formJ • n0" "me" 0ran"
Jam pofter.ore$d.cun..q..o4 IKC. n {ft jb
fo,ra,mo,...:.dco, '»~"^'^™;;pIB««fi. elrcclut mul.is hic fotm, .lla.llum,n,i »1^ nrccfs as co-crci.cgoprobarem quoJ onncql Contta. Weontt*c^bm.fi^
fe mouct.habciettntellcfta n l.h torma necefra,.u p».
quodd,,.?..u,,pr.mo cognof^ Se<;uJa folu.ioeftputu.rtror
Secunda fo. nerc i^l^"» P^'^7 ■ ouTr ?rmpcr:vcl qu.a faiigab.le. & Ih lu,.o. «I^jV^iCqw n,a.criale,& mnc pctitio pttncipq:
gencrab.le & c1orr.uP,lB"Y,vr,,,le n, lletla|.iaic alicrius raiionis poicl fc n,o»« ^*<^J^^'¥m£Mri* ert plus error,s:qm d.cam, q„oJ , Tcr.ia folu- te fcmpcr.v,^ Ifng un la ini. 1 Ur.u . H fmaM
WJ-^W^SSte»» in.cU.gcnuc. d«b«$ p.obau ^
Tcrtia. 138
, „„! ilU no fiifficitad modendjndeo.fine dubioilla via efr firrm, nr * poltlt '-',.;.„• neceisuaiem iniclligcneioV fxpe fulin loco difpiiutionis, & huculqt r1-' ,j ,.-ni aiic)uem,qui mihi probaiTct ncccftitatcni uiiclligenitx.tencndoopu 1,0 ,; ijtinorSsfteuiulavia decliratur cx dictis Aucrrois 111 prtmo phy ficoium "'' njcn.79.vbi dcbes fcirr.quod priiijnoeft fn .11 formc in fubiccto apro C°io:>J noc ,im onints votunt. Sccundo dcbes fcire.quod prfrnrio prxcedit na prjnl(i0 nl, "'jforinjm in maicria:quod iniclligo.vt dicit Aulcen.tS.fuB Meu.capt.fecun |un ptxce', BCg.«iuc aJ hnnc lenlum.quod mm.itena ciTet priuaiio, nifi agensLdcdilTei j„ formj ,„ "J; ni,,i:i|iioiiiara,vtaccipiiurprinip Phyfi.tex. comraen.6S. forma pcr fui mJrcru.
*' . . .. ,■ 1 i ! !l I i 0 c (. t r 1 1 1 l ' < 1 ■ ,- 1 I : l 1 1 i i • ,■ I : ) ■:: . . ' ^r rimr innit- t,\mt\ .lirri «
#f(nii"n eftcaufagencrationis.per fui abfcnriam cft corrupiionis: ideodicu yotml fUJ 1' ifl«**'n vlnmode fubftantiaorbis.quod elrcctuf priuaiiui caufa eriipriua pr.-fcniiacft 31 pjlitiuiciufapofiiiiiaiideo, li agens cft caufa generanonis, 8c abfenria KCne. JwforO" etiicaufa corrupiionis. IflomoJo igiiur priuaiio prxcedii formam fjn^njs, fKj nuCiquiafcilicciiIla tneffeiniatetix.nili agcns impcJirct daifdo cOe, 8i abfcntiacau I' miffl miterise. Hochabiio.quxroab iRisivel forma illa corlefiis corporis fa cfj cotn.
l"je eiTeniia materixcotli.vel nomfieft deeiTcntu tnitctix: crgo eiuseiTen- ptlonj$ " ujHus.Silicnonpoieniia.cuius conirarium pcitiui, Si non erit declTen ' £ gSwiBtriergo inelTcniia catlcftiscorporiseft poicniu ad eam, Bi carcntia "r nulisillius.quoddeclaraturiquoniam.poltquam nenelt de cficnna, ergo rjiteiiacarei clTeniiallter forma.ck eft apia pcrtici il|j:crgo in matcria tlla ' , jj.mxia priuaiio lanquam quiJ prius natura.cV pcr confcquens erii gcne- "btlc & corrupnbile. Exhis fequiiur hxc inaior, quod oiime compoliium rx jrtjiciu Si f»"nl 411 6e"«»b"«./
& corrupiibilr: vcl poieftaliicr deduciilla
gcivei agenf poicli date illimaierix aliam formam.vcl non.li Gc, crgo Tli maicria poicfl pnuari illa forma.quam habei.eV lic.vt prius.li non.ifta inpjf^hilii.is vel eril.qoia forma ctaleiiis coiporis cft dc elTcniia illius maie f|X vclqtiia elt principium illius flucnsex principijs eius.vcl quia illa maicria £5 >g eapax alicuius alierius tonux.vrl quia non repernur agens poiens ci dircalumformim.quain cacli:prnnu,cV fecundumfuni impofsibilia limplicii nalo piobare inipofsibiliiatem eorumiiettium cft mirabilc; quoniam.cx '' ,||j nuittu ell puta poieiu pafsiua.ergo poteft pcrrici ab omui, quod eft, rclnfc poielt pcrfccrio.ponens illam 111 effe mcliori;& fic cril cx paric poicn tix |ncliriaiio,& capaciias id perrict ab alijs formis:nec potefl fingi qutnum, qraibircpetuui pofsibilcex pariep.ifsi,& rcperiiur pofsibile cx pane a|cniii.i i Ji.-t j cil primo Cat.co.iZ|.velfalicm nnhi fufficii,rt>cucli maietia pot re cipete omnc fjtrna.clc per cdfcques eft ab tuirinfeco priuaia hacforma: & fic jppu ri innoi fyllo jifmi Aucr.facti. vlnma pu eli ex mulns vctbis Arift.ct li Bd inqnfiiioiic dc inicllectu.an lii forma cotli,dixi mulia, pto nuc fufliciai mi buJJncctc fcnicua pliilofophi.tJ.iVIeia.vbi mouct qoncm.viru idex fint for. ■eu*iaiciu:c>. roluu.cpfuut actus puti.no copofimcuiui ratione dicit.qa tuc ctuni|siiabiles 3£ coirupnbilcsicuius coirarii repuiauu I 'i 1. ,v' fic cocludii ibi, ni.effeni fjnn. feparai^.Bx hocarguo lic.li raiio philofophi valei,clc 1 iijoinnii fjnni indiucifj cli ;:cncrabilis 3c cottupiibilis.Ex hoc apparet.qif t'i bimj ccjtli effei in maieria,cii'cigeiierabilic.Si ergodicatur, qd lattm linguiie
SiOmnis (onni in maicna irafmuiabili vniusrarionis eft gcuerabilis: Anft.ibi» cmnon concluJeiri iiuenium:Jicam enim idcas clTe tii maieria alicrius ra* Booiti fic viJciur commuicic fallaciam confequeniis , argucre , non funt in miiciu iiinf.uuiabili.crgo 11011 funt 111 matcria. Ad hanc raiionem quidam Pofiiioquobioffaixeiuni.ip rauo Arift.valei:quia,vi fciiur.to.Mcia.in rTnc, Pl.no po» tundam ftarviiiJeu vntuslpccici cu rebus gcnerabilibus:idco fi 111 cis clfet niatcria, llla (rurn, cna(iulJernrjiiants:& lic valci ad hominein.Sed h;c folutioftulta eft i quo- 1 MlpL num.licci PIjio pofuii iJcasciufdcm fpcciei quamum ad elTeiinam, 8c quidua •ta.ciiiijpjfuii iIIjs ciic circnnas <3t quidiiatcs.non taincn quanium ad omnia: nec iMCJnrjcnii quanium ad aliam ranoncm cfle plus qui gcnerc diucrfa:& fic mrulofopluis adbuc nou habebit intcntumiquoniam Plato pofuit ih-mci e J.iK r- 1« JirajuicoiiupiibililjjS/iNjiuuiu ad ic;i imliiIiuic.ii a maicna:idco, nou vi>
6 x
Part 23
Difputatio Metaph.
drtir fcqm\funfinmit<tii.crgoirJiifmunb.l«:rfJ0p0rt«aJdrrf.^ fllnt , mi.etia & vnm fpcc.ei cr.an.um aJ omne. ra.tonci:»; tunc fc,|U„UI c0„f B
iii diftaalia multa J.xi ... fuo loco.
A L G A Z E L,
u.aprc; ccjteris orbibus eft c|uid additum efl'eeiu, namex feipfopofsibilecft vt fit maius.aut minus: & impofsibilc cft eihocelTeabfquedecerminatc in hac menfura.addito rei fimplici.cm. necefsitatefleeius.non auccm vt efle intclleftus, quod cft elfe abfo]u! tum,& nondetcrminacurin mcnfuraoppofitaaliismefuris.& potcft dici ct> non indiget.nifi caufa fimplici.
Ci Q» non lnaiye-,"'" <.*"'•* >i|
Aryuii aliter Alg.vircfcrt hic Auer.d.recundtim verotrii. prsdiftorit. v_|, dfcctecoipuscwleftclnclt.icicftcoiinglt.qiiodfupreiiu rphitjlnproprioit,. mino magnitudinis conl.ft.it: vultdicerc tal.tet,q.ioJ l.i tet imnat* magni,udt E nis.vnd: id eft ptopiet quod ipre.fc.lieei moiot appropt latur m illr, m^w,nJi nemaxime <f ali» fphxrx.vulidiccte cp corpus cocleitc debetefle tetn,,,,.,.. Si eer.x maenitudinis taliier.quoJ mo-or i.a approprictur vni.cp nona|ie,j,-(l necelT_ri.im,vult dicercpropterquodeft nccciruium quod magni.udo litqu,j aJdi.nm Tuper effe ruiipfius Ex hocapp.irct cp oportci in cotporc caUftih^he rc maznmidincm teali.et d.ftinetam ah c.us fublt.iniia.hoc ignur cft r..rpofitr,. DcinJe atjiiiicontraillos,& fyllog.fmus poicft fic compom. omnc pofuhile habere magniiudinem ma.otc.vel minotcm.& <,.. iwn.c opoiiei vttlUiwfl* .udotllius proccditabaliquo:h*c cft ma.ot fupplenda.deindc ic , .J.pratd.fta eni.nfphaftadcfeporsib.liscft habetc maiotcm.vel minoien.qut ...a.em. Deindc ponll conclulionem.d.etgo opottei quod illi mag •..,.!, :„,,. na.a procedat ab iliciuoapptoptianlc.d.lfetenic vul. d.ccteniul.o.rc,, iio.icmmfer.tcinfelimplici.ideft tn corporc corlefti fuum efTe. •luJedcd» rat nuod hoc approptiins non poteft eflc mo.or appropriaius,& pt.nio acdpit cSclulione.vnde fyllogirmuscoponiiur l.c.eftc puti. l.mplcx no poieft ellecau ramagniti.dinis.&rei mul..s:fedcire intclleftuscft ciTe purmcigo nonpSttOe cauramaHiiiiudinisteimultis.m.iiot rclmquitut tanqj inanifefta.minorproivi. loeisatur in litci.i,IIc,.lluJ q<ioJ i.n!.(-c. lin.pHc. ciul.i pro clle cius, cft pu,um | efrc redintellcctusmonrnseft indigenstm limplict caiifatergociui euccilciTc puru.hu.us fylloeif.n. p.inio ponn conclulioncm. J.& hoc eire, vult dicere qd ponitut caufa.non cfl lim.lc cllc inicll.gcns.id cft non cll reparai-.Deinde iccj p.t m.norcm.d.elTc cnim i,ucllcCV..s puri.m elt.ctj.ne maEnitudlnr.DemdeJc. cipit minorc pro rylloqifmi.d.quamobrc.id eft qm non indigei ntl. Jc i cai.fa ex hocconcliidcre m.enJit.quod caula icrminatioms inaeiiitudinudrbci eiTc aiiquod matctiale.vel caufa dcbet eftc muluplcx, &dlucifa infuiitai.r..
A V E R O B S.
Alt Auer.Difpofitio huius fcrmonis eft <p ipfi.cum dixcrinr» corpus orbis cft rcs tertia.qux fcqumir.ci: ipfum 111 fe nonclt , fimplex,fcilicct<peftcorpufhabcnsquanrit.itein,tunc mea funtduo.quorum vnum prjebet corporeitatem fub.-aiuijx, &..iuJ quantitatcm tcrminatam.& neccflc cft vt 111 hac lntdligentia.cxctu» proucnitcorpus orbis, fint plura, & noneuc caufa fecunda trnu,
Tcrtia. ijp
Ajquaterna. Attamenhoc totum eit pofirio falfa. nam Philofo- ^ u, odncrcdidernntcorpus vniucrfum prouenire a principiofepara-
f (^autcniproueiiitabcoaliquidapucteos,proucnic forma fublla- Corporaeee ^jjj fcdmcnfur.-eparciumciusapud tosfcquuntur formas. Scd hoc icfiianonre 11 IV) apud cos cft in forniis macerialibus.corpora aucem carlcftia cipiuni par- .Ams cx coquod funt fimplicia.non rccipiuntparuitatem,& ma- ""«*,& ml
apUucvJ) i t . 9 t , r . ; , - tiniiujinein-
iuud"ltm- " "criusponcre formam.&matemni prouenirca pnn ^ . jjgJJ
6 j0|tparatoeftquid extraradiceseorum,&abfurduin. Aoensauri fic,t form5.
^reivcinatc fecunduni Philofophos, quodelt in generabihbus , & nec maieni
'"-nnnbil ibus,non efficit formam.ncc materiam.Ied cfficic ex mate |,ec formam rorfUP"" ' ' r , r' „, tn matena,
con,pofitum ex vtraquelimul.fcjlicctcompolitum ex matena,& lcj exrnJ,e
?J 3 nam,fi agens efricerct formas in materia,efriccrct cas in re,non nj cdpcliio,
rc&hociotunoneftopinioPhilo(bphorum:&non clt arguendu contra cam cx co, ej> fit opinio Philofophorum. , rocjmodo.primoponitfenteniiam verborum Alga. deindeponit pecs tius:1"Ul''''uo'' ^tc" Pr'rno'c" rnanifelluin per fc. Deinde ponir peccaiii B '"^ "n iM»!' oftenditillud.iiiquo fuudaiurclTi: f.ilfum:funi]abaiur autem in ""- ' » cotpus cctlelie depcndct a.motorc fcparato: circa quod dicit. Sed noj di» 15 ° s <!• omnia illafuiu ctronea.philofophi enim no opinamurrp corputoir» '^1 ' ^.^jjuafcparaio.vulcdiceieapudmcaDeotaiiquam a caufa priraa: r!,,niJ11p(i>teili:rci.dicuntcppHncipaliierproccdcrct abeo forma fubiraniiaf" 'oit Jiccte niotot appropriaius.D.magnuudo fequiiur formam. verumamc iii'- vuli Jice rc . lP corpus letminatum pcifotmiin maieria, taniS eft in mate» ^ibuJ foirois:& cotpota cccleii(a,ptour funi fimplicia, non recipiuni formai ,u' jpmiuJiiu-hiccll vnus modusiniclligendi. Et poieitalucr imelligi.vc "'hi viJciui>0.uoc' ic'1'cei philofopbi non opinantur tpcoipusomnino.vultdi- J^.Oietabiic,P'0Ccdai a fcparaio:& quamuis proccdcret, dicut q> pmicipaiiici piocederct ab co forma fubftanttalis.D.magnicudo fcquitut formam, vei5 ho' inicft in inalerialibui formis:& corpora fupercarleitia, prout funr ftniplicia*non recipiuni foiniis.nec magnltudincin.Eit crgo fecundu hanc expolitio- ' fc|iuio,q,cotpu$ corleile non procedii a forma fcparaia, ideo fuppoliiura etutefl fallum.D.rcpichendii cu in alio.quod Alg.tuixit.d.iuifus id, uuoddtactrai.videlicci q> matetia,& forma a principio fcparaio proccduni.falfumelt: unmoiblii <]> plnlofophi talia conccJam:immo agcns , apud pcripalhelicos ia C nbusg<nriabilibus& cotrupiibilibusnoiiagiiformaVicc materia, immo agit dcauicriaconiporitacx eis.vel exinaicru & forma. Huiuiponii caufam, d£ Htnponiiui lic.omne agensfonna inmaiccia agucx nihilo:fcd, pci illos agcs uu tbrma in maicria: cigo cfrtcit illam cx mhilo. huius ponii ranlum minorc dfiinimagetet agcns fotinam in inaieria. Deindc ponii conclulioncm.d.ciacicasdc nihiloin aliquare. Deindcoltcndii oppofiium confequcii- Bj.i cuuftimo eii iiianifeftus per fe.
iiv hic funi muiicquzilionet. ptimo cnim afpectu vidclur q» folutio Dubiiaiio, Anci. lccipiat fjlium.Accipii enim, fecundum cj> exponic in expofilfone fe* cuula.ifcotpuiccclcfle non procedic a forma fcparaia: cuius coiiitarium infi.
. Ii,& maxime lih.de fubltantia orbis. Sccundo videiur, q> fo. Dubiiaiio, Ima Alga.fa.iai adhuc dilnculiaiem magnam: quonia corput caleilc, V crbi iclicifccjiiJiuuabilefecundum maiorem quaniuatcm, & mino. ii:cr|otncoeil quanuias in poientia, eigocflibi foima mirinfeca, per quarn mitniiiuix quaunians:& illa non poccii cllc inicllcrtus.quoniam puius in. icilctiuncn poieil elTc caufa raagniiudinis,& tctminaiionis alicuiut corporu, CMturiuaappropriaic inefi.Tcriio.adliuc quaniitas iunar,& quanmas folu, - :iiumttcuii),& icliquoiii oibium fuuc vnius raiienu, ergo, fi vna ic»
5 »
u -,M,mt fiel ilius ctROvi.aillarum erit.im.no quarlihetillatfi trTtt lag. -
mtmab.,.s.tf hoc «Hc n p r^ ,( po.cn.u.Quarto. or„n*
,,, ,A„,«.go £ rj. a m atj f iuJ I3lionl5i,tgo in cis cri, "« .ll»form» cotlorum.* 'n_R""": , conrrqur„smatctia pari.ia,6V fic ibf critrm ^«,^1»* C«« J.fficuhatcs primo.?»
Solniio ad
lcr.a & fotma.oV m»,er" , mihivaldc d.frtc.lcs.nec u.ucni al.qurn, „„4 *u vlJt„,ur ac. ;I«M . amr. f«, ,. m.h . 1 .^,,. ^ «n q .
"taMif™£ Pa«aifafc«. corpuscutlcuc vno r,oJ; Ptimam. ^«SXtTi "a.Sho moJ0 no„:P,ocedi. quid.m duobus moj.s. f.£ proctJ.r a 10 m w _ ,ela.io„c,n,vt dixt al.a. : fccunOum cn,mqMr cundum < ual 1 au.c* tc «n ^,,. cmm „on „,„_,., __
; r tpnm. in opcra,io„e "~fun. 228
'^S^^^^t Btr "ta,r r »
cms c; c JcpcuJc. ab clftni» ini«l.._em«:«iu» <ft nccerfar.um ab al.o. „„(_ Tnccc.ramm, abalio.caufacn.m lux nccels.ia.is ctr .pfa .n.clhgcni.a, v.„. bVdix 1 Terrio vcro «oodo non dependei: quon.a.n mo.or no„ caufa. ,pfuln . , t _ „.,» noti.i ipftim .11 cifc co.poris cacleftis.q.a [tqoi.
hoccnun V. bencd.x,. Autr. ^criflct, . turquantuas.Xtc.innus , r fiftlImcompO,m0„cmatttic c,im
' ,t,,.tT, q„cflionisrtcundx,Jebcslc,rcfccundr.,|.,o>}cor.
P,*° ri rmmis cV eftcorpusl,.n~:imiu,ntun.cnim corpus ibiol„,t,i;. pus lun».* cll corp' j 1I0j0ti,& mi.ioruqiioniam corpus .„ „„_.
«cr,& per fc tcrminai. • .crminaie q„a„.iratis:<]Uo„<Tm in co, quo ;
„on po,cft oxc ^^Z^cV^™ ««• ■"'"• Jr ««m ■£
Purus inlcl- «is imcllecrus, 1, di . -j po.cft cffecaufa 1er.mna.1ua ,ctmt„i,iori,,
leAus non •**_«?• e'"m f ' rim" 'm,s .erminus non efl ci efren.ialts , cnrahs didn ciTc p5t«fTe cau- <iu-intatis in po en,. • lbt)j & corrup,ibili hic:qm illa quamnasin p o.rn. fa fubiecti . quamuwexii 1 nsi n g lrrn,inai..T:q.na forma ligillat matc.i
ua tcrmina- «t» tft lniirim ' ' lf [ „. i,„«lhKfi.a «S potcll r«cipi .n par.« coch, Min tfftn
,i..a qua.i.a. <e,uspMl«:conl«..' »« n,V„s KcunJum nrunn.. v. J.c.t Auer. .k
,is,l.ce. pof- VV> ,mPtc m, ,«c,eo..itcllcc«us po.cft cffc caufa rermmai.ua alk.m „.'-«•. -Lft fubftani.aorbis.piirusergo ,„m'|nus eft «flenria is « : amt\h .
Il>.Il->-t wwe- - " ■ . n||n|{ ffi>0 I HCm-.IU- " .
tcrminatiua corpof ,& : may nm Jo c(l „, p01«,„la : immo, quta ,„.cll«aus pu,« F ahcuiuscor. «» ^'iVAuh ih. , 0,Por,s JuoImis moJ.s.v. diftu «ftMdc^o Po.u,, ciTccauu nor.« Polc,r e"c cl ' E, cx his appatn fohino ad fccuJu.flc ad icr.
V°"5- ietin.mqua,,.a..V lus^
tcrminiquiiiutisijhnscorpo • ■ lu„ctinq.ianiu corpus lunj.r.
,iu.n.& ad fccuuJu quu .n Wlu 1. <n ^«im.r, dtxh i
fil a..gm«.,.ab,.« ^ . ^ p01cllI1.,,„,clhgc,„ia non poffc, «flc caufa concc Jo,h in eo cffi. l«a. » jnconucn.t.cum .b. I.l qi.anttm rirr«
Ifrniinaiiua.lhus.vid'^1'"' ,j ' f mil,a!jUJj,ijl.s.vtdixi. ":""C, corpo,i. ecekftis,* quaUri.a, g?
lium quid«,qn nullus au"" ' nia,hc.„aiice loqucndomon rP hoc qSfc ncrab.liu_m hcr.vnu quan.u, n n aius nn, , ^ _„
V" 'Kt v« ftt c-n-emVn ™«m .n rat.one ma.hema.ica D.ccndi lerunt fpccie vere^lcJ con _lIdalur qua„...as,& mag.ntudo folu. ItM
jg,.ur ad fo.mam.rr. u , corpo . , nc a . _,,„, __, 110n rff«, anp|m I..
club.o eftci corpus ,1 u no ,„a men . » ^,,,^^,. _ugmc„ub,lc fab rt ,,a,qm ,«r.n...usc,a e 1 cn . »^ '^8 cotpUslu„f:.dco, ibi non «,., ,|-amifli t.onc.qua corpus.non 111 lubro c >M " 10 I * ft , „CCI ,„-, c(!tport
!" •M"Wtt-n" » 1 d . z^U.c^,non^ vmuocfiidcoqood.
hiui viuus rauonis anaioguj ,v. — ^
'iinalunKiiko non elt fccundff rationctn.nec fecumlum rcm fprcialiter
I"""' '„ uuaniimc ni poicnna.fed tinium quanttiatc eircnii.>liicr in artu icr» V iJco uutctunon crit vna.nec quantitas vna, fcd maicrlf eruiit tnuiif, 0"'itl .«udincs elTcntialiicrdiucrfe,<3c termiiuif eneiituliier.Bil ergo repui* niaS" ca\eftt 'moium cx fc fit fiibttantta coinpofiia cSpofilionc fqut- JuiriiT * j|Cria ad vbi,& inlclligentia.qiif dicuur forma ad vbi: cui aducnic 'i*m raiionem quanutas eiTcn tialitct iccminaia:propier qnam aduenii m» fccunJ" .K-cideniia.que funt ci inhfreniia:oc hoc lotuin cll quoddl vnfi tuS.oJ '^ 'J(c ,,„.,„, Gicorpus gcnciabile, vtdicit Auer.i. Cocli commcn.j. """"' m evcollig«ii»> ultter.quod non poicltfolrii per aliquain ijoicitiia: co l00"' llmfiia immediaie vmtur cotpori cotlelli: & lilud declataui ffpc irt .„iil l',,e . 3 u.~ fLr ^A,,,,„,,. ,,,,,„,<, rr.-rn in lihric Aurl. itir-
?..hfamfa otbis.oV coniinue.quando occurrent iu hbns Auu.mo "us A L G A Z E L.
* A U Alga-refp°nuens Pro Philofophis . Si autcm tlixerit caufa /\ eius cii cp,li eflct maius,non dlet neccflarium in aduentu ordi X"Vni» vniutrfalis.fi aut muius.non cflacoucniensordo uuecus.
A V E R O £ S.
A ItAucr. Intcnditinhocfermonecf Philofophi non opinantur A ,«aapusorD's cxcmpli gratia polsit tlfemaius, feu minus co, odcfl nam, tl'ct vna ',arum poficionum,n6 proucnirct ordo inushic &non ent motiociusad id,quodeft hic, motio nacuralis, fcdcllif abtaddita huicmotioni,autdiminuta:&ambo determinane corruptioium entium.qua: funt hic, non autem <j> magnitudo fit cor» ccfla.vtdixit Alga.fcd maioritas,& minontas, amba: determinat cor ruy,tionemmundiapudeos.
AltAlga. argucnsPhilofophis.Etdicarnus,&ipfe moduj ordinis, aut ett fufficicns in efleeius.in quo eft ordo.aut indigct cati fi rtpcna.li autcni fufficiens,ergo vos non indigccis pofitionc caufanim,& mdicatistp crit ordohis cntibus abfquccaufaaddita. fi vero lKxn6fufficit,ltdindigctcaufa,hocetiam noiifutficir in appropriabooemenfurarum,fcd indigetetiam caufa compofitionis.
A V E R O E S.
It Auer.Stimahiiius fcrmoniscft quodfequitureis vt fintiii corporcmulra.qux non poflunt proueuireab vnoagentc:nilt diantif ab vno agentc proucniant operationcs multa:, auc
Defunt io alijs
eredant » mulue ex pafsionibus corpom prouemant a forma corpo. a
ris & fomacorpori»abagrnK.8tfexundumhancopimUI,eiM>n^ ° ucnicnt acadcnua profcqucnna in corporc gencraco ab «ccc prouf. t.onc prima, fcd mediantc proucnuonc formx ab eo._& h,c fctmo eft pofsib.l.s fecundum radicem Philoiophotum non aut fccundu rad,, LLociuentium.Eccxiftimo<pMahata7.ilenon tcnentcp hicfinta!i ;"'s- , , quanonproucnienuaabagcntcp»ucnaonepnma,vttencjltl^ YrZts flphi.nosautcmiamdiximusquomodo vnum fitcaufaoHunu,SCte, t^bieaaruordims,&non oporwtreitcrarcilludhic.
A L G A Z E L
AltAlea Tertiusmoduseft cporbisfupremusdiuiditur iduo punfta.qu* funt Poli,& funt qu* coiift.tuunc fiturn , & non feparanturalocisfuis.partCsveroZod.acJ.diuul.hcaturfiiu, earum,&noncuadit,autcrutomncspartcsorbiS fuprcmi liniii«:a. » ron fequitur mutatio duoru puiiftorum p« cetcns pnttis.vt mt Bo_ li autCTuntparteseiusdiucrfe.& inqu.bufdam lunt propnjBfe. qu"non fu« in aliis.Et quarro quld eft pnncimum nllarum Mmm?corous cnim fuprcmu non proucnit rtifi cx vno fimplic: fim_ p x"utlP non cffic.tPn.f. f.mplcx ... hgura,& eft rotunda & fimai| Fn re,& cft impofsibilitas ab aftionibus cognofccntibus , & feparatrs. & hoc eciam non cft cuafio ab co.
Adducit Alea.iterum aliud argumentnm difficilehic.d. ait Alg_. Ictttffrrtl Pt*d,Aorum ett % in fuptema fpha-ra duo fum punfta.qu» mund, pol, „uncu. ElmTi fLmtimmob.lia.&parict =on* fphar* vc locifsim, mrnus fu,„. E, KrSifc VXon «ad«fluin fim omncs di«* paixs fphatn. vnlg,,,,, . 1m «hlr wn« ld clt.vnius talionis.& nniut*,aul d.ucrfx . Dclde d,(ln,u mcmbta & d cu & impof..bilecl, cp fin, e.herogci,e..Cuiui rariontw dfeu. auia co7pus fup" ccrleftc fimpl.cifsimil efl: rcmane, etgo. * fin. homogwj,, ?»L,C ^o,,i I i fific ouallicr crgo ,lla punfta ptxdicta mag i app,op,Un. . eontra ".«""^•^''.'^•^nAacoetiVDeinde rcJii adaliud membr5.d.r_,f„,,li * eaHpresertTg cfe^
«« a Sii alifrum pat,ium:quld ergo ell ptmcpium hu.us vanmns t i diflutn ?« ii ab eis.quod corpus fimplex non procedu n,G ab vna fimplia „ & rtmSki non , ca ufa. nifi fimplc* in flguta.&r m naiura.etRo corll patics , b",,. d. fiinguU pariibus.hoc aigumciuo, d.Uicile eft rcfpondcnd..
A V E R O £ S.
Alt Auer.Simplex dicitur duplicitcr.quorum Vnnmeft.quod non eft compofitumcx multispartibus, & tamen cft conipcfitum cx forma, & materia : & hoc modo dicitur de corponbus ciuattuor cp f.nt fimpl.c.a. Al.ud vero dicitur dcco, quod noneft contjofitum cx forma,& marcr.a.quc. mutatur ad formam .n potcn - ,ra &runtcorporaccrleftia.Etvltcrius fimplex diciturdc co.cuins dei nitio & totius, & partium cft cadcm , licct fuent compoutum ct
Tertia. t . *4l
„„orelementis. Simplc* autcm diftumdc corponbuscceleftid flua eftinconucnien» vcteperiantur partcscius diuerfe riarura, 4 vtruin & fmiftrum in orbc, & poli. nam oibis.mcoo^eft orbis, V ir-cft vtfintcipoliterminati.¢rumterminatum, quo dit- SSis ab otbc. & non fequitur.ex eo 9 funt in orbe partes terim- - ft
v fituonfimplex.-fedd. fimpiex, exeoquodnoncft compoG gjgjj « n fbr.ria &materia, inquaeftpotentiar&eftdifsimilis, cx eo mlltIll & W\f»ars reclplensiocum duotum pundorum non cft quKunque b***^ «^ffiortlfs, red eftpars termmata naturalicct cmhbet orbi . & t«e°" W? nW hot non cflcnt in orbibus centra naturaliter.qu.bus di.Ten.t, 1,1 r „ ■ Jifsimilcs iri hac rc.St non ctt nccefle cx pofitione corum non ? • iw,,ninhoc vcfintcompofiti excorponbus diucrfitum natura- ««: vt fit aectis corum compofitum ex potcnt.is multis.nam om- - his cft vrtus . Et non verificaturetiam fcrmo corum , 9 omne nlS ^nm cu.ufu.s orbis pofs.c ctte ccntrum , fed ld appropnat agens: P1"1 Z\ hoc verificatuf in orbibus arcificialibus , non autcm in natu * '1U.T3 S non fequitur ex pofitiunequdd omrie pundum orbis pof-
KSttWfti»*. & »8«" eft.1u?J id OT»*' ? aScnt,a fint plu": fir nnaturqudd in apparent.bus nobisaliquod vnum non prouen !o aeente. nam quod nobisapparct, eft compofitum cx decem ■^J-Imeritis &fequcretur vt vnumquodqueeorum, quelunt hic, pr nirctcx dccem agentibus . & hoc totum funt decept.oncs,& depr°Ul;e ad cuas indux.t ifta confyderatio.que, afsim.latur ttulc.t.c m ?' t niui na . attamcn cfleccum vnum irl apparenabus nobiseth- T b ancntc vno < licet rcperiantur in eo dccem prediamena . O ° U,,vimecft fallax ifta propoficio, 9 vnuiri rioii cfficit mfi vnu, ^STturdecaid.quoLntellexitAu.ccnna, &Alfarab,us, & ffinFciltftra luminarlum , qui ruftentatur recundum op.nionttit (orumdepriroo principio. . rbel folutlonem huius, prlmo AUer . Verifica. quomodo corpus calefte eft 8 rf» « & ouomodo non . fecundo tefpondet ad caufam errorts vb, orta fu.t «,'um d,lhcul.as,& dicit ptimo.dlcamus nos <l> fimplex duplicite, intellt. , L Z « vnum cft.cp non componi.ur cx plui.bus part.bus.cV compomtut £2 na & fotma:& ! ob hoc d.cl.ut quod co.pota fun. Gn.0l.cu, cufufmod, , ^UmttM fecundo d.ci.ur de illis.quf non ex matctia St forma combonun ESESStfSSSto n6 J.rTer. » fo'ma,v. fum corpo.a fupercc, efl.a. De.rt. 3?™ ^.ummodumin.£ll.gendifimplex.d.p,{.ereafimplexd,cl.ur.neo J , oiius, & parril eft vna & «adem , l.ce. compofi.a ha.u «x qua.uot ZXT» i : quod in.elligo , V. compofitum opponi.ur fimpl.c. p, mo modo ijD Sm d xi< hoc.ve.irtca. qualitcr cotpora coleft.a tnt Gmpl.ca, & qualu L, nSvnde modo hic diflo de torpotibu, coeKft.bus , nbn eft ..egandum cp ,:Ur,impliccspa„esdiuerf{natutaliiet,vtpuiadex.ta i,& fin.ftra otbis. &M> S. sona ipGus.quod p,obi..d.& fphfta, inquantum fph{ta , oporte. q> kibtaticrminaio, polos,& centtum tetminaium , 8i dicit non tx hoc , fcil.ce, oouvniuinaiure.cVhomogcne^.fequiiuirpfitGmplex.immo lal.i fph{ta d.cl Mf&BBlcx p,out non componi.ur de fotma & matetia po.enuali. cft quodam- ■odocihnogtnca, ptoutpaitcs poloium nonfunt ab eucntu.immo naiutaluel t in quaiib»ifpbf.ia,quomam «a tvnt inpambus .«.minans , <p aoft
Difputatio Mcraph.
tn aliis. PcinderefponJet arr-umcnto Alt-a.fcdnOn fequitiit ex hcc. rpee.tn. pona.utcxpafttbuldiuerfisiniuiura, ncc <p cfhcicns cas r x diurrGi v U f „s componatur: quf libci nanque frbxra vt.a cft . idco ucqu,. a philor0phu , c.ird.n. ,r <|Uil.br.p.i..<Wur,itdrq„acunq; fpf.fr a , pofsti cffr crntrii ipfiB, frhcrc & 'iiioJ rolorutt. punfla approptian.ur In hoc ab igrnir : l|Uia hoc „». q„H vcrihcatt utfideattificiilibu.fphcris.i.ontarncn m naiuraltbut. Deimi, • " adhuc appl.ca. fol„iionciii . grana bonuaiis docttniat.d.Sc qiumuu conccder2
mus cis. quod d.c'..i puncta aPProp.uniur ah agenlc non ex hoc fcqu.t,lt()U0j tn illoaee.Hc lii pliiialiias: cV hoc dc clar.n pcr in.pofsibilc.d.nili dicamutt»,^, hicinpixici..i.idcll..niebusnobis prxfci.iibus nullum ab vno agc.ue p(0, ceJar vul. J.cere . quod u.nc in iflis niiciioi.bus nullus rttcAut hciciah Vii« aecnie.confcqueniiadcciaraiur: id cn.m . qiiod cft 111 prxfcnt. nobis, id cft in.ft.s infetiotlbnt . ex dc ccm prxdicamenns componnur . ergo feau.iut qUoj omne grnrt abile dcbci procedcre a dcccm agennbus : quod cft abfimli.n, cert, tarc- vnde vinus fyllogtfmi dcbct lic compom: cttcrtus multus ptoucmt a piu, ribusageutibus: h.ciiifctiuscffectuscft rxdcccm tch„s: etgo pioucnici a Jc ccmacemibiis. conclufioeft falfa.cgo altq.u Prx.u>fiarum& non inuior.cni maior~: & fic propoliuo corum cft tnlla . idco dtcit , imino dicimusqnod qufB bcicffcc-iusin rcbusnobis prxfcntibut ab vuo rfhcicnic h. , Itcct pariicip«j| cu.n co dcccm prxd.camcnta . De.nJc rcni..nc. corrclar.e coneludcre cau. « fam ctrons, & dtcii. paiet cigo cx Jict.s c|i,oJ P.x Juia piopol.tio v.d«l,C{, o, vnum cfifictcns vnum u"""" cfhci. cffcctum.vt op.na.t fu.u Alpha.fc Aui. crn.cV Alga.f.llirstmacft. Ei cumomniahfC l.nt d.cta.um apparet fotaiio jj| vi.ii argumenti Alga. J.ctum cft entm qualtict corpusarlcfte cli fimplcx . & qualim c.l mu)ium,& qualiier non inconucnii ab vno limplic. prouemre effe.
clum muli.u.i. . • r t n — i
Dubitatio. «tn mc cft loc..squfftioi"s:citionum,f. corpus ccclclte elt multum rcc,.„
ctarn vittu.ct, qufro . vb. lint.ftf vir.u.cs vcl in luhlUntta corlcft.s cotpo.j, fubiect.ue , vcl fi». fotmf fcpatatx < & I. form* fcpataix ergo corpu, cotte flc cft vn.us la.io....: & li ... niatrna illa. «c cftcn. gcn.-r,b, lcs, & corrup,,,. . b.lcs, & clict corlum Jc vmui.bus agc.ibus , & lu efict ... aciu 6V Gc corcp . fi.um cx ma.rr.a& fo.ma. Scd, citca rolu.io.iem tftorum vfquehucduo ucn.o ab Aucrro. vnum.quod co.pus l.mplcx cft mnl.um fccundum p0,e, & virtutes. & hoc dic. h.c plane . fccundum cft , quod dic t in J, Corli.com^ , quapropicr cr.clenJun. cft , c,..oJ u>f po.cnt.f non fun. m»crnl«. : & hoc colliguexvcibis Ari.v...rp3r<-t'"hi'ctll'usco..,..,c.ui.Lft cigofc.enduni,(, Mt f?o"n.ix lun. fepata.c a cotpotc ccl, : & harc viJcn.ut inu.ccm co..,„a„. Sicut alale Idco dcbcs fcite , pto i,.icllectu q.ifft.onis , quod lcoipus ccclcfte cft c oll, ..i,,,,,, (> ^M.ga.Sex ix in.clltge. tia &. oibc.tic... an.mal cx anima & coipoic : vnd. rcpuiandw a-nTcoipo Cft cp.ficu. vtitutc- animalis fun. tn toto colliga.o n.ionc an.mf ,.ta on.n.s v,j. rc na cor. u .cTcccl. fu.u ,n toto c«lo ra,.onc in.cll.gcniif :c,uonum .1 1 vmu.cs funt.pfa Zl ccrlcfte n.clligcni.a fccundum tem , d.ffeiuiu nnten rat.onc & modo : & piop.ci hoc cft col"Ratu vc.."Cuu,,c,uovlf.,n. v.i.u.cs fcpa.ab.lcs: quu futu tpfa .niell.gc.i.a fccunuMJ « iniclltgS efre,l.ce. non fccundnm modnm.cV: vei.hcaiu, . <p fcl.cc, coelum cft multum m ™ & otbt* v riu" . "o" 1"'Jen. pio al.cra par.r colliga.t, feJ Pro ,010 coll.gato-.ideo ha-c Soluiio. oppo... no.t v.dcn.u,!, A.p.mcntum ad oppoh.u.n n.h.l cft : apparc. cn.m. 5 qSod .llx v.r.u.cs lunt fo.mx (<V™<* • "" }ftl «"«"igeniia fccundu,,,
cffe.l.cc.n n,odo diffca.,. ab ca.cV: .l.nc club.ocotpus ccclcftcpio al.e.x pa.ic compoli.. cft vn.us ta.tonis, fc J Pio coll.gato cft multum J.uctfum fcc»n Tj ,rlic, ,■„,«, ScJ diccs.cgo ..ucll.gcu.a cft pluraluas, & con.pol.t.o.cu.u.
SoU, o oppo.i, .„, fi,.xi. Auc.ro. Diccndum, quod .lla plc.ial.iat non cft tb. .auquan. bolui.o. oppo " , volue,un, illi , fcJ P> r quanJam exccllennam iphui
, I ! -ni.x vcl d.ccndum, quod A.ictro. vul. ib. cffc plutalitatcm. fcd non oh. W „?um7mum. fc.l.ce, cp' ?b vnonon proccdu nifi vt.um: 8c fic appare. tnlel.
Dubtialio. ,C^' ??™*c°*\0cv qucaionisiquia ... corporc ca.cfi, lunt n.ul.a ac.i
Tertia. i<
I lumr n, & Mtira«.tV dcnfiias.quf non pofiuni fundari IriG In ente
**— .,ll-,1|litn f x inicuitc»*»^ ^»- » ■ . : .
r|CUtcol"bJ fllbieAul„ dfnominaiwiii5omnlumaccKlcimunico.lt: aiiamen
<°"""r inrrcfiorril dl fubliantia ccelcftit corporis d.fpolita ipfa inlelligciia,
fut>lf«u"' ' ' pulanja eft.n.o/. ficui homoapud latinos coll.gatus cx.intellc-
»' eft fubicrtu omrtiu acodcniiii mcdiani» forma eius.llcct qufdaiii
fiu'&rnlitcr utioncmaicrif.qucdSraiioncimmc cius: ila in corporccotlcftl
MindP3" . dictn(jff;lV ,,|Uj e[t fubicflu omniu accidcnnu.licct qucda inunt
tollig"0' .,..„„„ ,qUf Jam taiionc cotpoiis. Adformam argumciiu d.ccndu
"J"onC fifubi*«a3 elTc f.coclff principal.tcr tonc fui fcclufa L.icll.gfiiiia.iu.ie
* eiTct copoliium.led modo appatct iiuiiot lub hoc fcnfu eiil ialla.
AjtAl^a. Siautcm dicitur.fotceinprincipiofuntmulta: fpo cies niutalitatis-, qux pt ofcquuntur non i x pnncipio , fed vidcncur effcj trcs.autquatcuor. & cjuod rcmanct no curamus de <t nealiRcntia noftra dc co non facit nobisdubium, cj. pniuipiuui JS^liriis lit pluralitas,& rp ab vno non proueniunt plura . P ui- vaU introduccre Alga.qui dubiiauit citca rationf phtlofophoru.qua prtj '' ?,nfono p.oiienirei.Tfi vno caufaium.quod abeo proucnireni tria.vt dl- *?-,a fcdlcii.Aii Alg.&.Uquis diceret q. in primo princ.pto funi fpccrs pld ii^riTi ntodt pluril.iatis non fcqucntes dtclu princtptum:fcd apparcl rj, funt .'■ wluuiiuor.vri lic. Dcindc in quantitaic nobis ignota. vult dicere. cu.u* «)>a ."orainus.at liccl corum numcrfi non comprehcndarous, non exhoc ESkuiui ciood pluralitatfs piincipittm cft plutal.tas.ciquod ab yno pluta Pto f jf n ^funt cftcrg.dubi.aiioAlga.conlta ph.lofophoscof.ften,.., hoc. proplcr hoc dcbtmus tp/iini ncgate.cV pcr confcquens non habci mtentum.
A V E 11 O E S.
C a It Aucr. Hicfcrmo , fi cum dixif!'cnt PhilofopVii , ncceffe effc-e A cis ctcdtrc cp in caufato primo lit pluralitas infinita , & fequi- ^ *uirvtdicatureis, vndevenitad caufatum pnmum plurahtas> fciicutdicunt ipab vno non proueniuntplura , fic fcquiturvcplura non proucniuntab vno. Et dictum vcitrum, cp ab vno non proucniC mllvnum.clt c6tradicensci,quoddicitls,c|,id, quod prouenitab vno ntimo, cit incopluralicas.quoniamnccelieelt vt ab vno proueniac vim cm:nili dicant q. pluralitasreperca in caufato pnmo , vnuquodq» torumtft pnmuui,'& fcquiturcis vtprima fint multa.Ego aucem admuotfummaadmirationcqiio latuit hoc Alphatabium , & Auicennim.quonu.ii funt prinn corum , qui dixeruntde ittis difkrent.is, 6t viaiucruntcuni eis homines, & atcribuerunt hunc ftrmonetti Philofophis. nam.cum ipfi dixermtquod pluralicas, quieft in pt incipid l"ecundo,clt cx co, quod incelliait defe, & co, quod imelligic de al.o, ncctirctU fecundum eos vc fit iubaanua «it> ("ubftantia duaru uaiu-
DifpucatioMetaph. rarum.aut doarum formarum. F.t vcllem fc.rc, qux-eft ,que pr0Ucnitfc
a pr.mo «rinciPio,«c quc non proucnit . & hc ct.am lcquitweu.cS, dicum dcco.quod clt pofsibilco: lc,& ncccf.urn.m cx a ho.nam nltu n pofsib.i.s ncccfle cit vt fit a natura ncceflana quam adcpta eft a nc. ccllar.o in efle. "atura cn.m pofsibil.s non potcft conu.ro ad nauram neccflariam.nili conucrrarur natura pofsibilis U ncccfiana.quarcnon eft naturis necnflariis pofsibilitas omnino.ram f. fuerint ncceflatiaex fc ciuim cx alio . Et omnia iita funt vanitatcs , & fermones debil, fcrmombusLoquentium. & funtomnia.que ingred.untur in Ph.lo, nhiam & non fcquuntur radices cius & lunt fcrmones.qui nonpw. ucn.unt ad eradum fatisfaftionis rhctor.cc , ouanto magis topicj . & idco benedicit Alga . in multis locis librorum iuorum yincntia co, rum diuina eft cxiftimatiua.
Et ooftquamAuer.adduxiidtbnitattm Alga.v^ulfptMarguertcomraAql. ccn:& Alpna & ait dic.mu» noi quod.fi ph.lofoph. d.ccrcn. laha verba.opo,. J^CTmS«onuaniacn*ipluraliia*inhniM.aiil.raeRmol«««^ B 11 fottc eft cor upt. U dcb-.t tcgi:* opo.tc. cos cxpnmcre quanta cffe. pl.rai,
ra lifi icm quanta elict pluralil« inflnita. & tunc fcrmo e.us eft forma hypo,nH 1 i r .T.iofonhi ralia vcrba d.ccrent.f.quod a rrm.o proucn.uu. omma fjltlB) m d^roS. v qa pl-'»'"" lit infiniia:* confcqueni.a ipf» ert „,,„„,. jncd.anie.opc. te. vt> tius p lama.vcl .au.a efl. Dc.nJe.f, .
in.er ro 'arfvnde proccda. plurali.as uiAi pr.m. caufa...3i .unc a.gu.,: & (rU
«^""coin Pfor. m " NsTft Lon.radiftio: ipfi tnim dicun. . quodabrE n n vnum 3cmodod.ct.nt quod abvno pr.mopioccd.tail, P?'f 1 Jr Dtmdt ,cfpo..de,huic.d.nifi d.c.nt.quod qucJhbe. ,„. ,i uUr um 0 .'"is^nu cauflt. trt principiu.n. trt crgo foluuo.quod *, u- Hcularium p uraiii "*> .f nj, tl„m,Muodon,ncs inicUcnioncsplurali.ini I menium uppon . fa Uum.fo pp« . 1 fum c3uf & ^ ,
&" Z» «niS , quon.am eft comra cot d.rcrtc : .dto .ace. icplicati , S: IddTd vnd v&iS ndum «fl qual.ttr hoc igno.um fui, Au.c * Alpha.cc nmcft : «^. hoc7i.Volulio huiui argnmen.i . & poicR txpon.., folu.lo . ori* poiclt cxpom iioc...i fifolui o.lla cl. vcra , qualuer fun ign^j
$!beri6E^*** at.rihuerum dt.ndt htc vtrba , vuli dicctc d, r^ilb > vc\ ffim^chTquod aur.bucrun. h{c verba que pon.i.d quia quando 'V fccu.uh p.incipii .pccd.t ab eo.qd intell.git dc fupi>
,pfi d.xerum.cp plura itas I ec u.ui. p M fubfilnIla Juas habc, nalum,
vHdrfr,nVTfii :'etco;r;y^.Vn.end..quod,Jcono„,nco,,,,„,,
Tcrm. >4j
-hif eoj in ilio : Jicebant cnim , quo J aliquoj porjibile ab allo perpe. hoc.f fPr j. jpu j eos iJcm elt ens ah alio , & naiura pofsibilis: co.ura hoc ar' fujio'; *" g, /nccnlii nullum pofsibilc efle rcmpiteriium, Juobuj extremis Je-
peTtni fjn.im conuerii: vnJf in nccc(l.iriorum naiurls nplla ell pMMbilly , jnit Jcilructioncm confcquenlis , &C fermo patet: Si aJJnrp.fiuc tes pthjii"! i hcjin,pci fe.vel pcraliuJ.naiura pofsihilis JifFerra naiura necrfsi» n inde comparat rermoncs horum philoiophorum aJ fcrmones loqurn. ijrls. L)c. U, ivnmJum verifatem omnia ifta vrtha Jebiliorafuntloquemiii ver «ictiTois- ijnoil hi fermones egreJiuiur Jc plulofophif mcritii. DeinJe blJitiimo o ^uojfupra falfiricauit. J.vnJc Jiciinus quoJ mcnto Jixit
'• ?""•', ,',hiis fuis librij, & Jiuina fcicniia philofophorum quafi poteil phan/ ' Alg-111 p, "i ecCe quomoJo verificaiui Jc philofophia Aui.oC Alpha. licet fu. u'"/frff"iuit ilIuJ J« philofophia peripithencoruin. Ex his vult haherc quoj Pt= Sit"feDhia iuorum nihil c(k,8c valjc debilis. Debcs fcire .p, pro uiielletrtjr5"10 F . jjxlt , cpiHirepuraiieruntiii fuis opinionibus cum loquentihtis *" '! ,?» nihil cft nccclTarium nifi prima caufa , & omnia funtpofsibilia m f„( leg1». • r - m jcciaraui , cfc repuiauerum q» aliquoJ pofsibile lu perpctuu fuw |t nriniumcaufaium.&reliqueinielligeniifivnJeilluJ.Sdre laotnu rx jncipio tcmporis, & (ine fine:i Jeo concejunr rp aliquoJ pofsu liqm lun. 'f plietllum juobus exirrmis : fcJ, qualner fecunJum philofo. Qtjalirer, ■ b',cpi ' «hcticos fequiiurcpnalunpofsibiliscfh-ciaturnecciraria, valJeoc- P°ie ab ali, phos P« P- " • l|u0 jcbcs rcirc , q, hoc poitil Juohus ruoJis Jcclarari ex ver. quo eirei p» 2 TlvV.nJ-fecumlo Jc gencrationc.tex.com.fi. cV.i.Cceli.texi.coin.ijS. P"ua , tunc b", ,,,bica poim.cp natura fub.iantialu tribus moJis eft pariita : que Jam itatura i pofj» W l\ ?,nra<-r ens.quf Ji fempcr nou ens.quf Jam quanjoq; cns,& quanJoq: bihsefficere '"" l j mc.iiif.ic,iiisqiiaiiJoqueiioiieiiiiscfiinateria.Ji Jicit «p femper tur necefla. """.Vnipa njn ci-s funtewcs naturf neceflatif proptcr priuationcm caufarum na, 25ulWnJ.f.maicr.{,£ contranj.Ex hisarguiiurpcccatum Jlorum.qm ii pn C n ,'iui itum ert ens polsibile in fiii naiura.Sc finc Jubto oporict ,p, vel Gt ex ~,,c no remper cntis.vcl in exircmo fcmper non enns.vel m mcJio qnauJoq; VTm & -uaJoq; non cniis:3i li in meJio crgo iiicipu Si Jelimi.vi philofophus JicilwJnira PLnoncm pinno cceli.Si lic n5 crit Juobus extremis feropiicrnuni, rnonii iii f xiremo tfC non in cxtremo fcmpet non entis.ergo m exrremo fera p?teiui»:Sr fic ncccir.iriuin.ergo natura pofsibilis cffci naiura iiecelTjria;* lic jpputidViura Auct.comra Auiccn.fic Alphatab,
A L G A Z E L.
Alt Al°a. Et , cum pofucricis hoc pofsibile i dicimus omnia cnr» cum multitudineeorum, licec peruencrit numcrus corii ad miltc, prouenienta primocaulico. &non oporcet vtrcducatur ad cirbtmexKr!oreiti,& animameius: fcd pof»ibik eitvtproueniantab eoomnesinim.v ctrleltcs, & human«, & omnia corpora ttrreltna,& cttleftta, & mukx I pcties proueniences ab eis, tiuarum Icienciani non Itabefflus^&critrullicieiituinpntrio caufaco.
Difputatio Metaph.
- 3 t. &i. /I >ii AlM refpondenspro phllofophis. & M ibqms di«tttg» fc Induxil Alg.a.Jil A gl.'"P ' cauf...a.u,n.Joneccccidcri.„,ln* »
Part 24
VO.pofuift.»n.ul..Jud.ncm^ hu flg
,us m.lle:* non cft ^n"j'"^uP uiccrc mcd.annbus quibui rii proil " ,cnda...mmo P°ru,m"'™" uh7" o c.us -11. ph.lofophi op.„„i
d quorum:ei vidctut mihl cp .„ c t j( mU|f ^ ni
5£ " i « vfl qui po.eiYludica.e ic^
^0" fm' W «™ <crm.no.pa.c- JP T pofiio ^
MUie icrmii ata.q.d..n>mo P f j,„dus,.mmo poicll elTe nutnenr, m„
v^i^^V^J^^ „amum ctt ab Alga..p .IU phil-roPl«p0
lcatius. D«hesfc.rc quod non ' mc„ fupplcndum.cp il idWg R
„cren. , pt.mo cauraio m iic , ptciutmr( . ,„ud£ .deo , A ga. ^«X^WWIiSwm : qm po.««« * adus ,,.
j^gSlSSSfSi^ 1,010 ,u",c Jec,arlK•
A V E R O F. S.
ATr Auer Hrcconfcqucntia eft vera , cV prxcipue fi pofucrmt primam operationcm prouemcnte a pr.mo prinapio cfc vni. ' m qua primum caufatum cft cn» vnura cum plura rcnerta ,n co.Nam, I. conccffcrint poflc ellc plurahtatcm in pr.moc» faTo no, d«e m.natam.aut cnt minus numcro cnt.um , aut plus, JUt
A L G A Z E l.
ATr Alea Etfcciuicurcv.colufficientia inprimacaufa . nam, cum potcnt ecncrari pluralicas.quxd.citurprouen.renonn caufa, licec non f.t neceflar.a m efle caufac. primi, cunc poM-
Tertia. 144 A V E R O E S.
Alt Auer.Dicit q*, (i pofsibile eflec rcpcriri pluralltatcm in cau fatoprimoabfquecaufa,excoq?non prouenitcx primacaufa pluralitas, tuncpotcritconfyderari pluralitascii. ca prima, n oportct ponerecauiain fecundam , & caufatum primum. fi aiit fifum cft cffcaliquidcum ca priina abfq; caufa.clr etiam falfum cum IvunJa caufe. fcd nihil e(l dictum noftrum de caufa fecuda.nam lunc Jcn> 1» rt>& non ^erc vn3 aD a''a tempore,nccloco.&,cum po:c- 0'calit|iiid abfq; caufa, non appropriatur vna duarum jraufarum ntf llictt prima.auc fecunda.fed fufficicin hoc vc reperiaturcum vna 'aruiHjS non oportctponere id cum caufa fecunda.
A L G A Z E L.
At. jjjga.rcfpondens pro Philofophis.Si autcm dixcrit.iam multinlicauilris rcs, adco rp fuperaucrunc millc , & clt lnconuenicns f rluraliws caufato primo vfcjuead hunc tcrminum: & idco mul- Vt f nt mcdia. Deinde dixit arguens contra cos . Cum autcm dicicis " dr.mConucnicns,tlt iudicmmcxcimatiuum.cumquo nondcbes luJicacein intellcaualibus, nifi dicatq. litfalfum . & dicimusei mUrceit falfum? & quid lntelligitur in dando diffcrentiam in hoc , & ''"oticnfcunque pofuerimus vnum pofsibilc , & crcdiderimus fequi a ^runo caufaco, non ex partecaufjcconfcquens vnum , &duo,& tna, P uxroquiJ ettquod faciac fallicatem in quatuor , autquinquc, & fic Antiqum \ijueai mille?niliqu6dqui iudicacconfydcrationc prxter confy- hfcnonh*, jcntioncm.noueUcicranlaaovnodiffcrciKia. & hicetiameft fermoinciliuus.
; A V E R O E s.
AltAuer.Siautcm rcfpondiffcnr Auiccn. &alii Philofophiq» incauficopnmo (it pluralicasabfo,; dubio,& q> omnis pluralitasprouenitcx ea vnuin,mediai)cc vi»itacedcccrniitunte,vt rcJucaiurpluralitas ad vnii, & vnitas illa ,qua fuerat pluralitas vna, crt uuij Gmplex.proueniens ab vno feparato limplici.tunc ellent quie fiemcsabiUisconfequcnciis.quasfcciteis Alga.vtcxircnt ab iihs 111- «onucnicntibus.Alg.autem, quia vigoratusclt hicfupcrpolittonjcor ruptaactribuca Plulofophis , & non muenit refpoildentcm ci vera refouafionc.li-ijtus cll in hoc,& incidit in multa inconucniencia, qu* frquuntur jlca.&omnis (tultus ilulcicia fua Ixtatur. liaurem fciuiflccnfitmnonargnereinhoL-coiitra Philofophos, noi» camcu lxtatus Etrjdixconupuoni>huiuspoliuu:iis clt didtum eorum, q» i* vnu nonproutnicnil» vnuaa : dcinde ponunt m hoc vnoproduao
corum »,cu» - : i mMm,cfi qu.d lcuc , adquod non cft <Je,
mo nito Dcmum h« podtio ctt ablc,ue noUdonc pnnapii ^ Z & fecundi &hoc , quonijm dic.rur non fuic aporopnaa, a voU,s mi.tf iccundi . « i , j am CJUc m , &llQC
(unt ttu vaMWt^ ArilU) & r M
SurSiS^cii. & Um gloriatuseft .pfc m hne Duodearn. TnhacT &dixitPiFrSccdcnteseumcx Ant.quw non potuerumd,- ' i W Vhoc modo nrcdifto a nob.s dc «s crit propofUlo
tas eft prqpolitio vera eam.
iilud in auo non accidi. locus quf uio.nu.que Aui Hic Aueiroespt.moppnuil^ Alga=cl.dice„s ctgo' DieimJ, nol .
quod.li Auicetl. « »"1 P" ' J,,,.,,,,^ fi, vnum m vnuaic mferentc , ,d efl «emhabcai.&qupJa^
caufanM,& itj* pluial.u • "<» c» d ,h „„„ limp„CI folo.ceHtan, ,m,„4 litas fit.eft quW vnum G»£*P£em phllorophorum (equacium «lus . Det,M atgumcn.iprc<i'na A » ^ j r , jmum c(l „ pIlmum cattftjMmi h*
foWluef Autf V^,S„ Jft 1 n°" i""nuW« . U»o» * al.quo plu.lga, vng pciplutalitatenyfecund. nc.t «p ^ lutal„as rcducuui ad vrnro >val,
rnfcrcns,eV "uf37:;^;cTvTl.uTpi."^4.o-: quat.um «ft.qucd .11 . d.cerc tanquamad.d nq» «H J™]£t^t\ conl/,rtcnsm. vno iblo un,pltx, ,as,a qua ht pl.>ta!.,as.cir pt c • lu„ innuete op„iioncmpcnpa,he
$i ,ndiMi(1bilis:& apuJ me in ' > * ptocc J...U a ptimo tanquaw a c,„(,
«icotum.quc fuu •^i^^Xrllmir.Si .u„C in.end.. quod..i Aa, VniueifaH.& a te|.qu„ ""^""^'^ plutli v. eft in.cll.gen.ia fec„uda.,,| vidi.rcicp.od W^^^X&nintt* infctcn.cm . fcil.cc. pnm, «citiapiocedcte vnum. qu>* hocinodo non inconucn.tquc. . j
ptin--.p.i,.anquam -«f ™* numtv> : & Ula vnuas . adqua. pluri procedat vn.im.N >•»• ;," . „ ,ndmi.ib.l.s,"°" acc.Jcre, inonucmitt ?Bd«tar..ft nri». P«»«W "^S1 *f , ™Z procedu.u aJ:n „„m vmttt, «. <JfUcv.,.Ulfqlut.ei'.S«ft • ^0.,!" j '=,,s leJqu.a Alg.diJtil, fiuc pom» Ji>.
«„,q„andam falh p. f^'0^ "0CC rcdarguendi pU-r.b us r^ latpSd fioncm vciacem.lctuseft.q»" "P"1' cft)CUiU6sca-fam ail . q„.a n ,,„. pus:d.cu .amen.quod pto ih.lo ga.u ,. ^ .!,>;ci„n, . Dc.ndce*,
ouu PM^fPF^ffiSi^ co,,uP,.o cft.cuiuscaufamdt
ad opin.ouem Au.ccn. d.of taui* ""'"''. '/ ,,■ jitea ponum l
pl„,al,taicm:contta 'S"1^ f. „ propoiu.one e.us.qm» ab vnonoa (KO) iui li„cCaufa:3Cconfeq„cn„a « 'P^. vll0.ctfJ cil linccaufa c,n: S £„•• nifi vn„"i:pl"talu..s ptim c» a. &.. «ft p ^ vno g ^ _ (J ^ Jicapparetargun.cn.um. pcindercprenc ouarecona.ifuetun.Bo. Sofuetunt.videlicc.quod ')U P'"'^ pofue.un. tn ,1U
Ktc.etuum.c, qw«»«».P'inclPiu™?na^ qucd line Jub,oeft
,,csi..,fn,.o„CS ,a„.um,,deo ^'^X^Z : i a«U« fuP-u" prppofitto polit.ua.oc ,„|Ja quabbc, dcmbn ,a,,o ne
^m.quod ncc poli.,0 d.rfei. a P°'' W » ^ f^ft apptopti»» fi. m lunniH atgui..d.d,c. enim po.e.t q„od cumj - £ i&fan» btndo p|uiiluai£ffl,P«'«ndum elt ctS9. qua..i« 4 r ,nJC,u(i,
Tertia. 14 J
r vu!i dlctre ftcundum ne.qualitcr in reliquis poft prlmam eaufam e ft mi ciula. |rum tantaprzcife.quantain primo caufato.vcl maior, vel rainor, pluril"1 5Vin[l|uecaufam hunu. Ueiudc tclumit loraliicr errorcm iftorum. SL u°" p°:, jjij Tuni ambages,& err,orcs,& ponu caufam crroris.d.& radix du d-* ,,orniiium fuu.quia non inteiligunt qualner vna efl caufa luxu opuuo ct°,un) V,menun(is,& pcripathcticorum,& addit, quod iam infltuxit fc argu- „eni '"t" )d eit,probabiliicr loquenjin fine.u.iVlcia.hocdeclaralTe vide.iz. titie & d.et aUijualiicroppoliifi tius:& fccmoeius cli manifeftui f> fc,
A L G A Z E L.
ItAlga.AdTmc dicimus hoc eft falfum in caufato fecundo. nani prouenit ab eo orbis ttcllarum,in quo funt ftella:. 1 o* i. 3eplus,& funtdiuerf:equatitatis,& figurx.fitus.coloris, im- ^•on^(&tortuna:&infortuni. & aliquiearum ftint in fornu F0* Taurl>& Leonis, & aliquein forma hominis. & difTcruut iji tolo lmorcfsionem in vno fubie&o mundi infenoris, & fngiditate, «T JiJiratcm.&forcunium, & infortunium . & difterunt mcnfurx • ^^uiam.&impofsibileeftdiccretotumelTeeandemfpeciera mhacdiucrlitate.nam.fi hoceflctpofsibile.wncelfct pofsibilcdicc mnia corpora mundi efle vnam,& eandem fpcciem in corpoceiu- K ftfutficiteis vna caufa. Si autcm diiTerrein difpoficione eorum, & ?bftantia,&"acuraindicatdiuerfitatcmcorum,f»ceciam ftell* funt dmcrfx nroculdubio,& quaflibet earum indigcc caufa ad fornu eiut,
* -aufa ad materjam cius,& caufa adapprppriacionem nacurse calcftriciiJi.fcu infrigidandi.feu forcunandi, feu inforcunandi, & cflcndi
• |oco fuo,&, v t li nt figurr carum ad figuram animalium diucrforii. ^jutj^pluralitasjfi imaginaturintealigi in intelligentia fecunda, jmaginaturctia hoc in prima, & tunc fufficu primum,
In hoc Jubio Algircl primo arguit contra philofophos, fecundo ponfe folo» rioni & cara rcmouct tn pnma.d.adhuc dicirausquod hicprocclTus.vult dict> icotbn a iinmo caufaio.tft falfus, vcl proccffus pluralitatis in fccundo caufato, C iJcft ibaiumacicliubeonanqueproctditcoclum flcliatu tixaium, quac fere lcpetiuMtur m nunicto. t i HijUeinde declarat lllas elTt multum diuerias.d. & ditfcruai aJmuicctn in inagnitudine,& in figura,& «n liiu,& in colorc, & accJ dcinous vcmcniibusah eifde in hoc mundo;& txponii qualitcr Ifta funt ua.et 4, nbona.c* raalafotiuiucarunin natiuitatic>u$,& m alijs.vult diccrc iniet> gj|jiionib'us,& pcr hoc innui» oarTcrentiam carum inaccidtntibu*.Dtiodt Je» tjlai dirTtrcmum carum in figuta;& feimo eius til mantfetlui per fe, & exi> ■lincai liiacciJcniibus:& iuiciiJiipcralu praeduia Jirrcrcntiam in maciut"» Jaciitcrnuciuscll manifefliis;& viJeiut mthi.quod intcnito fua lit 111 fyllo •WJ'cilicet,quzcunqucditFciunlmagniiuduic, &iigura, Ctu, & colore,6C Scadennhus fuiu accideniia diucrfa;ftell at funt diucrfac in iftis rebusurgo funt B.liain,liin.-rciiua.Tunc vlira.aquibut proucniuntcorpora dirTerenita in iU luJiifticniiiS.proucniuniplus vnoabipfo caufaio:* fecundo ptouemunt cot» paatcllatuindilfeteniiailluicrgqabeopioueniumplusvno: & lic apparet it^iiacniuin Algazcl.contia phtloTophos illos.Bt poftquain dixit hoc, tcm j. tKtlo|uioueniquaudam,&d.& non eftdicendum, quodin boc potefticfport ^ti,'fMdomnes,fcilicet,ltellzlint vna,&cademfpccic cumpntdicTu vatic. faoiia^dcii.daioquoddirTcianiin illis vatietaubut; cooi» ar^uit.J. quu, Q OciltuciiodcUiuct.Auei, T
a. ir . „«r<ifcilr noflemus Jlc.rc quoJ omnii mundi corpori funl vna.Sr „. «Weffrtpolsft. I ^"^"^,, jictrc c,Uod non differun. n.l. .n itlt, Vlti£ • fr ^ni fffiquKn inJ.geni n.ll Jc vnr. cV eaJem ciufi. D«inut «but:*, ""^'Xmpfii.d.vnJc.li diucfius corporum adinu.cem l„n„u: Pr°^' ^i?m.hu .«Tmncal diuerfl.a.rm ipforum in fpcclc: Gm.l.ierde fiel. r P»^'«»*' uoj J.ffcrun. fpec.c prop.er dmerfi.a.em ,pflrurn li, d.cenJum cfr.lcH M ntcea,rio dc ciufis d.u.rlis, rci,jct
de caufa dame k'"™^, fij,utj,,& ptopriei>libus:prcp.e, quod J. J.,vri. qU,ml.b«, «arum in pnrti c w "g ,j epft>in«,,(frl in f.cundo in.ell.«M, ^ <J..lialisp!ura > po.e» '"^"^,,', ft mliot tJ1,o d.vno.quam deiiSg &$ZiV^Ani , duobus «todts^ W tfponc, fl PUc«; ciam vittus eius eft mamfefta per fe.
A V E R O E S.
Alt Auer Hecautcmdubitatioiamfcciccam:& cftrcs.inqm nimium protelauit fermonc in hoc hbro.& cum refpondetur e. refponfionibusprxdiais.nonfcquitur alu.uod horuminconuenientium . Cum autem intelliguur <le iermonc <r ab vno nume «Sdnon prouenit,nifi vnum l.mplcx numcro.non autc vnu.n ro iimpi.c. nu i , u moj0,& vnicas < ms eil cau U
numero a '^^^dit ab .ftTs dubitat.onibus.Vltcrius r„ yU.ral.tat.s njquam cua fubilantial.bus.ditTcrctia ve
ftantia f.ucS quantitas,f.ue qual.tas, autahud pra.-d.camcntorum. 2 auten ccelcft.a(vt dix.mus non funt compof.ca ex materu ""„'^fr<runtfpccie.namnoncommunicant apud eos m
ZpEiamloCutifumusdeh.srebus,&nonoportet multiphca
re vcrba m eis. ruperHuo fcrmone, & dicll, & dicirau, not
Prlmo r«P"h«nd. A Ig » «^E^j, "eramm .11 ab Alga. ,„ p,«. qoodhoe dub.um. .^1 v^XmU Tfibi nomi.ie v.racium ph.lofophotum.c.fla. fenl. .raaaiu:f.d.fi rcfpon^™"5 . j Ierponje,,& Juobus moJis: pnmo. ' bun. omuia praeJ.Sa afgu™enM. . D« ^,7*, je propoli,ioile pjjrfj^ eloffando propofiitonem dKen, ojwmo n tjj ^ -j ^uia abvnoumpl.c..nnum«^non po S .p Jo ,u|1. vu„ Jl£crt
St.io.non quodammodo v«um 'n numtro * ^ quod.fi ini.ll.gun. quod ab vno ^non ptouc , &. j
rl.cns non «^"^S nMc <modo «uad.ndum eft de .11., d„h,„ Tnita, caufa eft e(Te Plural.,a t«. m, «^nu,«» «"J^ a|i ^^j,: ^,,; aicil fer»p.r:8£ for.e lu.ra .0, ^ eft> .n.elligan. „, fcnfuci
lo modo.vul. d,c.ie ^""J™.0"^, lb vno procedere quodamodo v.,4. ,,ar.ohu.c: vuherpquoJ non mc°nu.nuaD p < & Jri
cVquodammodo Pl«»jquon'ar» , vnl.a m jd 3,urrl ptopoh-„0„era.
•ff.au*. Ddnde «ep .t... d . UI^„.uumui fubftan,.alibu, d.ffno,
d.,mpl.u. r.tmul, P '«"'"' '^ JiftPlnf,uu,,tu,?ubft.tn,ial.bus d.rretennn : ... lijs.fcd corpora corleftta f"P-"°n 'J' 'X".ut p.opoli.iouem d.cen.cm. fcd n.l eo non fpeae dlftinguun ur.ma.or i«""'u; v\ ? . vn.ufcumfque. x.p.f f„ dilfer.nt.is ,ccid.n« hbus ^ dttftr. ma £M> «^» *» ^ |0CBIi ^jj,
c«teftia non eommunieam genere: ergo non dtfFeranl Tpecie. m». « cl'-c<"> iiozi-i'"r:qu*cunquecommuiiicirugenere funi compoliia ex raaie-' iotP,0/Vnt coiporacorlcltiaiionfum compoliia cx matcria & foiina:ergo, 5* -rnunicaiii genete minor eft manifefta pcr fc. huiui fyllogifmi pnmo »*"c°n ",0,c.nprofyllocifmi.d.&: corpora coelcitia, vi pracdictuui fuii. noii ,cC'P" „,iciia & forina:deinde ponii conclufionem fyllogifmt.d. nec difFctut W £* i. fpecie.vult dicete.etgo non difrerunifpecic. Ueinde accipii roiiiote tP«icr" !!. iviloRifini.d.non enim communicant in gcncre:reliquum aulc fyl- V^C'V ,rJt prSpicr breuiiaieui:& poft abbteuiai ipfum in forma ewitaiii» W'"' 0,niii«.iiicJreni,eftcni Ont dubio compoliia non fireplicia: & ifta tiutu* q«'J''!' tafuntanobiiinptacedentibus. - , , , , . „
(titcW11* eftequjeftio.an corpotacocleftia fint vnlu» fpeciei:fcd,<ja)
»>c *° lixcinlibrodcfubftaniia otbis.idcodcbeifcire <p corpoia cotlet**> [< r,„, vnius fpeciei vniuoce.fcilicci prx Jicamenialllt r. nec diueifarurii «l>ltltC uniuoce&principaliter:quoniam fpecies vmuoce contmentur ful> - .e(Um v ^u e n vt) cllm„crlJiVcicornpoliium ex raatetia, vel rurepiS «eritir-S'" iic,m uifuoloco.&i aliqualiterdeclatauiinq. an inaieria flt gc» amii«'a,,v c|lcrl.Coin.}7.idcoproprienecdlft'etunifpecie, nec funt viuu» nus,& * omnil tuM vnjus fpcciei fecundum prius,& poftetiui , vr dicii fpectei:*" * Com.49.cotpus enim coelcfte eft vuum animal numeto. habem Au",lY Iinembra colligaia.tdco omniailla mcmbra funt vnius natur» ana- 0 orbes ^uod jn illii ncc cft gcnus.nec fpeciei. ncc indiuiduum vniuo.
I^Vn.um traiifumptiuc,& analogicc:quxftioncs autwn, & difflcultaics Tl
'£w*>W° nuncC' iiCma UiWtamt
A L G A Z E L.
Alt' M?a- Qjixftio Qjiinta eft vt dicamus.licet cocefierimu» haspofitiones frigidas,&inuolutioncs corruptas.quomodo non pudeteos,cum dioint caufatum primum pofsibilc irt ,(i ouoddaerminat effc corporisorbis extcnonsab co,& intclli flfcipfum dtterminat ellcanimairi orbis ab co, & tpfum wtelligc- Sfnrimurn dctcrminat cfle intelligentiam ab eo, quxro qua: eft diffc- «Atia imerhoc, & diftum dicentistj. fit cile hominis occultl, &tp • roofsibileinciTc,&qu6d intelligit feipfum, & efhc.entem fuum? rUxitq.fcquitur,cx eo cp cft pofsibilc m clfc cffeorbis, & dicitur Luxclt proportio intcr cffc pofsibile in effc & efle orbem ab eo » & Cectii fequentur.cx quo intelligit fdPfum,& effiacntem fuum , duo ilia Et hocquidem.cum diciturde homine.cft dcndendum eo, & fic 4c alio cntc.nam pofsibilitas in efTe eft determinatio.quf non diftert, cum differat fubftantia pofsibilicatis.fiue fit homo , aut angelus, anr otbis. & nefcio quomodofatisfacit ftultus fibi lpfi his pofitidnibus.quintomagis doai,qui pcnetrant ccelum, cum cogitanc i» iotrllectuaJibus.
Ait AlevaJhuc eft arenedS in opinlone philofbphorS tn pdicio .pceflu talj moia cualitcr n5 erubefcii qui talc obiinet ettotc. Ocinde cxplicat illil enote ATticliccin/eireptima caufaiupofsibilc clTelnferatfuprcml orbit elTe, St in» itlbgcic.pfum infciai.&caufei aiamdicti orbis.Scfuu intclligerc primu ptlit ■ crplJiiufclcfreeiufdciiiiellcrtuiabeo.vull dlccrc.qd eft elTe motoris orbis j». UW& ci pofutl luicnuonc,& cnoicm,iitcipii arguetc conira illu.d.&qualu
Difputatio Metaph.
cft dilftrtntia inttl hoc.& dicrurodictntis.q, fii quidam homo, & ^ Rtnoftiw tt lit effc Si liilc)llgaifc.pfum,& cluscrcaio,cm:& vuli d.ccre, quod l?culcn "* D mum^uutumquait^^
K ,™ quaiuo. J,rPofi.ion.buS,& cfTe cu.uillbe. ir.:tunc argu.t.d vnde.id ,» T Bo fim.li.tr fequuurillum hommem efTe orbcm mquamj.u illr l.omocft IXh.lr & addii quali urg.iendo fccundod.vndc maxima cfl h*c idmirjrio Su I s ftTomparaq,,o m.er tlTe al.quod pofs.bi.e elTc . c* procedere qu,^ S.bcm ab co;quafi intend,, q- oporict intct caufam,& caufaium cffc propo,, ,™ SemThqja-D.fed tn.er trtf pofs.bilc initll.gtnri». & effe otbem nulla cftp,0 ooriio ,jeoaJ.nita.ioefr,qualiterintelllgen.ta pioptereire eiuj, porslhi' ciufa.Vc otbis. Ueinde Jcclarat q, abhom.ne poteiunt caufaii alia.nClll,J intelli«cntia,d.fimiltieidicimui cp piout ipfe jnielligit feipfmn, & fuum atul rcm d'bent caufat. dux res ab eo.deinde piobat cp homims poftibiliu, frJ caula cirend. otbera.d.poG.o tniro tft vna.cV eadf mi.er.a in quocnnqut &,(,,.
fuerit tim in homine.cp in angelo.tjS w cane.fc fyllogifmus potcft l,Ccoa, poni.ab vna naiuii Ftouenitidem:pofs,hiliuseft vna naiuti.ctgo ah ca uut , iane.fiutinangtlopioutniiidcro: &fic, iicuttn angclo proucnuorbis. „, ,„ horoinc ab to ptoutnitt idem oibis.D«indc ponlt coueiufionem; & eiuift,n,0 »lt raanifcftus p« ft:lt gt eum. ^
A V E R O E S.
AIc Auer. Omncs ifti fermones,qui funt Auiceti:e,aut (itquicunque fucrit,qui dixcrit eos, non funt yeri, & non profcquii turradicesnaturalcsiimmo non perueniuncproptercarnuu eorum infufncientia,&rhetorica,adgradum,quemdixitiftc homo. Et forma,quam imaeinatus eft m ea,non eft vera.nam homo, quepo fuitpofsibiIeminefieexfe,neceflanum ex alio, intclligencem fapfuiu.&efficicntem fuum.verificatur exeplumctusdecauia fccuda^u ponitur iftum hominem aeerc cntia ex fe,& ex fcientia fua , vc ponit efle fecundum principium ille.qui dicit.vt dicit Auicenna : & ficot de moreomnium eft poncre primum principium glo. nam,cum ponuur hoc.neccffeeft vtproueniantabhochomineduo:vnumeft,cx eo 9» fcit fcipfura:& aliud,cx co cp fcitcflicicntcm fuum. nam poficum fmc * aeens ex parte fciencix.& non cft etia inconuenicns, fi pofitum tucrit aees ex parte fui, vt dicacur.ep id,quod fequitur ab eo, ex co cp clt poffibilein efle,eftaliudabco,quodfequiturabeo,excoo.elt nenlljrium in efle.nam iftx dua; politiones repenuntur in eo. lgitur iftc lcr inononeftadeoturpisinforma,quani voluit imagman lfte vir.adeo n,hominesdeuiantafermonibiisl>hilofophorum, & vihpendet eot apud fpeculantes.Ec nulla eft diffcrcntia intcr hoc, & dicentcm, cum ponitis ens,viuens vita,volcns voluntate,fciens fciencia.potcns potcn tia,audiensauditu, vidcns vifu,& loquens loquela, & fcquitur cx eo * totus mundus,adeo g, homo viuens, icicn», pocens, volens, audicns, \idens,& loquens.fequitur cx co totus mudus.quoma, fi lfta accribu ufunt-quTdeterminarancefremundi, ncccfleeft vcnon ficdifterccu ineo.quodfaciunc confcqui in om.u ence.cui accnbuuntur.Si autcm ifte vir h^buerit intentioncin dicendi vcritatcm ux lus rebus, & d
Tcrtia. 147
• ft ei excufatio.attamen fi fciueric fallaciam, & intendit eam, fi k oent.«V efsiHaduftus> noncfteiexcufatio.fi verointcndit no- 1,0,1 n, non fit ei in hoc fermo demonftratiuus , quo fuftcntetur in t,hC3rC,HVone f.quzftiovnde proueniatpluralitas, vt vidcbiturpo- ^'t,netcc.tinnoc.namnonperuenit ifte vir ad gradum facna* ^ Xndcntcm hanc qu.-cftionem.& hoc apparebic de eo poftc.l.& <0"^,ius eft ,quia non dcdit operam hic vir, nifi libns Auiccunr.Sc jccidit ° J"11'1111"0 in fcientia PIOPkr hoe'
AU-itiS inquoeomienitcum Atga.d.dicimus noi q> di<H ftrmoiw», p,inioaK & eHIS ftquacium non funt vera, ncc concurrenn»
q»'K ,V,SD!ulofophorum,&inhocconucnitti. Dcinde aliqualitec faluat P>f ^A ttitSl funt ira ertonea, ficut ipfe pucat: cV hoc dcclarac dj fi rnimi >u''c<n'h6n.oponiusfuetltPofiibilise«edc ft.necefTitlus pcr al.ud intelli.
! I &fu..m agenccm, & dicereraus qupd effctGrailU kcaadm t» «nsfciP1"" , p„tJb« Alga. dicimus quod bene ftquicut, fcilicet tdera addl. rcll'6tn!1Jt;rctnuod Ute homo Gtcfficiens enlia d< fcipfo , 4: de fua fcicntta. _ „ hoC principio fecundum Auictn. vtl, Gcut omnet dt pr.mo princt-
» vtJiciM't « X,ruppofito,ftqiiituf quodprocedantab aliohomlnt du* rtst
«V. HoCtn»" ' rr.__ ■ o,..i, f.-.i fnnm n'f lll c :■ i : 1
p,0 1 I
W>K ? ^irium efft. vult dictre q-iod.fi pohatur agent, cura eius /Jirpofir^eft nofs.biliscfledirreratab tius dirpolitione , tnQuaiitum neceiTaooui«u,"!u T° _tr* sc aSa abeofubiftis dtuerlts raiionibus erum diuer.,
(..Idtotonciuo'' blr>jlltrtnonicafunc excranea, ficut ipiedtxit.&r
*S* *'t\ -imu< quodhichomorncdifatut eft philofophos vitupcrace . tc i*l in moduni rpeculantiucn octilo. : ficut rcper.iur in fctiptura , SC "P"1 mrata 3c Jfhet efftoccuita:&lunc fctmoctus cft manifcfttu ptC fo".' "r diclt.intendil pcr fpcculanttt oculot, id tft tts fummt in-
ft~ l \X r*dic..ntutoculimttapnyficii eoquiafunt intrll.gentes perei".
* • n?oniodocunqne. non eft eura : & concludil vltimo.d. tandcm fup. fcii..w.«c.q-'C rao d ^ ria („,,, hoc. & diAum diccnlts. vidclicet hoc dicmu»':"^' "'JrJ^nsouoddamensviuumin viiavolcns voluntatt, fcits C ««J \*j*%*ff^ , vldcns viTu, loqucns locutiont : G fic pon.tur. ab t» .otus mundu$:quod eft abfurdum: & fi littta non tft dimlnuta : v.de- **t'£% inft mendac quod, ficut non eft inconuentens quod ab vno ente "! *.Xd (doI irionet ptoucnirt. totusmundut. G hahertt lOt difpofitionts '» »on faconoertt. qnod G homo habett, d.fpoG- ^ . i uaTnrouenirf nt ab eo illa, vt vifum eft : vndc, ab ipfo viuente,fcnt«r T»d n & c Ptoucniunt fcre omnia ptr diucrfas na.uras:crgo,non inconuc ,hir/moucnitc muUapet diuerfasd.fpol.ciones.vcl force intelligu, quod rtarilTK l.c«. G. faluatum ab argumemo A Iga. lamen non eft SStapCet ^num dato hoc.fequiturquod ab hom.ne ppOet ptoue SSS 3lu,s:quonum in homine funi lo. dinpoGt.ones, qu« funi tr , murl Ertwd.tr v.dctc.loqui, &c. immodicitur microcofmus, vt dtcit AvSio. irt 2Ste0ibhon,,rcpon-cttotu$mu.tdus fieti,& flcmundu» pofict crcatl Ki."q,.od«ftabfurdura:6V hatcexpoli.ioeftplutcafona »nte.*hl H inicllcnionem aliam.ftd hocfufftcit:vlumo eoncludtt caubm , * ntio AV
|j,i«wu.mocft maiuftftus pttft,
Difputatio Metaph. A L G A Z E L
1 Alea Si a"t£ dixerir aliquis.cu diftruitis opinione eotu, L\ ™MLi'tiS,vtrumcxiihmatis4>proueni.int ab vnuorr,,,,- -LJ^m ndc duodiucrfa? & liimmitcicis intclltftum-.auc dicicis a wimum pr»ncipium,incor,cpluralitas?& negabic.s vmcace: autd,fk sTnon cft Pluralicas in mundo? & ncgab.c.s Ilnlum : auc d.citi, Lnimr mcd.is>& oporcebic vos concedcrc ld, quod d.xcr.nt. Nos ffi Scffc mPtent.onem nouram „, hoc hbro dircfte <Ufp« Kinc nde:fed intcntio noftra eft dcb.htare rat.ones eor.rni: adeo oTnos dicimus a.quiexiftimauuemanat,oncmduorbm ab vno.cft Emm.a>o intclfeftus.lcu atcribucrc pr.ncip.o accribura,anuqua,Cter ?a con rad.cenria v„itat..& h* amb* ftmt rat.oncs fair*.& „on „a- S" cis dcmonftrationesrqm non fcftur ralhrascmananon.s du0- SarvkGcucfcicurfaintasclTehom.n.se.ufde ,n duobuslocis. 5cmS noo fotur ex nccefsicatcnccex fpeculat.onc. Et quid prohibet > cmm dkatur c* primum pr.ncip.G fit fc.cns,Poces, voles, & ag.c <,u,c- Z d vuk & f .c quicquid vuk,& creac d.uecfa, & fim.ha, vt volt , & 3 * fJfitashuiusnoiifcicurnccciTano, ncc fpeculauone.
S e sSari autcmdc^ual.race emanacion.s operation.s ab ,pf„ K voFuntatceft fuperfluum,* fpes.n re „on fpcranda . Qm autem &eranrpcrquirercpropomone,& fc.cc.ame.us hn.s conrydcra.. S I cft id.o, caufatum pr.mum.cx co rp eft pofs,b,le m dle, ST»^ « eo.cp Wlligir fcpfum, prouenitcx co=„, £°orbis & hoceft ftultKia,&dement.a,non appantioproporuon.s. ou"eSamuVprinc.pia harum tcrura i Propheus, & crunt vcra Snam ntcllcauSno„negatea:& d.mitcamus fpeculat.onemJe \ n,,antintc,&quidicacc:nam hocnoneftadquodpocen-
done Dc.,& non confvdcrate.nec cog.tace m fubftatu Dei. Et duu ?rorhe« Etcuiafsimilabitis DeG,&qua hm.licudmedab.tis ai
A V E R O E S.
'* A ItAuer Cumdixitcfinco.inquocftdiminutusintellcflus A humanu^cacomprchcnfionceius.reumamurad leg.m, rVt|, veru.namrcientia,prouc„.cnScx prophcua.proucn.c canouam complcns fticncias i„cclleftus,r,.f omne.in quo dcficc inrite
Ph.«ia Pro. -A.dimtnutioabfoliite,i.«p non eft dcnatura inteleftus id «>Prtl ™
Smii .anr? ™ d • " intellcftiis & aliqiiacft.qux cft diminutiorecundura
coplcs fcU. dere.meocpcllin cdlctt «ffl rf in radicccrcatM-
intcllcftu» . natura ahquoru honunu, & hxc aimmutio
TerriaJ 148
• jut erit proptcr aliquid eueniens ab extra cx priuatione difcipli— nl\cdfcicnciaprophcti.i;tribuitomnibus hasfpecies omnes.Cunt n2> m j|X,r_intendimushicdibilitarc raciones eorum, profefto hxc ?llttlK10 -on c6uenitei,& cft ruina ruinarum fcicntis. nam fapies, itl ,ntC fapiens.iocentio eius eft perquirerc vericatem,non facerc duf^j^cs^&ponereinuolurionesinopinionibus. Cii aucdixic, qrh (citutfaliicascmanacionisduoruab vno, ficur fcitur ralficastlJe "Qn ^jsciufdeminduobuslocis.&.ljcctnonfuerunt hx du*propO $_?nesin eodem gradu veriratis,came non eft falfum.quin p<x>poli« •* 1 )(
diccns cpab vrio fimplici non prouenic nifi vnum, non fic vcra in °0' _n-it>js nobis.propolitionesaute ver^fuptritfe adinuicem, vt Sitrtcuni eft m libro Poftcnorum.nt caufa in hoccft.qm propofi- PrapolW»» Cs\trs,cuadiuuancurimaginacione,dcbilitantur.imaginatio JJg^JJJ ■„ U°n- ion confydcracur nili apud vulgum.& idcoqui yfus cft inccllc-
8 >:i..,c & oroiecericimaeinabiles, erunceiambae iftarpropolitio- dcbiiitiiur»
*ucc, bUs,& proiecericimaginabilcs, cruncci amba* iftipropolicto- ■„ codcrn gradu vtricacis.& plurimu,quod fic vericas in iitispronf*.'j ^us.cltcumfeceiitinductionem in entibus generabilibus, P0"1 p[,bilibus,& vidtritcfjdirTcrantnomina.&dtnmtiones eorii * c0 opcrationes, eorum.nam,fi prouenirct quodlibet ens cx quo- P0^ entc,&qualibctaclione,mifcerentur fubftantise > & dehnia% dcftruentur fcicnciar,& anima.exemph gratia dilccrnicur ab ?°n m'm_iis mopcr.icionibusfuis propnis prouenicntibus ab ca : &: 'nn3ima« dirferunt abinuicem operarioiubus propriis,& fic ccia anin2n|i3Uteproucnirencab vna potentia opcrationts mulcar, vtproue i potentiiscompofitisoperationes muIcx,non erit differenciz
niunt inccr
r fubitantiam limpliccm,& compoficam, & non difcernerencur i. W bL Vlteriusjfi pofltnc proucnirea fubftantia vna eperarlones mul' • Hcrit pofsibilis adio proutnirc abfq; agccc. na cns eft ab ence, non 1 nihilo & idco impofsibile eft vt reperiatur id, quod non eft cx fe. , Lcunicritniocoreius,qttn6cit,&extrahensidapotentiaad aftii, ld C octrahitcx co.q-cit in actu,necefieeft vc (it modusaclus.qui efteifemnJum modiim aftus cxcrahencis idi priuacione ad cfTc. nam,fi txirtTiiiodlibetaftum aquolibecagcnce, noncflct inconueniens vc «ircmacta ad afcum cx feiplis.noncx parteagcncis, quod ca efFecerk.fiautcm cxicrincmultimodi a poctnciaadaftu abeode agence, > nccciTccft vtcilitpluralitas,f.modisillis,& illi.quod accribuiccis. Mm.linontlfctti nifi vnus moduseorum,idquidcm,quod cxic cx aliia modis,crit ex feipfo abfqueextrahence eum.Ec non poceft dicere ajwusjcondicio agenciscft vcrcpcriaturagestrh,actione abfolua im.noninodoaciionispropric.qm.fihoccflcc, agercc quodcunqjen* ) fucriiQUamcunque a3ionem,&mifcerencurcncia. Vlterius, quonii , cinablolutum.f.vniucifalecft vicinum priuationi verientis,& ideo lunrrunt fcrmone dc cncc abfoluco, & colorc a bfol uto.diccntes abla- Boncmdifpofitionum.Ec aixitdiccnsinaiKrmacionccarum,o_> 1100
' funtentia.nee funt non entia.Si autcm hoc venficaretur,verir,carttu,, * tuncrprcsfintcaufaentium.Etproucntre vnamaftionem ab vnocft tnui . roantfcltum in fcietc.quod nobis apparet, quamin ahoabhoc faente.namfcicnuaplurificawrplunficationcintellcctorum fdcntij ouonii jntelligitcaeo modo,ciuofunt,& luntcaula fcienriar eius. 8c imppfsibileelfvt fcita muitafciantur vnalcicntia^&noneritfcien, cu vna caufa aducntus caufatorum multorum ab ca ln apparentibm nobis.verbi gratiaquoniam fcientia aroficis.cx qua prouenit exem- Deruntfve pligratiatheGiurus,eftaliaquamrcientia,exquaprouenit fedcs.red; lu.hoiu fcientia antiqua diffcrc in hoc a fcicntia innouata, & agens antiquUm ab agcnte innouaco.
lt Alca. Ec fi dixerit quid dicitis vos in hac qusftione, quia iamddtruxiftiopinioncm Auiccnnudc caufa pluralitari», % k quid dicis tu in hoc?quortiam diftu eft cp fefta Philofophoru. refpondithuicvnarriumrefponfionum. Q^uarum vnaeft fertnodicentis cp pluralitas proucnit cx matena. Sccunda autcm d.fCum dicftisc«ProuenitcxinftrumeciS.Tcrciavcroeftd.ftumdiceni.s exmediisl& recicatum fuic de fcita Arifto.cp .pfi Venficiuerunt fermoncra fius oui Donic caufam in hoc media .
Ali AtM 8C fiforrcai.quis dtcerei.quod «il tergo huius quxftionii firi, .fm rrmobaia , rt raiiocinaiio Auic.in caufa plutaliiatii. Dcinde ptopo. portquam "probaia ''' jd 0 djc;dun) cft in hoc. vutr d,cere. fi opinii
"ImTXL d,tndum ^ It. cauf* plurlli.aiis cnrinm: & foluu rcetmitS
ofopho d fd?c.-ut Tnim cf rcac philorophorum in hoc Mta Sn S rcrponlion..m.& primo Pon,l primam.d.quitum V.,a dic.l (d. quoi I.ei wuis vidclicet.quod plurali.aS ptoceJi. a maier.a. dcindt pontt alierf. dTculvnofup.dicil id/quoddixu ,lius9p «alitas procedn ab inn.u.
Deindc 5onirieriiam.d.teriiaVctor.,p. dicu.d quod dixit alltaXa " ^;rm,diis Dc nd, ,ligitopinloncm Ari(to.d.& d.curquoJ Arifto.re f
Muralita. proccdi. a mediis:& ift* opimonti futrunt um expofiix fup«,:Jo fcoiium tft rtcutrcte lbi.
A V E R O E S.
AltAucr Dixio/huic non potcft rcfponderi in hoc librorefponfionedemo.illratiua.a'.tamennoninueuimusinArifto. nec in eo.qui elt in fama ex Antiquis Per.pacec.cis hunc ferpertis pcri- „onern.quemactnbuiceis,nifiPorPhyrioauthon incroicus logicz. faiuttias* ^^^n^onfnuexcxncrtiseOrum.Etquodoccurricmih.cxradicibus eorum ett <p caufa pluralicacis eft aggregacum trtu caufararn^l. rned.a,& difpofinoncs.&inttramcra.&iftaomiiiaia dedarammO cL.innicuncur vni, & ad id reducunrur nam clie vn.ufcu.ufque eocft cx vnicateabfoluta^iu* eft caufa pluralitacis.Nam ipfcima-
fublunan. bus vnde
Tcrtia. . M9 «.
.rtirur «. crlr caufa pluralitatis intelligcntiarurrt fcparatarum d.uef - Q«^£*f rfnatnrarum fuarum rccipientium meo, quodincelliguc de pnmo
* Anio &ineoouoaad!pifcuntUrabeodcvmrate,qcltaaioyna lc 3h)S ejtit- Fr"r £ «lura rtropter multirudinem retipientiu.fic.it cft iri Pnnapc, bui. ?u nuo Vunt liiulci luWlituti:& ars, fub qua fuht attes rnulc* . & hod r q.Lu- deio in alio loco.fi duide declarari poteft aliquid deeo: firt *£ « rei.crcetur ad i.roohcciam , Q^udd autcm diucrficas (ic Dfopccr ■wfittftiri quatuorcaufarum eft manifcftum . nam duierfitas orfPrZt ex diuerf.tate motoris eoriim , & diuerfitace forniarum coblUn * matericrum eorum.ii fucrint in eis matcna:,& oper.uio.ubu* rUnl'nVr,rov»ri!S in mundo : licctnbn fucrlnt proptcr has opo- a-«ones «° , ros Diuerfiras autcm.qux acciditprimo cius.qitodeft iub oraP^^licibuscdrporibus^citdiuerficas matcricicum diutrfitate ^ inpropirtquitate» &iemotioncamocoribus eorum j qui funt c°rl'n ' o-ic ftia.vt cft diucrlitas terra-,& ignis.deniq; conrmorum. I nltcrrt diue! fititis duoruni mocuum magnorum , quo. u vnus J nerationem.aliUs vcro corrupcioncm , cit diuqrficas corporum i ? nn & dmetflcas fnotuumcoium , vc dccluracum eft in libro ?te \Unnis8r Corrupcionis. Eocaufadiucrficatis.quzcritcxcor- oiUtat
Part 25
i <caleftibus cft fimilis diutrfitati.qu.r crit cx diuerficate inftrU P00 „,nl Et, currt ficfucrit,c'aufcpluralitacisab vnoagenccapud. mC T f iint trcs caufc. & reduftio earuni ad vnum eft ex rc pnecedcri 5* ft auia vnum eft caufa pluralitatis, Id auccm.quod cft fub orber t rlwericur in codiuerficascx qilatuorcaufis.f.diucrfiraceagen- ■ r&diucrfitatematericrum,&diuerfitateirtftrurriehtoru,&pro- "Um,nneoperationum a primoagente.rrtcdiantealio, & hoceft quait > mftruincntum. Excrhplum autem diuerfitatis.qua: crit ex di- ''X.tc recipiencium,& ex co d> cBucVfa func caufe adinuicem,eft co fcSs in aete,oiu eft alius a colore fcfco in corpore:& qu. Et in »ir f„ i inoculo,aliusabed,quieft inaere: &qui fitinfehfuccmmum, Siteabco,qui tic .noculo!&quifitinimagipatiua,aliusabeo,qut firtfcnrucommuni:» qUi eft in virtuteconferuat.ua & mcmorau- » ii» ab eo, qui fit in imaginatiua . & hoc totum eft, fecuhdutn jJlirjmnicitirtlibrodeAnirrta. , .
tf««ufa.fc.d.dic.muSnos c, dehotf nc* poteft hlc refpomle,. rufffcti.tr. ^ , uc. Deinde conloquitul iliqualitcr dehoc . 8c pnmo ebgi.opi- II,™ AnH c. fecundurn vi.i.a.em hoc, quod .lledixi.nomfnt ph.lofe ffl Teft ad meniem Atift.fcilict. cp caufa plunl..a..s eft plurah.as ET«« mr non ab A.ifto.nec abalTquo cxccllem.on an.iquo n.fi a Por Sto S oduao,iura logic» compilauitrfcd non fut. valde no.us n£ pM Ci „ ,„cip«:& fic appare. quid non eft ad mentem Ar.ft. Deinde decl». ^SSXXtm Arifto.d.a.,am.n id , quod nobis app««. de hoc .ux.a S&2con.m .ad.ces.id «ft.fundamen.a «ft caufa plu.aL.aus reMiat « ESm^flisab Algaz.videlia. ex m.diji, cV prapaianombus.id eft.fubu «^P«Wmen.is..dcrt,agen..buSproximis, cV fe^lSS^ int 4twm.niuii qualner ad vnum rcducan.ur. efle tntm cutusllbe. .ftorum m vni. ««,^«114«««, icducitux.qu* tft c»«ft plM»U»t«, D««dc deeUta«c«.9mo<
Difpurario Merapk
Ooin fcpmrisinfeNigibilibuscfl muliiiuJo.J.videlurtnim rpcaufa plu»lMtt. , lis intiHisnmarum feparatarum fii Jiueifit as carum naturarum.qua» teclPi„n. « in eo quoJtntclligumdepfimoprincipio.& in eo , quod Jcqiiiruntde ah eo.que vnitaseit vnaaftioin ft.& pluta recipiens, id rft, iccipierni .,„„. dintn. ftcundum eam plutaluaic, vuli d.cetc q, caula J.uetl.iai.s tn iUi. cn jj. ucrfa uuellectio eitum Jc primo.&c vnnas eircnnx , tiu* rcctpii n.agu & mu rius-& hoc diAu.n cft multum pl.ne fupta.ci hoc Jeclaui pcr limile.d.ficu, rctilutmaltloti ptincipc.fubquo ftatnrt funi nuilii principaius,& hoc alibi dt. claraium cft : & tu tecutte. 1 1. Metiphy . com.ntn.44- Dcinde cxcufat fe.d. li i J , quod dc clatjiuin eft, rufKcii , bcne quldcm.q.d. vileit. finiuiem , ,d cr, li non, nos icJuc.imus iJ lJ firtiitiinem Jiumam. ij cft, nos dica.uusquod„t fciiurt.tnlumlpiraiioncdiui.u.&: nonpoieft hibcrt naiuiali lumme. Deinde ahqualurr dcclarai qualitcr rcs uint d,ucrf{.d.<{. diuetl/tas.vult d.cete incnu. bus.ptocedat a Jiuctlitaie qunuoi ciutat um fatis minitcltuin tft : &dtclarai hoc ptimo ln oibibus.J.iliuetliui enim otbium proccdu a J.uetlitate eoruot motor.iiu.dc formirum,& maictierum.fi miietiau. habc..t,& pioccdltttianu diuctfiuic opeuiionum ipfotum in hoc mundo, licei othcs 1101. Itnt fecunduw philolophos, fcilicet limpl.cittr , & ptoiftis opcribus , fcd proptet mtel|,gtB. lias : ecce jgitut , quomoJo otbcs funi Jiuctli pct ciufis qui.uor , vt appa,«. Vndeeaufa Deindcexpoiiiiqutfunihtc.d.diuctliusiJmen.qufptimo.dc piincipjlut,,^ ■ ur diuerli- cidii in inferiotibus eniibus, vi fu.u limpllcu cotpota, fcil.cet elcmtn.»,ptoeb tal orbmm, du fine dubio 1 diiicrliratc miict if , quc. funiltur ex lpfius propinqiiitatc , ic df.
ftaniia 1 fupcxcccltiiibus coipotibus, vt diuctluis ignn 1 ietti . caufj umen i,. ueiliiaiisduotuminoiuum viuucrfjlium , fcilicci grnet aiioms & corrupitonii ptoccdit a corporibus ccettftibus , vt habeiut fecundo de geiietitione jb Aii. ftote. vide texi. commcnii. r<5. & 111 Je conclud.i.d.paiei ctgo q> ciufi diuttC. ratis 1 cotpotibu» corlcllibus ptoccdcie lim.lis eft Jiuctfit.ui fup . proccdtml a diuerfiutc infttumciuotuin. DcmJe concluJii iJ , quod iiitei.dii.d.& 1. I.cciu. feplufalitati$ vniusagcniis funt J.ctc tf« , & tcJucuniut 111 vnim raodoprj. diAo.co modo.quoi.iilrume.uum 111 cauram icduciiut. J.uctliias lameii infeno. i um ciuiura a quatuot ptoccJit caiilis, vidclicei 1 diuct litaie duotum agen. lium.fcilicei vniueruli».& proximi, & maienerum, & inftrunienlo. mm. Dcindc dcclini.quilttcr diuetliutes caufatum ptouemani adiuetfitaie recip.cntium : &cxemplum ponit in coloic. ct fermo eius cft ininiFeitus pcr re.quomodo hoc.quod dicit Auerro . fit mamfeftuin.iim in parte duSum cft fcpri, & fecundo phyli.hibei decljriri,
pronuiicfiuieftcolligilTeei.quedixl ,J| iupu , & hie.quoniim ex eis proucniet iniclleftus verilitniu boc.& fic compleiurititu Jifputiuo,& rc.
liquumtft lg- ■ ,•.
gteJiquat tam.
"... , ■■-.i-^^ivMb.» tSM
DISPVTATIO CLVARTA.'
pg D E C L A F^A T I 0 2v^£, Q^,V 0 I> U O N POSSVNT AFFBRRB
RATIONEM, Q_V O D S l T~ EFFICIENS MVNDO.
A L G A Z E L.
I T Alga. Et dicimus quod homincs diuiduttturi tt duas fcftas. Prima eft (ccta hominum. vcritacis, qui opinati GlfB mundum cfle innouatum, & fciueruuC neccflarioo» inuouatum non innouacfcipfum, fed iiuligctefncientc. & intclligitutopiniocorum, cum dicuntagcns. Etaliafcdla lunt H jrctici,qui cxiftimant mundum efle antiquum,prout cft,& non con ftituctuntricfTicientem. & opinio corumbencin- ... -{ ur lirct rationcs indicent dcftruftioncm eius . Philofophi auooinantur mundumeflcantiquum, deindeconftituerunccicum {|c<cfficicnccm.& hjcopinioquaficoncradicic fibiipfi , & nonindigctdcftruftione.
Tlfrflj veraciuin fipieittum.qui optnati funt mundum ciTe cteatum,8c ipfi fci» int nccefftrioq) innouatum non ptoducit feipfum , quia , l?ne dubio indigel Jff lt ftu producenie . Dcinde ponirfccundam.d.Secunda vcro fc Ai dici> ' KtnaliJ.vidclicethominesopinantes mundum eflc ah ftcrno , cVdicuniqp ""llum tiabei efrlcientem . deindc ponit opinionem tettiam , & compatat micr tu-.dc fcrmoeiui eft manifeftuipet fc.
ATt Aucr.Immo opinio Philofophorum intcliigiturapparett» ter,magis quam ambx opmioncs fimul . Nam agcns cft duplcx .aliquodenimcft,aquoproucnic aftum, in quopcndec gpetatioeius hora,qua rcpcritur.& hoc, cum pcrficiturefli; eius , not» indigct agentcjvt efle domui ab a;dificatore,& aliquod cft,cx quo pro> uenitaaiotantum,que pendccinacto.& noneft eflehuicafto,nilicii pendentu agcntis in eo.Et hoc agens cft rci proprium, g> aftio cius efl MualiselTenuiusacti,f.opcum corrumpiturhoc agcns , corrumpitut iwca&um : &,cumrcpcriturhoc agcns,rcpcrituractum,i.cpfunt fiinuI.St hocagcnseft nobilius,& magis ingrcditur in capiculum opcr4 «ioi)um,cjuiai primum^qm producjt ] ubiui u m 1 uuru, 8t id cOla wts
agfftis vcro primumprodudtaftumfuum,ckin<ligctslioagcce,qUoi , idconferuacpoft inuentioncm.& harceft difpofitio motoriscurn tno tu,& rcrum, quarum efle eft in motu . Philofophi autem , quia CTcdi~ dcruntquod motus cft aftio agentis , & quod cflc mundj non petficj" tur.nifi cummotu, dixeruntquod agcns motus cft agens mundi. fiT fi ccflaretopcratio cius iftu oculi a motione, deftruerctur munduj. jj Sytlofrifm* conftitucrunc futim fy llogifmum Gc . Mundus cft aftio.aut res.culu, probansmff eflcfequitur adaftionem : & omnisaftio impofsibilc tft vtfic fin_ dum habm 3gente>qUOd fit ad efle cius : & intulcrunt ex hoc ip6d mundus habcc »Ktw' aot.ns f l]U0j eft ad cfl'e cius . & , quia nccefle eft apud eum , vt proUt.
niens ab agcntc mundi fic innouatuin , dixit munduni innouatum ab agenceanciquo.&,quiaeft apudcum opcratioanciquianuqua,dixie mundum innouatumabagenteantiquo, & opciatiociustftarciqUa fcilicetcpnonhabetprincipium.necfinein, non autcm vcfircnsin fc antiquu'm,vt videturci>quidcnominareuniantiquum.
Vt vidcaitir error Algarel prirao Auerro . prxponit diftinctioitcm agrnti. & clielt mcmbrum , quod eft apud ipfum ad ptopolitum , deinde rcmouti cij. peccatum . Quantuin ad priraum dicit , dicimus nos ip philolbphotum op,nio magis elt noia.cV taiionabilior alijs duabus , co rj. agcns duobus rc[>eriiuf nw, dis.quotum vnus eft,<p ab co ptocedii ettcaus, dc ituo peitdti tpfius aAio,duni eft in rieri vult dtcere, eius cftectiis tinium in fiert ab agcnte dcpendcr : & ifl, cffcctusnonindiget efrfcicinc polt afnonls fundamentum , vt fe hahet J0ma. eiira xdi-icatorc.dcinde accipii fecundum nicnibiuni.d.fccunJus vero eft,fc.|j, cet a quo proccdli aftio.tautum depcndct dc cfFcSu tuc non habente:et tk i„or dmaic traduiSum.cV habei Icgi, &C linc quo cfFc.-nis clfe non hahct , mf? j j„m, cta fibi actionc.clc «p pnuaia actionc prmalui cUectus, 3i inucr.ta aetionc inuf, nitur errectus, ptom funt fi nul & fcmcl : igitur diccin! cp agens fccundo rooda tft id a quodepcndcufFiftusin efTe,&. in conferuan: & poftquam dlmtfit iftol tluosmodosagenfis, cempar.niila incnibra.cV; dicu, &T ifta fccunda aAio iwhi. lior eft prim a:ipie enim, vuli diccre agens , aclione fecunda producit fiinm efft. Ctum ipfuraq; confertiai.fcJ ahud agens , vult Jicctc , ptimo modo efliai rmm tfFectum fcd tndigei alio :if>cnte,vt eum confcruct: vuli crgo cp ag? s, qucd iMl NobiliuStft & conferuai.eflnuhiliusagcnte.quod agitian:i.ni: qiionuinagensconreruans, j"cs,qd apit 6i potf nS ponerc cfFcctunt m cfTe , cV cum hoc ipfum poiens cor.feruarc . «!;„_ cV coferuat, eft enfm trFecium ponerc de noit cfTe ad efre,qii:im ipfuin in eflc coiirc:uue fc qua agcs.qd cundum communem fenfum fapientum. ergo.ii eft agens poiens ponere tfrt/h. agiltantri. Incfle.ipfumdatum potcrltconferuarc : ergo dictum illudeft falfum. Dlccn.
dum .quodconferuarc diitingiiitut ab agirc: aliqutd emm poieft conferuitt ttteetiimaliqiicm , quod non potefi ipfum agete, verbi praiia fol poteft conitr. Uarc homlnem.non tamcn poieft ipfum agcre, nlli concurrcnie hcrmne . fimtli. »et aliqtiod poieft ancre.noii tjinen coi>n.ruJtc,vt c!c srd'ficatore dicebatur.6. tdeo.G eft altquod agcns.quod potcft clFectuin & agere clcT confemarc.eft nobf. K" ocpotrs liusquamagens potcnsconfcruaretatmim.vel agere tantitm. Et pcrhocdicen 1 Jtfricilius, dum.quod antecedens eft vcrum.non tamcn oportci quod omnc poteni In difli, poi lii uilius ciliuS.poicft m vilius 8i factlius: quoniam , li:ic dubio produ.flo hominisdiffi. facilias, ciltor eft ptoJuctioue vctinls, non u ncn homo potrns in gcncraiionrm homl.
tiij.poteft in genetationc vcrniis . idco oponct Itmitarc fic , qtioJcommunr Ji. Ctiit.i , fcilicct quoj potrns 111 difficilius libt propottionaium potcft in facilnu Cbi proporiionatuin. idco argumcnium tnhil cil. Ht pol>quam dtxit hoc, chgM modiimtc|u.il:tcr motor ptimus cft c.iuia agens inotiiin. J.vnde motor cuni tii». IU lic.vull dici tc fecundo inodo fic fc hahet . dcindc ar^uit ptopolituit philoro. photuin; & fyllogifiaus fijut poitft lic eemponi , omnt agtiu «oium , fint <p«
Quarta, l5l
■ -anJiunfCtHffiee fTeri potel_,eft agens uli jftionc. qualiaAiene agitmotu: fed Deus efficit moium confcruando & cfficiendo.fincquo niunduselTe non pa «ert. «go D,us aB,ns motuin lllo modo, agii inuudum illo modo. maior eft ma -jfcflapcrfr^minorquanrnm a<,Pr'mamp:>rtcm futt ill.ua cx diciis : quaiiiura 3d fecundam partcm potcft fic profyllogizari. illud.quo ccfranteccfiai.non po Kfteflclineeo : feA munduscc.Taniemotu cclT.it . crgomundus non potcft efTe. J-,„. inotu, Etfermoeiusficordinatur:quiaptimo innuti fylioeifmum : ffcunjj ibi. <G cnim actio) innuir profy llogifmum : & fcimo ems eff manlfcl.us pet f . Et poftquam acccpit fyllo^ifmum lecundum materiara , accepit fecundura Lt'mam.vndc debf r fic Coioponi. qutcquidcft opus . aut confcquens opus, fine ouo c5« non po^rt.indtget agente pcr fe, vcl co.quoindiget idem opus,ad quod ronffqll"ur- mundu5 ' J °PUS • am <.u'd confequens opus . ergo mundus habe» .[pjexiliens in fuo elfe.huius primo accipit minorcm. dcindc ibi. (& quomo- J°£11iique fit) accipit maiorcm. Bi fermo cius cfl manifcftus per fc . Bt poft tp 5jxliraiiones philofophorum, rcmouet folutioncm loquenttum . poffunt enin»
0'** _____ ■■:•.) _trt7lim*>M#.trn i , - *•_>•>■•>** _'■.!. .. _. 1 I _» •
frdtns ab agcnic mundi fit noua.afTcrit quod mundus innouaiur ab aliquo apcn L quod fi p cil improbatum in prima difputatione hwus. ideo foluiio illa nori ,n coniequciis . & fic apparct qualitcr opimo philofophofum eft conuentcns, * ,Ua loqueniium cft cxtrane a. «
Si » «'cP',,eft moueri qufftio.ancefTantc moiu corli muudus dcftrueretur: gt quii •<"um 1,oc f"mone prolixo dcclaraui in pcnultimo capitulo de fubftan „i' otbis. ilIc0 VK,C '! "c* lualuer ciiam nouuin tion ptoucniat ab antiauo , dc (latatuni eft i» que.rtionc d» i'Hc|lcctu.
Alt Alga . rcfpondens pro Philofophis . Si autem dicet, no$ autem, eum dicimustjudd mundo fic tfficiens , nonincelligimus in hocefficiens,eligens ad opcrandum aliquid.quod noi» operabatur.vt vidcmusin agenribus in futura, textura,& afdificatiene,fedintdligimusperilJud,caufam mundi.&appcllamus eamprimumprincipium.in coquodnonhabeccaufamaliam ineflcfuo.&, fiapptllaucritnus eam efhciens,appcllamus hac cxpoficione. Eflc auctm ros.ad cuius elTe non eft aufacitocoiifUtucturdeeo demonftraooincifiua . nam nos dicimus mundus , & entia cius aut habcntcaufcm, aut non habcnt caufam . fi habcnt caufam , tunc aut illa ciufa adbuchabctcaufam,autnon h*betcaufam.& ficdiciturdccaufacaufc.&tuncautprocedecininfinitum,&cft falfum ,autdeueniec ad ntrcmum,& hnisericcaufaprima,cuiusefle ncyi habetcaufain.qui jpjdtabimusprimu principium . fi vero mundusefletenscx feabfq; aufa, tunciam appareccaufa prima . quom.m nos non incclligimus pemmniG ens, cjuod non habet caufam,& i ft pcrmancns necelirario. Vaiamen impolsibilc eft vt ipfum primum principium (intcorponttt!c(lia:quoniam funt plura. & ratio vnitacu eft mamfefta , & appwttdtfttuftioeius in confyderandoconditionem prwcipii.Ncc etia J*w«dictt]uddficorbisvnus,auccorpus vnum, vcSol.aucaliud.eft cniro corpus,& corpus eft compoficum ex materia,& forma: primura
Difpntatio Metaph. «utem princioium impofsibilceft vt fit compof.tum.& hoc fcictUT fe. , runda confyderac.one.& intcntum eft vt l.t cns, cuiusefle non habea, caufam.permanens ncccfiario, & conuementcr . a.uerfitas vero cft j„ \ rrr.buns & cft id.quod intclligimus pcr pnmura prmcipium.
Aii AICa..crPondens p»o PhiloGphis, dicimus quod mundus hahe, « fficitn. lcnf .fti.nu folu.. Alga.d...o„ «x hoc mmid.mus quod habcat age.„«l,g<!1 r«i rs S,l.ra ouu5.poriq..a.n dc co non curaba.:ficu. ...uen.»,us in anifij ffahh S bus .mmoin.cnd.mus quod mundus habea, cau ftm, p,ilnJ ?S* rnVupamr.vidclicci.illud.l.tali modo.quod fuura «ITc nulli hab„, l Uf, m & l"cc cum vocaue.imus cffic.cns. dchc. cxpo,,, «odcm modo.r.v.j,: Si Dcinde inucni. mo Jum inueniendi .113. & d.c... E. eft notandum quod lii fe aecns vcl cfficicns poieft fac.lc p.obar. pc. ra,.o..«.n,fcudemonf«,a,1oI,«ln. nos nanqi d.cc.c polTumus quod mundui cu fu,s «m.bus caufatu, ab al.quo.,,,, r^n.f. habe. caufa.mau. illa caufa habc. al.S caufam.au. no. vndc.au. p,0ccj{, •"20-." uod cft hlium.aut pcucn.ct aJ quai.Jam exirc.mtai«,qu£ cfi pri
lamhabcns fuieltc caufam.fc d.ciiu. p.m.fi pt.ncipium. nosenin,
3 J infinitum: . tna caufanutla
■na caula nullamhartcns iuitiu i'»"»'.- -■■ r - ■ ,f -■ "-->.iuni
non >»"cnd,,«,uS aliud de p.imo p.inc.p.o. n.fi quoJJam cns nullam habcu, iJB iZ <V eft pe.mancns necclTar.o. De.ndc decla.a. hoc pnmum piinc.p.SqttM. , mm cft 1 quid non eft.d.vc.un.amcn.nullaicnu. d,c, po.cft quod cc.li finlprt | mum puncip.um. E. fvllogifmus corapom.u. m fccuuda ngu.a fic.UU corpar,. C«lX fum plu.a „un,c.aprimum prmcpmm eft tan.S vnum num.ro „5 pIu n. numc.o V.ro , in fecunda rigu.a Deus non cfl co.po.a ccelcft.a. De.ndc <SS ^^■m nnn cncalwuod cctlorum.d.iimiliicr ell impofs.bile pnmum priua. SZ^Kkv, vnun, co.pus au, fol.au, aliud, & atgu.t fa, f!cun. d Hbu a quodlfb1icorpu.cc.lencco.nponi.ur cx ,„a,.,.a & forma . ptlmun, ptinclp um no, debe. compon. ex u,a.e.ia & forma . cgo pr.mum pxm^ «on eft co7p" s coclcftc.ramo. p.Qfylloglza.ut f.c: omne compofi.u ex n.a.cna & fo.ma ell connngcs.cns caufara fu. efle non hapen. pc.man.ns cft ncc.lTa. ffum-c «o luJ c„ compofitura. Bt dict tan.cn quod ... hoc non «ft dubjfc f. j ™ duTcnnoeft in denominauonubus Pl.m. p.inc.pu. quid fc.ljce.. t.iendnu, £ «o,"n S ; princiP.o« OPuum agens.fc qual..e.;v< Jiftum eft Si diccraui,
AV EROES.
Alt Auer. Hic fcrmo eft rhetoricus,& non verus.nam nomcn cau fc dicitur sequiuocc dc caufis quatuor,f.agcnte, forma, matcra, & finc , CLuare, f. h^c clTct rcfponfio Ph.lofophorum , effct rc- «3T fponfioinuoluS.Nam intcrrogamuscisdccjua caufa volucrunt.cunt
tiixerint efl'e mundo caufam pnmaro. Si dixennt intelligimus pcr ta, caufam aecntem.cu.us opcratio non ccflauit , nec cdlat , & opcratum cius cft aa'ociusefl"« rcfponf.o vcra kcundum opmione eoru.proue dixeruncabfqi quertionc aliqua contra cos. Si vero dixermt intell.gimus formalem,dul.tabitur eis ctiam an pofuermt forma mundi pcrnuncnccm in co. Si dixcnnt intcll.gimus formam lcpantamamateria.fetmitur diftum eorum fccundu.n op.n.onem corum , Si verodixermt formam matCrialcn.,crgo pnnc.pmm no cr.t apudeosa .qu.d, nifi corpus ex corPor|bus.& hoc qu.dc non d.cunc de eo.& fic.fi i d.«rinccft c5 tinalis, fcqucrctur hoc ctia fccundum rad.ces eoru. Et, cum in hoc fermone fit intcrpretatio dincrfa, vt v.dcs,q..o pomturrefponfio 1'JwlefoplMJ? Ec, cum duic & appcilabimiu, cam prunu pnncpm,
Quarra .
f in co (f cflceius non habeccaufam aliam, eft fermo etiam dcbilis.nam hecappdlatio verificacurdeorbeprimo.feudeorbibus vniucrfaliccr, dcmum dequalibccfpcciccncium,dequa ponicurq, rtonhabercam.& nulla cft diftercntia intcr hanc opinionem , & opinionem Hxrecicorii in caufa prima. Et,cum dixit dc eis e£iam,& efiecns, ad cuius efle non eftauCa,citoconftitueturdeeo dcmonftracio inciliua, eftfewnointri eatuscr.nam oportet diftingucredequacuor caufis, & dedararc<f in vnaquaq; carum eft primum , cui non eft caufa,f.cj, caufxagcnccs deueniunraJ primumagens, & fornialesadprimamformam,& macerialesaJ prinia materiam,& finalesad primii finem:& rerqanecpoftca Jeclararc iltae quatuorcaufx vlcimxdeucniuncadprimam cam. & hoc totum non eft declaratum frj hoc fcrmone , qucm ipfe recicauit dc cis. Ec ficctiam fcrmo , qucm induxitin dcclarationeqi hic fit caufa primajclc fcrmo mcncatus , cum dix it cj, nos dicimus mundus cft cns: &onine ensauc habctcam , auc non habctcaufam v(q; ad'fincmfcr- • moniscius-Namcaufadicitur£quiuocc. & ficproceflus caufarumin iofinicu aliquo modo eft falfus,& impofsibilis, & aliquo inodo cft ne ceflariusapud Philofophos . quoniam cftimpofsibilisapudcos.cum fdcTincellcncialiccr,& direftc,fi prjsccdensearum eflcc conditio in efle porterioris:& noneft impofsihilisapudcos.cum fuerincper accidcns, jsccircularicer,& cum non fuericcorrupcio prxccdenciscondicio incfle policrioris,& eflcc ibi agcns primum,vc cit tflc pluuiarum a nube, & nubis a vaporc, & vaporis a pluuia. nam hoc procedic apud eos circulariterin infinicum . fcd hoc cft dc necefsicace caufx prima; . & fic efle hominisabhommein infinicum: qrh eflc pricedencium apudeosiri huiitfmodi non cft condicio in efle pofteriorumj fed aliquando eft con jmocorrupcio aliquorum.Ec hmoi caufe; func apud eos deucnicccs aj dmpnmani xccrnam,ad quam finic mocus in qualibec harum caufarum & hora innouacionis alccrius caufati. verbi gracia , cum Socraces l gencrauic Placonem.mocor quidem vlti mus in mocione iu hora gene ntioniseiuseft orbiSjaucanimajaurintcllcftus.aucomncs.auc Dcus glo.&idcodicit Anft.f]> homo generaceuni homo, & Sol. &apparec <f Sol deuenic ad mocorcm eius , & mocor cius ad primii principi um: eigo non eft liomo prxccricus condicio in efle hominis fucuri. vc artifcxcumfeccricoperara fuccefsiua rh temporiuus fuccefsiuis , inftrumciitisdiucrlis,& fecerit lnftrumenta illa cum aliis inftris, & illa innrumcntacuni aliis inftrumecis . nam efle horii inftrumcncoru vnius at iliocftpcraccidcns,& nullum corumeftcondicioinelleopcraci, wli pnmum inftrumentu,f.apparcns.& pacercft nectllarius in elle filu,liaitinrtrumencum,cum quo appropmquacur operac»,eft neceiTa- Wjaadeflcopcrati. lnftrm autem,cum quofichocinftcumencum eft iiecaurium in efle inftrumcnri concigui, & non efc neceflanum in efftopenti,quQd lam opcracum eft, nili per accidens . & idco aliquan- *cntcpnur.tioinftiuraenciprxcedenus condiuo lneflepolccuorii,
cum fit poftcr u « J™f «rit hm*a fpcrma , aut fanguis nu„! * corrupto.med uncc eo, qupU ,ue y adm,ctunc ProcCffurn
Qui »amiu ftruus.fc lam locuti fumus dehoc. » m
i^nfintan nc«.fl" A ° circ , cffc c«Ji« agentis . Et.cum dixi; h auccm nm fau Hcitw, 5Pud^h,1°[7xh ffl «ufa , tunc lam aPParec cauU rnma.uquM
Hsrcuci,c<ai»<-w Hxrcc cidicunt uuod eft oibis vruucr
aiffcrunt m hoc PrinciP,o nam H* « « ^ jm ^ J
faUs,&qu.nonf«nt Hs r* c .^.cun . ^ ^
b» cft caufatum . f ' 'V d "X innouaca^ fctam , quc tx.ftimai qutcx.ft.matquo4orb.sl.t^
^'^Kvcrtn^ • kcicu,& alus, d,x'VX , " niam funcpl ura.fic ratio vmtatikcff mj _ cp.um «corpusccrleft^ tx eo^uod ^ g
n,fefta,,dcftquodordo uicl ■ ^^^^^ppa^,^^^ natoreiusfit vnus: l.cuc orclo qu eic d & hoctotiun?ttfe gubernacore.us.utvnus.&cft ' Eft^dicaturorb.» vn«,«ttS moverus, ^cumdixic «g^S^^ Kcorpusefl co». QSf ™»£ pus vnum,authol, ~ ' &pnmum pr,„ap,um,mpo»,b,lceft ,»d,cit cfle pqplum ex materia,&. torma , & F cft coinpoutum «
Si vt lccompofuum »aVTjW°^o%&orum decprporcca-
matcri3 &formaj ha:c non eft opmio 1 »» P eft id
lefti: nif, fucrit nornen ™ten?mf U^^^ apud cos cx materia, Auiccn. tantum . ^^^^Siom^ & thefaur, : cdS
autcmnon fun«PUfln^cS !uSd^«>ru,nett «u»5t«™0- Nl« pellaucrunt eos jcternos.lul «t ■ quoa t ror_
Cun,fucr,tcaufacorrupuon,Sapu^^ a ^
ruprih,le ««^ff^
qu,d fimplcx. &^ n |> e"et 8cne cflcnc'compof.ta cx macena, & torma. corporibus.non eJlec nec*«™ ? « . ff f cft in llnfu.&, nam radix hums eft.quia «^™™?^;^^ o, cffcnt GmpU
cia,& eo f,c corporcitas, que rcpc-
eft corrupt.bilcindicat qupd n ateru i i ^ ^ ff ^
ritur in aau:& amma, quj ^efl : m ea , non . .
QSomod, ^mboccorpus.nonm4.|etmju^ noni,u6dcx neccfsftate
corTorac», corporaan,mahum . md,gcnt tamm anima . « I raeliuscx ncccf
£.8. Meta. funt meliora nor, habcntibus^eam. _ ^orp & non fuM
diffcrcntia inter ea , quod non eft eis potcntu fft, jut
nqceflario babcaua mataiam , Vt funt corpora gentra ,
Quarra. j j j
tiantficat^c'u Thcmiftiusformj?,auterunreis materix xquiuoce. c„0vctoiiico,(iucfincca:demmatcrix, fiuenucerias viuencescx fe, pon a utcin vlucnces v'ca'
pto inielleciu prirai dehcs fcirc.rpaliter quxftio mouetur .1 philofophis, 8C jlitcr mouci cam Alg quxftioenim philofophorti cft , vtrummundus hahcat Sjfjin.Alga.fll* quxliuie.anmunduslnbeae cffici.-ntcm caufam: modo cqn- «hi quoJ quxfttophilo.rop',ori!eft vntucrialiorquxftione Alg. adducta nomi „crlulJfcPhorum'ItiTc- Dtctmus nos.quod ifla vctba dialcciica , vulr dictrc'. J,rhi,q« ',u5 ™°ueiur quxftio plulofophorum.vt dictum cll nunc, funt duhi. „hi!ia non vcra,fcilicei,abfolute:cuiu$ hteueiu rangircaufam. dicens nornen 'fl,,n.wra Jicit'ir*qu:uoccruperquaiuorcaufis,fcificei,m.ucria,fjrini, ffne; «/ cfflcicnte.vulc dicece quod caufa dicitur xqu;uoce de quacuor caufis, quoniS rjufx.l ^•tuiiifecuiiJiimgtnusprincip.j, I cct quxdam rcrum non dirrcraiit ftCimJjin 2tnus P"eJ.',:;,mcr«':oc idco ibi cfi xquluoc.ttio Jtcta pcnrs Jiucrli- Jaiem grueris pnncipij. Ex h:s voluii inuucre.quod quxflio illa fii malc mo HKMoniini J-buie moucri non fub xquiuoco.f.-J fub vniuocotfcJ diceres, non. nt AlFi'1"3"" c?"'n 'orml vniuociidixit cni,n,.in mu.i.lus lic luhctis cau> bm tScieniern. E-ce,quonioJo quxftio cft de vno gcncre caufx tamum: dicl Ainviuou' illoiuodouon ncgac AAcr.fuifTeb^nemoiani, quantum adformam Stltconis,red hene. vteam moucnc philofophi, Ac Alga.qui cnouec quxfhonc JJominephiloijphorum.Jcbuitnioucremodo dicio fuh vniucrfaliori forma. vt appjrci: 3i lic Aucr.rcptchenditformam quxilionis. fub qua dcbuu moucti gU5((lio,.l4£ non fub qua mota cft. D.rcfponllonein tcprchcndit d. vndc, ,i tc. fponlio philofophorum fuerit modoprxdicro,crroiieaeffeire(>o:ifio: cuius r». 3ooeiBJlcl'.'P,'cnlra nccellarlo exigunc ponerc argumeniuni de quibus qua- Soreittfisloqiiuiitur, quando dicunt quoJmundus h.ibct primaro caufiui , iJ aCqtonJ» conueniunt an habcai caufam. &rcfponJcut quod habcc primam «ufiin.DeinJc Jcclarat quomoJo bcne diccreiit:v,iJc,liipfiphilofophi, quo» aJJuxit Algi.rcfponJeient.quoJ inctndulic loqui Jc agcntc caula, fic fciiccet a»ens quoJ.ct cius acfio fuiifct ab xtcrno.Si quoJ eius eircrcus cft cius aceio. jicrajsquoJeffctrcfponiro vera, vult diccre quod vno moJoaJq. porTuiitdi. fiinrle loqui de caufa ageuce xtetna.cuius e.fcrtus cll illius aiSio: Si fic bcne Ji cuni.quoniam munJus habci ciufam agcntcin iflo moJo. Dctndc oftcjit, qtio. moJo fecunJo moJo poiTct eorum rcfponlio cifc bona.d.fcd,li ipli rcfpondctcr, tjuoJ ipli incenJunc loqut Jc caufaformali, aJhuc effct argucnJuui cis fup. in. ttrrogando.li intcnJunt an forma munji lit iu eo exiftcns.an fup. lic fepatatZ quouioJonautafeparaiura naui. Sc verodicune.quoj inicodunt loqui dc for. Blfepiraia.aJhuc eft pecenJum, ne, iJ clt, an loquuncur Je forma matcriali, Idett.an tlli forma fcparata fit raacerialis.an purus inicllectus: 3i Jcflruic primum Jicens.iunceffcc apudeos princcpium.id cit.pnmus moior neccfiariocor. ptcs: & dertcuit confequens, d.SC abfil quod ipli dicanc hoc, quoniani 111 Iibris An.»titi tincortaui Phyli.oc in n. A1eea.eex.com111en.41. declaraeu cft toi5 oppolnuniioc cunc fupplcis quxltionem, fcclicec fi clla focma fcparaca vidciut non auietialis.iunc benc dicunt. Sed obiictes.quoniam viJctur fcrmo Auer. fuptciluusiquoni 3 nulla eft forma feparata, qux pofsit intclligi effc corpus: 8C ' pticonfequcnsillaquxlliocltociofa.7.ciiim Mcia. icx. commeii.cp. quxtete ptopctc quij homo ell homo.nihcl cft quxtere . Dicen Jum quod forma poeeft dtif<piiaia JuobusmoJis.-vnomodoamateria, Sc lic impofsibile ell iutclli. Duplexfor» gcce illam in maicna.cV Hc qucftio clTct ociofa.alio modo a fubiecto, Sc lic mo mafepatica. ijcccfpclu mohihs clt forma feparatatSc fic eft propolitio dubieabilis efto qd F'imu» motot dt fcp.uatus a mobili.iicut nauta a naui, qui non conftttuitur pcr ciauim.aniitcorpus.aii uon: oc (ic iinclligitur fcrmo Auer. Bc dcbcsfctre H,- ««cnpl an.quod proucnic aj me poft, lic lubct.a Jhuc ciTcc areucn Jum cosji lrHeJtitlorm.i um.1i in co cxiftcceioc cuc.ajhuc cit pccciiJu, an fit cxiiles Wf* lactua inattnalis.an laiup motot: oc ablit q J ptunu di<anc:qm,c5c pti- Uciiiuctiodelttuct.Auet. V
Difputatio Metaph.
- ,9H coidui aut viftuf incorporc.Vbiaperte Auet.loqnitut.&nfi «. jBUimotor tlTctcorpuf >ui % D (ctt.um m.clleaum. J
occidi, dubttatc ,r , ua qo*« o"«. " f Joncedendon, cOc,. ,d «fl
,iMVBrttS , c,"t-cpa^.o<;«'J'^m^^"«»«Jc..dum * reodoloqucnJodcHn^J.i cc P j Ur3,um m.
»«"«"«» Ph'°Jtt^^ Demde concludu
prlmu$ moto, fi Bniij» «1 q ,ifVl ba fum vl,Jt d P*
A>n^Jd^aUTp,optc, non dcbcn, poncrc.id e(,.,nnucrcr«fponfi0„«In lia.tdeo concludu.q. JP,0P' . ;J AlR,.roalc pofU„ illa t.uiquatn Gn\ „'.
^^S c^Klii non vtun.u, vetbii dulmibftiW (B
|Um quanium au ,olu''" "* . otobabat ptimuin motortn, cOci&i»,
'J *rrS53S .oq..c»dl,f' cund. - quantum ad .«fJJ W° l^taiPM«e w«pnnU .d,quod vult teprobatc.d.td tamen. qu.od *^-}P^"m*^l"n^'P°"Xwmpoita facilc dcmonrtra.mc probatj.ve.hl vldcl,c.t,quodag«n 1 . ca u ™ P g a & , flcllt j b
funt cttonca D«ind« pto
,lt« quod ,n qualtb ^,5,,,, ln afccn lendo ad p.lmum ,g(n]> & H vldiltc«t,quod cauf* agent« p fcilicti.m aicria.Si rine «poriet p,001
fotm« ad P"m*m<°l™m&£ " lod 'ft£ quatuo, ad vnam primam «ft^ r« •««««^^^J^^pewtumew^d.ifta fup.tcia non Uclc id eft.,tducuntu,:3i 'u»c co"c,uu ! ' Fd A,R1. Ocbef fcrc pto nttllecH ,«, QntMieU oft«ndun,ut:cu,u»oppol..um «ft .^» * f Pr ,«
poftum ,«du lM Icquifi..,quod «^«'"g "0 ,!CU,ram, bcn« .amcn quatuo, Ci 1 ad vnum vnlm clufa,um,neu, a , mm hocX«rGm0d«,qu{dam p«, ,dcm„a,em: n totb. «5 tft »!•««» cuntu, ad vnum P«'"u» A «0jS * ""nmx in elTe.ot «ia m modo: & altqua c^ lUaruadaLS fofml,& :ag«W.fc»« «•«" »,„,,,« t.ducitu, adpWn,
SS"1* r.i» ,um D" Jcpt?^C „ Cri« Tficut al.b, d,fiu eft. (Simtl,,.. ,d quoJ. J tW tc. p,opofi,tc. „,0,0,«» P«, *Pe"d*""?™0,;cu,J nIum ad malam logica. V bi debti fc.e. quod Wm**, p.oba, 'Pfum ' |ft DtXfubkAum tft «etminui xquiuocui, & tft .al.i na «qmuoca pJopoDito crt vm iu c6„la,ftionjt:ia« cnlm iimpUciic, funv lutar.quod ncm pceft «H« »« i,a p f comtad.cror,* . co quu
p.*, fcilicet,cann cu, «■ *?jn, . an.cqnam fim contradk.iouu \.
fttpofiliont, fun, *qu uoc»-',lt0 *C*'™ IftofuppoG,o, dici. lim.luc, .J . ,;J r,«ma.tubd,ft.ngu.,v.<^ ^ f^caufe v?Jc c .qua.ido ai, quod mundui cf'(lS «iixi,dtdtcla,a,ionc p X«,« an blbca, caufam.an no.ifun., vcba ,„o„ca. I
f^^^^r^aXioi quando eiiim ipfe d.xit.quod ra»d«.. td eft.peccanua induUftica^ t„lnl (|UoJoF<)t
& «ius «nna au, Uabcn «u»mf "°u Mull j,;ltur XqUluoc7c. Icilicc. i.m ,«ba, eum dlftinguerc illam cau ^n^"'» c d ffl pnncipi.v, d.Aum ,(!:« lecundum gcnui prard.cam t™""^^"™^ com,ad,ftio„ii. ( Sirall,.., pttconfequtnsifta quift.o „o„ « '» ' J"Ium ad ,«,„. d«clatauJo q«od Loc«lTu,.)Nunc,«ptche.i: . upfum ;«««^a"^»m „•„,'„„,«, «on diW Ipf«adhuc'„log.cap«ccaui..quo„.^ c|Tc If^^ um;
»it:n«gau.tenimptocclTum^cauiaium .„ _ j um.h.er
vno modo eft r«,u„' apnd Ph,,of3oS;lXf0°hot eft quodam.no JoiraPo(iiM procelTui caufaturt, ad «»""»««» v.Jc... ii.,& quodammodo nccelTa, «»;ff d«'Jr* .fcUicel, p.a?ad«.| ik
c«,,qUando ..ifinimm fum„u, pc, le « '«««• ft jnipofs,b,ll$:deind« accptt '* C1ufa fubfcquci.f,& „0 ccotta.tuc '"omoa°c" "v, , ir .ui, ,ilc, iao0 fup.OD &coc"dcJu.d,fcdq„fuml.u^
Jnodo circularitet.qacotrup 1,0 pr^ cauK$ „, \ j,Ma.
Qiiarta. 154
v, inhoc.n.circuIo oppottei fupponete prim^cam.Dcinde ponitfrcudl f, 3 n.u |j j.iV hoitm exhominegenctariad iitfiniiu cft pofsibile.Sed pSt qui> ^ ppierhoccocediiurinflniiasenii5:qB,(ifecundu eft, pnmfl eltergo i,c?\,, urc.iuff at"'u infinitf:ideoiefp5dcdodicii fup.diconS fequi inflnitum in 4 «11 in talibo*t"Ul« dictreaccidcnialutr otdinatis.eirepixcedtntiS n3 cft iririu l"to,ueiiiibui,i.in erTectihut fuccedetibus. Declarat fl.qd opor- " ' jn tali ordint prima caufa.d.vndt talts caufc afccndunt ncceftario ad •" -iufam ftcrnaie.ad qua pcrucniSi alif cauff. V.g.;qn Plato tx Socraic ' ' 1 a^cx *Sel"e gcntraiur.primus moiur huius motus.i.gcut raitons tftius,cft 'J'1 'usfupcreojlcfte.velaniina.vel imtllcctus.vclomnts.vel ipft Deus. Dein C° ^itt\oc auftoritate Anft. vel ponus verificat Arift.dict8.d.qulobtcm di. <*' 4rifl.feCodo Phyli.com.zcJ.qiJbomogeneraturex homine, 4; fole. & fol r , fuo motore.c»; fohs moiot caufatut gradiiim a primo principio, 3i p '""iVo.ucs prfcedens homo n8 tft necctTarius in cflc fubfcqujiii : fcd principitl t0" a cit ibi opponunudi neceflUriii:hoc dcclaraictexcplo maniftftocic no< ^'h"li d.vt.ti quidS artifex efriccrei opcr» mulia fubfcquttta in fubfequctibus nbiis.i cadiucrlisinftrumeniis.cU llla niftrumeta fafta fucrint abalijt.tt 'n^rnri >h af is.manifvitu eft qd ipfainftrmncu fueimu adinuict per accidens: '' 1 ,j ;t ,11,1, iifniu.qd nullS ipfora neceflatiii cft inelTe effeeti, mli pnmo, ninc ii£a tuadpropoiiiS.Deindetxcufai ft.d.&omma ifta dtclaraia funt ditru J-usahbi.f-"' 5- Phyi;.54f.Phyi;.3quidemttx.commen.47.8{C.Phr.rcilictt procedefe l 1 ,,,iinpiinta Jifpumtone huius, in folutionc quinn dubij. Debet fcire jnrinj(5 ;cau mi» tiuod ptocelTus inrinitus in cauiiscft pofiibilis, vt innuit hic ipfc.quattior ,js c|l pofjj, f jj('10nibus,prima in caulis per acctdet.fecSda circulartici fe hibentibut.tcr j,,]^ £0,'vhi tiTe prfcedcntis no cft iieceflariu in efle fubfequcntis, quatia fuppolito L>ui*,ttario, "iimi caufam tii* in teti natura, Sed obijciet quis.qm homo flt abhomine.ct s0|uii0, * f fjrculatiier . Secondo, ct corrupiiopatris noneft necefTitia pro eircfilij, ' " V|jcs, Oicendo.vtdicitut in fccundo Meta.commen.7. & propefinem fc< rundidt ^neratione.quod caufx pnfTunt eflc inrinitx.piimo, quando accideiw alnet "f jin.iniur:quoniam, vhi cfTeniialttet.tunc eflic vnius efTei fimul cum efle * iitrius.Si Gc inflnirum efleiin ariu.fccuda(irculariier gemtis,& hocpropin- ' vcl'temoit.homo tnim fit ab homine,& econtta: teuioic, qrh cx cadaucte 3°iciii,cjeterra plSra.ex planta cibus.ex cibo fpcrma.ex fpermate ho.Dixit Kierius.ua quod iii ibi primu agens:qm, vbi non efTet ibi prtm.5 agens, no c ffet otdo in caulis.nec proccflus.vtdictScft althi.fcilicei m o.i.iuc- comiiic. ir. Secundodebesfcite quod quatuor funt opiniones.qux teducunt has caufasge> tierabilcs. Ad primam vna. Themiftij, qut pofuil animam tn lerfa. exifterc.i, ' °Pln" infra oibrm lunx productam ex fole,& otbe:dcc!araui fecundum Ariftoiclc, C Tt| tx Jns fccundis lecundS Plaione.vt nattai Auet.in ii.Metaphy.com, i$, .
apparci i:i primo.& terrio fuf abbreuiaiionisde anima. Secuuda fuit opi- AuiCcn. ligemuiii iijfra fphatram lunf, eflc caufam.ad, quJ rcducuniur oinrtes. hac prx. fcniri.vt Aiiciioisdtcii.7.Mcia.commen.3i,8( S.Phyli.com.79. Tctnafui» A"»°« upimo Aiiitoie.quQii illa prima caufa liiu omnes moiotcs orbium, coputando cr.iDcu.vt in 9.Meiaphy.cominen.7.c5i la.Mftaphyli.comme.^i.flnxicvbi . .
i;tauitordiiieni i|itclligeniiaiutn tnuicem, S( ncctfsitatem car5. Quarta Opinio mV f. i.piniolcgis luf,fci|icci,rnahumeii,vtnartatipfe.ti.Meiaphyli. eommcn- hurntm Ifct&auod illa prima caufa.adquam omnes teducuniut.Gi Deus, a quoimme diatc ptoueniuni omnia , vi ibidem dicii. & ideo aducttent ad hM quaiuor Miumci dixii. vi anima,v*l inttllcctus , vel omncs. vel ipfe Dcus.iciigjt ■ ijuaiuor opiniones dictas. (Scd id.quod dijf ii.)Quatto teptchcndit illuai ountumadpiobationcin.qua iniendti ptohate Dcum non nle cevlos, ncc cctlum v pruno prxponii fcrmonem eius.conita qucm arguere intcndu.d.fed id, omdutit,qu6d pnmuin ptincipium cfTe coclos cft impofsibilc, quiafup. cat. Ifitw pluies.cic vniias tn co fuitmanifcfta.&c.fuiietgoraiio Alga. rcplic.u» ba vcibu.Ucuiilc vcuricit ptopuiiiionem eius: vbt Jcbct fcite , qtiod Dcum
V *
Difpntatio Metaph.
non cfTe cctto», poteft intrlligiduobus moJis: vno modoiccipiendo DeSpro l\ ViiopriilCipe,aquocinaniiitoinnu:iiiia.fcciinJo mo to ptootJinc tctuin oui ™ otdo fecunJi tcm crt ipfe res orJuiiix, vt alihi fcis.Jicu ergo intcndimus u„ai li vult dkcte cjuod otdo liums munJi appatci tcgi ab vno rectotc. dicimiu QJ vcta funt, fcllicct lllius vetba. id cft h loquiiur Jc Dco ptimo ino,lu, vetj fj„ eiiisprobatioicV fup. li fecui-.do modo.non coiicltidii.vt fcis. ( Sed id.quoddj, jxil vidclicetquodimpofsilule.) nprobat ipfum qiiimo,& ptimo prxponii fcrmoncm cius.d.fcd i J, qu.id dixii. vldelicci quod impofsibilc eft dictte ()uo. vnuinpriucipiuiii primum lii vnum cuilum, vel vmun coipus, ficut cifet fol • vcl aliud ot biuni,.\: icpcnr cius taiioneiii in fecunda Hguta. d. quu omnt cot! pus cx maictia S: fotnn componitur:& piimuin pnncipium no debet aljuu» inoJo componi. & pet confcqucns noncil cotpus. Deindc ftatira dicit fujq, phaiii.ifiara,diciunts quod 11011 clt ptopofilio vniuctfalis apud philofopho» fcilicet illa.quod omne cotpus componitur ex matena 3i fotma. 8i quia adde> ftruendum vniuctfalciii aftitmaiiuani fuflicit yetiticare pariicularcm ntgari. uam.idcodicii.corpuscnim ccclcfte iuxta philofophotiim opiuionem noiico. ponuut fup.ex maicria Si foima.etgo fupple.non omnc corpus. DeinJe tcroo uet.q.quomam onme.quoJ iiiouciut.diuiditurin maictiam $i formam.vt (ecii. do Mctaphy.diciiurcoinmenio.i i.Inomm moiu oportet intclligetc maicrij. Krfpon.let.d.mii dicaiurquod maieria ipfotum.fcilicet otbium.cl: maicciatn! B fcnorum niincupcniur xquiuocc, vult dicerc, quoJ matcria poteft capi Juohui moJis. vno modo viiiuoccV0 niaietia ttanfmutabili. alio moJo analogicf ptoutmJitfctenseft ad localem Si tranfinurahilc:n:3c lic potell conccdi matel ria iu corporibus cotlcitibus:^ quia diceum cft,i;uod luxta philofophos, c«i j noncomponittitex maict la Si fotma yniuocg , cxctpii Autc. d. ptxtet Auic. q.d.quiafolus puiat conii.itium.ficuidictum ell pnmo cccli.commen.ao. Dem. de ptobat itlud, quoddixit, fcilicct cotlutn nou compotii cx matctia vniuocf d.quodlibcicniiucotpuscoinpoliiumcx matctia Si foima innouaium c(l: f(j cotli apud cos non imiou.intur.iromo apud ipfos dicuntur ab xicrno , vi Arift. S. PhyIi.vi.tmotus xictnt conclulii.(Qualitct taincu.) Ctim teptobluli ipfum quinque modis,mouct.q.d. qualiicr lamcn oftcndiiutbreuiier , cp cceli nonh». bcant matcriim.q.d.cum dicium Gi ipfum carere matcria, quxnamttt rn aj hocl Kcfpondtr.d.dicimus cphxccrt via:quta caufa cottuptionis apud philo. fophos crt inatefia.fiqiiiiur crgo tj> id.quod cft incorruptibile, non fii tccle ma ftiialc.innnocft quid iimplex.vndc potcnriafyllogifmieft tfta.omne JtteiuJ carci principiisgenctaiionis Si cotfiipiionis: fcd cotpus cutleftc eft xtem etgo catet materia, qux vna crt caufa gcncraiionis. Dcindc probat hoc, quafj •ttle/cumacoiiitaiio.d.cxlniligeiicfaiio &cornp:io accideretn uifetionboi J cotpottbus.noii cogcicmut Jtcctc quod lint compolitacx tiuictiadc fotma:& lunc visargumenii trt.li ciufa genctattoir.seit habere maictiam, pet locum* connariocaufa uicotruptibiliiaiis.&citc xtcrni etn carctumatcrix.vc Auet. arguitin vliiinodc fubftantia otbts . DcinJcprobat aliud adJitum , fcilicei quod quia caiet inatcru,& cft xietnum.crt limplex,& corum miiefilcit corv pus.&argumeniuniciuscll lupoihciicum.lic.li corpus elt vnum apud fenfum &iiicottupiibile,ert vuuin limplcx,& eius initcna cft cotpus.fcd cotpusox. Jcrtc eil viium apud fenfum Si incoifupttbilctcfgo limplcx, & cius luatctu cft cotpus.huius lyllogifiui ponit probattoncm dc coiporibus nobis pixfeniihus: quoniam,li lita clTciu incottuptibilu, Si quodlibct illoium ellet vnum apud fenfum,quoJlibttillotumcin.tiiiiiplcx:oc lic patct aiiicccJem.pnutoergopcv nii antecidciis. d. raJix 11.1n.1uc ulis ert apuJ philofophos , quod cotpui cft vnum ineirr,(icuicftiiiicniu:& pci hoc vult intclligcie aiueccdens. tituJ. fcilicct quod, lieit vnum in (cnfu & iucoiiupiibile, cius circ clt limplex , X ciusmaiciia cit cotpus.attamc tion poiiiiioiuui.licct iplum vcin toiaracnteUif ecic. UcmJc probai lioc .inicccJis.d. vndc.li cotpoia nobis prxlciliuito clicnl eotfiipiibllu,& lup. quodltbci eoiu ellci limplex, diccrcmus liuc dabu quod •Ikiu umpliciJ,& eoru m»u«u eft cotpus.Dctndc acctpit uiinotc.J.ciid»»,^
Qmrra. jr,
corpi* c «,rfte nfi cc.rrnmpiitir,6V f.ip. 6V r (t vno apud fen fiim. Defn de accfpit ^nfequentiam.d.appir*i quod ipfiusmairria eft corporet'ias,6V fup. ipfum ef- Jfcfimpl'x- ''cbrsfciie.quodaddeclarandiim fimplicitatrm cotporisduo -jqtiiruntur.fcilicetqiiod liiapud fciifiira liurplicirer, 6V quod carcar materia. Adcoeno- IJeni'» .nrpu^ car*-r mitrria.cU firplun apudfenfiim, non poteit iudicarl fim f ,,,,,,,,,,
,1 gcncraMe ex amma Sc corp.irc, 6i licex maieria 6V fotma, Kefpon. corp' anun» j,,. vbi debesfcjre.quod aliquod corpus indigcre animaefi duobus modis. mJiatt vn0 mcdo.vi illa fit formalitereiuselTe in ac"iu,& tn fpecie, ficut ;orpus homi ■ts:indigci enim cositatiua.vt flla ponitur ui cffe afiu formalitcr.fic (|Uod actua jjtflcliointniscft cfle 1"'m3t cius. Aliomodo.aliquod indigcre a*nima, vt po. Lnirir) cflc "ol"1'.1*-' confcruante in operatione : coquia cfle eiuseft in acru: jrtjtncn clTc non poteff.nifi opcrc. ifla diflinctionc habiia.continuaiut cteo fic lltrr„.i'.icJ ;,od licet fiicccliim compolitumcx anima 6V corpore, non tamen l;c txin.iieri3 & f rml vniuocedlrtis.hoc enim corpns non indiget anima in fua ([,
.icct ccelf
^,feruaii»nc pcrpeiuali.id tH primo modo.licutcotpora animalium inJigent. rx jVici coi prtnde declarat quomodo indiget.d.rctumamcn indigci anima, non ip lit ne. porf n0n rS ortrait»'"'' Jcfle.idefi actuali primomodo, fcdrcciindo moJo, fcilicet vt fit rx matcria ^jnatum^cutusrationembriiiein langit, quiaid, qucid eft nobilius, oporietep oVfornu, ■gbral h.biliorem gradum.fcdanimaium tff nobillus iiianimaiisiergo oporiet vt bibcai nobilicrcm gradum.qui cft gradus viialis, 6V maximc anlmalis , vt jjftfcciinJo Jc amma.commeii.t c.Demde probai conclufionem prxdiflam c5 Mtfone oiniiium prripatheticorum.d. 6V uulla eft diflcnfio apud peripatheii. rW.quoJ ccrpora fupcri orleflia non habcant potrmiam fiibieriam.id cfl rr.ate. AjBjbquo iTiodo:,i iJeo non efll neccffariuni,qucd habcam matcmm.ficui fe _ hibeni ccipoia irrncrabilia, ideft vnius rationis cum raaicm illorum. ecce, -^noJoomnes in hocfuniconcordcs.Dcindc probai hoc au.lcrltatc Thcnii fa.d.rndc,&: ait Themiflius corpora corlcflia iui funr formar, aut fiintmatc S>aifi> cum noftra maietia xqii>iioce, aut funt materfx viuje, id efl ainmate; jjfc.ncnaliquaalia vna.id cft grnctabili 6V Corruptibili.fed arteriia.
0,„ jvfi R hisicciditqufltio: quoniam videtur difium Aurr. contra. r-oniflj| rfen Ebi.hiccniin duu maictiam caufamgciicraiioms.in pnmo auiem de fnb. AtatAiSL
, ob;s,& primo ccrli, vidrtut diccrc quod matctia 6V conirarium. vt ap- A ° „L p^tttotunicn.io. 6V ficvtdeturdimtnutiis.vcl ibi fupeifluus.Et licct dc maie jjljoliinniultislccisdixt, vt in quf flionc propria de hoc, 6V tetigi hanc.q. c i „•„ itnuic". piouunc JitcJum.quodcaufagciieraiioiiis 6V corrupiioms fnni Juc, ^>01u"0• fciliLii naiciia,& coiurariumtquia lamen muiuo fe iiifcrunt , omue cniin habmt m>;ctiani habct conirarium, 6V econita, vi A iicttois primo cctli , com. ■tnio 1 24. ptobat.iJco multoiicns Auer. Jicit caufam corrupiionis cfle mate. njin.viliic.miilioiiciiscontratium.vty. Phyii.contmen, 1«. quoniam faiii in VBotaiiuciubiliuni iniclligitrcliquum.
A L G A Z E L.
Alt Alga.Etrefponfio cft duobus motjis. Primusquidcm,qrri puiturfccundum opinionem corum,vt ilnt omniacoipora mundi antu]ua,t]uibus nocft caufi.Et.cum dicunt gsdcftructiohmusrcicturfccundaconlideratione, dcitruaur quidcm hoc eis titioiic vnitatis,& ablationc atttibutorum poil hanc difputa «ouempntctdcntem.
NaneinJaxUAtga.tfprthen«ltnifmphi!orophosJuobusmo(li»,qii0,u;nf Cundtil ponnui indubioquarto. Pro mtrlicAu huiui dcbfl rcmoucrt p,0 c'r* fum philolophorum ad ptobandum.cp Dt us Gt agt m. dico c igo rp Gc argucbl,' In omnibuiagtnjibui oporici vcitire aJ vnum primum limplidttr aric,,,u.„L Itrin caufiitfctproctftuiinfintiui.cVrtliqua. contra hunc '.proctlTum inft» Alg a.duobus modii txprt (ie:quorun, fccun Jm ponttur in Jubio quano . |,c„ lo preftmi Jubioponai vnum expretre,«£a}tumimplictte, & Itc cor--
lioncm cotra philofophos.fecuJo ibi.(Et iJ.^uod dicunl.) tangu Itcunjf, mo. Ju Jicii trgo,& nos Jicimusquod ad hoc.iJ cft conua illum pro. tffutn tcrpc» dcnJS eft dupliciier.id eft argucdo duobui modis:quoru,n vnui tft , q, ftqlMtu, iuxta ipfotuni opinionem.quoJ omnia munJt corpora elU-nr anriqui, Sc inC)ll
Bx Vnitate fata.i.nullomoJo Jependcnlia.(BtiJ,quoJ.)Hictangitrtciindan, rtproha„0.
lit argtiin
Arifto.vrjicit AuVrVprimotirli com.jj.fact rtquiftioittra Jt vniiaiVmu"
dr.quoniam.vldicit Autr.qui Jlxit quoJ mundi fuut ptiircs.coniougcrt,, crc_ dtrt multa princtpta, & ccontra , & tdco Artfto. dtclarauit t* vntrate pMrnivninitm munJi.vt Auctio.in pnmo Cal1.commen.90.Jecl.1tat.v1Jc , Hectr. 00 futt vna alia via aJ probanJum cfTt vniS pnmum agcni.dicit moJo Alfcfc id quo J Jtcunt philofopht.quoJ dcftiuftio huiui.i.principium agcntiuin plim . Inaits.i.quoJopiniontsdictntesplutaellcprincipia.dtftruflio poicft rcfa pc, alium modum.f.afupradicio.noireprobabimuseutn.i.lllitm rnoJum cum pcr. ueniente iJeft venturadifpuiationequintaiquandode vnnait Dci, & rcmono. ncdtnomtnationum.id tft limpliciiait tlltuitn S.difputaiiont traaabimm. Vbt fecundo debei fcite.quod reprobauo componuur lic.omnu fubftaim.i (5, poliiacxpluribuidenominationibiis.i.aitrihuiiieftcorpiii, aut virlui mcor. pore: ftd Dtus tft fubftantia compofita c x pluribui dtnominatiombus.ttgo Dtustft corpus.vtl virtus in corport. maior fupponilurabto tanqu.im mj.,u Itfta minot dtclaratut:quoniam,apud philofophos Dtus tft agtm , Dtui rft vnum fecundum vntiattm pnmi mobilit,cft moucni.& lic dt ahjs, quse »gf,u liconutniunt.c»: per confequcns pluribuidenominaiionibus conltituimr, con. chifio tft faira.ergo aliqua prarmiflaruro.non maior:crgo minor. fcd miMoi ft. tiuitur tx hoc.quod ponunt Dcum tflc pnmum agcns.primff moucni.vnS.ic. CtKoDtusnon tft vnum primu agtns.hic t rgo t ll modui.qut dicel poft Alg. coiitia pbtlofopho» in ttpiobaiionc illius ftcundi m*di.
A V E R O E S.
AltAucr. Idcft qudd ipfi.cum non poflunt affitmarc vnitatcm, nec pofluntaffirmarequod vnumnon lit corptu, na, cum nonpofluntrcmouercattributa, erithocprimum apu.l cos fubftantiacum attributis:& quod eft huiufroodi , eft corpus, lut potentiaincorpore:tuncfequitureis vtprimum,quodnon habctcau fam,fintcorpora cctltftia . Attamcn hic lermo fequitur diccnti fcr-> monem.qucm recitauit nomine Philoibpborum.Philofophi verd 116 iodigcntadcflc primi non habentis caulam eo , quod tribuit ti» rationibus nec esum exillimant «luod ipli non pofliuu afferru rationi
Quarta. i
, vn,"tatis,niC pervia racionis ex ablacionc corporeicati» a primo lsrin-
apio.Sc h*cu,u*ftio veniec pbftca.
• rjjciurinihi.quod Autr.hicarguatcontra ftctindnm moJum . qucm infr% . ^iga.qiicmfuprj exprrfsii.6V pnmo rrpcrii fcnlcnliam cius diccns dictt uos 'luo'' 'P^"s '""cniio eft.quoj philofophi ncquiucrunt vnitatem Dei ai'« '"" ■ j.non bene poiucruni probarc Deum c(Tc rnum.neque fup.potucrai afle ^"'.MoA vnum fii coipus:fic rcperiiurtranslaitot(ta:& fi fic, videtur mihujj velit Jicercnomme Alga. «pphilofophi in duobus pcccam. prfmo. quiat "doiuciuih jfsignare Deum efle vnum cx vnitatc cotpotisccrlcftis fccun* j° moJum uni expieff.iinifecundiim peccaium efr, quoniam ncque poflunf " j,3rcij>in naiura eft vnom ptimum corpus ,quod mouctut exfe: Sc tune le« I10. ■. ~ jpfinequiueruntalleierc,id eft.probare Dei vniiatem.fup. ex vniiate P ' (isprimi.iSc hoc.qutmiim ad pnmum citotem philofophorum.ncque po« .intaflereredcmonftratiue ij> vnum lit prnnum cotpus.& hoc.quantum ad '*','•>!""' crrorcm.quod.iuicra hoc fecunJum non poflunt probate, Auer. non ,lu,-.ii,feJcxplicat primum.d.poftquam ipfi nequiucrunt rcmouere Deidc .^jnQnes.vulidicere.quod hac de caufa non pollunc faluare Dci vniiate. llC nfjiuanJo illam.inirantconccJere ipfum efle confiituiurn tx pluiibusde- ''"ouiationibiisiciiim raiionem explicai diccns. oportet enim eos concede* 6 "i,1JU,j Ocusfit fubftaniiacum denominaiionibus, iJ cft , compolita cx tnuU Jtrominaiionibus, iJeft, aitribuus.& heceft minor Algasclis.Deinde po» "' mliorcm.J.o<: quoJcunque (icfe habel.cft finc Jubio corput,aut vinus ccrpotta. hic fupplcas conclufionero, quam in cxpofiiione Jubij pofui:quam {.,- ipfeiepeifi dicens,& iJeofequilureosquoJ ptimum principium incaufaium lii ccrpui Cotltite, vcl quo Jcunque aliuil:quod auiem illud fecundum phi« lofopbi ptobare non poflunt . Auer. non cxplicat , poicft tamen explicarir ' jjj,,,, vii probans corpus ctcrnum efle.cft via moius {tctni , fic . 15 moiu* /|l aliquis iii lerum naiura cicrnus.efi aliquod corpus moium eternum fed aliouis raoius tft {ternus, vt primus Circuiaru, crgo crit aliquod corpus {tetnum. vulicrgo Algase. quod hcc via nulla fit. quoniam fuftcntatur inminori du« hij inuua loquenieS conitaJiccreni: ideo videtur quodduobus modis pecea* u(ium philofopbt.fed m translaiione fecunda fic tcperiiur fcripiura . (Neque ouod vimm non fit corpus.)& tunc vidrtur dicere quod ifti peccanl, quia nor» poifuiit piebarc Dei vniiaie.neque pofluni probare jpfum nonefle cotpusper jllim rniliiein.q.d.co quta ad illam probationrm fcquuur Dei effe in marcris ConliHcic, velipfum tllccotpus,vtdiciumfuii:& funcfrcundumbor, non re- C pdiinili vnii pcccaium philofophoruni,&tft mclius.(3cd philofopbt.)rtfpoi* ■lcihtcad aiguincnium Alga,coniraphilofophos.&, vi miht vidctur, ipfc ne> •airninoicm.vnJe Jicit, fed philofcphi non atirihuunt necclTarioclTe cui cj i. Jjnoiicfl.iJeft.ipfineceflctfftincaufjtoid.quod Jixerat Alga. nominc torum. id cfl,Dcum cflc compolitum ex pluribus Jenominaiionious: ccce , quorooJo ne^-n mlnorcm . DcjnJc rcfpondct ad proba:iouem, d. neque pu:ant philofophi, quod ipfi ncqucani probaiccgrcgie, iJ eft.dctnonfttatiuc Del vni tiicm, & jhipfj vniiate rcmouire denominatioiies.q.d.q> philofophi poffuni conccdcie Deum cfle vnii ex llla raiione,& tamen poflunt tcmouctc cius c&> nSaontm:quia,lictt Dtus lii vnus,moutns,agtns,&c.aitn ifta nondicut com toliiionem.pioptet quo J excufal fc.J. 6i Deo Janie in fequciibus diffult tiiftz ■ns.Bccc,qiio pulchrc Auer.faiisfecit aj raiioui formaliict,&quamdiffici' h foiiaiihioiJinarc Jubium, 8c folu. dubij,eo maximc , cum nullam vidcriin ccpolinonem:3<; vlinam rp habercm aliquam. multoiiens cnim defperatuscx: liaie veibotu iliius iranslaiiones,& careniia expofitionis volui dimittc Ran>nicn,quantum poflum.tanium exponam , cxpofiiio aut fubiilior telin» uuut poftetioti. Sed diccs,quare Aucr.no tcprobai ptimn moJa.neq; appra »11 vidcnii niihi.quoJ ptoptcr duo.primo.qa cius foiuiio manifefta cft tx di« tn 5tcquluj.il, illa fultciuaiur m viiapropoliiionc/.quodabetcrnoimraov
bili neuom proaenire non poreft.ergo.G Deus eft .^rns etrrmim, ornnii porainunJi, quxabipfo Je pciiJriii.eiuni xtrrn.i moJo h*c rario ruiu,, • mulioitensiiweriia Jifpuiationc, vbi Jutum cll quoJ propoliiio m, vbi t'J} flenrnur. r(l vrra.fcilicctimmrJiatr.vl dicrum efl.3.Phyli*. commcn ,, "udifnim efl.quod abxterno nonproucnir nounm immcd:aic, liccr mcJi.1te V* ne.Si hoc declarauit in cxpofirione fecunJi de fiibfraniia oibs. Secn do vulciur mihi . quod idco non folmi illam : quoniam , ex diccndij Dor?o eiusfoliiiioeircmanifcitaadco.ncei accidat verborum fupcrfluuas.rjiionj^ litcrpotuirfuperfedcre. _ .... Primaa5. S r n, circa diiSa viJcturcflequxftioranonahi is : quoniam plitralitas atiri burorum atguit compo.ttibnem 111 comincntc.^viJcmus enim hoc tn oinnicn,.
ceiicrahlli.vbielt boniras, fapicmia, vinusactiua, aiinbiitorum arguii compofiitonem in omni re gcnc fi non in Deo: crii qnxftio, quarc nou 111 Deo, & in altjs fic. SccunJo',
icft arpui.quoniam illa mulia vcl rc.lucimttir in vmi.uem, vcl fuiit lirr.piic„jl plura.liplur.t. ergo coniincns illa rfirt coi.giLvaui:n,& vnum vnita!e cxe±L tus. Si 111 vniiairm.in omiii vniiatcoportei aliquoJ ii.ibcrc fc vi acrui,S{ ait. rum vi potcmia.crgorrir compotiiio. AJ iilam. q.Jtcunrquidain.quod nu|.
Opinio quo ,,iuJoaitribuiorum in omni rntc ciira primum, arc;:iii coinpolirionrra ; , lunJam, rano cltqnoniam in cisiionpoiruntclTc.nii; vr ritif.intur a prnno, Sc Gci»_.
Part 26
poliiionrm Jicunt. nuncautciii caufatum eft compollium , fcc.inJmti ,\iet ln
Stimo auicm.quia connncuiur vi in caufa, iJco iiiin in co line compo< i:0nc. :hocrft,quoddiciiurcommuiiltcr, quod qiixcunquc funt in rcbus Jlpcrf,' funl vnitain Dco.co quia iht funr co rooJo, qtio catifjia fuiu in caula.auf C01J tineniia nullam dicii compofi.ii.inem. SeJ mihi v: Jciur , quoJ opnio jfl, Impugnatio, ii, purus error: quoniam , vel muliiiud» artributotum formaliiet di,iimcom, polinoncm iJ eit.inquantum multitudo aiiribuiorum, vel per accukns ratio. nefubiccti, inquo funt. G fccundum.male dicuiit:quoniam cius.q.od eflprt fe non Jcbtt caufa afsignari pcr acciJcns.eiiam. vc (ic omnia in crejtura eiTcnt compofiia ranone continentis . Si vcro Jicit compolitioncm formalcm. c,£0 inquocunqueJicei coiiipofitionem.laluata tiusraiionc quiJiiatiua & formah. SC lic in Deo effei coinpofitio. I Jeo mihi videiur, rp muliiiujo atiributortto. fecunJum eius ratioucui fotmalem , non Jicai compoliiionem : qjoniam. ir! omnicompolicioneoporteivt confiJcrctur vnum vt aSus.alterumvi poten. lia. rooJo vnum atiribuioritm non erit vi actus refpcfiu alrcrius, crg0 fotim, liter muliirudo illa compoliiioncm non poielt dicrre. Verum debesfdrc, qiiodauribura pofiutii aJ Jno ccmpatati:vcl inrcr fc, vcl aj fubiecnim in quo Adduosflti fulu. ii ptimum, vt ficformaliicr compoliiioncm non Jicunt.vt dcclaraut.ii P burapofTunt feCundum,vel illud fi.b c.-iuui cil c.iufa in lc lunplicitcr, & lic conlinrtm m coparari, t0 pct eirentiam.A: fummam idcntitaiem.qiioniam quoJ aJJuum caufaio h> eii copolitionem.iJco caufa riTcniiali ficn iJciiiuaicm.li caufaium ficatiribu. mm compataiut illi, vtfotma accidcnialis.cV lic compofinonem facttcumco, ficutalbcJocumparicie: (cJ, quomoJo hoc fc habeai, fuflicicniius decUiltjj incommenio.jp.i:.cxpofui. Si infra lii vlimio capituto Jifputationis dicam, Quibus vifis.aJ priiuum diccndum quoJ in onini cme gcneraio multnujoii. itiTiutoruincomparatacoiiiiiiciiti coinpofiiioiicm facir.licet in fenon (iicompo fiito-quoniam vnum atiributum alteri lomparaium compofirioncm nonpoirft dicere cum ncuttum refpcctu ncuirius fe liabcai vt poieniia , fed oinnia lunt netfcctioucs. AJ fccuiiJum Jico.quoJ inici fc null.im vnitatem Jicum, nil icfpcau coiuineniis.i iJco non funi aggic^aium Pcr acciJcnsiquoniam vnun aeareeauonc, neccompolitionei-.i Jicu, li ili.i, qux fuiir in co, compon.uuii imcrfe necaJ alinJ : non li^ .itmhuia, qiioni.im compataia lpli coniiiieiitbus aliqiiaiiJocomparantur vtforinx.oiuiiJicis aJJuniur.non pcr eireniian. jeJproutabalio caufaniur, vidixuccce igitur , quomodo poieft iaJuaiiJ.cJ Cmplicuas cum niulinuJinc attribuiotum,
Quarta. 157 A L G A Z E L.
Alt A!ga. Modus aurem Sccundus, & cft proprius huic difputationi cft, vt dicatur iam fcimus q? ifta ciuia habcnt caufam, fcd forte illa habct caufam , & caiifa caufx habet caufrm , ,& ffin infinitum. Cumautem dicunt quod afiirmare caufasinfinitas V falfum,|hocquidcm non conucnit . quoniam nos dicimusan fcitis hoc de ncccfsitate abfq; medio , aut fcitis hoc mcdiante aliquo mcdio? &non cft modus rationibus de necefsitate. &quxlibcc via,quam vos Jicitis cu m confydcrationCjdcftruitur vobis,cum admittisleuolutio- „on habcntcs priucipium. &,cum fucrit pofsibile procedcre in cfle P funi infinicum,noii eft inconucniens vt aliquod corum lic caufaaiirtius &finiuncinvlcimoextremoadcaufatum, quod nonhabeccau Gitii"'i^ 110,1 fifmntcxaliolatcrcadcaufam non nabenrcmcaufam, 1 Gc»t cempus preccdcns habcc finem, & cft inftans,& non habct princX ium. Si aucem cxiftimaucricis quod innouationcs prxtiritf non rc- Lriuntur fimul in vno tempore,nec in aliquibus temporibus:& quod noncftjf10'1 denominaturhne, &priuationc finis , tuncfcquiturhoc vobis inaniniabushominum,fcparatisacorporibus,qua;nonfiniunc fccuiidum vos, & ence feparato a corpore ex animabus infinitis . nam nunquamccfi juitfpermaabhomine.. & homoa fpermateininfinitu. Yl(crluSlomnis homo mortuus remanct anima eius,& cft alia numeroab anima eius.qui mortuuscftantca,& cumco, & poftcum,licet ,otuni iic vnum fpccic:ergo fecundum opinioncm veftram func in cffc jn qualibcc hora animx infinicx . Si autcm dixerit animr non ha-bcnccopulacioncm adinuiccm,& non habtnc gradum, ncc natura,nee polirionc . nosautcm negamus cntia infinicacum habuerint ordinetn naturalitcr.vt funt caufx, & caufata.animx vero non funt lic . Dici- , mus hoc iudicium cft politione,& non eft dignius confequi quim con ' trariumcius.quarenegaftis vnara duarum partium , &nonnegaftis aluin?& qux cft dcmonitratio diftingucns ? Et quare ncgatis ci, qui dicitqudd iftx animx infinitx non cuadcnt ab ordine,& gradu?poftuuinulle alicuiuscarum cft antecflcaltcrius.nam dies, & noftes pra! teritxfuntir.finitx : & , cumconfydcraucrimusefle yniusanimx in Ax,6i nocte, tunc cflct id , quod elt in pr ^fenti extra finem , & eflcc in o«unccncicatis,(cilicct aliquodpoftaliquod. Caufaautcm finiscius fftTtdicacurquodficantccatifatum nacurahcer ,vt diciturquod ell fcpracaufaciun tflcncialiccrnonin loco. & , cumhoc non fucrit falfuminprxcedcnti vcro, licetiamnondcbeteflcfalfumin prxccdcnti c&ntiaii naturali. & quxroquid habentin mcnrcfua, cum nonponurupofsibilc.vt fint corporum aliquafupraaliqua inlocoin inlmitum,&ponuntpofsibile aliquaentia antealiqua tcmpore ininiinttumJdl nc hoc nifi iudicium frigidum line radice.
DiTputatio Metrjph.
Cum n*rr»nir prtmirm modum.quo Alg.reprobauit philofbphos.nune mmJ fecundum moJum:S£ pnmo.in hocdubio nariat m hteut atgumemum phi|I? phorura.d.recundutn vt ro eft.fup.in quo accufanmr Pcripathttici in to quojlri cuni.m cniia adinuictm caufantur:modo,fi non tlTtt ptima in caufii.elTci D. cclTusin infiniiumiiVliicritlt male transiaia.Stccnim rtptrtrurin arahtco in translationt noui. rccundum vtrocit.rccffdum q. dicuni Prtipatheiici o^i enna aJinotctm caurantur. (Std fortt.) poftquam narrauit motiuum tllotum idctti.vtdtbiliiti iprum.d.fotie dictndumtft.cp cauff fucctfsiuj p,J™'
(Nos diccinus.) arguit conira hoc.d.nos diccmns tis qualiitt hoc aiTtiins' jui hoc.id eft.ifta pofilio tfl pnma cognitio.id cft.piopofitio limplicurr nora apud vos lintaliquomtdto, aut abaliquo rtiedio, id cff, ptopofitio demonItr.-ih'|lt Trlplex Dtbtsfcirc.vt dixf,&: accipiturprimocwli.com.a.tpptopofitio rft tnhut mo politio, dis:qufdamtimplicutinoia,vipriiii*propoiitiones,quas funt naturali!cr no| qusedam omnino ignota , co quia cius noiitia folum pcr medium dcmonifratiol nis fii in nobis: quxdam medio modo , eo quia eft noia fine mtdio , indjget u rocn modicula innuinonc, rcilicci que fli fy llogtfmo hy pothetico loco a conirai lio.vi dicit Auer.fecundo Phyltcorum. commento.j.idto pent Alga . Iftj Ptapofiiio.in caulis non tft proceffuf in infinitum, vtl tft fimplicittr nota, vtl in.ij gctaliquomcdio ( (Piimum eft.) nunc rcprobai ptimiun mcmbrum , ijceu„ tem fccundum : quoiiiam intclligitur ex pnmo.d.primum eft falfum : cuiuin," «ioncm dicit, multa enim funi obijcieniia.id eft.contradicunt huic: quotum p,,'. muin ponit. J.vt reuolutiones otbium.quf apud vos funt infinittr, & n0n ptrutl niunt in fuiuium line dubio ad compuinm icrmiuatum vltimum , 8i non mo.ta funt infinlif a pane poft.immo & funt inrinitf ah alia extreantate, ij cit.a pir. le ante. (Bt fifotte)poiiii ad hoc fecund.im eualioiiein.d.& li forte dicercris, n» prxicntx nouiiaics non rtpcriuntur ptxftiilcs aliquo tcinpoie, & id.quoj [',„. uatum eft.nequit.id eft.non Jebet Jenommari dc infiniiatc, aut fiiiitateivali Ji. ceie rp Philofbphi inielligiiiit in entibuipoliiiuiscire inconucnicns.non p,iL, tiuis, quf non funi vett nec fiuiia , nec infinita , nifi forte fccundum rationcm, (Nos vero.) arguiiconira hoc:& vittusargnmenii tft:quoniam , lictt preitti, tionts non lint tniia pofiiiua , attamtn in eis poflunt efle iufiniiae res pofim,». quoddcclarat.d.nos vero rcfpondebimus ad hoc vobis , quoJ anirof frpatitc pratteriiorum horainum funi infinitf ,8t prarfenics, fuppofito mundum fuiiTc ab zierno,ck licel lini vna in fpecie , infinitf fiint in numero , & per confeqticni I cuafio eft. (Et fi forie) adhuc ponit lcttiam cualioneni.d.cV fi fotie dicetens, r» ammx u-p.it.in- hominum nullum habcm ordinem litualcm , neque naturaltni, nequc localem: Bi infinitatts prfdilSe intclliguniurdt cntibusordnatis natuia lucr in caulis,& caufatistfcd dnSx animf non lic fc habtnt, Dtbcs fciir.quoa' duobus niodii aliquid poieft iiuelligi elle in rcrum naiurain termiiiaiipam. vno modo liiualitet.licut ponit Auiccn.de ocraua fphf ra. Alio modo localner, per citcuiifcripiiontm alicuius fuptrius ambientis. cx virunq; duobus modis.na turaliier.licut ignisin concauo lunx.&c. fecundo modo violcnter , licut jraue ibtdem. vult etgo ifta eualio, quod propoliiio dicta lntelligatut in rebus Imuli. bus.vel locans naiutalitcr.cuiufmodi non funt .mimx honiinum ftparatf .(Noi ad hoc.) contra hoc arguit.d.nos ad hoc rcfpotult nies dicimus.quoJ hf c eualio, quam fumpliftis in fitu.id eft in rcbus liiualibus.non cft magis vtra iu to, id cft liiu.quain in fuo contiatio , id tfl non fitualibus. quarr , ttgo magis aiiiibuuii impofsibiluatem vni eorum, quamalicrif & iiualis cfl demonftraiio apuJ roi 111 hoc,id eft.quod magis fii inconueiiicns dc vno, quam dc aliero? (Rurfui, fe. cundoargun coira idcra.d.quare iiegatisdictas animas habere ordinem? nrroo ciiincsienenteasotdinarifccunduin metiiaearuin cum fuiit 111 corpotibus. (Et «ft Biajlifcftum.) fecundo , argun quod fuut 111 loco : Si raiio ciut fic componl-
Qiiafta. t$8
, iiirft fecunfcj in n>.
t niion'm -nnq: mturis inti-nitut otJo recun.um anfe, S- poft, i J. ""• ,„« __ o iH erius , illa funi in loco.quonuin motiemui localiter. ^1"" Cmarum mucnitur ifte or Jo prioris, Si poftetioris.ergc . locus minor pr« IU"S \ rforiute le°ts . quoniam anirof migU.it Je vna prxfenli aJ alun. VU * - ner conffqiicns mouentur . Huius ergo primo ungit probiiloneni ' . J 3C cit manifeftum . quoJ anlmje feparatie iianfmigfaiit Je hoc mun- ** . ii-m Viram eradatim In tempotihut pi*terois infinms . tJcit Vna pofl doa \ii i inflnitumtenipuf ante rempus , quod eft prxfens. Deindc accipi» n J vnJe.poftquaro bl eflTe , id eft in naiuns earum tcpcniut otdinatio, "in i.iliius Je anie & poft . Dcindc ponii conclufionem.d.etgo , Bic. id e» tJ" n'i.funnnloco. & cumdixii loium hoc . rccapitulii prccnum eotumf "g° ,<rgooPliilofophi,quod vetba veftta non funtmfi phantarmata, U
i. P1
AIc A uer. Cum dixit fed fortecaura habef ciufam, & caufa caU fj. habeccaufam,& fic in infinitum, vfquequo, & oninis via. quam dicitis in hac rc.deftruetur vobis , admittendo reuolu- „n_s non habences priHctpium.cft proft-to dubitatio.cuiuS refpon-* fiSamprxce-.it, cumdix.masS?Phli6fophi non admutunt caufas, &riufaWinfinita:qmdeUenicturadcaulacum,cuinon eftcaufa: & ^,ccdant *f,.jUI1chocperaccidcns,proptercaufam prEccdcntem : iednoncu philofophiT fimrdacctc.&fimul.nccinmateriisinfinkis.fcdcutrifiicritcirculan- flrtta.em Irt fr Uautcm.quodrecitatde Auiccnna,$ ipfeadmntitammasinhni «uw «"* ,'whocnon cft impofsibile nifi in habentc (itum.cll fcrmo non ve rusquem ncmo Philofophorum dixit. & impoi.ibilitas eius apparec „ dcmonftrationc vniuerfali.quam recitauimus de eisi Et non iequiturPhilofophisaliquideius.quod intuliteiscx hacpofitionc.f.fcimc* ncdicentcquod fint animac infinitxin actu.& proptcrhocdixtcdem. Eratione ammarum ex corpotein corpus.cx co tp animx funt nttmcra «numcrationcindiuiduoru,&qudd reiiiancant.£t,cu dixtt&quare C non admittunt corpora, quorum aliquod eft fupra altquod m loco tn jnhntt'-ini,& tii admittunt rcperiri ahquod eorum antealiquod 111 tpe in mhmcunl?eft nealiquid hoc.nifi iudicium frigidum ? Jf la protecto jntcr.aapudPhilofophoseft mallifcfta. namponerccorporainhnica &ol,fequitur cx co vt reperiaturinfinito tocum, & quod fit in aftu. Ithoceft falfum.ttmpus vcro non habct litum: & non fcquitur cx eo quod funt corpora , qnorurh aliquod cft ante allqUod tn inrinitum, vt fitinfinituminatftu.quodcft impofsibileapudtos.
Vidriur mir.i.quod ifta folutio potcft diui Ji in duo: quu.primo ponil verant culion; philo(ophorum,fecundo ibi. (Scd id,quod)rc fpondei argumrnto cStrf UUn. In primoicpcitt iJ.cm vult rcfpoiiJcre.d.dicimus nos cp id quoddtxii.rfl loncCJtiff proceJum in infinliuin.vfquc quanJodixit, lllud verh.im.vt iruoloi uoncioibium.&c.i.ip renteiitu cdteiua 111 his verbis foluitur, quod declarai. da adhoc icfpondcnJu eft.cp phtlofophi ncgant infiniuiem caufaiur.i.c»: caufatd- Bn,qoiJpcrueniunt.i.dicuni clfe pctucnicnJu ad cns caulaui lion lubens, vi.li dicttcquoJinconuenicns philofophotum eft, quiaiunc in caulis cfientiaiiiel •iduaiit cfiii ptoccOuf infinitus , Dciudc ponit id , quod uon lepuum incoa/
Difpntario Metanh.
nrnitn^d.fcdlpericcldcnsbfPt concedum hoc, ritionr cuiufdamantia ff. Deindc ponil fccunJum moJum impofsihiliiatis.d.fed non.quandoinf ^1** fjt dcfccndiinr if ctr . Drindcpoim icrnum.d. vil lin ul ui matrrijj l„tf f** Vbidchesfcire , quodquaiitormodisincaiifis polTuniu! wi t„.„ r,r»r"n"t' tu inh*n'ium,fcilicrr prout fum eiTcntiatitcr .irdin.iie, frcundo.proiit r cVte frrirtr^n. ... r.I..f..Ai.-.r,r-'-t,'.-riidriido in Inflmcuni. i.trfl itt #n^.n. t
^», ,., u. < . . ....■>. , .. . — — — ■ ........ — ... ...... ... . ,u j.nt c f c ct r
& tcrtlo.proiit funt in actu.cV quarro.prour accideiiialner ordmatf , Se fur- r*' ne accipiuniut. Sed dices.i|uoniododilfcrt Ircmulus modns a primo.rerpo,^ V quol primusmoJus iuiclligiiur.liue in codeni grncrc caufx.liuc in diucrljs r°' Cundusiiieodemgcncrecaurf tantutn: & hoc dtcii Aiier.i. Met.m comrnc. in txpofiiione fecunda.vhi att,& forrc intrndit per ic.liiiid nem vnius fnrcii' IncautTs ac vulr dicrrc canff. V.g.qtiandooninia funt in eoJcm l-euere cauff , V.p.v,!/* cidentaliter mo lit ah homiue,& fup.homo a folc,& fol a piimo moiore , fcinpci rcrnanA^ ordinaiis <p. ijem genuscaiiff. per fccunJam fpecicm intelligit ca , quf fum de diuerlijfi? ccdeic in in cichus collocatis fub vno gcnete. V.g. vi igins het cx aeie , & acr tx aiiua A. finiiuin clt aqua ex tcrra. oinnia enim Hta funt caufae conucnient.-s in gcuete, quia om poisibilc. funt ciufdctn matcrif,& diucrfaniur in fpecie. Scd diccs , <•- ifta pitl i,on j.r* fen a prima. Idcm cnltn vidciur inieiiJeie in vtroi|iic: diceitdum.iri in fecunj intelligii in diuctfogcnere caiifp& fi exemplilicauit m illo codtm.hocfacn f° cundum vim extmpli.non fccunduiii ventaiem . His h.ibitis,dicoquo.|iri< ' bus ptimis modiscll impo'sthile proceirum linc nne in caulis, fcd lolu m <,„,, to modo:& hoc.fetuata vna c.iula fttrna , vi iam d:xi in dubitaiipne fccund»
fblufionis. Sed dices , quarc dicunrur cauff acciJein.iliter ordinaif, & jKerf fentialitcr ordinaiz f Secundo , quf ro quare porius inconucnit de tflrniiali,c. ordinatis.quam dc accidcntalitet ordinatis. Ad pnniam dicendum.quodcr.lo eilptiorisaJ pofttnus: & hoc e(l commuue tam caulis eircniialiicrordirtatu quamaccidenialitcroidiiiaiis . JitFcrunt auteni : quoniam.qiiando priusiu c({ prius.quod omnino ncc elTc. ncc imaginari poielt p.-ftenus , & polleriusiia c l pofteriiis.quod in re.nec clTe.iicc imaginari potcll prms.clr orJo clTcniulij.qu|i do, vcroaccidu priori quod fucrit prius,& polterion quod lit pollrrius.iac ot i , rft accidemal.s. Excmpla funtiquomam foliia ptior cfl.quo.l vt lic, nullamo. dociTt.ntciiiiaginatipoiefi poft homine.finnliicr Ocus.na prior eft Tolr. quo4 nec cfle.nec imaginan poteft poft ipfum : eo quia eiTc hominis continrnir ciTen. rialitcr in fole,& efic folis ciTcntialitcr conripciurin Dco.ideocftomninorifrri Diffcrent'a t:ali< ordo. Exempluiii lccunJi. Soctatcscll puor Platoiic.aiumciipoicfttlTe inter orJi.ic cccniratquoniani ilta difrciuiii taiuum accidcnulite r,& iJco acciditquoj vnuj eirciin.ilc.i l lii alieto p.ior.vt vidcs. h x his foluiiur pr-ma qu, ftio.Uicuiitur cnitn acciJen accidcntalc. talitcr otdinatx, quta accirfit rxirrmij quod llnr cxtrema, illaquoqueeilrnit, liter quta rjTi niialitcr fant cxircna: & hoc dicn Auer.S. P'iy.coin. 47. Adfa Cui.damqii.Tlliouem rclpon.lct Auriro.r. Pliy.com. 1 j.ni line. cuiu» tefponiio conliftti 111 hOk.quo111.1m clT.iui.itis orJo rcqunit cxircnia ac'111, & mediaafiu! fed acclJenl tlli.rcc perfc.ncc ncceirano requirn cxtrema artu, fcd accidcim. liict & conliilgeiiict:&,'dco li cauf.c elTcnitalucr or.liniiarelTcni infiniif , tunc limul 111 eoJeintnllanticircni cnna aftu iiiiiii:ta:non lic cit 111 accidentalueroi dtnatts.& hoc dicu ibidem:j:,qu!a moJerm.iJclt loqjentrs fune lcgisuS diilm. guunl illud.quod cfl pct fe, <8i llluJ , quod cil pcr arciJcns , ldcft intcrordli)eni aliquotum pcr fe,& accidentalitcr : cllimaucrunt quoJ fequiiiirex hoc qiiuJ.fi bomo fcinper oencrciur ;ib homine, cV ptinium non lucrii , & poftrcmum noq crii:Sd 110. 1 elt ita:quonn;ii ptimuin eit <)uo.l elt fol, ci; intclligeniia operJsmo tu illius.vul' Jiceic in clTcniialitct ordinatis . lit.niinem atnri» gcncr.irubho. mine 111 inlinlluni elt vctiim pct acci lcns.non pcr fe:.t pct confcqufsnS opor lct vt lii vlrimum lit.fii ptiniiiin,&' ccoiut.i.li non clt vliimum, non tft priraft quoniam clientialis otdo rcqinr 1 exitcma actu, accidrntalisautrni prtaccuW-j: Dubitatio. cl: ftatprmiiim non ellc,& poiierius clte. SeJ Jicts.li.inrtrtlla tft ordo»c<fc
dtntalis:crgo,non opottct vi lu lcinpitcimis iflc ordo m fuccefsione vmus poll alictum. Rcfpondtt Aucno, ui.S.com.^r.d.impofsibllt cft vi Ula lim ,mli
Quart.i. ij9
« ponatuf hic aliquod morum cx fe continens omnia ifti aliquo modo contin-n - {ix.vi'1' dicere in potcntu:& lic apparei lota folutio buhu quc Aionis.(Sed id.) Kunc refpondetar>:uineiuoeiusde animabus nifinius.erai enira jrgumcnr.iro, ,„ii"f """ J"u l»fii'»*.animx funi clTemialiter or Jinatf . ergo aliquod elTen- .jjliter orJmaium elt actu infimtum in tenia figumcV: per confequcns per coiiue,l.onc.u i" paitc,aI.quod infiiiiium eft in eireiuialircr ordinaiis. AJ hoc re fpondet.cV primo rcpeiir illud.d.fed id , quoj dixit nomine Auicen . viJeltcer. quo.1 pjlTiiiii eire iiihuitj aiunif ,quia infinitas non eft impofsibilis.niti"in rcbus Jmaiis.JcmJc rcrponJei.J.dicimus quod fuiu vetba Ulfa: 8i rcfpondct for.-nali |cf ,iei!anJomaiorcin.d.& nullus veracium phdofophorum coucedit anima» t(reinfl '"Js,"nino pjteltollcndidemonllraiiuceius opp jlitum: & hoc impoflih.le inoJj vniuerfali.i.viiiucrfaliicr.S: omnibus inojiseft djCum in prf ccJc- |tbus a nobis.fcilicet in pnma difpuuiione, in foluiionc quimi dubrj, creo, iioii fdii iurphilofophosalKiuodfuorumargumeniorumraiione huius poliiijnis, vi acliceircpciirianimasinliiui.isinaciiuqualidicat.crgopcccaitaiioin miiioti. A'ii.!c huiuimoJiO hfditcrj repcrilur lic.vnjc huiufmodi raticuie conati funt jljjut opinan translationcm animarum . animf cnlto humanse diftinguuntur in numciJCorpoiuin.ac remanent in perpctuum. Si litera Gc ftat.vidciur mihi q> ,pft vcl» langcreeos.qui vli funt ratione Alga.Sd quali dicant <p Uli funt, qul
B ptobai» aniina» moueri de loco ad locum. dicii ergo , vnde huiufmodi racione. Micet AUja.coiun funt aliqui opinari iranslaiioncm ammarum, id eft animai pjucri irinslalioiic.id eft localuer.cniiu, pro quoniam pjft mortcm animf hu. Bi,i£ J:ilmguuniur uumeraiionc corporum.in qmhus i im fucruiu: 6V port.qu* rcunncm inperpetuum.vultdicere. cp eftargiiincnium valldum apuJ eos ,qui fupponunt hoc.fciluetipfas rema.icrc in perpeiuuin, & nnmerod;ucrfasfecun. Jj.ii corpora.m quibus lam fucruiinnoii tanien Jcbcni acccpiari apud philofo pnos , q"' '"i1"' lllu J • Scd alia lucra eft iic. vnde huiufmodi rauonc conail funtaliqui opuuri iranslauoncm anunarum, quoj cft in.polsibilc , aniuif cnins fcuminf Jiliinguuntur numero niiincrationecorporiim.clc non rcmancnt in pcr» pnuum.i' luiicfcrmoeiuseft manifcftusper fe.vulicnim diccrc rp anunas mo ucri localuct cil nnpjliibile: quomam ipfx non fuui numcraif polt nionem.cii unlummoJo nuuicrcnturpcrcoipora.inquibusfunt adu, port quc non poflunl leuiancrc iiumerju 111 viufpccie.
Sid. cikca iftapotertcirequjeftio. viruin. fianiuif humane lint multi. Secudaqo. ntit.ixin vna Injcic. rj.fiiiit icminrrp « -
„ . - , -r-.... .... viiuiii, ii aiiiiiii; iii.in.inc iin: mu.il.
plic ix m vna fnccic, poifiini rcmancrc nuuicrji* port cxuum earuin a corpjrc , vi viJciur fcrmo lecuudje iranslatiouis inuuerc pro cme unpjfsihili . Ad PoGtioUtJ. hoclaiii!idicun!,.paiiimf huinanacpoiruiiinumcraripcrcorpora, pcrqu*fue. norum. mni , f. pt t uabuudincs ad illa.anima enim Socra. eft alia ab auima Platonii poS moriera quonuui rcmancl m ea habitudo alia ab haliiiudmc alicnus, uuu Icilicei tuii alierius corporis. Licct bf c rcfponlio lit fccundum leecm ve Impu. H,i pet confcqucus hiiiplicitcr.foleiii lamcn plnlolbphi lic argucre cotii hoc. aJJucam ecgo jrguiiieiiu eorum contra illam. & fuppono prnno rp vntias.qti j vnoisiiiiJluiJim.il clt indiuifum tn fe.eidiuifum a quolibei alio eiuTdein Inccici eaiupiopiac.rcinJiuiJjo.licm viiilJscoaiiiiu.iiicrciptj ipiicniicommuni. lcrapio. hoc cit m.iiiitertuinWiioniani cfteaJcm rjiio Oi viuus entis homims. ft«^ho.n:,iis. vi A.ift.traJit in Mctaphylicajtme arguo.ct quorro.vel ilta PHmum «. k^ocftcirc..iial,icripf4clTe.iiia ,,.ini*, vcl accidens^illius. fiefleniUliici Rumcmum. cltmu.crgo a 4uocunque anuiM habuit iitud clTc vnum.habuit eflemMlit.-i cfftviuif^ l a inaicna habuit illud clTc vnum.fcilicei quando fuii m eo.crso ab cihiftiu clTcniialiicr cus ciTeniiam, i pcr c jfcquens na licui lotraa alimtquU tirtmulnc. dcpendei : a materu.noii poiell clTc linc inaicria: ita ctiam Sc forma 6oi»uijno,i pj.rctelfeline uutctia.eo quia c.fcmijcius eir<niiaiitet fuu , mawu:touuuc,Ush..b,iuJo.qu£ eft fuj elTcnt.a , f.cunduiu tc.n fui, j uu.ciia.bi TC»4a,u, »hf c UabuuJj e,t accidcns ipli a,.,.„£ numcrali.cr fu.npif ,unc
teelcit ncra; I |j . » "r".""1' '? 'P-" 1"""E>".lcr" P"«« 'P'' qu am ,1i«,HJ*Jciwcit p« a^Ucns , itJ, cx luppomo vuius incft elUuiuliuj qujDj
Difputatio Metaph.
itan.ic prior eft qu.ditatt accidfliim . quam indiuidum illius eft prius inJiullw »ccidcn.,s:eccc.q\.omoJotangit tllan. v.m. Secundo arguo.quoniam Anft.,? iMcta vt ibi exronit Auer.com.49.& Thomas.proba. vnnatem mumh.fc A mimotoris:& componil fyllogifmum Gc.quf.-unque funt numcro mul(a,mi,y habcnt materiarmfcd primus motor non hahct m Jteriam: etgo in fecunda IW 11 primus motor noncft. plusvnoin fpecieeius:mo_doaffi.mo ma.orcm Arift.J arguo addcpdo ,ft am.fcilicet.oes. anime fcparatc no habcnt ma.eriam. „g0 „fuiitmulif innmneroiquod cft propol.ium. Adhocdicts, quod Anft,jnltn4i| fic inaiprcm:qutcunq; funl iiumcrp multa.habcnt maicriamactu vel habi,„di, neunodo alTumendo minorem Arift.Deus non habct maier.a aftu, ntc hahi(n. dine:8£ miiior rua falft f ft,f.animt non habcnt matenam aetu.ncc hahii„j„t rnioniam falicm haben, illam in habuudine. Sed comra.quoniam .iM,,,r<.m h • bitudincm ad ma.eriam dicil vniuerfalc materiale . quam amma poft n,0„cm* qm vniuerfalepcr identiiatcm cft 111 rnateria.fed anii.1.1 ncc per tdennia,, , utrcopulaiiontm: fcd vn.uerfate non prop.ctillud d:ctur indiuiduum r,„ip,,., Jtr im.no abfolu.c dicuur vniuerfale.f rgo ci m..lto maeis animadic.m, pit.rqtli vmuerfalis. Secundo.conira idem arglio ex diftism pnmo cali vIm v,„„,\,. lomct areumentoiuam prohaudo illani maiorcm ait. quod aliud cft hoc cclun, & ccelum Gmplicilcr:Sc hoc quidc vr Ipecics & forma hoc a5t ma.cm aixtS' Dcinde fubdi.,qi"buidvu int.rpofitls,diccns:quotum fubrtau.u „, „»«.,„ tR inrimu enna ciitldem fpecier.modo arguo lic , ifta propol.no . >1U0IU
ull.cii de re.pioui eft m ina.ciia aftu. ocd dtccs quou .u. nr.m,. ,„ ,„ p„(t aug.nen(aiiua:quon,am.vi dicit Auerroes.bl commcnro.t i.Anfto. atgui, p,0 V.u par.c qucrt.onuL Sed iftud cft fuga. quon.am Ar.rto. proque ft10n„,.^ m. a p.i il(am opu loncm.cV lUam propodnpnem tanquam vtram . Tt appa,,,
4 «num, 9, habuu anima.dum fqii m corport.quantam habft poft vel nnno.
iein velTna.iotem.nullus dicerei nec minort m.quonum hoc nop efftt, mfiquia ' poft mortcm tfltt indiuiduum vagun. , $ m cprpore fuit m Jiuiduum C. i cV nui dicit hoc ftultus tft . Si tantam.cigo m coipoie fu\t complcu in
Si i pct matmam, vlquaa^funi.habe, hcri;Pc qu.a, Igtiuranimc poftrno..
icm fu.it line .iiattria a.cruall , Vt fcis.tdeo dic.i Aueiroes primo corli comrrcn. o o. quod omne. quod non eft in rnaic.ia.dec\ara.um eft elTt tmpois.h.lc inuc
h.ii p us vno i.^m.duo tn (pec.e , & lic d.ceict quod omnes elTe.il vna uta
tiumeioomnium; Hcu. v.fum cft »n txpofit.ont itrri) dt Anima, Stdh^ ra. s l„rlo ad riones i.on co coiura „os . Ad pnmam d.cereu. , quod .lla hab.mJo cft ^ , Stt Ph an.ma clTcn.tar.iei d.rfcrcs in modo ab ea a.tamcn no„ prpp.c, hocciTrn lP,'n,,m- lal.ie, Jcpendc, a mattr.a : cum ma.er.a non fucnt caufa. eljend. fimpli.uc, » , r .« in.inac lcJcncnJi m corporc. vi paic. . A J lccunJam J.ccnJun. , quoJa.su. te. ^Sco nciudii illamWc .,..c....o,u m At.fto.e . non tamc, «^***
w hotf €ft ruftmcnJaj i»mo Anftou. & Auttro.m hoc «xautiuiu. Ci p«
Quarta. X6o
ijem afl (^nfiroiirioncm ptimi coeli ■ non enim dubito itbra fuiflir inicuiioncm h j ,iit.fed teneo cum hoc,quod «fl Arift.illatn efTe h. Ifam . Ad crriiam dtceiv Ad Ccrrianr ^n.cjuadanimahabctame, & poft mortem illudmct efleGmplictier , nonta. * leii'illudmct clTe fecundum quid. & idco poll moticrn non cft complcca in ipej,C)licutnccantc vuam.vt paict.
A L G A Z E L.
Alt Alga . refpondens pro Phijofophis . Si autem dixerir, ctemonltrarioquidem inciiiuade falfitatccius, g> proueniar ad iniinitum , cft vt dicapur vnumquodq; indiuiduorum caufarum,aut eric polsibileex lc,auc neceflarium. (i ncccflariurrf.non indigcuoula. ii ycropofsibile.crgo cotumcft denominacum pofsibilc: & onW poiiibilc indigct caula addica fubftantix tiu,s: igitur vniucrfum j,,digeccau/aexcra ic<
j^jcponlt viam aliam a pncdicia , dcclarando quaKcer ell venire airprimam aufam.d.ai' Alg.rcfpondens pto philofophis: &,li forte aliquis diccrcr, quod Mobiinn c cum Pl rtcct.i demonltracione caufas no rcpcriri ad cnrinicum.hoc lf)i)Ji>.(Aiiiqutiib«.) pofiia incencionc ponit viam Auicen. diccns, aucquxli> k^, iiiir.i'" caufaium pofsibilis efl in efle, iu\eft, auc omncs func pofsibiles elTe, £ njtiihilcs nonclTcuut quf libci illatum, necefijria,id eft-, neccfle clTe . primc» jciUuu fccundum meinbrum.fecundoconcluduptimum.d.fccuduin eft falfum; uuu.li uaciTci.nulli illarum indigcretdecaufa, & iic eiEcni fimplicttcr incaiu faif,Si "a noninujccm cauff. (Si primo moJo. Jj nunc concludit fccundum,di* (Mi.fi ptimo modo.ergo rocum denomlnamrdepofsibillcace,idcfi,aggregacum <xc|stolumdicitut«n«pofsibil« elTe, &pofsibilc non clTc . Deindcarguiioc ^ptopoliium.diccns,.^ quodlcbec pofsibilc indigec de caufa addica fuper cu( 4; uinc repliccs propoliiioncm,conclufam lanquam minorem , lic, fed cocum il juJ cli polsibile, ergo couun Ulud uidigcc dc caufa cxinnfcca ab illo co(o , qu* tciUcci utp^im» limpliciiet,
C A Ic Auer.Ht]cdemonftraiao,c]uamrecicauicAlga.nominePhi /Alofophorumjprimus, qui d^cticauic eam Philoibphis,fuic Aui ■**ccnna,ica tj> hc viain opcimq, viarum Antiquorum : quoniam cxiftimauit cj> fit defubftantia. cn,tis,& cp via hominum eft cx accidco rjbusconfequcntibus primii principium . Accamen eft via>quam Auj cctwaaflumplitex Loquwtibus.qrh Loqucntestcncnccpeft nociip f* cnsdiuidi 2dpofsihilc>& neceflariu .- & ponerealiquid pofsibileinfert «flubeac agcns: 8< ideo raundus vniuerfah.cer, cu fueric pofsibi!is,ne-r ccucchV i ugenseiusjK neceflarium in eiTe.Ha:ceft credulita.s.Mahauiilz: & cit lcrrnobonus:& non eft ineofal(icas,niri ineo, quod po fucrunc , q? mundus vn.iuerfalicer iic pofsibilis . nam hoc noneft nocfi, pxtfc. £c voluit Auiccnna rt> lic vniuerlalis ha»c propolicio, & intelli- Jic pet pofnbilc id.quod habec caufamjvc dixic Alga. &,cum large api pdlauit hoc non excendicur ei diuilio ad ld , quod vulc.uam diuilio C'iw,pnmo adid,quodhabeccaulimj&idjquocJnou habcr, cauiam,
Dilpiitatio Mctaph.* noneft notaperfe. Vlcerrius habcns caufam diuiditur ad pofiibil neceliirium . Siintcllcxcrimuspofsibile vcrum , finicurad poiijtJj nece(l"anum, ci: non tinitur.nl ntccllarium.non h.ibcns caufam.Si v s! ro incellcxerimus depofsibili id,quod habec caufam,& cil neccfTariif non fcquicurcx hoc,nill quddhabcns caufain haivu: cjuijni; Scpnr* Jumusponcrcquodi!la cauij habcatcauijm , X proccdct in infcjLj! crgo non finicurresad cns,non habcnscam. & c.i id,quod intelljm,,!) per necelljrium inefle: nifi mcclligacur depofsibili polito dillijU1 contra non habcns caufjm.quod clt pofaibiie vc.-um.n.im hxc pofo° biliafunt,inc;u;buscit falfum dcucnirccaiifjsin inrinitum.Si »eroi* ccllcxcric pcr pofsibikid ,c]tiod habccraulam , cx rebus ncctfljrjj,? adhuc non eft dcdaracum quod hoc rit falfum co inodo, quo dcclar*! tum eft in cntibus pofsibilibus in rci vcntate . & non cil declaraturn adhucqudd fit hicncceflarium.indigcnsc.T.ifi, vt lequarur ex hacpo. {icione,vcfiniacurad ncccflarium ab!q; cnur.i,iiilidcclarctur<)(ioj d,I ipoficio in vniuerfali ncccll ano , ijuoj eft cx cuufa, & caufato lit ficut cit difpofitio in vniucrfali pofsibili,
In hac dubitationis foluiio.primo innuit-aniorcm huius vif , dicens, diciniui tiosquod hfcdenionHratio.quam dixn Alga.noiuinc philofophorum.rcpfrim, tantumab Auiccn.dcindc datcaufam.quate Aiiiccn.rcpuiauit viam : iftam flr. tniorem.viaaiiiiquofuai.quani narratut,dicens:ip(c mcdiatiis cft.quod Jifij «ij verior e(l via antiquoruin dicia. Ciiius rattoncin innutt, & potcll componi fy|, logifmus.omms via.quf d.ttur pcr e (Tciitialion enti, & primo principio,e(t ffr! miotviadatapcf accidenin.vrl confcquentia tllis, hanc maiorcm fuppnm accipii minorem , diccns.quia putauit quoJ hcc via fumiiur dc fnhftaniti cntut et a«fiqBoriiin via de accidentibus prlmo principio.aut coiifcqiienrrtiis fumitur. es: dicflutcideiiiibus, aui confequcutibus ad dcmonflrandum quod tbi non funt ptopri.l4>ccidcniia,feddcbentdici confcqueniia.et tunc fiirpT^ascoticlufionei» tamdiciam. (Etdtciam.) Nunc vuli oficndete, inquo hft via cfl veta .iiitt quo peccarcSc idto.primo tcpclit illius vini, declaranJo a quo lumplitilla ipft lUccM.&Aiiiccn.fumu di;tam a Ioqueii!ibus:quoddccl3tat.dicens,ipfiniin3 opTnKntint.quod notumeli quod eus diuidiiur diuhus partihus.fcilicctadpoK libileA ad nece(Tariuii •fujipoGto quod hfc diullio (11 nota pcr fc , & dtcuiiiqj F oportet quod pofsibile habe.it agens.iuncarguuni fic; &,quia mundustotus eii pofsibilis.oportei etgo quoj habcat agcns ncccir.iruim,a 1 hoc vi per ipumipcr petuctur.i5£ addilquod hfi' ptohaiio cli feeif Motlurclx. (Bicii.)Poniicnotem tationis,diccns,&: cfl iTnc duhio vcta.fup.fccundum quid , ptatiet iJ.quoJ dixetuntquod mundus clt pofsibihstct quodltbct pofsibilc oportct quod habeat agcns.ait.quodlioc non cfl noium dc fe, iinmo fup . oppolTtum totiuthuiusde. . tnonflratuin eil in liiic priuu ccxlicomra Platonctn nullum enim pofsibilep» tcft habete ageiis,'quo pc tpetuciur , alitcr naiiira contiiigens reuerteiur.in ne. celTarium. (Et Amcen.) ponii enatratioiiem Auicen . quoniaai.quodomnc cn» iTt pofslbilc vcl ucccir.irium.non cfi lia notutn.ideo Amcen, loco cniis pofsibu lis pofuit habcns caufam.Cx loco enus nccclTinis pofuii non habens caufam.di cit cigo.cV Auicen.hanc opinionem cuepit.id cft, contirniauii per aliam propo. fitioncm vniuetfalem.ita quod pofuit iutentionem polsibilem, 1 J rlt, hoc niembtuin cns pofsibile tn ij.quod caufam habet ; &, fup.iSi loco necclTitt|, pufuit non habtns caufain.vt ait Alga. ( Vnde (i.)conita arguit Auer.d. vnde, li dicta propofitio.fctlicci.omnc cns aut caufatum,aui caufa,fumiiur abfolute,non frqui tur diuilioncm przdtdam.id elt.no xquiualerei 1II1 diuilionitquoniani iJ.quod piiiuo diuidit cru ad liabcus cauiau 6i 11011 habcus caulaui, non cft duiiiio noia
dc (t,
Quarta. jgt
A,tc cVPtr confequcni non rtfpondent intcnio, Inquovoleba» illam diuifio- LVedJerc pcr fc notam. " cf0 cibca dtaairij.q r^ciimc primo, an prima diuifio fi» pcr fe nota Tertiaqua ftcundo.art fecimda diuilio abfoluie fumpia fii pcr fc noca , & iUi zquiualens. ftto. Jcriio rirtimal!quodpof$ibilepoftirabalioprrpccuari:quibuihabi»<i em fa. ',,xi<ofitafoli"'o<'"bll> Primo arguiiurquod fic : quoniam pafstones rnltt fiiit per f« dc tn,e: luoniam nulll potclt cfle mcdium notius eis. Secdi nullomodoin Metaphyfiea.nequc in naturali fcictttia polTmn drmotifcra» jj.lrgo funi Per !t not3t- Quaitcum ad iltud Jublum.vidclur mthl. qtiod illa en. {!, Jiuilio non fit pe» fe noia de enic ptimo : quoniam >llud aPud aimquos tult .|jtqu3cfiium:iramo,vi narrai Arilt.in p.Mera. quidam dixerum quod om> B»cnse"enspofsib'le, Si futicomnii in fluxu. viprimo Sl quarto Si nono Mcrap''V',i':,um '"• Pr*'crea,in libro.S. fuit illa diuifio demonftraia. ibi.n. j mo:,(lr.i:um rtc gcntts fublraniiacum abftcactarum clTe.vcdicu Auerroci co- " „ ;.oc>iui Phylico.&ibtdcmcomtnen.vlii.primi Phylico.3£ li.3il6.(tc& i j, phr!?.^ I<- '."drtur tnilti. Ad primum,qucd paftloncs entis-fiinplicei, SC ° nfubdiuifionc.forte funtpcrfenotxdc cnic. Iftzauccm fub diuiliones poCfou! i pjteciori faltrm norz ffcri. Ec fic ad fccundum. appatet enim qualiter 3(,jiut n» necc.farium cfTe.pcr viam moiusaelcrni inoSauo. & iia, falicnt Lr ftara phtlofophicam poieft illa demonflraiio cflie nota. Bx his vcriticaiur Sifititn Auerrois primo Phyfico.commcn.vlti.vbi aic. vndc Auicen peccauit maxiine.ciim dixii.quodprimusphilofbphus dcmonftrai primum pnncipium jfcip.r «iti.-ihocfitolibrode fcieniia diuma.ideft , Meiaphyfi:a per riiiii rjiram «tiimiii ii rflc neceiratiam Si effcniialcm in illa fcicntta,& pccca.
:a ::i
an:fe(lo:cettioc enim illotum fermonum, i<jcft , dcmonflraiiono ,
(rinhoc,nonpeciranfitordfnem,idelc, meiam fcrmonum proba. |lum:S: iimcaufjni innuimus huius alihl, vbi toan.& muln in octauo Phy-- Uco.ptt ly alibi irtcclligunc in libro dc fubftancia orbis.eccc, quomodo crrauit. ajjeimr- !« fr. -"<do Phyfico.commcn.u.via auicm.qna pcoceftic Auiccn. in ptobi' lopritnttmprincipium clTe,eft via loqucnttum,& fcimo cius fcmpet in» aniraiqiiili mcdins tnrer loqnentes.ac pcripaihciicos : modo arguo lic, in libtodt Pibilamia orbit non eftdemonftratumqualitcr via Auiccn. ell media qozli liner pcripaihcticos Si loqitei<tcs:iramo,ianium ibi in qumtocapiiulodirtancit ran >nem eius fundari fupra propolitiones inftabilcs. Prseicrea. 3» Phyfi.couimen.j.vb! manifcfie dtcic, quod ipfc fecit capiiulum fingulatc conira lUJtn viain::ccc,quomodo innuii libcum Algazcl.Ioan.atitcm, quia no vidiihanc librum.proccfsit licui ccciis,«J: ego longo tempore. tdcoapparctquo- ■odotlla vii clt probtbilis.quoniam fundatur fupra ifta diuifionecntis.qu.int arccpit notam dc riitc.aufioriiatc Ioqucniiuro:quz,vt declaratum cft.cft ignot» ti«nlictter. Ad fecundani A ntccn. voluii rp fic:quia, vi dictum eft in difpuia tfMCtcciia.jpud Auiccn. omnc habens caufam cit cn$ pofsibilc , 6i omne in caifitiicft ens necciririiitti: 3c ideo.apud ipfum efTenc diuiliones zquiualctes: M apud Aucc.dicendum eft.quod pttma diuilio erit ifta:cnsquoddam crit nc- C«IIinum.4:quoJJampofsibilc:c«: iierunccciracium.quoJdamclt a fc.ficut pri mcuh.Sc quoJJam abalio.licui funi fubltamizniouenies flellam. vnde, v» dttalpk m 3. Phy.c1.79.non omne habens caufain cft pofsibile.licet.fccundil AoK.lii Ita. Ad pt^pofiiu ergo.hf c diuifio vcl capiiur vt illa cquiualJs, Si tic i>4 «titnotior illa:lt capitur, vt eft vtiluerfalior pdiAa, Si minus ciamunis, lunc tru xitinc Ignoia.oc nj habcbit pcopoliifi.licui fuii dcclaraium de prima. i S.'V*.T"TIA" 4uf "'onc hanc cgo fcct longam mora in tractaiudc Qaarta q5. IJWrtiBddto^pro nunc diccndum.cp nullum contingens in eius naiura poieft ' i"^r*.,'1*",jr' fecundum philorophos.flc hoc dicn Auer. in fiiie de fubflan ' •••^rWdaiicetinpcimocapitulo.cJcptimocorli.coiiimen.ijS. Huius autctn if^ «r o <x ' cunJ,> Prrdiccmenias.vuli Acillo.rp necccTe efle, Si im- 2~2<«"n'conitariz.porsibileeire, ocpoftibile non efle, fubconiranz: $wwi^lur»nirariz,quoniamneceiTeeiTe valeiuiomrii icinpore cns.cV i)cltiuciiodci»ruct.Aue», X
lmpofsib.lt effe In omni itporc n5 Mit.poftibileeffc in aliquo , lepote cni.pou, k lc non elTe in aliquo tfpore non cns. vide ibidc . tunc arguo lic. Si aliqUod tconnn«n$,W perpetuetur ab alio.vel hoc nunqua ineojpn, vcl iftud inc«pif & poft remanebit fcmpcr in Futuro.G_primum.crgo ad >«i»ftibile f« hi&ififc
arguocx rcgu. ... _ fe limplicitcrocs fyllogifmi funt perfrcti.arguo modolic.omne anim3 in„.|e <Si'u5 continglt »on elTe.anima Adar eft a,nima imelle&iui. crgo animS Ade c* tin«ii 11911 cfte.Tunc vitra petalum rcgulS lbidem.quicquid fequtiqr ad p„. pnir.s de pofsibili.fcquitur adcas de ineffc.volodicere ip nnpofsibilc iiuii^j fcquiuir cx prjemirsis pofilis incirc.vndc dicit Gc.falfo pofito Sc non itnpofsibu |j & quod accidit propter pofitionc.falfuqj eri| & non impofsihile.tunc Sri ar, Bumenium iftud.nullaanima eft.anima adse cft anima haminis.ergo aiiimj j<|, iioi.cS.confeqticnscft falftim impofsibile.vt omncsdicuni.crgoaliqucprcmif; farum.cc 110 minonqiq cft de inefTc fimplicitci.ergo maioi:fed maior eft fCqu;, ad illam dccontingenti.er^oiUa fuit falf.-.,& per confequcns nullaa» aafnfcg
diftirieuitut ih ineffc. &iiccefrairioefTe.per hoc.quod tll» de contingem, tilpj citmi Futurum,vnde Aufr.primo ptiorum.capiiuloquarto, 111 pnneipio ji,.k( Kopofitiones quidem pofsibilct.lciliccl iftaf.dc quibus dicliui nomen pofsibi. •is vcrar,& fun? quar Gmi pofsibiles.vt inucnitur in fiituro &c.& ihidt,,, tulo. t t.au,& quia propol.tiones abfolutx.id clt dc incffe,& iiccclTarij.Si po_, fibiles diucrlilicantur.quJcdS.aquibufda in modo,& in matcria.qua lignar mo, £as qac left pia narc.id cft ahquat funt rcs multx lnueniae 111 actu.pratiuqU0,i fit inuil o 1 fruin nccdTaria, & illf funt abfolutar.id cll de iuelTe:& res, qmcn5 ncccffanc funt inneiitat 'inaetu.fed funi pofsihiles vt Inuciiianiur in fuiuro ,44 vt non inucniantur.fuiil pofsibilcs.id eil coniingcntes propofiiiones:& te$,cu{ fuminuenta; fempcr,& ij>i'efuni neccffariar.in qulbus verbis vult «j. ommi.p. poGtio contingcns fit tefpeau futuri:crgo,li aliqua propolmo cft.qu* tn fumt» iiunquam cru vcra.ncc cll vera.illa propoiitio eft impofsibilis falu.de pci ccn fequenshabeiur'propofitiim:qm nuiniuani lfia.aninia Adxnon elt.etu vcn.ti per conrequcns.hoc poncrc eft falfuin impofsibile,& fequiiurex falio paftibi. Inergocbiitraregulam Arifl.ex hisappnct quallter nulla naiura coiu:ngcn$ I poteft pcipctuart.Gmpliciier rcncndo:& dc hoc volui dtcere hic logice.quomi phylicc dictfi cft in qiixltionc dc inielleciu. Et dcbcs fclre.quod iftudeft fccun durn Arifto.& Auer.aliter autem fecundum 110$ chnftianos. dieeient cnituqj «nttm Intel anima intelleftiua acquirit ncccfsitatcm a Deo.nec incoiiuenii aliuuod elfc neleAiuiideo celTariumhabensprincipiuminparie.&.licoraiua arguinenia tuum.&luin rifccfsiiatJ raiionem foluiin lib.de intellcSu.vcldieeiidum quod b{C anim» Adx 116 cit, acnuirit fe- cft lalfa pofsibilla:quia,aliquai.do non fuit:& licet haec refponlio non iufccu cu dum no. c\umlogi«m Atifto.cft vciafimplicitet fecundum no$. & tu confidtu,
Alt A!ga. Dicimui, qy6d«Uaiopofsibilis, & ntceffirii eft diftioindcfinita:niii incclhgac per nccdlarmm, cinuscilcnon habetcaufam.&.ii hocintclliguntjreucrtamuradluncdicuo iiem.Etdiciiiiu$aiiquodtocui»elcpofsibilejineo qut3d habccau-
Quarra. 161
1011 ? nrSdP adc vnitatibusA non verifica.turdc aggrega».& fic earu, & non d.citur de aggrcgato 9 haaioturcouia dc vna paq verihcaturdc n^MvieGcft cft vc ^niZfa ZZtc ffiui dc vnaquaquc vcrificawrg, >fit W
S^S«igi«ui id.quod ipfius eiTc M ^te»»^» (( £,5 vmutrf,|el„.
C Lo <P illaconucriuur.omne P°fslt" e n" 't.L,a^„,jx fu* cft pofsibile: & W«q gVomne hahens eaufam ^ fuP"^ J'"'" '* ,j. quod d.rtum eft, nnl-
,im habebit 1ntelleft10ncm.de It 110 n ct £ tur „ hoc inducercl : nos
fti.(B. li fo««-)h.c «'«"«'•3;* g&g «M "ofs.bihhus Sfc. quod cft f...fum.
liu„ quod necefOr ™» ««« «»' C P, ph,lofophos non hab«t ptinc
/onfequcn.um V^W^^SbSbafnw.u habcntibus pnncipnwi. «n, & <amen conftuui.ur tx reuo luiio iefpondentes , quod <t
? Sos veio dicimusquod. } hic aielt no* V"» . ^ f rl d,aum eft.
nuiligi'" pro pof.ibil.,& ^<^"£lX£&*W°*to falfum' VU" iJem e,u cigo quod P'^*^ * c0""0°
.«tcquodcapiendopo hfte £ P W , hlbeB,
(3nfequcns,& confequent.am, cmce. uobu • Tande dicirous.)
«inapiu cdponatur expol».bllibus habeniibus pri cipiu. »• J » . fsib| ffinicfclu.ione.d.tandem *««M.^^e^epf0^ £ " pu 7Pud eot
[« ,il am.quum conftitui «x noubiquod proba. «x«tn p £ ^ Jggre
,ft anquS.Bi fingulares reuoiullones funt nou*;^""C P cipio: & WHfCon,.
uno .pfi.um.id clt.o.us •n0<«.&.,0«umfettJ^ reuolutlO.
cM.i uuitum,d.ergo Ulu J.quod ptuicipia nq hiuet. conltuui.ui z
nibus nrincipialis:& ideo concl.idit.ergo vcrificaiur principiaiio {n pirtfeut». t> nbus id cfl parnbus motus. Si non in toto. q.d.crSo moius habci ptincipm,, u ciucadpaiiem.noiiquoadtotum. Uehes fcite. q.md iCFeritur alt» liietaftV t Tandem dicimus <r fimilc critdicto diccnns.cp impofstbile efi antiqum Co poiiicxnouis,&icini'UsapuJcoscltannquuro,cV:<*)o£ tunc vi.lciut mihl.n», litetapolsiHiaitMiuoniamvultdicere.quodquincgit illud, ctl Gmile uuuj, Verbum verbodicentis,quodantic|Uum coinponi cx ucu.s !n tmpofsibilctq,,,^ eitco.iirafcitfura.vtaFparet in tempore, & motu: ergo oportet diccrc coiuie. ntentcr fenfatis.fcilicct quod eft pofsibile anliquum xicrmim componi tx ,„.. uis factis.(Pateietgo.)Nunc redit ad propoiitum.d. patet etgo ip quicuuq; c5 cedctiioiiitateiprincipiatas.vidclicet.fotmasquaiuorelciuenioium e(Te noiu» & principiaias.vi ponunt pcripaihettci.oporiet cum poncre pofsibiluatem earum itifinitarurn.i.rp pofiunl ptoccdcte in infinitum. Tunc concludil. vnde, tK hoc fcqueretur quodnulta ctit via apud philofophos ad primum principi|lm. neque a pt aediiSis duobus euadere potetii. quod auiem nulla erit via potelt jtl clatari aliqualiter: qm, fi oranta funt corruplibilta, non eft aliquis motuj xtct, nus, 8i It non eil motus aetet nus.apud cos non potcft dcmonutart piitnuin pnn ciptura efle:ergo,iltis fic Itaniibus.nulla erit via,
AIc Auer.Ponerecaufaspofsibiles infinicas fcquiturexeopo ncrepofsibilc.cui no eft agens.ponere vcro res ncccflarias, ha betescaufas infinitas.fcquitur ex eo vt fit id, quod pofitii eft haberecam,n6 habcrecam.Et hoc profc&oeft verum.niti 9. failicas, quaefequiturex calibuscaufis.eftaliaabca.qu.-efequicur cx. caulisanacura pofsibilitacis.QuarCjli aliquis volueric.vc.placio huiusilrmo nis Aujcene fic^placiodemonftraciorus, & faciac fic encia pofsibilia, imucfsibile"eft vc finc abfq;caufis,& .jpcedecin infinicu.&jfi ncedicin infiniru,n6eritibici.& fequitur <j lic pofsibilc fine caufa : &hoccft fal('uni.& 116 eft falfum cp dcueniec ad cam neceflaria. & heccaufane ceflHria no euadic quin lit neccffaria, aut cu caufa^auc fine ca. li ci ci, incerrogecur ecdehac ca ,&auc deucnicnc cij in infinicu, & fequccut vc ficabfq; ca id.qctpoficu fuiccii ca;;fa.& hoc eft falfum.& impolsibi * le eft quin finiacur ad cim neceflari.: abfu; ca.i.ex fe.& hoc eft neccffariuinelTenecefiario.&i hacfpeciediuilioniscric demoftracio veri. Scd,cu profercturconiodo.quo proculicAuic.no eft veru mulcismo Jis.&primoqm pofsibilepoiitii meacft cquiuoce.&diuilioentispii moin caadpofsibile,& impofsibilcnoeft vera.f.noeftdiuifioincludesens.ineorpcftcns.Ctiaiitdixitin dubicacione concra Philofophos,&dicimusaliqtl totucftpofsibile,incocp eftei cl addica fubftancic; tius.i. &,ciic6ccfl"cnncPhilofophi o? incelligunt pcrpofsibilc in elle id.quod habet caufam,& pcr neccllariu in elic id.qct non habet cam,dicitureis non prohibeturfccundii radices vcftras, quin linc caufie,& caufata infinita,& crit totii aggrcgatti neceflarium m ellc.ni cx radicibus eorii cil q- ipfi cdmittunt vc lic ratio partisduici fa tocius,&aggrc*gaci.C^uuiuidefcrnio,eft in co liiuolutio multiplicitcr.& primo,qm ipfi no admittuntcasperfeinfinitas,vcdiximus lu-
Quarta. i$j
« n/Tius,fiue finccauf3e,& caufara a nacura poflibilis> fiuea natura neccllariijvc dcdaracum eft cx fermonc noftro. Et dcccprio, qux fbquijur Auiccnna? inhocfcrmoneeft vtdicacur ei,cum diuififti ens ad «ofsibile in efl'e,& neccflarium in efl~e,& fuit intcntio tua per pofsibile Jjjjjeidjquodhabcccaufam, & perneceflarium id,quod non habcc fjUfam, impofsibilequidem eft tibi affcrrc demonftrationem , <j>Gc «ripofiibile vt finrcaa:infinica::quoniamfcquiturex hocrpfunc infijiitr,vt liIltcx entibus non habencibuscam,&eruncdegencrenecef- <krii in cflc pr;ccipue,cum ficpofsibileapudcos vt conftituatunternumex caufis infinicis,& vnaquxq; earumeft innouata. Accidicauc uyjcfcrmoni hicinuolutio ppdiutfioncm ciusentis ad habenscam, # non habcnscaufam.fi autcm diuififfet id co modo , quo diuifimus nos,nor. cflcc ci aliqua harum dubitationum. Cum auc dixic quod /nti'lul conccduncquod ia confticuitur antiquum cx infinico, cx eo middcoadunc rcuolutioncs infinicas,cft fcrmocorruptus. na dc hoc diotur nomcantiqui cu antiquo,quodeft vnum a:quiiiocc. Cum auc jjxlt|f,ai"itdicerethoc,induatvtconftituatur antiquu ncceflariii in tj]:t„^rpofsibilein efle, dicimus fi intelligitis pei pofsibile, & necefla. rium id,quod nos intelligimus.cft ipfummet qua:fitum, & non conce Jimusqudd fitfaJfum.i.qu6d,fiintelligutpcrncceflariuid,quod no Jubct cam,& per pofsibile id,quod habcc cam,non concedimus quod fitabfurdu c6itituereid,qct no habec cam p caufas infinitas. nam , cu ponimusquod hoc fit falfum,eft ablacio caufarum inhnicarum. & po jvbo vcftra crt de nccdlario in tfle,& eft condufio veftra,qua intendi nsiJetlarare.Deindc dixit, & eft ficut fermo diccntis cft falfiim confti tucrcantiquum pcrinnouata.&tcmpusapudeoscft antiquu,& vni- ' tatisrcuolutionum funtinnouata»,& ltabent principium, & aggrcga cum 11011 habct principium:igitur coniticuicur id,quod no habccpnn 0niu,rerrcuokitioneshabentes principium.&cft verum quodvnitatcs lmthabentesprincipium.& non eft verum de aggrcgaco,poft- J quamfitvcrumdevnaauaquceaiuquod licvna, & quod fit alioua, jcquod fit pars,& non fit vcrum deaggrcgato,i.quod non eft falfum «tonftituatur non habcnscaufampercaufatainfinita, vtconftituiturantiouu apud vos per innouata infinita.nam tempus apud eos eft inuquii,&tamcconfticuicurpcrceporainnouata.& fic mocus-orbis KHi(lcoseftantiquus>& reuolutioncs,ex quibuscoftituitur.funt infinitz.Actame rcfp6fiocft,quod Philofopni,n6 eft dc radicibus eoi u quoJ fitantiquu pcrmaricnsex partepartiu innouatarum,ineoquod Funtinlinitavfcd ipfi ncganthoc,magisqua omncs homincs. Scdhoc eftex fctniune Hcrcticorum.nam aggrcgatu nihil prohibcc quin auc fit cx indiuiduis finitis gcnerabilibus,& corruptibilius,aut ex infinitu.fi cx linitiSjOmncsquidcm in hoccoucniuncquod cocu.i.gcnuseft gencrabile,& corrupcibile.fi veroexidiutduisinfinicis,Ha:rctidquiocm ponunc quod cft poisibilc,aut nccdlariu vt fic aggregatii xternu
t)ifputatio Metaph.
8\>rquecaufa>aquaproucniat.Philofophi3Utemadmittunt lioc,tVte *» hcnc(ptaiiatota.cxco<}>coniHtuunturper indiuiduapofsibilijpc,, rabilia,& corrupcibilia.impofsibileeft cis vt lint abftiue caufa cxtra totumeerumconcinuaitcrtia.quaponimushaectota in xtcrnitate- &ndncxiftimancetiam<jfalfitascaufaruin infinitatum fit proptej falfitatem conftitutionisantiqui ptrid,quddeltinfinitu. & ipfidicfuj g.funchicmotusdiuerfi in coto.continui, & non ceflances: quia eft hicmocus vnus numeroxternus.Etcaufa.quarcfunchiccorpora oe^ ncrabilia,& corrupcibilia fecundii parte,artcma vero fecundn totfi cft quoniamefthicens xtcrnumfccundumparte.&fecundumtotuiii & «ftcorpusccelefte.&mocus infiniti funt xterni gcntre proptcr vnum motumconrinuu,&cft motuscorporisccelcftis.& nontft motusctxli compoficus cx multisreuolutionibus,nili in intellc&u tantu.ckmo tus corporis cccleftis acquifiuiciccrnicaccm, liccc fuerit gcneiabilis & corrupcibilis fccundum partes cx motorc,in quo impofsibilecft vt aliquadomoueatj&aliquado nomoueat,&ex moto.inquoinipof- _ fibileeft vtmoueaturaliquado,&quicfcataliquado,cx cog,mouc- Opiriio At tur,vtreperiturhocinmotis,quJ5 funthic.Opiiiioaucem hominum uipYe*"' * Jetotis.i.generibusefttriplcx. Primaopiniocius,qui !ciieta>omne p t3t' totumeftgencrabiIc,& corruptibile.qrh cft finicumin mdiuiduis. 8c Secundacit opiniocius,qui tenetg» ex totisaliqua func,qu3f funt stcrna,nonhabentiaprincipium,nccfincni,ex co, quod apparet de eis,a- funtcxindiuiduis infinicis.&diuiditurinduas fcftas. namaliquidicuntgjtaliatotaconueniteiscotinuitasexcaufa neceflana vna numcro.fin auri, cuenieccis vt corrumpancur infinities in tcmpote infinito.& ifti funt Philofophi.& aliqui crcdidcrunt o^cflcindiuidua eorumin infinitum.fufficit vt fintartcrni,& funt Hsrctici. 1-tconfiderare vcricatemdehistribusopiniombus, & fumma difputatiomj reducituradhastresradices,&funcaiimundusfit xrernus.vd non xternus:& an fitei agens,vcl ne?& fermoLoquentium, & dicccisinnouationem mundi,eft vna fe.£ta,& fcrmo Hxrcticorfi cft alia Iwti, f & fcrmoPhilofophorumcft mcdius inccr cos.Kr hoc habico, declarabitur tibi <j> fcrmo diccntis <p admittcns caufas infinitas.impofsibilecit ci conftituere cam primam,cft ilrniofallus.fedquod magis videtur eftcontrariu cius.&cft <{<,qui nococt-diccp finc caufxinhiiite, non poteritconfticucrecaufani prinia xtcrnam.qih cllecaufata inrini tacft id,quoddecerminauitncccfsitarcni caufx xcernx,ex quacmanatinfinitu tfle.fin aut,necefkcflec vt finirencur tota.quorum vnSquodq; indiuiduu innouatur.& hocmodotih pofsibileeft vtfit anti quum caufa innouatoru,& cfle inrinita mnouata infert ellc Ptimuni antiquum,vnum glo.& non elt Dcus alius ab to.
Hic Aucr.vult cofMdicere Alg.eiduo priiicipaliterfjcit:c)rnprim<>dcclafit vim roiiis Aui.di-cI.irSdo Alf.tpl.im n5 intcllcxiffc.fcila ibi.(Scd id.qtfjriwa hat efi iiulio di/to. In primj p.irie pponit qu.iii vnu per fe notum , fccudi ibi, ( Vndc.li alitiuu ■ , c xci;uiiur dado vhh ioiii Arift.dicn.crgo dicunui nai <f c»
Quarra." x6*
Mf-,joneeaufarS infinilaro' pofsibilium fequitur pofitio pofiibitls apeniis no» /,|,tniiscaul'»«i.i.fc>i!iiiiir<p pofsiidari agrs no habfs caufam.Sed.cx pofiiio. «e ceiu necelTatiu non luhrniiu caufas intinitas.fcquftur qj id,q«J caufatfi Fue.
|ii linc caufa:& hoc faiis manifcftfi eft.Ueiitde rcplicaiilludfub fotma bte ,j J.f-d impofsibile fcqucns ex prcdiciis caufls.fciltcet necelTarijs, non fequi. £* {Xcaulis exittennbus de pbfsibil(uie,id ell, pofsibilibus.
S« D c ' Kc A hfc.duofaciiic quf fiionriprimfi, qm non videcor qualirerex Dubifl* -olitione caufarii pofsibilifi.fcquiitrr caufam agens pofsibilis incaufau: qin, II fn:i'ur cr,ufl agensincaufaia.iflaelt necefTaria & non pofsibilis. Itrrum.non tiilciut qoalttet fequiiur ex cis pofitis pofsibilibus. Secundum r(t:qm, n<5 vi. Uuilta» dciur <x rebus neecirarijs careniibuscaufis clTcaliquod incaufam inAnliu One s-hfc "•>'"*' *l'i> '••c-nc mjgnS faciur. Idco debes feirc, rj> qn aliqua funt vniui ji ciufde ordinis.fi dcbencponi in aliquo alio ordine, debct poni ab ali. oaitcrius coordinationis.vt fcnfu patei.fic in propofiio: vidcmusm.oia pofsi. KliicneciufJcm raiionis.quantu ad pofsibilnatcifi igitur dcbcr poniin ordine e-tlTirioriim, eil opus, vi pet aliquod ens nrccfTattum ponaniuricrgo, fl tes (toiiijntur p jfsitnlt s.opor tet vt aliqua caufa ponaiur neceflaria confcruans illai r (ft feinpitcrno fctJtn fucccfsionc:& ficapparccprimfii&iftemodus declatS l,ta Arifto.& Aucr,3.Phy.com.4<;.&.47.&fecundoperigencfeos. eommenj t' cV ii..Mcta.Commen."!}..<x . ii.&i J4. Sed.cumdiccbatutquid intclligit per I ' .,„5 pofsibile non habciiscaiifam.Dlcendu,»! videtut, quod literafit corru- JS-tiabei cnim lic.feqiiitutpofiiiopofsibilisagentis no habcni fine:& tuc Ihe n o!a',1 eft,9*uoni5 per Uoc.quod diciiur quod ijlud agcns lit pofsibile, vctum Snt:q ion "n corptts ccclelleeft pofsibile.falicraquaniumadmotum, & non ? V.',nntp cum mouefur maiu aeterno:& idco, fi caufar hic infcriusfintpofsl bilcs oponet VI derut vnutii agcns litie flne , pofsibile fecunJuin partcm. Alio modolnera habei, fcquuul poficio pofsibilis agentis non fubrntis catu fin -i' 1 "'- Pt' ' '">' •ll-'rn< non habens caufam , intclligic primom mocorem imiie»'' toclileia tntclllgilui Gc. fcquiturpoficio pofsibills.i. fequitur qtl Bofiiip''1 ag<s.n>> habcscam.ficuieft Deuset ificly pofsibiliscoftruitur cura h eoiitio." iV I" fcnfus.fequiiufpofsibilis politio agciis line caufa:cc JTcappi ,|, vtspitiiiidicti Aticrrois Pro mti-UeAu fccfidi debes fcite, qd li tes CnlneeriTtnf multt/.oporitf rl finc caulatac:qrh onniis muliiiudo tcdueitur ad vn3 )U,Cjjff,& cx alio eficnt incaufatar:crgocrit elftifiusfine caufa: qtn in ec» Lodmullat.funt caufatetex eo cj» nccc.urif.funtiiicaufaif ,vi dicit Algazel:et ' ficappairi visfccundi. ( Vndc.li aliquts.)in hac parie Auerro. clign modurrt JeJarandi Auicen.tx dans,& dicit.vnde.fialiquis velit ordinare diflti Aui. andccl^utS.Jcbci ipfutn tali ordiuc Jignarc fincdubio.vidclicei, entiapofsi C Mtaludigciii Hnc dubiode cVltlfis prxcedentibus.vtnunc cft fuppoliiure:tunci aicuit.i idco.li illc caufc pofsibiles fucrini.opottcrcnt caufati ab ali js caulis, tic fic ptoccdttcnt adinfliiituni,& ficVnulfa hiceticcaufa vlcima: 6i idcooporubltd tc vnum eiufdcni otdinis.fcilic^t vnum pofsibilc incaufaium. fi na: etil procttfus tnfiniius:qiiO'j eil falfum.( Pairt rrgo quod caufc.) concludit conclu> lioiicui dicecli.pacri ergo.quodcauff fine dubio pcrucniuniad ncceliariam cj.i> hm,vi Jictum e(i.(Amplius.)complelraiionem,dicens,anipliusdieia eauf* Boncuaderciquin lii nccclTatia ex caufa alia.auifine caufa. fi ex caufx.fequU ntpcicrrdr illa clufa,vndt:aut ldinflnicum procedec:& ficfequerurquodit. M.qnud poliio fulieaufaiS.fiiincaufaifi.vidietu fuil.quodeft fallum , auifup» •ponei rcnirr ad caufam prim*ir& idro oporici quod peiucniant ad nccclTaiil cariiaminciuiaiamabalia:& hoceft nccclTariuin rife, & hoc modo eiil ptfdi» Aadrmonliraiio vera.non lamen illo niodo.quo eam pofuii Auicen,
Sid q^vAtm Tvlt, qoomodo dirTvri hic modus demonfttationis Aucr. ib dlo Auicen. vterquc enim vidcmr procrdere per viam pofsibihs, & nccffinj. Di.-rndum , quod primus modus diccndi arguii fupponendo difrcreniia* emUfHe,Veibigiaiia,tfrttnsnecc(rari5,& elTeenspofsibile.vultcnim quotl eau fttsisi ncdUaiifi.aui pofsibilc.& hoc cil pctcte ptmcipifi, vi vifum tuit,
Difputatio Metaph.
StcfiJus modui non fiipponil.nifi cnj po&ibilt tfTt.vt patel ad fenfum.Dtlnd, »» txuliaiguit clTc motura srietnu panim pofsibile, x p.irnm necelTanuiix haJ '** coiuludll f ns limpliciiei ptimunucrgo dirFcruiu hi modi valde,&: iu confirW (Sed iJ quod dixit.) Cutn expofuu ranoncm Auicc.&: dcJit libi vim, vult m» docomradiccre Algascli. quantum ad folutionvm qu.eftionis inoix m duhio ptopofiio : arguit tnim fupia , quoJ li pofsibilc cft id, quoj caufam habtTlS' pcradJnam (ux fubftantix, & nccciraiium non habct : fequiiur neceuarjocomponiex pofs.bilibus multis.vt appaiun Jc moiu crtli.quitotuieft iiect(? tius.cV tamenquxlibci reuolunoeft pofsibdis, cui tefpondit, quoj non iilc,a„ ucnit toium e(Tt incaufatum, cuiusquxlibei p.us ln caufaia : quoniam iudL cium parlfs ditFcri a iudicio toiius. Vult eigo Auetiocs conitadictte Aio. inhoc:&: primo prxponit cius vctba, fccunJo txpomt llla, ictuo coniujfjj! illi.diciteigo, fed iJ.quod dixii Alga. fcilicci , qunndo refpondii ad pju,* fophos. diccns, quod aliquod , iJcii nliqua patsh.ibct caufain addium fi fu.imfublrantum,& tamcntoiuni illius panis non lic fehabct, vi paieiderno. tu cceii.cuiusquxlibcip^srftpofsibllis &C habens caulam , 8c umen fbfc loius eftxttrnus 3C incaufiius . (fntcndit. ) Nunc cxponu tll.-irn foiu,*^ nero.dicens, Inttndit.quod quanJo philofophiconccduiu quod pofsihi|t e» id.quodhabet caufam, 8C conccduiu dt nccclfano efte id, quodcauhni non habet.dicereiureisquJd non cll neganduin fecunJiim lpforura radiccs qucj g Itnt caufx,& caufitx inflniix, iii elt quod Gt a!i.;uo J loiu.n hahens caufa, finitas,& caufata inHmta. Vcibigtatia , moius , habei cmm icuoluiio„t, infinitas:modorcuoluiioncs funt caufae infiiiii* & ciufatx : ciuus r.ui0„cm dicit, 8c fcnteiitia eorum cft neceflaria , qma fccundum ipfotum radicet, p0f, libilccft iudictum pariis dilfcne a ludicio loiuis, Sc per confcqucns poiuint omnes pancscfTc caulaie & caufx,& toium incaufatuni femper : quoniamio lum diftert 1 paitibus.vt Hngit Alga.(Et hxc vcrba.) Nunc rrprobar imm fa. Iutionem:&,quia tria illa foluiio pofuit, fctlicel, quod caufx pcr fc pofrum c ,Tc inlinitx.Secundo.quod cns diuiJitut pcr pofsibilc & ncccflatium, iniellfgenJo pofsibile habcns caufam,& neccfr.uium catcns caufa. Ei tcrtio, quoj pofnbi. lc ctt aliquod loiuin cilc incaufaium, cuiusquxlibct p.us lu pofsibilis Sc<.au. fata. Ideohosircsctiotcsrcmouct, &ptimo pnmuni , dicens, & hzc vciba abfque dubio funt fophifticalia Jiucrlis mod:s,immo mhus modis.prouitte, po tiitetrores:&ponii priratf.diccns.vuus eft.quoiuam pcnpaihltici non conct. duntcaufas inflniias pc t fe.vt in ptaeccdeniibus Jcclaratum fuii. 3c ampliuai, Ctum,dicens,licci,iJcli quaniuncunquc il!f caufr fim dc natuia pofsihilin, iu| dc naturaiiccciratiorum.ficuifupta Jictu fuii.vuli dicne , quod liue cauff Gni pofsibiles, liut entcs necclTarif non polTunt ellt inliniif pcr fe , inuno opotin p quod fint finitf omnino. Dubitatio, Sed « i t dvbitatio, quia ncn vidciur.quod Alga. conceffc- Soluiio, faj jnfinitatpcr fe.quoniam ipfe non conccfsit nili rcuolunones mfinii
lainen 11011 funt cauff petfe. Kcfpondctut.quod Auctto. teptobat Alga. irt hoc tantum.quod dixit reuolutioncs clfc caufas-.quomam non poicft poneie iU lascaufaselfc nifipcrfc.quomamrciiolutioagii virtute proptia,& nonvfji ic priorisrcuoluiioms, ncc vinuic fuiotbis, unmo oibis lll us vmuic ciut agiu quu cctlum non agit nili motu,& lumine.vetum eft quod icuoluiio oibu infe. tioriiaguviriuieicuoluiioiusorbis fupcnotis, lcJhocnon rcmouettaiioncr» cauff ptrrchocaultiniionconcedii Aiuio. quomam Aiulo. nou yuli quorj vna reuoluiio agat, fcd congrcgatio omnium ituolutionutn . 6V fic appattl
quomodobcnc Auer. tcprob.it Alga.,ui ptimo crrort. ( Et fophiltici Nuuc ponit fccundum crrorem.fcilicei Auicen.qui cium luit Alsa. & prcpoiui errortin locoanttccdciuis.diccns.i fophtlticatio Auicc.hfcci Ebi poicft dict Gc.fi ens dmiditur ad polsibile c(Te,& nccelTaiin remus ptopor5lbiliid,quodcaufamhabet,& pto ncccflaiio i uod n n habeaicaufara:hoceftantcccdcns.ftaiiinponiiconfcqucns: tuu. dtuionftiatione ptobatc tflc pofsibllccaufM cile innimas lecumiuni L .
Qnarta. It5$
. auoiJ probiCqufj «hlo.fupp.quod caufe fint inrTnlhe , aggregatio earu cril 5' •lufa.cu"» arterni:& iJco d:cn , fequiiur cmm quod tllc caufar elfent ile bus caufal tnhabentihus.l.non habennbus , licut apparei 111 congtcgatione cn nibus icuoluiioiiibu5.crgoefi>nidegenerencce(rariieffc.c!£ ampltaiin- ,x ,j(nsduens,imnioquo<Jplus cft.fequitur apud philofophosquodcft pof ..num conftuui ex infiniiis caufis.cuius quelibct ipfarum fii noua , toiuna rn eft Xternum.& addit quod non eft dubiuin, quod hic error accidit Aui» ' ninadiuidii ensad habendaui caufam, & non adhabcndam caufaro : icd. g "pfc dluifiiTet 'P'"UID moJo 1 nobiifacto, non fequeientur eum ptxdicta at-
*UsC nhic funtduequxfiioncs.primo.quianon videtnrqnoddiuiCo Auerro. Dubitatia. , Jiuifione Auic. fecuudo.quoniam fi dilfert.non vtdetur fequt quodad- Auer conira Alg . Ad prtmum debcs fcire, cp licei dluiiWniis lit pcr Solutia, (ll"r m & caufatum apud Aucr.& pcr pofsibilc. & neceffarium apud ipfum,& u ciitn Aui.conuemat.ditferi lamen.quoniam Aui.vultifta conucrn.f.pofi L habcns caufam.& econrra,& nccrf(ariiim,& carcnl caufa.ct econtra. 'aut non vuliilla conucrtitaliquod cnim eft habenicaufam", cuius nattiia Au"' )|jf p0f$ibilis.viquaclibctiniclltgeniuciii.ipri:iiain.& altquod eft ha "°" nr :ef»tiaiem,ck: lamen non carei caufa.& iJco bcue fequitur inconuenici > br"S " prXl|j^um.f.quod non potcft probari effe caufis lnflnitai.quoniain conj rfoearum rrit xterna.crgo carcnscaufatquod etl fallum: apud Aucr. non S'C loiiiani licrt fiteterna.tamen habci caufam: & lic apparei folutioqu-c- SS^minfimul. (Scd id.quoddixerat.) Nuncrcprohatipfunide tertiocrrore.
mo proponit illum, fccundo rcmouci illum,& fuccelsiue ciica hoc remo- & P"™ ,| Ijjj clus, vi ilicam.dicii erc,o piiino.fcd id.quod dixetai*iuoJ aiuiquiS n conirttui cx inflnitii.concefiii prctcruis rcuolutonibuiinriniiii, hoceft 9° miximus quod cft.) Nunc reinouct illum diceni , dicimui quoJ cft fatr"°r'uia lalc antiquum Jictiur de aniiquo,quod clr vnum . & , G liicra non cll ii vultdiccrccpcrt pcrmanens,& vnum fcmpcr arquiuoce:quotiiam an t°"Un fu-ccfsiiiuin nonttanfcendti naiuram pofsibitii, vtdicit.ii,Meta.com. °qUr l hihct Jc inleniionc xtcrni non ca Jcre in non elTc.tdco diciiui cquiuoce: 4'" »i,m antiQuiiin peimaiiciis.ficutcorliira eft loium fimul, & non habct naiuq m s oofsthil is apuJ philofophos . ( Irem id, quod.) Adhuc ponit alium er- "ZmA ItemiJ.quod Jixit Alga.videlicet.rj. fup.opinio philofophorum indu .« noi jJconceJeuJuui.q. nccefTe eflc conftituaiur cx pofsibtlibus effc , vt ..«in cxcmplo Jc inolu. (Nosdicimus.) Hocreprobai.d.noidicimui fup.qJ, SnonoJo «ft vetum.alio modo falfura, & dicit, qiiia ti imclligercraui pro pof- C fihili Sc nrceflaiio iJ.quo J nci oplnamur fcilicei pofsibile.pr o eo quod no fuit. k ooft <ft Si pto eo.quoJ cft,& poft.non erii: ncceiTarium, pro co.quod fcmp % mnc vcn non fcquitur falfum, vt apparet tn motu coeli; effci cnim idc, quoJ Ciniairiopofiium. (Noi lamcn dicimui.) videiur miht , quod Auerto. narrel I^m Lomodo crcdit Alga.illud effc vcrum.& poft exponit illum modum. Si ,'lntciidit Alg.) Jicitergo in prima parie.nos laraen dicimus, quod Alga. inicndu quod li philofophi iniendunt pro neceiTario id, quod caufam no habel. * pio polsibili tllud.quodhabcl fup. caufam.adhuc vulr , fecundum hunc fcn- (ua nonclTe fairuiu.idco au Alg.lunc non conceJcremus falfuin elTc.viJcllcer, auoiincaiifaium.i.iiecciTe efic conftiiuiiur ex mfiniiis cauhs : cuiustauonein sCteAUa.d.uuia. fi ponetcmus quoJ elTet impofsibile , tcmouercntui ex hoc C^lnSnitc.vi fupra dcdu<Sum fuit:& lic vuli Alga.quod exponendo etiam, vijliiiptnlofophiexponiint.adhucillud dtftum eft vcruni.(fiein dixit.)aJhue ponil Jhuj Ju"tumcius.d.Iicmdixil,& hocclt limilc di.Sodicentls.quod im» po.iibilrcft anttquum conftiruicx nouis:cuius contraiiuin patet ad fctifumiqdj ponu J.fcdtcmpusapud cos clt aiitiquum,& lingularcs rcuoluuoiics funt iioucj & pnnc'um',& tauicn aggrcgatum ipfaium cft tn piincipiatii.idcii incaulaiu. er|oiJ.qucJp:incipi"iii non habct.coilituiiur ex piincipiaiis tcuoluiionibus: mjc fii pruicipano de icuolwiouibiu ungulaitbuitfcd aon dc, aggtcgate iptato*
Difputatio Metaph.
patet crgo quomodo Alea. vtrificauit fuam opinlonrm . ciiam expon.-,:. ,. , los tcrminos apud philofophos Arnbcs.(Intendit Alga.in hoc.) nunc Otbo . rhcmem Alga. poft ihi, (Sed nosdicimus.) Dai modum vetorum philoronh ruminielligendidtctum Alga.dictt ctgo.intcndit Ale.in hoc.q, noneft ikl r Cbilelncaufatum conftitui cxcaufisiiifiniiis.liciii coltituitut apud phi!of0Dh„. iniiqutim cx inftniti» nouisicuiu» rationes tcpctit . tcmpus nanq; jpmi Pct * thcucos efl aniiquutn,& conftiluitut ex icmporibiisnouisifimihtci motus «»1 /-*«.«:-.• '"«• «f< antiquus apud philofophos,& reuoluiiones . ex quihus cft confiiiui, cenemciia, fum lnhnjtf , (Scd nos dicimus.) Nunc pomt verum tntclicrtum philofoDs' J «ditrctciu pctjP3,i,4Ijco,um. Et dcbcs fcire.quod Alga.x-olutt <°ium agg,f gatt,m ^0'» lucr pc npa f( ,ni,ufj(um,at non habetc caufam.pioin cfl aggiegatum, iinmo de fc ntr.rr «hencos.St cm.g; lamcn conftituiiut ex inflnitis paitibuscaiifanilhus illiij iotum.. (,, Aigazclc. pj,tl.j funtcauff faliem matcrialestotius.fccundo Phyii.crgo vult quodtoi» fit limplicilcr neceirc efle, ncutta tamcn pats iieccflc cllc : peiipathciici v0h, , quod totum tft xtctnum,& pofsibile eflc,& idco volunt moiiim ab ali0 pcn"' tuati.f.a corlo,& intelligcmia moucntc ipfum . comieniuntctgo , & dirreru,lt eonucniunt qutde.U.eo quia voluntillud atternum tffe lotum.co uuodfiatcv ' ffnitis nouts difftruni veto.quia Alga. Vult illud toium cflc nicaufa>i „, 1'n dependcns.lmmofinecaufa & nccerfecfle . peripatheticl vciovoluni qUoJ,i lud tolum,& fi fit cternum.quia eft pofsibile Cx fc, lamcn ah alio pcrpetMi„ & hoc declarauit Aucr.ii.Metaphy.com. 41. & m.x.cap. dc ftibit.i„na othi** hoc etgodidt.fed nos dicimus quod philofopht rcfpodcnt ad A\*. in hoc.quod jpli 11011 conccdunl tepenti antiquum coiiftiiutuin cx noms pattihus, p,0ul t[l" panes funi infinite:& ponit atgumeutum , & poll foluii 1II.1J apud philoropruJ d.immo plulofophi fonitcr de hac opinionc fiiiRCnt.idcft fophulicuhunt & foV ee litcra eft corrupta,& debct ftare.(Fugiuut.) 3.' materia plana eit,6V rj,,0 ' lorum cft.qua dictum aggrcgatlim non cuaJci.qinn copulcur cx parnbus mfl! fiitis.aut lintus genctabilibus & cotriiptlbillbus.licct.li dc nimis, etgooportet conccderequotlgeniis fitgenerabilc & corrupnbifc , id «■itqiioJtotum illudfij genciabile.fi de Inflnitis.ctgo ptxdifti opinaiitcS.poniint quod lit pofsihil. Vcj fieceflafiiim.quod illud aggtcgatum flt ahftcino lincciufa aquaprorc ijt;hfc; crat vis philofophotuin aiabumicui rcfpodci pcr philofophos verot.d.fr.' lof. piu bcnc coccdu'it hoc,& opfnati funt quod talia ^cnera.cir eis flmilia fu,,t gener abilia 6V corrupMlnlia.prout confiiiuuiiiiit cx pofsibilibilibus principali, nus.habcnt enim fine dubio caufam cxtnnfecam.id cft ccclum , & moiorcm.j quo prfdicia gcncta ttetna proccdunt:& pomt timc illud, 111 quocoiiurn.ium.d. 6i non putani q» lit tmpofsibilc tuucniie caufasinfiiiitas.quia lil.fcilicel ImpoC libilc confttlui aniiquumcx nouis:immo,cuni philofophisarabicis, petipaihr. lici liocconccdam:ciiiusr.iiionem Jicit <f philofoplu dicurtt <f poneie tnotu>J| uetfos in gcncre abxicrno.cff ncceflariuni concrdrre: <|uia hiceft vnusmoiut in numctoab xictno, & Jlcunt fp caufa clle corpotum gcuctabilium & corru. ptibilium tn partibus xicrnalibus 111 toto, id cll qux fuui gcniia in pjnc, ij cft ffcundum indiuiduum.ftcrna in toto cf.tquia hic.iJ cll mouis primns cll cih i'a arierno intoto & paitr.vi ptinius motor,& coipusctxlefte,& hoc dldt.vidtli. cctquia coipns ccrlcflc,& infinui motus funt fempiierni ingcncrc ex vnomo- ■u coi;ilnuo tn numcro.qin cli niotiis flrmamciiu.iJ cff octaui orhis.Ex his ha> hesdirrVtentiam vnam mtei Auer.& Alga. (Et illc motus.) declaratquoroo. do fuiil illx patres,d.& illf moius non ccponunr cx pluribus rcuoluiionihus in actu.fcd ini m intellcctn.-quonia partcs funi potcntta in tolo.ftunt afit per iiircllertum.vcl pct fcpata!ioiicm.(Etmotiis.)lterum redit ad prlmam difft ictiam.d Sc moius fupercctleftiscorpofisxierniiatcm acctpit a fuo inototf.qul de eiusnaiura continue fcinpcr moucre dcbct, & ponitditrcrnitiam niKr hunc motorein,c>: eos.qui funt hic.d.i 11011 el> dr natura lllins mobilis.fp aliquoiit» 1 nioueatut.oV aliquoncns non.licui fe habcni mobilia iiilcrioraiquatt auic.noo
td huius naiiitx infccundo capnulodc lubftanna otbis ,& fecundo cali.ccm. 3,6v Jti vliiita difputaiionc dcclai.tum cft,& cgo lbi JccIatabo.U Ocu iibt
QuarM. t6&
lnm. (Eferi ndfindum.) hie vliimo vnltrummatimdpinionts philofijphorS ftAtc vi habtatur differentia, Sc conueniemia eorum plene . primo etgo pobfinnmani opinionem.d.& eft noiandum quod horoinum opiniones in gcneri.
1 :d el\ r{bus generabilibus & corrupttbilibus , arternis fecundn genus.funl *"lS'li -ci du{ primf .aliera fubJiulfa.cruni ircs:quarum vna eft.quod quodlibet »Its' e(,otncrabile Sc corruptibile.id eft flnlium a parteantc , & poft, prout 8C" cl (fnita indiuidua.fccunda vero, quod quoddam genus eft ab zterno, vi- Cr n finc prmcipto,& linc ftne.prout apparet coftitui cx inflnitis indiuidutl. - lubdiuid" hanc.d.fed hcc ooinio duobiu modis diuidilur, i J eft fubdiuidiiut
luoraen vnacaufai
'"r ,t (iiic principio,& finc ftne.prout apparet coftitul cx inflnitis inJiuiduii. 1 1 lubdiuiJ'1 hanc.d.fcd hec opinio duobus modisdiuiditur, f J cft fubdiuidiiur | ' ! membra.aliqui dicunt quod talia gcncra acqufrunt atterniiatf ab allqu» "riuft ticccffaria.alioquin priuarcnt vicibus infinitis teinpoie infinito.id ctc JfiJ ,,jcs eeniia effent,& Inftniiies corruprj: & h{c eft philofophorum optnio. BH»«o«>p'n4«l funt.quod prout continei inflniiaindiuidua.optimepoieft Jicl Yfunt ab {terne:& h{C cft opinio eorum.qui xternalesdicuntur.id eft ari» q" v nominaiorum. Sc per hoc pater differentia irtitr arabes,& pcripathetin funra dixi: (Et eft notandum.) declarat hanc diuifionem , dicens,& ctt ""'^ luin quod hc lrc$runi optnione» diftinftj , & onmes diuerliiaies in hoC """«flio intcruenienies ad iftas , fcilicet trei teducuntur : & addit vuliiaietrt E r" oBinioiiiim,diccn*,& ex his dcbet dcchrari, id eft , conuenit confequi ■ n munjus fitabxrerno.autnoni&virumhabueriiagenS, autnon : quo> V"° nrnna opinio legis mfeit mundum non fuiffe ab {tcrno . fecunda araburn ?'J'n Ifcat catifam pnmam, tcrtia fola bcnc infert {terniiatem mundi . (Et eS Jurn ) Nunccompartrhas opljildnes, dlcen» , & eft notandumquodde f» Vnbiis opmionibus dii£ funt extremiia.es,& vna tenet mcdium.quod expe» • li-ens videlicet.opinio loquentium, id cft theologotum eft vnacxtrcroitanue iiouilaterh mundi opinatur. Aliaextiemitas cft opinifl £ternalium,i<l T, , ibum Mcdia inter eas eft philofophorum opinio . (Patet ergo cx his.) m ' ne vult temouete omnes alias.& concludtre Optnionctn Atiftoielis.dicens;
,,. er"0cxiftii diiSis .quodquicunqut opinatut quod pofsibile ITt ponere t" V fnSniias, Sc non pofsit obiincre.ld eft; concludcrc primam caufam.opi- CJU(,ifn #• ft id'o dicit.immo totum conlrarium videtut , quod qui cffc (nflniia-
nio lum
nufirum negiret.ficut facit oplnio legts.nequiet.id cft, n5 potctii ptimam) ,b f ,erno affcrcre. Cuius raitoncm ponit, diccns , tffc enim caufatorum inLiorun.primam caufam xtttnalero infelt, cx qua acqtntlt effe tnfln-tuin. Eiin tirent finiia gtneia , qu£ caufa xterna qu{dam fuorum indiuiduorurn iWuit continue,& fic manutenet gencta: Sc hoc modo lantum probatui quojj mttouum rft caufa innouatorum,& dcclarateffc innouaiorum infinitorum rciU ^ C -c mi fucceftionem. Debes fcite.quod nullaopiniotrium .tatione phflofo. « — ohica ooieft concludeie cs ufam {tcrnam.nifi opinto Auerrois.quoniam opinio inbum non:quoniaro,fi toia multitudo eft de ncccffe effc de : fe ergo non argui» (J ^
cmfjrn fupr norem . Iterum opinioleeif ,fi ponit omniaclTe finita , tunc non poicftponrrcpriiicipiiimabftraflumeffe.vidcclarat Auerroespeimocotli.co- ffun, 0, ■(n.,M.itninohibci ponere lpfum cffe corpus , quia omne rlouum fit ex corpo< J- orincitt.vt ctedniil philofophi.Sola crgo oplnio Aucrrois, &i Atifto . concludit pro- ilun^b(tra politum : quoniam multiiudo gcncratorum arguit fuccersioncm rempiiernam, ^un) tfl-£< &illaarguiimoium primum xicrnum, & illcarguil ptimummotoicm abltra< ftmntiTf : 8c loium hoc dictum eft. S. Phylico . commen. 46. 8C.47. & . ««' Vtxnoftl« hocdicii Autrrots, tamcn non dernonftral : quoniam lex noftra ponlt , quod Urui lii vitius txita corpus , ptt hoc , quia cauftt fine rranrmutatione:& hoc fhilofophi non viderum, immo In hoc fuerunt caeci: Sc hoc dixifsept in dirpav HDonc piuna,
A L G A Z E L.
AItA!gj.tffpondcnsproPhilofophis qusflioni.quamfeciteis.Si iutcm dtccrct reuolucioncs non reperiuncur in ahqua hora,neque
Difputatio Metaph.
formrelcmcntorum,fcdid,quodrcPericurexei5,eftvn.1 forma in r> actu,& id.quod non repcncur.non denommatur a huitate , ncqUc ab intinitate.nili cum imagmetur m lmaginationc cfle eortim.& non cft inconuenicnsid.quodconfyderatunn imagi.^rione,lic« fuwintcon fydcrata , quod lintahquacarumcaufe aliquorum.nam tiominihoc eutnit m imaginatione fua. Scrmo autcm cft in entilms , prout funt non in entibus in intelleiftu:& nihil remanct.nifi animx mortuorum' Eciamconccfsicaliquis Philofophorum m hoc,quod luicvna jeterr^ antealligantiam cius in corporibus,& apud feparationem ex conv,,,. bus vniuntur:& non erit cis numcrus , quanto magis vr dcnominc:Ur quod non habct finem. Et dixcrunt alii , anima fcquitur complcx,0_ ncs:& morseft pnuatio eius,& non habet confiftcntiam in fcabfqUe corpore:igiturnon elt efieanime, nilicum viuunt.& vita.qusiep,,. ritur,includitur, & non aufcrtur finis ab ca . quc vcro non funt, non dcnominanturomnino,necfinito, nccpnuationcciusiuli cxiftinu. tione,cum ponantur m elle.
A L G A Z E L.
Altetiam Alga.Et refponfioquodhxcdubicatiodcanimabut plurimum eius euenit nobis ab Auiccnna, & Alphanbio, & verificantibus ex eis,cum iudicauerincqudd anima ficfubiUtia cxiftens per fe . & eit opinio Arifto . & cxpofitorum Antiquorum eius. Etei,qui dcclmatab hac via, dicimus an imsgineturquddmnoucturinomniinilanti aliquid permanens , vcl ne? h dixcritquod non.cft falfum.fi vcro quod fic.dicimus, cum cofydcrauerimusomni die innouari aliquid,& permanereaggregara, funt profecto hucufque entia infinita.&rcuolutiones, licetfuermtincifa:, peruenirequidcm aliquod cns ex eis.quod pcrmanct , & non finicur.non cft falfum . & hacconfydcracionequiclccntdubicationcs .& non eft opus nobis de- I clarandi an fit noc permanens anima.aut homo princeps, aut Dubolus.aut Angelus , aut lit quicquid visex cntibus.& hoc fcquiturcu omnimodc,cum affirmantreuolutiones infinitas.
Tntroducit Alg.rcrpoitdcntcm pto philofophis in duohus puncris, vt v tur d & aii Alga.tcrpondeiispio philofophis inilloatgumemo.quoJcoitaiM pofutrcV fi aliquisdicrtei.qiiodreiioluiioncsnonrepciiuniirr in actu.ncquc for inc elemenioium.fed lup.i» rucccfsionc:immo id. quod rrpcritur prcfens.id c(I. aclu ncquit ideft.non poiclt aliquomododciiomiiiaii dc fimtaic,& iiifinitaie, nifi in iniclieftu tamum:fcd nos loqiiimut dc rcalibus eniibus, non de imagini» bilibus & lic patctquod non daiut infinitum apud plulofophos. Non etgoteroaiiet.hicrciiiouctaltainqucltioiieniconir.t philofophos, & eft fecundus puit ftus dubii.dicit crgo.non ergo tcmanct aliquid aliud , m quo pollurnus ambif o re nifiJeaiiimabusniotiuotum : vulidiccrc quoJ poiefi cllc qufftio dc a r, bu5nionuorum:quoiiir.m vcl rcmancnl.vcl non.ii tcmaiicni.etgo fuiii lnnntlf: cum apud philofophos muiidus cft * ictnus: ti non tcmancnt.crunt cottupif con traph.lofophos.Soliiiidicciis.&quidam philofophorum dicunt. quoJ anim* honiiuum lum vna ab jctctiio anie adueiitum eius in cctpus , & pticici fcpita.
Quarta. x6j
. (iofltm.W^.P0'' fcparafionem'.vniuniur.& fiunf vnum.ahfqof aliqm Riurafio.
* nfin.iximr .juiadeinflniiaienequeuntdenominjri.quomodoauiem inltlll.^ 1 b*c "Plnl° m f» «'one.i}. dubif primr queftionis verificarum eft, aitameri Lpl"'» Jic3m rolu"ont >»"<" dubij. (Ahj vero.)hic ponir aliam euafio.ie» jj;ens,3l'i vcro peripaiheticorum diciit. quod anima fequitur complexioncm «/ dicnni q"oJ niors non «" "'» jpfius.id eft.animae priuaiio.immo dicfl quod M ffpfan' '"ltf ')"" "«quii.id eft.non poteftexiftere fine corpore:erg'o auima on hibet clle nili 111 viiieniibus,& viuentes funt terminan,& numcrabiles,& Hto anitn* "°n polluiu dc infiniute dcnominari.neque priuatl, id eft.dici inU .„f,nequealiquoinododenominaripo(runtde «niiate, neque iiiftnitaic mfiab jnicllcSu:&ficpi<ciicciindusmodujeuadeiidi.(ltcm dixitplus.) adhucamoljltdirtuiri Algarel.d. Item dixit plus Algarel . quod refponfio huiusdubif rume(t.quoJ amma eft fubftantia per fe exiftenj.vthabent ab Arlfto. & pri. ' „.;omi«cnntoribus. (Et fi aliquis.) hic Algaiel adhuc facir.q.quoniam.liccl c, euafio t& "< Je antma.attainen adhuc limpliciier non euadis. vnde dicit , & fi jliquis ab irta opimone deuiaret.priendum eft ab eo.virum clTct imaginandii ouoJ in quolibct mouetur aliquod.id ert.gcncraiur , & poft remaneat . aut non ipofsibi1cadmiaj|iiuiionem:li non.fcilicct cfle pofsibile ad imaginationem, B aiontus quod cft ialfum.-quts emm non poteft imaginat i in quolibet die fieri ali fluiJ,&'Pfi,0,r£ma"7c;,Sl pr""° modo»<licimus quod fiquolibetdie imagint. 1 M mnoiiaiioiicm culufdam rei,& quod remaneani omnes illx res.copulcntut kfaf vfquc modo. ergo toia multuudo finc dubio erit inflnita.ergo.licct tu eua.
Je anima.non de pofsibili euadis . Et ideo concludit modum ordinandi du. fr.i.J.vnJc.hoc modo dcbeut dubia ordinari. (Et non cft curandum.) oftendil miliier.licctdubium deaiiimautfoliitum , Gmpliciter tamen non eft foliimm: g[ J.&noncftcurandumvtrumid.quodremanct.fithomo.aue anima autDc. non-.aui Angelus.aut quodcunque ens fucrii: vult dicere quod cafu» debet intel U|j Jf qujcunque re.pomiur ergo illa rcs efie in quolibet die,& remanere, vt fu pn: & patct atgumcnium.voloautem per iilam rcm mdirrerenier hominc, vel jmmim,S£c.ergo,licci lit foiutum de aiiima,non tamen fimpliciier eft foluiuin. (IJmim.quoJ.) hictandem foluit.q.fecundum opinionetn veram.dicens.id.n. qiodJiiSumeft.fcqiiiiuropinionemdiceniis , quod reuoluiionesprxicntcfuns tnSnint.iJ efr.fcquitur ad philofophos.non ad me.
o ID poTfsT clTe queftio non folura contra philofophos.fcd contra cos, fitdiuiJatur hora in pariibus proportionabilibui minoribus tcrminatis verfus : . lunc volo quod in pnma Deus faciat vnum lapidcm , vel faltem ad imagi- C nanoncm Sit.vt ipfe ponii: & fecunda alium, & cominue remancani: creo cii |fc fuciunt infinuar pancs proporiionales , erunt de fa<So in fine horar lapides usnin . Tu vcto foluas pro tc, & phllofoplus : eft argumentum uiuolura . & (^nJigiiumhoc loco.
A V E R O E S.
Alt Aucr.Refponfio autem ex Philofophis.qucid reuolutiones prett ricc non funt, & fic formx elemcntorum prxteritx gcnerate. ab lnuiceminon iunt, & quod non eft non denominarair,aec(iiiitatc,necinrinitate,noncft rnliovcra.& iam prej cefsit hoc. Etquod dubitauitcontra cosdecrcdulitatc commin ammabux , nori eltaJiqutd huius m opmionibus Philofophoru. & pcrmutare de que- Uiooe in queftionem eft opcratio fophifuca.
0MiJAo„,Sba',AIga-'n ""^ Ph,IofoPh's ''mporuit,&.d.dicimu$ no» wa.qued icfpondu iiomine phaofophoium , vidtUcet , quod rcuoluuones
Dirputatio Metaph.
a „,i.i«um nequil denominari dc flnilat» , neqi *
Part 27
i.ifi.,iiai«,non cft vciicfponlio.^ » fi litu jlcuu, inflnuum ,„ po. flum «n,m «ft quod . !«« »•» ^d'U) Nunc ungu fecundum P»»^*^ «niiipcimixi»J<Su'.(wW.qu°oy pfotul„ opnuone inanima.dtcirnu, loJdnbua, JuP« P,,,lof°P0hr2 no ,ft Ph loroPho,u.n optnioi&iunc fc ,Xca Suod hoc, rcilicct. fua «rponl .0 ncn <» v Je liurol,d.qu0j Jnimj (ft
pa<«<. 0«b«* c»«. qu^ tPft ,„ Co,,ore mul„p..ca«u,:poltft rna a.iteaducntu ad co,pus,« por .«• roll|„plicaiio fia, rccundnm ,cm
ta««igi Juobus rood.s. Vno modo. c, od 1 l um ^ m
jpG animc.HaquoJ ipfaaninia d^m c P mncs vnj:a(. hp. Jclu( fcpataiuf.vniatu, rccundu ,eni,<t- ™ " ione. AI10 modo , potcftmifUigj . , .. „, t P a Pla oni.v, fui| vifun, »" ptiM 3 n irocro,p,ou, m.ellig.iu, ,., co.po,?.
pp,nio l- »a M mui.arccundj r«f Pc;™?.° ,,,eau, fcj corporibus,.n iiutbiis vni.ur;tt
10« «e »1 &n,U,udim*inW ... foi.SJ.
ma-- • H.i ncccftopinio Atlfto.cU Auct.vi ,«c."' „on clt cicd.bilis . }inmolcxit0. Opuiio A,i 5,je'uon;pjofu„q.. i„,cll,guu,eft falia « , o» « ^ ^
£°'et ^r',? ftta pon." quod anunf. »•«»»"»" '^"^^elun, : & hcccftopi„}u p0fi„o no« ""Pccerumbcnc.aliqu£damna.f, '''^i^npni.o famofa fccundum prl. ] iirf. legu, S"J "e . 81 Plaioms . v. puto. P?'^ us v,, coc.aneus .neus volcbanl.
ffi„.dl«flu» iWpVfig^S^i, ficu. ma,f„a cfHc,,u,a,a lam efle mentero PI'«o»'s. *dt0 ? djuerfc ptopi« maicttaro: l.cuiergoma. Slcni m«e- pIcr fojmas^aformt aftu d uc JJkP^P prluailoneln jiff
IU Pp fo,. letl, dupCjten.fo,mls,cft "'\ £ ll.Mc,.Com.i4.ua a„im£.da cl,;,
„,as aAu efv cam d.ucrfam v, dici 1 Auc " j au non fun( ,„
ficilut d,u«t „7C j?ucrfis.polT..n, d,cl vn*»"2 ,rm«n «ff«f Ptou, d.cun. hab.iudmc.aj fa,,ta fo,m£ Xsdiu«,Gs,nec locls dtuf.fis poflu.,« tamc j« . P ^ Jum ^ «3,u«,faniut £»« a Jiue f3. E, |k P-»«» ««"«'fj^ co,po,a. v«l poftqua.n «mcucu prop.cr OJ, ^orPotibus lctu,an,c iam«n 9M,n mulle,pPiTun« d.c, vtiifica,,, & ,«»u,« «^«^««-f""^?* «"ru^i.o^po.Tun.vmridu,* tferi vna aniroa a<Su , pr u, " lbun, cotpota.ac 11 hecopimo tacmp^^^^^^^io Ugis nonclt .mponiiu, Pla • 8- ^ un' 4 ?. , iftas an.mas po.
^»^£^£M^Htu>1mi4 cum raun. Hll noultf t ctcati, , ia'o ( & quomo.
,acftcxpo(itioquatt£ d.fpu. laiioms Auct.conita Al» ga.cum Dei lauJe, fifbcaic vitgi» • ;us M»riac.
DISPVTATIO Q^VINTA.
BECLA\ATl OT^E, Q^V 0 D 7^0 7^
fOSSVNT AFFBRRB RA T I O N E M, Q_V OD DEVS GLO, S I T V N V S :
& quod jmpofsibile eft ponere duo neeeflaria in elTc , & quodlibet . eorum non habeat caufam.
IT Alga . Ipfi autem adducunt rationem inhoc duabus viis. Prima quidem eft,quia dicuntjfi eflbnc duo , tunc cflct aliquod neceflarium in efle , di<fturn de vnoquoq; eorum : & id , dequodicitur neceflarium jn efle , ay r eric nccefsi tas efle fui ex fe , & non imaginatur quod fitex alia:aut necelsicas cflc fui crit ei ex caufa , & fubftantia neccfiarii in cflTe erit caufaca,& dccerminac caufam,cx qua eft ei neccfsipseflcndi. Nosautem noi\intelligimus pcr ncceflariumincflc,nifi idjcuiuseile non habet alliganciam cumcauia aliqua mod.o. & exifti jnauerumgjfpecicshominisdiciturde Socracc,& Placone,& non eft Socrates hompcx fe.nam.fi efiet hon;o e\ fcnocflet Plato ho.fcdcx ci,u pofuic eum hominem, & iam, pofuic etiaiyi Platonem hominem. 8: plunticatur humanicas plurificatione maceriei prcnicnientis , & al- _ ligantiaeius in matcria. intclligibUi, non exfubftantia humanitaris. & ficconiticutio nccefsicatis efle ncceflario in c-fle , fi eflet ex fe, nonericnifiei.nam,)] efletex caufa,tunc ipfum cft caufatum:&; nonell neceflarium in cfle : ergoapparetcx hoc quod ncccfliirium ira ■pofsibilceft quinfic ynum.hic eft fermo, quempofuicAlga. Dcir.de dixit.
Alf Alga. reftiondcns per viam contradiclionis . Dicimuicum dicicisaliqua necefsicasinefse , quac eft necefsario in efle, auc cftexfe.autex caufa.eft diuifiofaha in poficione fua:qrij nos •Kurauimusfpdidioneccfsicacis in efsctollerar multas expofitiona,nifuntelligacpcreamablationemcaul"x,&vfus fuit hac didiocc. tt.diamusynonefttalfumconftituereduo encia non habencia
mimum.quorum alterum non lit caufaaltcnus. &, cum didtisqudd noTlnV ns caulam non habtc caulam aut « fc.auc cx caufa.eft diu, fioVi namabUiocaufx: 6cnon .nd.gerc caufa , non quxricurde eorauli Etquid valctfermodicentisquod i.on habens caufam.fi Son fuerit ei caufa cx fc.aut ex caufa.cum d.ftum noftrum nonhabe, recaulam, ficne-at.oabfoluta, & ncgatumabiolutum nonhabctQU f ,,vC& non dicuur dc eoqudd f,t ex lc.aut non cx fe. Si vero mtdUgi tis pcr neccflar.um in tflcatcributum lccund jm neccfsitatl ,n eflc^ tcr quod fitens.cuius efle non habct caufam, non clt quidcm inKll,gi hilc m fe . & quod attribuitur tib, dc didione ablacioim caufc in cffe eu< &eftncpatumabfok.tum,no.id.citurdecoquodl,tex|e,iutejt caufa , v<q„e quo cd.ficemus in pofit.one uuus dimliomsquefiionj, &f,6nificltquddlWfudemonftrat.o allax,qucn.hileft.reddK-,. mus qudd aliquid eflc neceflariumin efle eft quod cius eflenon hab« caufam.nec habec caufam vt fic abfquc caufa «mn.no, & cflc cms 6ne caufa non ett caufatum etiam ex fe.fcd non cft caufa elje cus.neccau- fa quod fit fine caufa omnino . Et hw diui fio non inn.tuur ahqmbus attnbutis conftitutionis , quanto mag.s vt reducicur ad ncgationan. Nam,fi aliquis dixent nigredo aut cfc color cx ie auc ex caufa.fi « (V, oportec vt non fit rubedo color,& vt non f.t hec fpec.es, lcilicct coloris.nif, fubicantix mgredinis. fi vero mgredo eflec color ex caula,qUf pofuit eam colorem,crgo mtell.gitur nigredo.qu* non cft color.i.no Lmt eam caufam colorum. nam omne.quod coni htu.tur fubftan additum fubftantie ex aliqua caufa , poteft coniydcrar, pnuatio , ex.ft.matione, licct non verificetur m cflc & ideo dic.t quod h«diui fiocftfallax pofitione, & non dic.tquodditeremgrcdinem eflecolorem ex fe fic Lmoquod ,mpofs.b,leeft vt fit ex aho quam ex fc Sc L5ge «oet flc non dicit ouriJ diccre hoc ens cft neceflarium ,n cfle ex fe.i.non ha- U vetuft.o. bcnscau&m!„eflc fuo, qu6dlitfcrmoquod impoftibilecftvtfitex rav«ba. caufa aiia a fubftantia fua.
v N ifta aui.ua d.fpmatione difputant philofbphi de rnitate Pr.m. . Cum en.m Id^fD«.au" dt {ternitate fimplicite, , 8i poft de effeftu prim. Orca .pfum mun.
& dera.tonib«S philofophorum ci,cahoc:,el.quu eft agg.eJ. .,. hac qute dum.o- ul""™"V "L" r, Bi ....hcat. D ces: videturn? Auer.pnuenator. tt de vni.ate P^^af^^Xam»Aun.u^'^ infini.a.e ..„,nJ.. <,l"'n!rt'uon , « !:!^finHiis ^eMnn^iiius . Et vtrum li, vnus, vel plu.es: Sc ?ft„m ord.re' i«ua " ilm JruS ?«a». vuum munJus fi, gene.ah,,,, * inr un, b s ecu „ Jo. vtrum I?. vnus numero au, Pl«reS.& a.t Aueno . q» hoc hZC C nni d. vn.me&*.erni.acc p..m,. v.pa.tt.b.Jenicommen. ?TC So.li t.aaaturus erat de vtu.a.e p.imi.cur non naAauu M U |^&c.b.go Auc.to. poftquam traftau.tde generat.one & co.m.
Stan. e Z 'dZI dum o uod C!proba,um Gi mundum habere agens.
taivirum Deus ... vnus.iea vituin vit h . f |0 non veriuu. vi.utu
^ jj,i;it Algazel viara philofophorum.Je: dicif. Ait Alga.viae fapienfum P* J.nr-QParwii prima harc efticlc primo ponn vnam hypoiheiica. d.fi effeut j eiTe.igiiur praedicaretur neecfle efle de quohhet illorn: 8c per hoc
li h»l1l'r""'m n""orem, vr)l Juofunt necefleeiTc , necefleefle prjcJic.iut T luiihus ciufdem rationis.DeinJe accip t maiorem.d.& tJ, quoj lic felta»
'iJ ell Sc id.quod pratdicaiut Jcpluribus neceiTeefle.noeuadet quin St .nx 55 fs"3' ^e 'eipfo.non peratiud.autex caufa: vult ergo ,quoJ aigiiwntnlll ?".'„, ppjnatur^omnepratJtcaiiiin dcplurtbus necelTeefleominno opprtei. vel ^JHeetu' deilli»afe,cl£ non abalio.vcl ab a><ciite dantc illis illuJ prarJica- Pr' pei,iJe accipilMt minot pnedicij:fcd,vbifuntplura nccefle efle , neccflc Df*J'car5'tllr P'"rlou5 necefle efle: m;o in pnma flguta neecfle eflit
' eUJ'Ieta,ulnP"ei*lct,ur detllis.aut afc.autati alto. 8c ftatim cotuJici: vni n>:' .)0 dicens.Sc fupp.ftabalio, opottct quod eflet cau itum: clc nos non flc ^1"1 Jimus Je eo.(Btfequcn es.)Hic Jeclarat maiirem.Et Jebcrfcirc . quod, " "^"rjeJic^ai poteft componi in prima flgura, vtJictum eit, <3c in fecunJa lic:
v'13 r. yll0d plunbus ineft fecundum praedicationcm 3c veriticationcm caufatii °?"!| ' jb aliqua caufaifed ncceffe eiTe non caufatu cft pluribus
11011 inefcpluribustvtriufque ergo .ryllogiflicat format vna eil jniainlto
■altqito modot
Jv^ubali"lrn maiorein pet exempluin. ficudo ihi,(Simtliter,li nccefstus.) Iv iiti accip't minoris vim.proui formaiur in (ecunJ.i fiVura.Dicit erj.o.&fc» g "" ' |,jnc vtamopinamur quoJ fpccics hominis Jic:tur Jc Pecro, Sc GoiU u' o-8£ Perrus non cft homo Je fetimmo, iJ nanquc 110 eifei (Juitlciinus actu, ' "eifci Jc & homotquia poieft eflc Guillermus: Jico non cflV hommcm Jc fe, **& jliqui caufapofuettteum hominem.cV pofuent Pcttmn hominem, cigoha iiJieft muliiplicara Sc materia prxfensifeJ Jepcndemia dietac n-.ultiplicaii Je niateria efl qui J imelligibilc Je fe.non Je fubftanria humanitaiis.ijeo ?°"fu!i jb.igcnic.UeinJeaccipit minotis vim, prout componitur in lccunJa g Ufa.d.li'"l!"cr''' iiecefsiiaseft in necelTario efle de fe, tauium libl imicnirer vuli Jicete.fed necefle cfle non eft caufatutn ipli ncccffe eflc ab alio: 3i hec '".[ minoficuius ratijnem dicii.li, euim ab aliqua caufa ptoduceretur.eirei ergo "id(jiutn.non ccgo necelTtrium efle apudeos.cV fic patet minor, concIuGoncin /jyplciftaiini. d. pattterge ex hoc, quod necefle cifc eft fine dubio vnum. i Ku;ufq;.) Hic vuli aJduccrc fof.Alga.ad argu.philofoprtorum,& an.hucufqt j^jj A|gj,verba.dcmum refpondci Alga.philofophis.d.rp loialitcr illud, quoil diJO tis,'P 11 tfl*"1 J"° "ecelle clfc.&c.diuifio crronei €&. vulidicere cp illa di« utii-' i.ic ipfo fcipfocft ncccflecire,autabagente,elidiuiliocrroiiea. Quod Jc clirai- J.'*°s eiiim Jcclarabimu?,quod vocabuln neceflc efleeli dubitabiic, niul niiclligiiuiperid.quoJ caufam non habecncccflc elTe etgoidem eft,quodcau> C (jrn non toheiti.ijeoconcludil.d.vnde.tf hfclithuius vocabuli intentio Jici. omjquoJ non cii impofstbile ponere Juos imprincipiaios.i J cli incaufatos eflc oecclijiio>:^,ptoficquoJnuliusipfotumiii caufaalietlus: ideoconcluju, et> •o qoanJo Jicins quoJ id,quod non habetcaufara.caretcaufa Je ieipfo, autca. ictcaulj cx alio.cll diutlio in te crronca:cuius ranoncm Jicit.quia intciio cati ■at.ocnonindigerc eire Jc caufa.ideftquia raiiociufje,& pro.id eft non indige rc caufa.non oponct ab aliquo caufari,td cft quod caufa no habeat caufam, ni> habeitbatio.Huiusautemdatrationera: cuius ininorem prirao accipu.d.quiaj aon hibeie cajfam pura negaiio cft, 8c puta,negaiio non bxbet negationem.
.lufam negaiionis.ideoait q>illadjuiiiocfteftonca:nequc pcfiinecdice* tct} tlUTj.fup.Iii Je fe.aut no de fc.cult Jiccrc rj>.iicut hatc diuifioerroneaeft, hooocft raiioiialis,vcl iitaiionalit, iia in propofito neccflc cfle habet caufatn. rcl noahjhci caufam. 8c pei hoc aJ fonnam argumenti negatur maiot, licet cain nccciTc etTe prxdicaiur de pltitibus.non oportct quacrete, aut a fe, aut afe alij.(5cJ,uintcudeieiis.) Vult cofuiate illuJ.quoJ Piato ctedebat: vbldcbet ,uo<lnccclTatiuin potcft dupliciicc expoiu.vno inoJo ptiuatiue, pto co, quoj noiihabetcaufanKdc (iceft vcca cxpjiiito.alio moJo, pto eo.quoj c(l fcapucin um & fttapct ens, non quia catei caufis eiTc, fc J quU catet caulls cot> jJcittu.-iioJclUua.Auct. Y
DifpuMtio Mcrnph.
snrtibilimrij.Tfdicii Au.rro.inVIiimo dc firbftanna o.bi_.& fTc txp-nitn,.,, h
Jenomi « ioncm fecund..m.,.pofi.lu< pr».« c,..od ett cns l,„e cauf.,.,.n0D'£ «ll.gTnJo pr.mo n.odo.r.p.o eo.quod carc, cauu.iunc non pe, fe InteH.gfcaJ "onert p«rfe„,,cll.gib.l«:quo,,um,fic cxponcdc, «,um con„„,.ni\fl * «.Tar um:quoniam al.quod eft coi.tmgens. v. cceluio apud hos. q„od eft .«£ pi ernum cr.r ig«»' nece,Tj«,um,id«o concludi. vndc. ex hoc p,to vni d"monft.'a. o plnlofophorum crt piAa.tk fine rad.ce. E, debr» rc.rc.v,,,^ «ft,? J fo atione quarta. quod docirina pluiofophorum ar.ibum eft. quodl^ fi„, ?y„X™Mns finecau,a.&necerrc«rre.Et hxc.f.ens habens Caufan £ con..ng«nsclTe.opi„a.ien,m ^^mM,a"^,^t'^-u^^ & om.te dcpendeiis apud eos eft ens .n fo. natura porsib,lc.<x idco chcurtl necefle effe;& carens caufa funt ldem ommbus mod.s . Ei proptcr l,oc ad [„. mam quxftionis manifcfta eft fol.quonu.n,& D neceffe elTe dc plur,b«p„dl. ceiu,,& inpluribusfii.non poffnmus quxrere caufam.cu, ineft: quc.„,atn
1 ' . r .__._. _'r 1 , ,„ ,, ■-rrrtr . . ( I mmo JlCMlUS. . P..~ J. .
non habere caufam procedit » cauU.(l_ i n*c ummo. , n «.i.oue, oDi«„lontn) quonian, poffe, diciquodego volo mtellig.re neceffe cflTe pofittue, ho.rcmo. tic. d.a_ batc diuifio fup.qux ponuur in maion, non tendu.t.dltlgitu» «g, Jt. »,om,naiio.,csaffirma,io,,is.i.inquaniumillamcxtremicapiuntutpol,llut: iu. ^ti,,onemdtc,.quu,d,.neceaVe^^
SredoeR color.oc pticrci.jui ia ..,._. »~ — - — . i_n«# o non fi, colo,.& opottercp h*c fpecics colotauo no «eperutut ml, ln P, ,,t tline Si vcro nmrcdo colotfue.il ex cauu.opone, rp intelltgnur q, nlRIClb „ fu co'lor niti cauu poncret efi coloren,:cuius titioncm dicit.ld cnim Jmibatt, , fubton.iat.quod cft aJdi.um fopra fubftStiam ipfiu. ab ahc.ergo.fi mpttt co. lor eirc, ai.iibuiiuc.iunc ab alio effet color.(t-o,te prtuatto.) Htc irlpondn hui{ «Kemplo,&vultq..od aliquis porsittmagiuari quod nigrcdo Ut col., , nouabal o &. de pluribus prxdteatur coloriquonu.n lUanega.io iiontftvtt» in rcrumna\uraexitU.«,fc.!cS.u.ninmeiiic.hocdicit,for,epriua,.opo,.ft uw ;elleau,mag,n,.i.i.concip,.quamu,sreal,,cr.cpet,r, iitqueat. (Seddic Kcpl.ca. hanc refponlionem.d.fed J.cc.ut.quod hxcdiuii.ocl. erronea feour dum hanc poli.io.icm.i.li .n.clliguur ncgatiue.mnc ,IU d.mfio cft enonea. fi_ eu. dinum fui«. Vndc.non eft op.iundum , «, . h nos dice.e.nus.rp mg.cdo eft co Jor dc fe cp fit pofsib.le Jicere cp fit non Je feiquonui,. non poieft iiitclligi ali, I quod efliSc re ule,& umen inielliglbile efie noade.fe iale.de. Ideo t, magnw ?udo cft color de r« fruftra quxtitu. an de fe.aui ab alio.l.non dc fei q» „mi» poteft imaginati ipfam efle non de re.poftquam .ponitu, d« h ,ul... Et .uc appli tat fcauens ad propoli.um.d.fimiltter eft dtccndura.quod hoc ens cffc „_.:;,_. "um pcr fc proh.bit no, dlcere quod fi, non pci I fe:iu quod «x hoc, ,d r d,u,l.o..efequi,urin,por_.b,lefalfum.q.d.quod li, neceffe effe eft nec, eum hoc fi. d,c«rc.«,le e„s fine caura..dco,no„ po.eft fie.i diulfio , & qux.rr. T„um hoc ab alio.aut a fe:quu nuUus poteft ambigete quod ht cnt ab al,.: « tic patil folutio,
A V E R O E S.
It Auer. Hs?c via pr.rcipue cft via Auiccnti3_:& noeft via _!t tiuus PhtlofophorumAnciquoiumt&citrcmo coiwoQcui -cx propoficionibus gcnerahbus,qu3_suali*l":llnturJ:SluuJ-
viuinta. 170
«. jngrcJiturin caspropter hoc qusftio, & conrradiftio multo- ' ffns.quarccumdiuidaiKurifta,&fpeculctur lntentum eorum,ap- "ro0jnquatur fermonibusdemonftratiuis. Etfermo Alga. 111 prima t u|lionequod fit diuifiocorruptaeft fcrmonon verus. nam ipfediquod id.quod intclligicurdencceflario in cflc.cft id, quod non ha f 'aUfani. &tamen, fialiquisdixcric de non habtnte caufam aut 011 habec caufam cx fc, aut ex caufa, cffet fermo falfus. & fic fetmo IiiccnEi!> in ncccflario in efle.auc crit neccflariur.i in eflc cx fe, auc ex ufa.& non eft fic. Attamcn fcrmo cft an fit neceflarium in efle ex inira libi propria,cx eo cj> eft vnum tiumero, aut ex natura commtt ''j^ytdicimusanSocracesfichomOjCX cocpeft Socraces* aut ex na " 'conimunici,& Platoni.fi autem efTet homo.cx co<p eft Socratrs «orl repcrirtturhumanicas alteri.fi veroefletex parte nature; com ' K tunc elc compolitus ex duabus naturis, vniucrfali, & particuk^olnpofitum autemcftcaufacum:&neccfl"arium in ciYend habet IJjfini:ergo ncccflarium in efleeft vnum. cum autcm fermo proferr],l)Ciiujdo,lcrmo AuiccnnrEeric verus. Et,cumdixit& ncgatum abfolntu non habct caufam, & no dicicur de eo cj> fit cx fc, aut cx al io, nocft femio ve rus et.quonia rcs lam negatur a re.aut propccr aliquid limplf fibi propriu:&eft id,quod hicdebet intelligi.cum dicit ex fe, -u- ppattributumei non propriii:&eftid,quodd< ;bet intclligi hic, cuitioiaturcaufa. Er,cumdixitcj>hocnoncft veru inattnbutisaftir manuis,quato magis negatiuis. * & contradixit huic perexemplum, „ Hu(:uf(,.
--fitio fermonis eius eft lniiquus,fc- ' : veru & falfum de eo qufna vcro iambofermoncsfunt <eG«lfMMift filii.nam/i eflet color ex fe.necefle eft vt non fit rubedo color.quem- Ul t0* admodum.ficnitSocrateshomocxfe, necefleeft vt non fit Platoho mo.fi vero cfllt color tx caufa, necefle eft vc fit hoc atcribucu addicu fubliantirc:&omne,quodeftadditum fubftantiae, poteft imaginari C rtfcabfq;addito.& hrcc poficio facit vcfequaturcBiinaginetur nigre doahfquecolorcitate.& hoc eftfalfum.accamen eft fermo fophifticus propter zquiuocationem nominis caufa: . Et ctiam cum dicimus cs ioniarncum intelligicurdefubftantia oppoficum eius, quod eft pet accidens,eft verum <ucerccj>colorircperitur nigredoex fc:& nihil p:ohibctquin fitalii,ideftrubedini.cum vcro intclligitur cj> fitnigndinicx caufa,idcft ex alia re vltra nigredinem.lcilicct cx caufa no otcunteare,nonfequicur ex eo vt imaginetur nigredo abfquecolortuate.na gcnus eft i)uid addirum difFeretix, & fpccici: & impofsibile cfhnweinari fpeeicm,aut difFcrenciam abfquegcncre.hoctn eftpoffibileaddicoauidcnrali,n6 auteadditofubftantiali.& ficdiuidit vcru,6cfilfumdi<ftu noftrum,cj>color eft nigredini ex feaut excaufa,i. tjcoloriutincftnigrcdini, meo cpeft fubftantia nigiedinis, aut irt «jrilrjuid additum nigrcdini.Ethocelt,quodintcllig^t Auicen-
DifputatioMetanh. na.cum dixit cp neceflariuni in cflc aut cft ncccflarium in cffe propter h aliquid propniim fibupfi.auc proptcraliquid additum fibi:quo/n- eftproprium, fipropccraliquid libi propriuin non imaginantur ibi duoentia,& vnumquodquc eorum quod lit neccflarium m cfl*e.|i Vfr> rocflet propreraliquidtommunc.cunc vnumquodquecorueft cortu policum cx recommuni,& repropria:compofitum autcm noneft nc~ ccflarium m cfle ex ("e.&,tum lic fuerit, cunc fcrr.io Alga. quid proni~ becqum imaginenturduo cncia,& vnumquodquceorum eft aeaffiL rium in efle,eft fermo falfus . Si autcm dicerct cp iamdixifti cj, hoc m propc demonftracionem,& eft manifeftum ex co o> fic demoiiitrat:o didmuso,»iaindiximushoc,quoniam vishuius demonftrationis clfc visfermonisditeniiscp alietas incer duo polita neccflaria in clie aut eritalietasinindiuiduo.&communicantin attributo fpeciei : aut in fpecie,& comunicanc in actributo generis, & ambr aliecates rcperiun tur in compofitis. Atcamen diminutio huius a demofttacione dt, ,lm dedaracum eft tpfunt hic entiadiuerfa, & funt fimplicia.qmenp,, I differunt in fpede.nec diffciunt m indiuiduis,& funt intelhgemw fe_ In intcllige parati.quaredeclaratum eft deeisqudd ncccfleeft vt (itin eis poftenointel» husincile, & prius.fni autem, non incclligicur ibi ahctas ornrtino, ligiiui alie. Demonftratioautem Auiccnnx completur hoc modo. NecciTarium (ii omnino. jn efle q eflcc <iUpiex>auc eric aliecas.qua: eft intcrca numero, aut rpc.
cie,aut pnontacc & pofterioricate.Siaur.ern diuerficas, oux eft mtcr ea.eft numero,tunc eflent conformia fpecie.fi vero eflcc diuerfitj* fp4 Bt (Tc vide. cie,tunc clfent conformia genere , & fecundum hxc duo neccfleeiret iut Q, no pof vc (jt )leceJfariurn in efle compoficum . Atcainen, fi eflet alutas, qU, 5 pX, eftabinuiceminprioritate&pofterioritate.fequeretur vtefle necel- Si poftcrias fariumincfle vnum,&eftcaufaamboru:&hoc cft verura . ergo ne. in imelligc. ccfiariurn inclfccft vnum.fi non lunt hic,nifiha; tresparccs, quarura "'? H.°.nzr'" dux cadcnt,& verificacur pars remanens,qux neccfsitatfeparationcni nieiiriijs. ncceflaru m elle circa vnicaccm. I Nunc Auer.vuli pertiartate folu.pr{fentij dubii, & primo ponie lutorent huius vic.d.dicimus nos.quod hec via, quam Algare.dicit in vniiate , (cthct) primi nominc philofophorum.taniii ab Auiccn.tcpetitur, non abaho amiquo. lum philofophorum. Dciade addit naturam huius vie.d.& componiiur cx vni. ueifalibuspropolitionibus:& mcmbia cius.id cft.extrcma huius vij fum fui». pta equiuoo: id ett.fuiu multtplicia fccundum fquiuocanonem, idco eft vu iltcrcanda. (Scd.fi dicta.) Nunc vult poncre modum euadcndi abaigumcnm Alga.contta hanc.cV pmr.o prcponit hoc.fccundo cxcquiiui: dicitctgo. fedg dicta membra diliecnicr diuiJcrcniur.idcfi.rcduccrcniurad vnluocum,* fup. Alga.rcfpiceret intcnium pc{ Jictj vi t, facilnci portuni fup. mcmbia redu demonftiaiiuwi viam.(Eigoqujndo Alga.)Nunc excquiiur.&declatatciib bec viaeuidcmiamhibcr.J.ergo.quaiidodixit Alga. cp piimadiui: fa & eironea.non cft vcrum:Jico non cft vetum.co quia ipfc dixii 'p iJ. quod iqtelligiturde vocabulo nccelTe«lTc,eft id.quod non habct cauf.im.Vuliili:c.c Jtucr.ralfum effc necerfc ctie caicic caufa : quomam iiiiclligenii{ onincs (uM «eccirc clTe apud philofophos penpamciicos, lh pUnc ap^d An. habci o» fcm:«ft enim necclfe «ITc a fe. vi ptnnum ptincipiumict ab ilio.vi i rcliqui raoio ,ts vt f£p« difSum t(l.(Ei,G fortc.)Refpondei Auer.ad (oimam, & pmuopr*
Oiiinta. 171
K jrziimf nli vim.d.cVE.fl forir aiiquit dicerel quod id, qood caafam non rr*» Pon lt [jiud non habrrecft de Cr.iutrx caufa. Refpondet , dicimus quod hee verb> abfurda:quali dicar.non concludeiiiia ad propoGtum . Similiter, I?
»' T^.nnmo neceffe efTe procedit a propria natura communi Petro, & Gulier. •fcideo. fi ptimo modoiniclligirur, non dcbet humanitjs rcpcriri lit alio.
f j' ' '. ' jiceret • r ncctffe clTc non euadrt.quln (it necedarium, aut ex canfa.eit
"^'^ (tirequod Auer. rult, quod ncceOe efle potefi capi duobus modis. viu> Duplex ne»
Jo pt° 'P1,1 ,>s,ux* coininuni iiccelTc elTe,qu( in fe nihil aliud cft nifi natura ccffe ctTc m J caufatcV licnohabetc.iufam.Si. fic qucrrrean hahe»t caufam, an non,_ c>rC'' ,c;cum Alga.acceptattllamdiuifionem effcahfurdam . Sectindo mod» Au", a;cjpi naturailla.prourconiungiiurpluribus, 8c componitur plunhus, I*""-, jo.quo humanitas poicft dupliciter capi: vno modo in fe.et lic non habet ,0lfi'n alio inodo.vtcomponitut Soui,& Platoni:ct lic.licetipfajion babeat compolitum tamen ex hunianitate 61 ditfcrentia vltima contrahcnte CJU" .jfor,ein,habeicaufam.6\: lic neceffe efTe habere caufim non eft abfuri H hoc apponit d.Si fccundo modo, tunc line dubio componltur ex duah^iatiir.s.vi.telicct vniuerfalt & pirticulari.oV per hoc vuttniinorem: dcin- , *'. ..„,. ina'orcin.d.fcdeopofiiumeftcaufatuni:ergo necelTe cfTe habetcau» r J'iu"d eft falfum tam in fe.quam vt alteri appropriuur.-quod declarat. d.flfi ..ir» elTe non hatict caufam, crgo neceffc eft vnfi. oVideoconcludir.d.patct
i rtceirecli--no
eiiodqridifra via hocmodoordinabitur.tuncerunt vtrba Auic.vera.por -3 licargui.o.nrccopoliium vcl in fe.vcl alteri habet caufani.fed primii effe nec 111 fe.nec alicri non habet caufim.-crgo nec in fe, nec alteii eft jfrrL-ljiiiiTi, fii per confcquens non eft vntuerfale,6V* (iceft vnum flinpliciier. /^Trfns iJ,quod.)vultniincreprobarcaltud dictum Alga.d.rurfusid, quoddi» , Alga.fcihcet quod pura priuatio non habet caufam,nei|ue de ea dici debct, ai titexle,aurcaufi,verbaerronea funt.-quod probai, allquid eniin poteft SLari <ie ahq'uo,aut ab aliqua fimplici re.id eft,pcr carcntiam cauff. tantum.
Jrhct hicintelhgi, quandodixit de.id eft, per id vtrbum de fe, aur poteft ZLartexaliqualdeiiomiiiatione.id eft.natura proprta.ideft.addiiain eo, ficut "'g lhijmiclii»nnqualibctcaufa.Debesfcitt,fp aliquid compctit alicuipet Nota*
rirejnoiicai.vrcorlotiruicinpittrnum.pcr priuauonem caularum corrupitoms:6; !'oc modo ncgatiue:dc lic non habetcaufam aliqua ncgario:compcut all cui propicr aliqutd poliiiuum. Verbigratia.homini pcr rationale incft bjc ne riv- tnriidibile:iiioJohoc habet caufam politiuam.cigopatet quod aliqua ne.
. icfl habcre caufam, & aliqua nen:6V iic diiSu.n Alga.faifum eft.Dcin- Jtapponn vlitmum pcccati.d.ied id.quod dixk.qtiod hoc n5 vcrirTcaiur.itifi 12 jc Jriioa:iii.tiionibiis,qu<; prj dicantur modo aifirmationis maximf. DiccndS <f retificatut dc c:s,quf ponuniur modo ncgarionis,vt nune tactum ert.
A L G A Z E L.
Alt Alga. Sccund.-. vero via eorumcfc.cum dicuncfiponimus duo ncceflaria in cfleaut crunc finiilia omntmode,auc diuerfa. Si ilmilia omnimoJeiiion incclligitur numeratio,& fccun datio.nam nigredincs func Jux,cuin fuerinc ln duobus fubicdis, aut eootmfuriiicto.fcd induobus tcmporibus.cum nigrcdo, & mocusin ee>dewfubic(fto,Sccodemcepore(uncdua:propcer diuerficaccm fubftintiarumcarum.cum vcro nondifferantambxfubltar.tia:, vtfunt mgrtdincs, cu vnitatctcmporis, &loci nonincelligicur mimer*tio. Si autem eft pofsibilc dicerein codem cempore, & eodcm fubiedo duas nigredmcs , tuncpofsibiieeft dicere in vnoquoquc indiuiduo
Dilputatio Metaph.
^fantduoindiuidua.&tamennoa difctrniturinterea alitt-is. F{ rumtalfaficafsimilatioomnimodc.ac nonpoceftlieriabfq; alictacc' & non erit in tcmpore ncc in loco.non rcmanec nifi Jiucrfuai, in f UD' icantia.& quoticnfcunque diucrfificantur m altquo.aut communicit
in aliquo, aut nocommuntcancin aliquo.li non communicancinalj quo.eft falfum.qm fequicurcp non communiccnc in elYe,ncc nece&ia tein efie.nec in eo.cp vnumquoJque exiftu in fe, non in fubicfco . lu verocommunicant in aliquo,& diucrlificantur m alio,crit id, cx qUo prouenitcommunicatio.aliuJabeo, exquo prouenit Jiuerficas, & erit compo(itio,& diuifio in fcrmone . Accamcn nccc (farium m eQc
noneftineocompoficio,nccdiuifio.&,ficucnondiuidi:uriiuju.mti! tate, fic non diuidicur in fermone dcclarance , cum non coniponatui •fubftancia eius ex rcbus,quaruconnumcracioncminJicac fcrmo declaram.ficur cft fignificacio animalis,& rationalts de to, quoconfti. tuicurquiditashoimnis.qua: cftanimal rationalc: & fignificati0 jjl clionis animal de hominc alia cft a lignificacione diftionis rationilc; &erichomocompo(icusexparcibusoidiiiacis in Jehnitionc cii fal inonefignificancc illaspartes:& eric nomen hominis aggrcgatio earum.&hocnonimaginacur.&aliter nonpoc imagituri ahcus.Rc fponfio autem eft.conccdicur 5. non pocclt lmaquuri fccundario,nifi cum diucrfirate in rc: & fimilisomnimode non lmaginatur diucrfiras corum.feddiftfiveftru,q,hicfpccics copoficiomseft falu in primr, principio.cftinduftriaabfoluca. &quscro qux eft dcmonllracio m hoc.no aiic dcputabimus hac difpucacionc lcparacim. nam cx (trmo. neeorii famoloeft q> primurn principium non diuiditur 111 fcrmone dedarancc, ficut noii diui Jitur quancicacc. & fupcr hoc xJiiicacur con fticucio vnicatis Dci glo.apud cos.
D1uidi1urhocc.1p11ulum.qra priroo Ancr.aJJuxit verba Alga. vhi pooitn via philofophoiuni.recuiiJo ibi,(ScJ aJ hoc rcfpoiidcii.) foluir viaui philob. phoru.Pro lnicllciSu primf parris, Jf bes fcirc quoJ via ilta cxponiiui hypoiht «icc:fi ncccffc eflc multipltcatur.ell ibi compoliiio:fcJ iu necclfr cife iioneft c5 politioiergonon rouiiiplicaiuripnmoergo probat m.iiorcm, fccumlo il>». (S«d nccciTcclfe.)Accipiiiiiiiioicin.tcrtia ibi,(,Et lJ.quoJ non.) Contitiitatqiiodcli xii.vndc dtcii.ait Al«a. fecunJa vero prariliciaru vi.irS harc efl. fi po:«r<-im:i duo'ncce(rcc(fe,.iiitcilcnt (iiiiilesonmiiio.iJ cli.oiniubus niodis.aui Jirt'<rrera: (1 cirenr totalncr liiuiles.tuc 1111IU elict 1I11 numcratio.iieque bnn as.id cll.Jus. iiias:quojptobate.xfplo.d.du3e nauque nigredin;s dictintur, quando fum m duohusfuhicctis.velin vno & coJcm.fcJ in duohiisteporibus Jiucrlis: & ex. ponithoc J.nigrcJo.n.eV luoiusu» vno fubiccio,& cojcin tepore funi Jue.qati 111 fubftantia JitT<ruiit:fcJ,qiianJo 111 fubtranfia non JitTctunt cum vnitaie trm. uoris & locl iJ cli.nec 111 fubliaittia.ncc 111 loco.nec 111 teinporc, nec ln fuhir. cio:n!nc line Juhio millacft numeraiio. Vuli cr,:o Jicrrc quoJ Juo indimdtu non tlurereiiiia in fubltantia.iJ clt.ciulJem fpcctei.iicc diiTcienna loco, rttt ih poic nec fitbicrSo.omnino fiini vnum. Et hocprobat pet impolsihilc. J. etk ClKi pofstbile Jiccrc quod 111 vno tempoie,& vno ftibiecio clciu duat mgtfdj. Iies tuncpofsibilcclTct Jc quolihet iiiJimJuo.lJ di.nullam habetemui via ii nriprolmidum vnii indiuijuum efle Juo:licet, ibi numerano non co^H & Jicrr.Mti te elTe Juos homines.licet ct;o 11011 cognufcam dualitaicnrc patct. IJeo coiiclu Jn aliuj meiiibiu,d.& pollqua nulla ell itn luniluudo: opor»
„, jcitiir quo d diffcrSt.fed rton dirl !l rfirant m aliquo:Si G fic.noneu ?! i non comuniceir.filfum eft
diffcrunt in tcport, ncq: in loco oporttrtrgo qf
i tuadciur,quin c5inunicent in altqua re.auc n5. 9E2iaon comuniccii-.falfum eft,qiiiafequ>riirexhoc,quodipft no cSicent tn i n«l"f '" ncceiTe fflV.iJtococluJit quodoportet vt coicent in aliquo.Sc ini *' ' j,irctini:& fi (ic, opottet crgoquod id.in quo c&icant. difftrat ab eo , m ' Jtrfcriir.i.qi»-' J in alio c6uc.unii.cV in alio diifcrancicU tunc concludtt ma. ! tm J.crgo eft ibintceiTaria compofitio,& diutfio imellectualis.(Sed necefr <• slinic accipitminorf.if.fcd necelfc efTe non componiiur:tacet concluGonent j eo iieceffe effe non potcft multiplicart.(Et td.quoJ.) Poteft dici quodhi* ritm» prxJirta,lic:ilh»d,quod non deHmtur,non coponitur:fed neccfTe cffe ta' Jcfinitur.crgo.&c.vel poteft dici quod infert cotpore ipfum no Jcfiniri.ct "ftDlus confona texiui.aic ergo.oV iJ.quod non diuiditur in quatitaie.i.in raufartes non diutditut m-difto exponeie.i.non habet derinitionf. qux eft Ji- JKVxponcs iJ.quodcontinetdefimtfi.Probatquoddixir.eiui, fctltcer.necelT« r Bibftf"'* 1,0,1 componiturcx rcbtis.qux Ggmffcari polumt ex dicto cxpo> c j.jcliiiinonequxfuni numerales.iJtft mulrx.licut antmal rationale fignl .tlud Jc ciuo bumana qniditas conftituitut.(£t non c ft .) profcai quod dtxit:
Mcxponrs iJ.quodcontinetdefimtu.Probatquoddixir.eius, fciltcer.necelT« l„jji}iiirta non componiturcx rcbus.quxfigmffcari pofTuntexdictoexpa j,jcHu::ionequxfunt numerales.idtft mulrx.licut animal rationale fignl Kiillud. J' 1uo buraana qniditas conftituitut.(£t non c ft .) pi obat quod dtxit: p,, cft Jubiumo/iJ.quodlignifTcataninial.dirttrat ab tllo, quod Ggiiificac analcideoconcludii ttgo homo cdponitur ex partibus ordtnatis in diftin tx' jinis illaspaites (ignificamibus:& iftud nomen homoillud aggrcg» B Kntefeniai:S£ altomodo finnlitudo.f.intcr tlla diio ntcefle cfTc no ertima- "" "jndum.iiifi mjJodnSo.f.quoJ dirfeiam,& conueniam.vtdixi.Bificpattr. nmo vu phil^fophorimx.as ftciindo.qualiteripfum nccefTc efte eft firaplcx: vtJro non ditlicile viJctur quod hxc lii conrirmaiio argumcnti philofopho* m (S<J aJ lioc.)lSIunc Algajcfpandet f.uic vix,& dicit, ftd ad hoc refpon» JTnJuin cft qcod "os debcnws conccdere quod binitas.i.dualitas non eflinu. ,'inii niii cum dilferentia in aliqua tt.Si fup.conuenitntia in aliqua: 8i etiS Lbemus conccdetc quod ilH, qtri funromnino liintlei , non tft imaginandua \si Jiiftrani:oc fic conceJoin Deo elfe compofitionem, exquoconucniunt. *7iuo Jilfetunt: & (taiim dixtr.vbl ftat punctus.d.fcd id, qnod dtxiftis, videli. Id i auod prcJtcta fpeciescoinpoliiionis falfum quiJ eft in pnmo piincipto. ver> biiuni nuji ab omni demortratioiie.i.fiuit veiba.dc: no rancHies: linmo illud, • iJthcet.in in Deoiic comparaiio, peteinecquod litqucftiopci Ce. Etapponut illuJ cuod phtlofophi pommt.d.optnio.ii.philofophorii cois eft, quod primumj ^^p,um non diuiJiiur.f.indcrtniiiont.Gcutiealiiti non diuiditur. Et fup. I«J hxc cft qucftio.quoniam multi conctdunt conipolirionem in Deo, vt JtcS jn folu.Jubu huius. V ult ergo Alga.quod hxc via ducit id hoc incoucniens.f. S unodi!. D<o litcoinpolitio.cV vultquod iftud inconueniens, licet lit inconue» mriis.ftameii vta philofophorum.non oftendttiftud efTe incoiiucnics, nili pc» r.qnia Dcus noii cft Jcrinibilts:fed illudeftquxftio:&, Gc adprobationc jc^n iJJucuin, vcl m.igis Jubium, vel (qualnct dubium : quatt vi» ilb n>n lononfl tatiua, fed topica.
A V E R. O E S.
Alt Aucr.Alga.n6 cSfyderauit inuolutiont;, que; eft in hac via fccunda.& inccepicloquicueis cupofsibilitate pluriticattonis in detinicione nectHiarii in eflcyjuod ammouerut ab co, & noluicponcrc id difputatione ftparatim.ciuonia Locjuentes fefle Afli nziumittutuinpnmoprincipiopluralitatcin, cii pofucrint idfubnantum cum acrnbuto.lnuolutio autem,c]ua; eft in hac via fccunda, tlhjm diftiiifta ii diftitiguuntur in fubftantiisfuis,abiliuceo,cf com municcnttn re.mli dictionc tm.& hocquidtm, cum non communi- «ctingencrconiiiino, neq; propinquo^ncqj rcmotOjVteft nomccor»
Difputatio Metaph.
porisapudPhilofophos,quoddiciturdc corpore ectlefh' , & corpore n
<»rruptibili:&,ficutnomcnintvllrtirus,quoddiciturdeintdlc^rhu niano,&iiitel!igcntiisfcparatis:&ficut nomen cntis.quoddiciturde rcbus generabilibus & corruptibilibus , ac arternis.na talcs diftionci verifimiliuseftvtingrcdiantur in nomina xquiuoca, qua vtfincin nominibusvniuocis-ergononcft neccfiein entibus diuerfisvt fmt compofita.Et,qmdiminutusfuitAlga.in refpondendoeishacviJ>m hocfermoneeoruinccepit primoadaptarcopinioncm corum ptxa. pue,& deindeconaturcontradicerccis.
Nunc vult reprobare Alga.in eo.quod dixit extra propofitiim, fccun t0 ihl (Sed error.)vultponere verumdefectumhiiiiis vix: dicii crgo in primj SSt mus nof q> Algo.non eftimauii errorem huius vix feciindx.i.iion pnJUH' j jneonuenienstfTeinconueniens.i.qjin Deo Stcompofiiio non putnait iinpnt ii'bile:& ideo corpit loqui cum phrlofophif in vrta obfcura tnateria , quw, c» plicat dlecnj.vidtlicet.quod fli pofsibile ipli neceflc efTe attributre pluriliu,{ dcfinitionif.Hocenirn Alga. conccftii.quod phitofophi totaliicr negani. & r. detuteiquodfitdifputatio pet fe.quomatn.infra declarabitur virum Dcui fi, | definibilittquoniam.infra dicetur.vtrum Dcus fii in generetvnde, li Deus non eft in genctr.habriur quod Deus non poteft derinin. Dcbes fcite,qiiodqu*ft,0 an in Deo Ct definitio.eft quxftio.an Deus litcompoliiustx gencrecV diift- »entia:&,quiaiftudtraetabiiurinfra,idco Alga.mrtle aggrtffustft hinc qu*. flionem.(<^xdamtnimffrta.)recundohaiicquxftioncmelTc pet ff oftcndii per alium modum.d.quxdam: tnim fecta loquentium.i.thcologoinm , qux. hif. Caria nuncnpatur.aitribuuntpluralitaicm pnmo principio.ptout ponuni fubfti. tiam cumdcnominaiionibut:3i forit ifta feetaeft chriftiaiiorum.quiponuniin 3Deo pluralirattm ptrfonarum.ficut inrradicrtut:& hxc eft quxftio infrl «Sand.vtrgomalt Alga.aggttfTustft hacquxftiontm piopitrduo-.ptimo, qu,. ficxponiiurde pluralitatedefinitionis.inrradifpuiaiioncfcptima. Si rcioptr compofitioncm tnielligitur pluralitas peifonatum.adhnceft quxifto pc, fc:cI. eo quomodocunque, Alga.male aggrelTuseft hanc quxfttonem.(Scd ctr.t b* jut.)Vult modo ponere errorem nuius vix. Et dcbcsfcire, quod poiTuntali, qua iiitelligt difFerre dupliciier.primo.f.inquantiim funt ptimo diuetfa, quf in nullorcali vniuococonuenlunt:&quxdam,qu:e JirFeroni dirFcrenna, quvlit aliquo conucniuni,& in aliquo difFcrunt & hxc propne funt in prcdicamcnio. Poieft crgo tcfpondeti ad forinam argumcnti, uuod daniur plura iiectrtV e!t>, j ciux ditFciunrprimo modo,& non coiiuenniiit in aliquo vniuoco rrali.llcei uc in eqttiuoco:& licratioill.i non concludct illa componi rx vntuerfali pn. Iiculati. Jicii ctgo.fcdctior huius vif hic eft.illacnim.qoc JitF.-nint adinu cc, diffcrunnn eorum fubicflts.i.fc totis fub!cctiue.& non a>ucniutinnaltquomfl jn Jic"t:s tantum.i.tn notninc:& hoc eft.qiundo non conueniunt in genete no rntc piopinquo, neque temoio : quod declarat cxtmpto. d. Tt nomen cotpoin apod philofophos.quoJ piardicatur Je corpotc iiiptKctlcltj,& Je cotpott cot. rupiibili.Deinde ponii fecunduni excplu.d.vt nomen intellectus, quod Jicuut fuptt inicllcctum huinanii.ii.cV fupcr,intclligcniias fcparatas , & nonien cnns, quod dicuurdt ffbuscoiruplibilftius,^: ciernalibiis. 1 auJc.fup. du-imusialia Vocabula raiionabilms dchere ingrcdi m mina i-quiuoca,& no vniuoca.& rfc concMit rclponfionem.d.ctgonon fequitutquod eniia, fcilicet tpfa nectffc efTt adinuictm difFt ttniia componantur. qttoniam non truni difft reniia . fc J prirnodiucrfa.poftordiitatcapunlum Alga.&fermo eiuspaiet. Se.i.ciia hoc capiinlum.funl dux qucftioncs:prima,quia li< c fecunda via philofophora ducit ad illudinct inconuemcns.ad quod duttt pmn.i.vt vifuro eit: ptim xn ,J hoc qd tunc neccflc efl copolitiiin:& hoc tdcm feciida: ctgo nofJj^H cur «go Alg.dixit hac vtS siU icdara . Secunda queftio.qm vUciui quoJ ti-
Quinta . T7}
, .Bax quodpofefttelinrlp.occrru Ariflo.in primoe«1i.«x.Comrn?. tio , Mfnphyfi. icx. coi..nien.4s>.fic.rbi funt pluia ntctff. clTe : vcl ifta perfertMms.vel tncqualis, vel in petfertione fon. fimplici.cr fqui. 'fun'*'1 , --, rft fi,iKi.ettium:quoniam,fi funt limplici.crsequ.uoca , crgo neu. ^lSwL «i! .ilrrro perfe t,us iinmo quodlibe. trit imperfeiftum , quoniarti l""V "Vficict pcrfcAio aliertusiergocportet.u. omnino fiiu fquall* pc rtertto ""'f L; ,, & *u.H*-" boniia.,s.£ fimplld.e. perfeAi f quili n*? * 'nit' via philofophoruni7& «nc rerte arguil quod quodl.bc, illorum **' l in», « di «um eft,& gencrab.le.cVc. Ad has po.efl dtaL Ad pti Sotut.o id »«■" TSSS quud Uce. ad idcm^ducani.nS lamrn eoden. modo. habt. en.m pt.mam.
., , Pto inconuenlenii , quod pmnum neccfTe ciTc fi. compoli.um : qu.a P'"1'? iSrei cauram. fccunda vii habet pro inconuenienti idem pet alium mo. &cwficctquiatuncta DcoelTeicomrMfi.iodirrbrrnis: &lie apparridiucrfi. . t«^(c'" "vu- Ad fecundam d.crndum.quod illa demon.lta.io rtlo modo for Ad fccSdi. lJ,v""!! vi.u s demonfl.a.ionis Arift.a.iamen Aucr.rcprobat illam, quanlum <"1|J .Jtum fcilicei. quod fi efTcn. plura necciTe efTe dirTeien.ia , ergo e.fcn» »ahoCr^ hoc emm vull Aueno.no.i valere, vieft datamul..pleai inftaima, coinpo1"'1 •
vi «*?*
, ALGAZEL.
ATt Alea.recitans opiniones Philofophorum.Sed cxiftimauerunt quod vnitas non perficirur, nifi affirmauone vnicaci* fubftancia: Dciglo.omnimodc.affirmacioaucem vnicacisclt .,,.:„ piunlitatisomnimode . Attamen pluralitas inrelhgicur m r hftantiis quinque modis . Primusquidc-m cft d.uidi in aftu auc co «rione vndenon eritcorpusvnumvnumfimpliciter.namdt vnu g «inuacione vniuetfali , recipiente ncgationemquod ficdiwfib.lc Cl itione in quanckacc. quodeft falfum in pnmo pnncipio. Securt f| u ouod dmidicur rcs in inrelleftu ad duas rcs diuerfas.non quanciirme. vt Jiuidicur corpus in maccriam,& formam. na vnumquodqj ^mm lket non imaginccur quoJ pofsic coniticui ex fc abfque aho, LttarWn duo diucrfa definitione,& ver.cace, & prouen.c ex arabo- C hus vnum , & eft corpus . & hoc etiam remouetur ab ipfo Dco glo. , nimirnPofsibilecftvtfitDeusgfc.forma incorporc, ncc maceria, nrcamb* fimul. Quddaucem nonambz.hoc cft duabuscaufis.quanim vnaeft, quomam eflecdiuifibil.squanticace apud lepararioncm aau,auc cosicacione. fecunda vcro , quia eflet diuil.bilis in 1 re ad formam & matcriam:& non ericmaceria,quoniam indigererfonm.net Vbnum aucem in ciTeeft fibi fufhciens omnimode, & impofsibile ea»ccopiikcurcfl'eciuscum aliqua condicione al»a ab eo.nec ent fcrnuindigtns quidcm maccria . Terciusaucem , pluralirasarcnbutomnuonlyderacionefcientixpotentii, & voluncacis. namharcactnbuu, li cilent neceflaria in efle, cunc elkc nectflanum m cfle , communc incer iubftanciam,& hxc attribuca)& caufarct pluralicaccm ne cdarwiniiTc,& aufcrctur vnicas. Qjiarcusauccm,pluralittsinccllectualis,proucnicnscx compoficione genen» , & fpeciei.nam in m- |redinceftmgrcdo,c<color: &nigrcdocftaliudquimcolorei£as 111
Difputatio Metaph. inte!leftu:fal coloreius cfc gcnus,& nigrcdo diftcrentia:erg0 erCfom ■. policutn ex gcntre & diitcrencia . & animahtas cfc prxccr humanita^ tem in incclfcctu . nam homoeftammal rationalc, & amma! tft gc" nus,& r.itionalecfc diflferentia,& cfLcompolitus ex giiierr,& diff„ * tia.& h.xc fpecies pbralitatis exiftimauerunr etiam qudd rtmouetut. a pnmo prmcipio. Qjiintus vero, plur.ilitas , qux fcquiturcXpsrt quiditans, & cx partccircillius quidicatis.nam homo habctqui^^ tem antecflc, &cflefuperaenitci,&rctcrturci.& ficti iangu]usra~ bctquidicacem,& cfc cp lit ligura, quam circundant tria latera . & c(r~ non tfcparsquidiucis, &tienoncfc paisfubfcanti.c huiusqujdia. trs.eamconfcitucns. vnJe poteft lncelleftus percipcrequiditatem |10~ nunis,& quiditatem trianguli: & tamen non lcic an habeant effain rc rum iiatura,vel nc.&,li tlltconfcitucrcc quiJicaccm, non imaginjr(._ turconfticucioquiJiucisinincclleCtu ancecfletius. lgicurcljtrefcrtur quiditati,(iue (ic copulacum ci, »ta cp non cric hcc qui ditas , nifi f,t cxiftcns.vtcreluinjiuccucuicns, poftqua nonfucrat, vtcfcquid:r« homims Je Socrace,& lMatone.ctquiJitas accidcfltium.ct formarum innouatarum in Socracc.et cxifcimaucrunt 9, hjcpluralitas ccia op0r tct utaufcracur a primo.cc Jixcrunc rp non habcc quiJitatem, cuitflj rcrtratur, fcJ tfle,quoJ oporccc vt ficci, cfc yctftquiJuasalccri. Ig,_ tur eflencccflarium quulitas cius, et eflentia cius , ct natura ciusrt vcrilicatio cius: vt homo, ttarbor,cc cctlum cfcquiJicas : nam, fi confcieuerccur eiquiJitas ,cfl"ec efle nectflarium copulatum iliiqui» Jitati , et non confcicuens cam:copulatum autcm efc fequens, « cau.. facum: ergo efsc acctfsarium cft caufatum , et concradicit ei <j> fic ncc cfsarium .
Vult Alga . auiSoriiaiilnisphilorophoriim Jcclarare , quatfpeciej vnltjifc amouenturah ipfo pritnoprincipio. Et primo propouit moJum, quomodono. tclr in Dcoreperiri fumma vnitasidicit ergo, Att Algarel.narrans philoiopho nmi aurtoriutcs t.ilibus verbis: vnitas nou pctrlcuur.tJ clt.non ell fumme per. fecla nili ineo,i|uoJ ipfi Uco gloriofo attnbuatur vnius omnimoda.id cfl.hm. plictter. Itoc itcquit obtiucri.iJ efi.Sc Dco 11011 potrll .titrtbui.mlt atiferendodc co toialitct pltiraliuiem. Debcs fcire.vt dicciur.quod quinque modis ed mul titudo . Vno moJo quaiwiiattua.fcilicct, qm ell diuilio 111 partcs quamiijttuaj riiiWc ratioms. 5.ccunJo niodo elfcntialis, qualis elt 111 compoliio ex matcria forma. Tertio 1110J0 eft multiiuJo perfectionum accidetiuliter tncxiiteniiunt alicui.que apud cathohcos voc.itur inulniudo aitribuiorii vni clTentiz fi' iiihfrciis. Quilto inodorll multmido. i;uf cll compoliiio cx genere ci£ diffcrc.i tia. Qmniomodo cft mulmudo.quf clrcontpoliiio cxquidiutf &eflc. Quu <,- . igiltir vnttas eft priuatio muliiiudinis, & nihil poiitiuum reltnquit iu furMeao,
mo'lis inulti cuiiispoiiinir viiius.iJcoquiiiquc moJis poicil cifc ifta priuatio.fcilicei.diuilio ludo itaani nis in partcs quantiutiu.ts.td eft, numeralcs. pnuatio diitifionism pattcs cflen- . • molisuri ttalcs,priu.tiio diuilionisiu p.trics pcrfcrtionalcs.pritiatio diuilionisin paric» u uuio tl ius t'Oiits,fcili'JCt,8Ciicris&.l iFercmif, priuano dtuilioms in quiditatem oc maii. Out l l 1 viii Vnit ts crgo fiimnu etl amplectcns priu.ttionein quiuque modotuin multuudtv^uiam vrtt ^ ^ ^_ ^ confcqucns Dco inhil poliiiuum relii|iiii : vnde , Ccut xtctnirat
neccfsius inliiiii alicui pcr priuaiioncm caufaruui facicntiura corrupiibilltattti &c'oiitiugciitiain , lic vniias , ipiae clt ptmatio illa , incft Dtoper pr naiioiifm tauutum faciciuium illas fpecics muliuuJmis, & licut ztetnius & ncccfsnat
Quitira. 174
, n.;i iJJ.mt niturf , cuius funt vUn nitutam : fic vnitai nihil addlt ipli Deo, 1 " , ,(l Sc hoc vult diceie Auerroes quod futnma rnitas non poteft Dco aiiri e • uiMufercndo de to totaluer pluralliatcm.id tft, omntm fpec.em muliiiudl bU'Vpi idco fupponenJum eft.) Cum narrauit modum, quomoJo Dco poteft re m • r„,nma vnltas.nunc docet exequi illum moJum, Sc a.t.Sc iJeo fupponc.i P*T1 -iV hic ouoJ plutalitas rcpctiiur mfubitfiis, idtft, ln rtbus qulnque modU'Vpri,nus <luorum.)Bj<equitur.llos, &quorumprimumfup. eftcx diu.Go. ia' ftumiellectuali, lcilicet, in pattes quiniiiatiuas eiufjem rauoms: X P* 3 ««• mdo Jcclatai.d.tV hoc raodo diciiur.quod corpus non ert vnum abrob0 fil vnum incommuntiate vniuerfali.cuius rarionem.d.fcmpcr cmm ri ""£' (uVnuintiiatisrcpcritur.Uut rtcipit in poicnlia d.uil.onem ad .nfin.ium: "°nC„ recolli^t.d.Si talis pluraliias impofsib.lis eft, vi a.ttibuatur Deo bene &I nebcs fcire.vi accipitur.c. Meta.quod quantum dicitut. quod eft diuifi Qninfiinl *ft0;n X aux infunt.quorura vttunqi.aut fing.ilura vnum aliqu.d; 6c hoc ati- quld at. b,lti ^ium cll t«e:vbi Aucr.com.iS. voluit, «j, propofiiio hec habcte poicft qul Slfus »«am«tl ocsconfirtum T quantum, qn diuidnur, diuiditur tn pluia du0S , i- ner confequcs in in Jii.iJua.quorn quoJl.het eft vnu, Sc hoc aliquiJt na'?rn-;«inualiteip5tlnic!ligidi«»um prxfensiimendit.n.cp corpus eft vnun, & S rationem vniuerfalem, tamcn merito quant.tat.s plur.rtcaiur ad plu - f<cun.i ™o & qi«» Dco non con.pcm magnitudo quant.tatiua. idco ipfc vnu» * ri' ' .mcro & non plures. (Secundus vero cp diuida.ur.) Hic ponitut fecundu,
* 'i". V J fccunJus vero uiodus eft.cp dluulatur r« in inttllt.Su ad duas d.ui.
* .«■x.r. miniam non moJoquantiiaiisimmo funl Jux nalurx , vtmatcri*
Licctcnim quwlibeiharum Juarum naturarum ntqutai ptr fe lu- £ Z lealite. Gne alu, neqi in i,.tclleSu:& fonc Ittera eft conupta, & ifti.J
(Ncque iu imellec.il.) fupe.fluit,& vult dicere quod licel ical.icr m V"^,on pofen c.Tc line forraa.ramen funt du* rcs realitcr d.uerfie : & B l.rcta " V corrup.a , lege cam fic : l.cet enim quxlibct harum duaruro naiuraru.n « Dtr lc fuflciari rcaliier.neque in imellcau, fup.vcra intcllectioncauhi K2i-us J . c funl rcs aJinuiccm Jilferenies in defininonc . & vct.iaie . & ex K compafru tefoltai cotpus vnum:& ftatim applicat hoc ad piopol.tum ISSm 4 <»»<» 'l"oJ h*c P|UT1,I,:,5 efl au,<re" Jl d' D<:o gloi.010 v, J«l.cct, De« »0.1 cft forma incorpore.nequecompaflura.tdeft.compofitun. .pfo- !,m -uuod au.c,n non Gt forma ... corpore , inanifefte paie. ex conclulTonibui 5 Zi 3 ?hyii.tcx.co,...vl...& quod non fi. compaSumex.ll.s.proba.ur duak ic ctulis.-quarum vna eft.quia eireidiuilib.lis in qua.u.tate in aSu & nucl Ufl, con" qucniiam non ptobat.quoi.iam man.fcfta eft pc, fe . «unda cauii r \ u.JclTcidiu.r.bilisinnaturasdiucrfas,quarum vna eftma.ei.a, & rcliqua, 1 Th .s.n.r Juabus de caufis in Deo non eft compoliiio ex mater a & for- ^TcrliusP^diaoruin.) Pomtter.ium n.oJum, &ait. .eii.us pixJ.floium 3f£, » leno.n.na.io.,un..i.acciden..r., & eft c. aufercnda ab iPfo Deo.vc ffi.,volu. tas.& his ,imilia.(S. e.u.n.) Afsicna, caufam hu.us. l..n.dcno. Sma .onts.iJtft.ifta talia.prout funt accideria.faeii.il .11 ncccffe effe, c,S° 'X<* cSm«.u,.,ca..o intcr fubftant.arn & has dcnominanones. 3i tuuc ex hfC (equl. m ciTe plural..a,cra 1.1 necefle eire.etgo.emoue.ui ab eo vn.tas. Et hxc I cri ,« n,ul,„m d,(.1\ lis.& vtinam haberem ante me al.qucm expofi.ore.qui .... _i h»cloc«detlaralTe.:vul. ergo dicere.quod vb.in Deo effenl h«kf^a,*& boii Jenoumuniia circntiam.i.inquanium accideniiatqm nihil dcnominai.nui i«iJens,<iuoJ exira clTcuiia poniiur fubiecTi.iunc ellct c5munlcaiio. forte tn.p I , du ,ccep .uacomunicaiiointe. fubftant.a.n,i.elTcnt,3 pnml.c1i illasdenominaoontt:i fone pcr co.nunicaiionc imelligu copoliiiones:qm, vbi aittimita ipii tfbiacciJcntia.iuncexefrcniia.&illisiTererviinrn coropofiium ergo clleitPi cooiraunicai.o.i J eft.compotitio communica.iua . V el fotte l.ucn J11 cp tbi eliei ca^nianicaiio.r.perfcctionis^quonia.n.tunc eifeniia effei iinperteAa, oi li^ac ll,i a..,,bu,ij t.Tct coromunicaiio perfecTionis, Bi eft melius: fed, quomodo in- ■tlUgat m rci veriuic J.iikilc eft: hicn.libtr eft muliu Jifficilis , tuui cx vef
DiTputatio Metaph.
horum in nsb tione batbarica , Mim ex tei naiun , ium quu nullo. } meexponciitfsipfuin:& ideo.o fratrcs mci.ck: fcholarcs fjpicntes !mi'n>*l*t| | lahorcm mcuin:& ,fi non cxponim vohis . vi eft tci veritas , fal,,_? ""jjeretii mumcjbnut occifio inueniendi vctiiaiem . El debcs fcire.quod rir-. '*c5« riegaiitiiiribufain Dco, quoniam Aucrroes.commcn.;o.tj. MCIJ £"'!'< n5 ftd ncgani illa eflc denoimnatloiies, id efl , accideniia addiia rfrcnti'» °"" fotmx Jcnominantes: quoniam.vbi (ic efre.fcquitut inconucniens nun '"'"'"^ adJuctutn.(quirtus eft plutaluas.) Hic ponitut quirtus modus, & ali < ' nunc efl plut.ilu.15 inrellectualis fequens compoliiioncm gcnr-ris cum ipcc.l t,ui,,u« dilfcrcntiafpecifica.filitera noncftcorrupta , vel 'ortc liictacfl t',c compofitioncm gciieriscuiiidilfcrentia in fpccie.) Quod exponii d \ luen» fpecics nigtcdo:in nlgro cnim conmicitit nigreJo.id elt.diftercnna vltil ' i diuis cum colote.qux linc dubio diffcruni in ii:tellcrtu:cft ctgo qulni ln'?'* compolitionis.fcilicci.cx gf nctc Sc differentia,& vocatur dertniuo gcu' "* Cens.ditfercntia cnim cum generc diffcti: vi hoino , in quo continciur a C tascum humaniiaic,id eft.dttfereniia vliima hominis, qux fiuc Juhio j"ima"' ln iniellcctu:& heCefl compoiitio rcrum viJclicer.ex gcuete & d:h^ctenturl,n, vocaiut delfnitio. (quinius veto.) Apponu quinium.dicens.quiniui vr',"3'^11* diAorum eft plutaluas fcqucns copulaiioncm quiditans cum efTe : vt °in'*' lianqj quidiiaiem habet auie efTe.fiimTiter ■fiangulushabetquidiiaiem fcil°m° ' quccll iiguta contcnia itibus laicribus, & eius efTe non cfl fubflaniia iplV. !} diiaiis. Infert vnum cottelat ium,dicens,& ideo fup. quia quiditas & elTed1 tf runi.poieft inielleclu comptchcndi quiditas hominis , vel irianguli &: jdh ignotarc vttum habcatcfTc tcalc, auinon.Vel forte quod Al£azt| perho • J ° caufain.quare quiditas & elTe diffcrunt.qiiar.t.de anima afsignatur, icxiu c mcnio.jo.fcilicct.quia quidiiaspotcft apprehendt linceiTe.vf dicam m foiuir*" dubij:& lunclitera legatur: & idco fup. eftillud , quu quijins & efTe pou " comptehendi feparaiim. (Et li.) Dat fecundamtaiionem adidem pcrfmnT' hilc . .v alt,& li efle conftiiueret qutditatem, nulla quiduas coitiprehe ndiiuf.1! iniellcctu, aniequam habcrci eflc: & (i lic, crgo cffc eft quid tclatum ad quiJi laicm.idcft.nccefTario vniium.adcoquod non poieft poni quidilas litie rjTe n c tconira. (Liccl fuerit illa qutditas fempct in c(Tc , vi funi corpota cotlrflili \ Sic tcpcruur litcra,& forte eft erroi ttanslatoris,& dcbcl ficttarc:eieojuiefk illiqmJit.is feinpct itt clTe.vl funt corpota cocleilia.in quibusquidiia- , percuin cfTe.aut e(Tc accidct quiJitaiibus.autindiuiduis ammaliurn , iJ efl fuh. fUniif.vcl indiuiduis accidennbus corpotum, ideft, accideniis: ftd , cum pti. mum inembrum lii falfiim.telinqiiitut qiiod ciTe xccidai quijnaii , cVin.! qiildttatis.qua componiiutexquidiiate & efTe, vi dicam.vel accidii foiminj. tieuientibusc,ompoliiis:& foitchiera ftat bene, & etitfenfus: & li illa qui.fui fitfempet efle coniuncta.co modo.quococlum crt fcinpcr cum efTc.licetinpar. teditfcrat.autclTeaccidelquiJiiatibus, auircliquis : & lic poicil lucr.i modari. (Etdicimus.) Appltcai uunc hoc,Jicrns,& Jicimiis ciiain , quodh»; plut.ilnasdeaAiiali clle dcbci remoiieii a primo ptincipio , 6.' nleo concludtj quodrfTcetus noneft additum fue. quiditati , immo fuum efie neccflirium limile ell quiditatialtcritis.id cft.cft na ibftractum , fictitqiiidttascuiufcunqucibiiti. cti: creoefTc nccelTc cfTc , iJ cft elTe Dei idem cft , quoJ (ua qnijitjsci: rniia» iplitisUi enim fuf quiditaii clTe ailtibuereinus.oporicret efic iplius uece(Tariuin, ideft.quodeft neceflc eflefcqui illam quiditatcm,& c(Tc confniucnseam.vipa lei in alijs:& tunc .ipponit inconucnicns,dicens,& qtioulibeiftqucnsciufaiut, id eft.omne addiium altcfl caufaiut , illi ergo ciTc ipfius cntis neceffarij caufa. liit:quod cft impofsibilc. Qiiuibus vilis paict.qualiiet pritiatioilla.quarcit vnl. tas.qumquc gradus ptiiianonlsamplcflitut: ficiu & quinquc funi graduscor». poliiioms.A: fic vmtJs Dct cft pctfcftifsima omniiimiquonum nihil efl cxm piimum quin aliqucm gradiim compofinonis lubcai illoium quinquc:& lic jp. paict iittentio philofophoiura adducia ab Algazcle.'
Quinta. i7J A V E R O E S.
Alt Auer. Hoc eft id.quod rccicauic Alga. ex fermonibns Philofophorum in aufcrendo pluralitatem ab vno ipfo:& polU» incipiet adaptarc id,in quo contradixerunt fibi ipfis i n nac re. ftoportet nosconfyderare primoinhisfcrmonibus,quosdedicauic • f1$ , & declarabimus gradum eorura in veritate , deinde IpcculabiiSurin eo.quod accipic lpfcdecotradi&ione eis, deinde fpeculabimur r ^quodcontradiciceismhacquarftione. Prima aucem lperierutn j jj-jonij,dcquadixicqudd eamauferuncPhilofophia prftnoprinnio,elt diujdi quacitacem cogicacione,auc elfe . & eft dccretum apud rincscredentesi>rimumprincipiumnon,e(fecorpus,tan\.apudcum,
0 j crClliccorpiis compoficum eife ex partibus non diuifibilibus, qui louJcnni.qui credit cjuod non ficcompoficum ex eis.& dcmonftracio
I jLhoccitderaonftratioquddnon ficcorpus: &poftea loquemur dc jjmoiiitracionc. Secunda aucem fpcciescftdiuidi qualitatc,vcdi mditurcorpus ad materiam,& formam.& hoc quidem opinioneeius, ouitcncc qudd corpora funt compofica ex maceria,& forma. & eft opi wo philoiophorum. & non eft hic locus verificationis vnius duarum ooinionuni.K hccdiuilio aufercur a Primo ipfb , eciam apud omncm Jcdentcniqudd jpiurn non fit corpus. Aufcrri aucemcorporeicacem
1 Pnmo,ex eo qudd eft neceilariura in eiTe ex fc, loquemur de eo nonUcationegr.idus fermonis fafti in hoc perfecle. Echoc, quod ncccffjnuni inelfefufficitabfquealio, idcft qudd nonconfticuiturex alio, corpus vero conlticuitur ex forma & macoria, & vcraque non ncceflari_in cfle, quoniam forma non eft non mdigens materia , & niateru durn non iuflicic nifi cum forma,in hoc eft confyderacio.nam corpus «rlcltc non cft conipolicumex maccria,& forma.fed eft apud eos liin
. alcx: & umen exiftimacur cj> fic verum diccrt de eo qudd fic necefla- ' numinefleexfe . & poftea veuicc hacc difpucatio . Nosaucem non jcunus aliquem Philolbphorum crcderccorpus ca-lefte elfc compofitumcx nucena,& forma,vc lunt corpora conipolita.qu.- func fub co,
uceiinam tautum.& iam locucilunmsdc hacqusftionein mul Auicjn» fi» tis!ocis,S:aJhiic loquemurdeej inpofterum. Tcrnaauccmdeclara- J"sZrr_^J|f" uo,;< cit aufcrri plurjlitacem accnbutoruma neceifario in efle . quo- COcieftia ci Bumiltaatci'ibiica,li eifent necefs3riaincfse,& fiibftantia necelsaria copofita cx ,:unc efsec nccefsarium in efseplura vnoence.&,li funccaufata "»-«-«» aliibit.ncia,necelse eft vc non linc necefsaria in efsc:& eric ex accnbu 'otrai* wnccefsaru m efse aiiquod,quod non eft nccefsariura in cfsc:auc eric hoc^cnusjincludcns id,quodcft necefsariuin in efse, & non necefsauum in clic-.& hoc cit impolsibile, & falfum . Et elt ,pfe£to declaracio propim|ua vcricati.cunuoncedicurqudd necelsariuminefsefignificac wwmotlccns ablquc mattna.quoiuam cntia,qux non funtin nu-
Difputatio Metaph.
tcria &runtpermincntiainfc,abrquccoqu6dfintcoTPor.1,impofsi, b.lceft imaemari m tis attnbura tflentialia, quibus conrt,cu,tur fub. ftantia , ciuanto magis vt imaginccur m c.s tfltattribuu additafub. rtant.s,& fuut attr.buca,qu? appeHamur acc.dentia. .am,cu,u,lmi. e.natur iofa auferri.non autcrtur lubftantia alttcr.quam attnbuucflentulia ciuarc verificantur attnbuta cflentuha dc rc , cui attribuiln. turcrfunt idcm , K tamen non vcrihcatur prxd.cat.o ac.nbucorum nor cflcntialium dcco.nif. nomine dcnommatiuo. nani r.on dicirau, dchominccp fit lcicnria, vt dic.mus de eo <f hc v.uum , led d.c,mu5d(. co q, eft fc.ens. 1 gitur eflc talia attnbuta in co, quod not, eft corpUi> -a?oir„m MMoniamnaturaeorumeft natura txtraneaabto.cuiattri
buuncur. « lacoapptmi»-"' »v~ , c- Kuu
tur ab co.cui att. ibuncur in anima,& extra animam . b . auten. d.ceretur.Ph.lofophi tencnt cp in an.ma funt tal.a attributamam ipfi crc. duntrripfacomprchendit^&vult & mouct, & camen ipf, crcdunt Cu hocginoncftcorporea: Rcfpondetur quod ipfi non op.namurh*c attr.buca eflb animac addita fubftancis, fcd tenent quod l.nt arcributa Qutfitnalu eflcnt.alia.&dcnaturaatt.-ibuto.um cflentialiuin cft vcnon plur.f.(c Maiinbuio. lurcxcis(ubieaumfuftinenscainaau,fcdtantum plunhcaturmoru cucmta. . aU0nlurificaturdefinitumcx partibus dennirionis . nam tftplu- Uum' rahtas.ntclUaualisapudcos, non plural.cas in afluextraanimam.
Excmnlum huius cft cpdefinicio hom.nis ert animal rationale, & tg rncnracionab.licas.&animaliras , vnaqueq; earum non cognofotur ab alia in co extra ammam m aftu:& tamcn color, & hgura plur.hci. turineoexna animam.& idcofcquiturci, qui conceditganinuncm cft de conditione cflc eius materia , vt conccdat quod lain repcritut ln cntibus feparatis id.quod eft vnum in aau,excra animam,& plura dc finicioac.Et hcc cft op.nio Chr.ft.anorum in mnitate. nam ipf, mm tcncnt ca attriluta.addita fubftant.i, fed funt apud cos plunhcande fmitione &funtplura.npotentia,non aucem m aau: iv.dcodicun; F mu in.cl. quod cft cr.nus,* vnus^cft vnus in M trcs in potem,a.& poita «5» bonc ?oqucmut <k inconuen.entibus.ec falf.tat.bus , qu5 fcqueucu. rn, s« «iam po .it a>primum pr.ncipium fit habensaccribuca.add.cafubitam.x. Ch.iaia.0. fom£tla$auteni Qjiarta, & cft pluralitas re. cx parte fu.gcncm.Jc cuTerentia.-.cft proplnqua pluralitat., quac eft rei ex partematen* , S form* eius . dcf.nu.ones en.m funt .n compoficis cx matcru & iornu, non autcm in fimplicibus . & nemo debct contrad.cerc ablut.om Jlurd.tatisdcfin.tm/apr.moprinnpio . Plural.tas vero ^mnu,* eft numeratio qu,ditat.s,& eflc,eft quon.am eile in rci ventare inmt buscftquidimclleaualc, &cftcfl-eren. cxcraammam, fcuteftu animu.& Wquod illud fignificat.eft ly nony mum veri: & cft .d.quod S «ur Srcopulam c°acegor.cam m propof.c.on.bus caccgor.c, Nam d,a.oeft,dic,tur dupl.citcr. Pr.mo .d, quod fign.ficacur pcr rum, vt cum d.cimus f. tc. eft,aut non eft,aut f. hoc cnc hoc, aui M
DiiSio c a dopliciicr,
]10C. Secundo idjquodponiturdecncibustanqusmgcmrc, vtdi- ^ * iio encis a^ jV-'ccm prcdicamcnta, & ad fubrtantiam,& accidervs,&, °" intcllig'tur entt: id.rjnod intelligicurdc vero.cuncnoncricextra tUimam jduralitas . tunc vero intclligitur deeo id , quod iiitclligicur jnfubl'J,,tia : ^ tunc l,omcn fubftancue dicicur de necclfano in cfli.-, |10 ftcundum prius & poftcrius, vt nomcn calidi , quoJ dicitur de nt & rtbuscaliJis.ha;cautem cft opinio Philofophi . Atumcn iikc r idiricauit fcrmoncm iuum in cis fccundum opinioncm Auiccnc., * cll opi'1'0 falla.nam ipfe exifcimac cj>encicas,f.c}> rcs fic,cft quid ad- Sigiiiquidicati cxrFaanimam,&qualiacciJitei. Et,cum pofuiccpfit nJitio in tfic qui Jitacis,cuncjfi ncccflarium in eflc haberuc cncicace, cfl'c.cconditio in quidicatceius, eflct neccfliirium in elfe compofin mtxconditionc,&conditionato, &efl'ecpofsibileincfle. Vlcerius 'ouJ Auiccnuam id,cuiuscflc'eft addicum fubftantia: fuc?,habetcau- Quodautcmcflcapud Auicennam ficaccidenscucnicnsquidi- B "*t;'idindicaclcrmoAlgaJiic.& hocquidcnijCumdixit cphomobauLquiJiwtemanceefle,&eflereducicuradeam , aucrcferturei. & lic ffiangulus habcc quidiraccm, & cft cj fit figura , quam circundant tria htc:°& noncftefleparsfubftantia?huius quiditacis,conrtitucns ea. &nleopofsibileeft vtcomprehendanc intelleftusquiditacem hominjS)gj qniditatem trianguli,& non fcitan fit eis cflejvel no efle: quod injicauiequod cflej,quovcicurhic,noncftcile,quodIignilicac fubftjntiam rcrum, fcilicec quod eft canquam genus cis, nec id, quod li- «nilicat,qu6drcs fitcxtraanimam.Nam nomen cnrisdiciturdeduo- No»? enrii lus.vnumquidcmdcvero.&alccrumdcco, cuiusoppofitumcftpri ^*1' uitio.S: hoceft , quod diuiditur in decem gcncra, & cft tanqua gcnus tu.Si hoc prarcedic cntia fccundo modo, (cuicet res,qux funt cxtra aui num.&hoccft, quujdicitur fccundum pnus, &poiteriusdcdecem Hns df ptt prcilicamcntis.& hocmodo Jiciturdefubftantiao,» fitcnsex fe ,&dc l>"us& po- - jcciJcnci qu6d fit eus.cx co g> repcritur in entccx ic.ens vero,quoJ eft J'££ilmi. JjvcrujCommunicantincoomniapr^Jicamentaxqualitcr. Et ens llsJ quiJcm.quoJ cft verumjcft quid n% iiiccllcftibus, & eft efle rei extra immim.prouc in anima,que quidem fcientia pr£ccdit fcientia dc qui Jititcrci.f. quod nonquxricur fcicnciaquidicacis rei, nifipriusfciaruriiuoJ iic . Quidicas vcro,que; prjccdic icicnciam cfle in incellcctu- Boftro,non eft dc vcrifkacionequidtcatis , fcd ert expofitio rei noministxnomimbus. &, cumfcicurcjhxcrcs rcreriacurcxcra animam, fcturquod iit quiJitas,& dcfinicio,& Jehoc dicicur in libro Prxdic.ir mcntorum <j» vniucrfaiia rcrum intellcfcarum funt in indiuidius fuis, Scindluidua intclligunturin vniucrfalibusfuis.&diftuni eft in hbro InaiulJuat dt Aninu q> potc;icia,qua comprchcnditur <j> rcs lic tali s, & repcria- ftlligStur iri laraliaapocentia,quacomprchcnditur quiditas t.ilisdcinonftrati.& Juj* vnm«- Jehot Jicuurquodiudiuidua func talia demonftrata, vniuerialu a ^ lleftu . & non tfc difterencia devcro in cncibus mate-
ria,ibus,& feparatis. Cum autcm aliquis dicic quod ejfe cft jddiaim n quiditati,&noneonfticuicurco cnicx re.ejtfcrmo fallax niwU,qu0 liiam feqmturex hoc vt nomen entis fignificct accidenscommuncd, cem prKdicamentisextraanimam.& citopinio Auicennse.Scinterro eabimus eum de hoc accidenti.cum dicitur de co quod fic , an fignifi_ cec verum.aut accidens repertum in hoc accidcnti.Sc fic rcpcrirecur ac cidentiainfinita.quodeftfalfum.&iamdeclarauimus hoc inrnu[tll locis.Ec exiftimo qudd hoc conatus elt Alga . auferrc a pruno pr;nc; pio,& tamen aufcrtur ab omnibus encibus quanco magis a primo, cu fitaedulitasraUa. Et, quoniam recicauit hoc dovnicace ex ftrmont eorum, inccepit narrare id , cum quo concradicunt libi lpGiin hac re, ex eo.quodexiftimaturdeeis.
Nunc Auer.vult hec dicSa fpecularl.et optime pondenri.fV per ratione, hu. iufmodi ptobare oumw htc,& pilato ponlt orJinem dieendoru» , mus not Qjh.ec funt Alga. vc.ba nomme phtlorophorum ad aufcrcnju,u p|„„ Jitiiem deDeo benedicto . vndedicet rp >io$ fpeculemur primo in prfJiftu Ju Ais & i.iueltiRemus graduj eorum tn vniute.de.mJe refpic.cmus J.li«.caironem "orum.d.refpicirmuf reprobaitoneshuius hominis id eft lnftan,il5 Alga.l)UJ, fuper eos puuuit feciiTe in hoc p.opofitum . ( V ndc dicimut.) Nuncpolfio o„«. ne proftqu»t..r.& dicii. vnde d.cimuf quod prtmu, prxdtclf diu.honi, moJoi eftd,uiGoq,un,.Uti,mentali,.aui real.s:S£ d.xit mental.s ptopte, cc,lSqooa d.u.d.tut.cU non dtuiGoite reall.fed mentali , vt artronomifac.unt . (Et non «,, dub.um.) Nunc vcrilicat ptimum di<Sum Alg.d.cV no„ eil dubium n, ,„ hoc conucniuni omnes opinantes <f primum pimcipium non fit corpui.fle ai. q, ,,r. monltratio faciend.i fupra hoc.eadem cft q> demonuratio fafta o, p,,murll piilu cip.um non ell corpu::* cxcufa, fe.d.fc de hoc ■taftabitur , Dco danu m f«. ouc,u;b..t.e(t «rgo vcnflca-um primum dictu.u. Dcbes fcire <p drmo.,,,,*,., <? Phv aue fie, poft .eft.omnis vtttus m corpore eft flniu m terapo,c:D«u, ,,an efr finitusm ,empotr:ergo Deus non eft vtrtuftn eorp3ie.ma.or.3c minorfun, pfopofitionet due, tdeo i.i illorelinquantur oco. (fecundum veromeu,h,um.) Veiiricatnuncfc'c.indum vero mei,.brum.)Ver,Hcatnunc ftcunJum,& pr.rno recaDi.ula, illud.d.fecundum vero membrum pted.Ac diuifionu efl diuil.oqua li.n.s id clt eflVntialisin parief qualttatiuat.vt dtcimui.id eft «o modo.quod,. eimuiQ, corpuf diutditurad materiam.c* ad foimam : Sc htce<tpr.ilofophot5 op.n.o.S Debes fcirc.vtaccipityr ab Auer. primoPhy lt. com. ,<5. aitct J.cun. lur quandoq: fecundum qualitatem.Scquandoq; fccundum quamuaicm. ck fub d I, par.es quantitaiiuat : vide eum . D.co eigo q, ind.uidua aftu d.ucf, funt partcsuuaiiMia.iuf.veiraltcmpotentiapropinqua, v. iG.it Jiuetra.funtpai cs ouantttaituetcV d.cunturparitf quant..aiiut, quoniam<or.e pnncip.a pcfr d,ft ,. ct.ua eatum funt quan.ita.ef diuecf*: vt colligl vidctu, pt.mo r hj com. Sve fal.em.quia fun. ptincipiorum per fe concomi.a.itta. vi d.xt m l.b.dr iaii&a. Pa. es quoque qualitatiuat fu.it mater.a cV forma , 6C Iteel fola fo.nu oualtta dieaiui. vt patet.f .Meia.tex.com.9. aiiamen ob cxcclleinm fuan, fo, m habet q"»d non folutn denominetfe.veium 8c td . quod petfcdioiiem fua» «^nd.«i ah ca 8c fic materia potclt d.ciqualttas fone par.icipanue . (E, h«< Z^T^c y^cZLc nfodum.d. £ hje d.uilio aufctcnda eft depdg p,tt.efplo apud quemcun<|;,qui opina.us fit Deum non efle corpu,.^ Dehetfe. ?c , mod Emp.liculus.cuisag.igcnii. optnatufeft corpu, c«lcfte clTc IJcu pm.
cffc fcuaratu,., a natutif elemento.um.vt Auct.nartat.3.Phyli.com.i.ca| 5 vero Kbu phuofophia al.quando fu.t Pe«fe«a . v. Au.no . naruL ■ x. Mcnphy co,i .f».a£ primo corl, com.11. opi.,atifunt tte.um corlum cft D«*
Qiiinta. 177
II (ommffl^fS.&ideoclixit.fipudciufOiciSqj.quioplnafiis (7t, Deum n8 t(. <* ' us,)quonum multi funt.qui tcnent Deum corpuscfTe, vt nrtc vifum elt» Kd 'aiifcrrc.) Apponii lamcn ftatim difFciemiam hon.m.J.fed auferrccoipo» E ii-m 3 primo pnncipio.inquantum neccflecfTe.eft de fe.i. per fe nmrftigS» l'"J ^ „ps Jc iftis traf>abimus in fequcntibus dirrufc.vult diccre quod dtuiiio '"""itci A ' -'rmam apcrre amoueiur a Dco: fcd corporcius an inlit Dco, RjJSfftio pcr fc.(Tertium vcro.)Nunc verificat tcrtium,& primo rccapiiu» KsjpJ vtprius.d.ecrtium vero membrum prxfatar diuifionis.f.auferre plura» dcnorninationu de Deo hcncdicro decl aratur (!c:(i hx denominatione».
*tiiliiMa.)Apponitfolutionecuiufda cauillationis.pofTet cnim fingi qddiftin. ( ° ,ar.ihelTcntia,&caufaniurabea:conttaarguii.d.& li illae dchominatio» t'° l j-fj fubftantia caufarentur, oporret quod non efTcut necefTe cfTe. confe. P"\ia patet.quoniam caufatum non cfTct.nec poteft cflcnccefle cfTc: crgo fc» I1*" , (1uoJ quaedamdeuominationcs cfTe necefTarii non efTent neceflatiac: & 1"" (j.Uuitur quod eflet vnum cns coiuinens id, quod eft nccefTarium , & id,
i non cft, fup- necefliriumiquod eft falfum. Debcs fcire.quod ab omnibus Nofa,
, ^ijfonhis, Dcus ponirur neccflc efle fecundum totum, & totatiter: &ideo, li uinn aiiribuia in eo.quz fini caufaia.ftatim ponereiur aliqua natura in co, >M" jjj„ crji nccelTe eflc.fed caufata: Sl, ficnaiuta Dci continebtt duas natu- 1" irurn vna crit neccfTc cfTe.altcra crit non neceffe cfTc,imiuo caufata a pri hoceftinconuenien» Aucr.(Etnos)lterumadducii fccuudaui rationern "iVjfdi, & poieft Gc componi: nullum ens abftracTum a matetia habet deno< inailJ"" fubftmtiales.vcl accideiitalesaddiiasclTcnlia! eius.fcd prtmus mo« icii cns abftractum a materia:crgo non habet illas, &c. accipu ctgo minorc imo.J. & nos dicimus quod hacc probario eft quafi vcra , videlicct, conccflb P0oJ neccfTe f fle (ignificat ens innatutale, harc eft minor. Dcindc accepu nu F irm. J.cniia cnim , quar materiam non babent, fed funt pcr fc exiftcnria , & anfiint corpora.non pofTuntimaginari.i.iniclligiquoJ habeanl denominaiio- Cjjormas fubftan tialcs.cx quibus conftituitur fubftanlia: quSto inaxime q» Jrirlboaniur eisdenominationesadditffuper fubftantiS:& hc funt illar, qufdlcaniln accidentia.(Remoris.n.iftrs.)quiadixit in Deonon elTe atrributa, quae SJjjccidcniia.cofequcns erai dare diffcrenna intcr aiiribuia clTcntialia,& a«oJcnialii:iJeo dai ill5,& primo ait:remotis cnim iftis. f. accidcnt alibus deno» •aininonibus non aufcriurfubftantia, & coniinuf, , id cft, mfrparabilcs, id eft,
e fcbftjniiales Jcnomin aiioucs in toium conirariuin fc habtnt.id cfr.quia cis re. 0Otutemouetur rei fubftaniia.Bit crgo prima dirFcrcntia, quod attnbuia fuh» Kinnilx iu infuntrcbus, quorum funt,ct> eis temotis rcmouciur & res.Atrri. IwaicciJenialia non fic.(Et ideo vcrificatur.)Nuncappomt fccundam dnfcirmiim.J. & iJco fiibftauiialcs denoniinatioiies verificautur de dcnomiiiato , r uli Jiccreper feprimo modo,& non verificaiur pracdicatio, id cft, prardicatif <trnorainanoitum,id cft, atiriburorum accidcntaliuni in fubftaiinalibus Jc Jrno «urtiio nifi aequiuocc.id cft.non per fe.fcd pcr accidcns, & idco vcrificaiio eit cjnjniiocedicta.(EiiJcoJicinius.) ConcluJu coiiclanum, vcl foitc datratio. ncai cim.quoJ umc Jixit.d.&idconon dicimusdehomine q> (Tt fapieiuia, li» oadictniuscpeftaiitmal.fed dicimus q» eft fapiensnunc concludit quod dixit, etjo inipofiihilc cft <f talcs denominationes in eo, cj> corpus, id cft, cptpus te« qdttniei.ptxJicentur de non corpore in co,rj> non corpus : cuillf raiioncm di* di:naiura cnim illaium.f.denominationuin exttanea en dc co.i.ab eo.quod Jciwinaiirt de cis.i.ib eis: vnde idcicco funt acctdcntia,& diftjnguumut 3 deno «tuuutn uiicllcciu, & cxtra iniellectum,
SiB c i»c a hrceft qu(ftio. Primo.quia Auer.ii.Meta.ponitplancatiri hoimiilijcoucnireDeo.vipaicicoiii.tQ.&hicnegai tllud. Sccuudo.qm ait CStradictf* f rifdiuna aiiunalis dc hominc cft pifdicaito (quiuocc d«ta a ptxdicationc l dtctis auc(, D(itiuciiodcit(uci,Auci. Z
finltnH»3thomIn<:r«JJtbftdicihomot(lfipien«:tontri,qS> Ccat 6Dl». . concrclfi.iia & animal:erpoibi non xquiuocatioicum atnbo pt*J.cantur r '? raiionecocrfll. TtriiodubitJtur:qm, non vldtiuiquod fapicntia nottt, pus:qmfapictu t(l mf,,sqiialita»,ad quacorpusnon coiicuti:t:flso,q6tf ...... ur. A.l nnma Jict n Ju.uuoJ uuo Otus tnbfjt Jtirih..?. . tr,«
Solutio ad ctimam.
nonyma.ntc ttalittt diiit tfa:fcd btnt tanium in mod# diftmguunmt: & Pt dtntii huiufmodi aitiibuu dicunmt xqumocc dc Dto, & nobu. Vult ttiTo h,- Autr.quod huiiifniodi aitributa no infunt Dco.ptout ibi dtnominans Sc \„~ ruinatu funl duo ftcundu tc,& vnfi indciiominationt.lbi afit vult qUod deno adffcSJi. minationciinfuntxquiuoct.f.copataiioncadnos.S: tu vidcfu. Ad fccundi Ad.rniatii dicendS.quod animil eft coctrtfi ad fuppolituin tantum:feJ fapifs ad fuhicSs ' SC ad fuppofita:& ideo ibi.homo cfl fapicus.cft Juplcx concteiio:ibi Ju, v ' ideo ibi cft xquiuocapixJicatio xquiuocattone fumpta a pradicato: & poteft poni etiam ibi xquiuocalio fumpta a modo pt xdican Ji.prout in illa cfl . lioptt ft ptirai modi.in alia prardicano accidtnialis lamS. Ad itrtiam d"iccn du.quod ficutdcxttu in columnanon notai aliquod aJJitu ci.fcd compatanonf ad exita:lic fapicniia in fe notat corpus.non ftmptt t ius.in quo tft.fcd tlu, quod copatatiinquatt aut notat.rotte alibi Jicliur,& nolo hic JccIarc:fcdpo,» <Et li aliquis.)Hic mouci qucftionc conir» fc.d.&.ii aliquis dictrtt q, philofo. phi opinaii funt.quod in anima funi limilt s diftis Jcnomiuarionibus : cuius cau i\ini Jai.J.corp opinamut q> animatft prudcns,& volcns,& moutns,.v tamtn putant ipfam non tfte corpus.ntquc viriute in cotpotc. vi patct. dt Anima. com. c. (Nos vtro. ) K tfpondtt.d.nos vtto rtfpon Jtmus ip philofophi no im* ginatur.cp hf dcnominanonts fint aJJiie fuptt fubftaniia animc.iJ elt.acciden tia: imnio puiani <j> fint Jcnominationts fubftaiiales, id tft, fubftaniif tpl\ „„. rnx.tcct quomoJo Aut r.nonponit ipli inif llcctiu aliquodaccidens.ScJ Hmm pofTet efie dubitatioadhuciqm.flclTeiiifubftiiitix.ttgo aiiiina efici compoiiu cx panibut lealibus tcalner diuctfis. Cui refpondct.d.cV de naiura ul,u nominalionu eft.ip ipfatii fuhiectS non multiplicatut in ifiiiiimrno.ira 1H0 ma do muliiplicaiur.quo muluplicaiur definnu t x pariibiis dehnuionis , videlicct <n> ibi t ft muliiiudo mtnialis.non rt alis.fcu actualis. Ei flc patci fecundu coa. tra Io.qui ponii inttlkctoagtnit.&pofsibilcdiftingiii fccundS icm. eccc ver. ba Autr.contrariS innuunt. (Ei ideo.) Tunc condudil cotfelarifi.d.& idco fo . ciuitui conccdcmc cj> nuieria n5 eft ncccfiaria incire animc.ip conctdu.vidtli cet cj> in enlibus ffpaiaiisfitdaiidS viruin artutxitaanima,&plumn dtfini tionr,quod fup.dt intclltclu n6incoiiucnit.(Ei hgc.) NuiicimtJt opiiiiontm chtiftianotfi dc atiribuns,& accidcnlibiis Dci.d.& hxc opinio, quara dici, eft chtiftianotu in hoc.viJclicct in to,q> ponfit nts pcrfonas:ponit urac , t.uomo. do rcpui.it illud cflc et foneS.d.ipli.n.puiant eas tfic dcnonnnaiioiics addtiai fu PS chriftia- _„ fubftannas:imrot),apiid cos tnulnpHcantur in dcfiiiiiione, & fum nmlir m norfideper. p0tentia>& nonin artu. Deinde narrat aliud.d.timiliter dicunuj. funtrtts, & fonis diui- vm-,.r.ViiS in a<Su,& itcs 111 poicniia.i. vnS feciindfi rcm, & ites fecundu mrn liiicontra. Iem.Trcs ergo propofitionc$ ponunt caiholici.f.q? in Dto ptrfonx lini addi. Autr. |, tfTeniix.ptoiit funt tt lanont s.fccondo q> non inultiplicaniui fccundura rcra, fed fccundu mcnif.icriio.q, Dcns cft uinus & vnus.iiiuiisraiione, rimi ftcun dum rcm.AdJu,& nos Dcodaic diiccinus iiKonuciiicmu fcqutnna opin.mil. «> primum ptmcipium hihcai dcnominaiioncs aJJiias effcnuj, & fuptt fubfli. tum. i>cd vidcrur, q> Auct. f-illum ntiponat nobis chtiftianis:nos.n.iioii pu.n. Excnratio . rnus q, Dcui lii vnii i ealiit-r.& ttcs ff cunJu raiionc.iinmo volumus q> ItMpn Alia txcura jonx rtaliitr.tiactu.iliict diilinguStur.Hoitc Auct.i^uotat opmionc uoitta,i.a nc. bod fit apud *hos vaMt Umou.nUi apuJ cluiftiino»;& taiionc lcgu oim.pi *
Part 28
Qumta." 17 g
. (j|„ jilomodo.Veiforte Auer.vultrp illf trespfrfonf. vl eornpar.iiuret. I"'"' yf f,c funi vnum rem,cV dillinguuntur numeroicum, vl fic rrjiircmt in (|jm:fcJ,mttr ft comparatr funi realiicr diftinctar.no abfoluia Jitliiictic*. (ti relatiul.vi fcii.(Quanum mcmbriim.) Nunc vetiflcaf quatiuiti mcm. f"> j.quattum mtmbrum diftae diuifionisefr pluralitas, id eft, cSpolitio ex £ fnt generis.fuseq; ditfvietijt.Probat etgo <j> hxc cSpofiiio a Deo itmoue PUV fy||0gifniusliccoponiiur:nulla cSpofiiio ex materia & forma anribui- £wL>:led compoGiio ex gencre,& forinacft copofittoex m.ucrii & foiina,' Forma eft *" non debet Deo attribui.primo ergo accepii minorc.d.c»; hfcdiutiioquuli dcBnitio. "«"'i'Bt '1 proccdcns a maieria 8l forma:cuius rationc langlt.defluiiio n «•; ' jiicompoliiisa parte format.ck maierijeiuon fimplicibusaut hoc tnert, 8c Sctalior. concludit coclufionc.d.cigomtllusdebet cotiaJicere «j> pluralins uionis a primo principio auferaiunqSo aat dcflniiio rcqmrit iua:eriam,& J'11" ,,n,qo*ftio eft.attamen apud Aucr.fcrino patct vuli enim Atrtr.cp foriua ^"jis cfTennali* defliiiiionis.immo eft loia definliio: quoniaiii dcrinitio non ' j -ji niii cffeniiam iti: tlTcntia auitm rti tfl lonna , i Jeo conclu Jit ipfe 7. M^u com.n-cpfola foimacfi teidefinitio:materia atttponitut.vt appatcsdc Bc isuuiJiiaie 8C eflentiam.vt tfadit ipfc ibidc com.fp.ci: fic patei illud. llla Prima rati»
,'. nrr. n.ilcft nroh.iri rminnthu* riuc: nrim.i ratio iuinltul.7.Mc.
cm opinio Aucr. poteft probari rationihus eiusiptima ratio fumitui.7.Me- *".om .u.aii cnim quiditates rerum non funtcnles, infi perclTe rctum hahcn. 6 'i \ ouiditatesivult dicerc cp quiditas cft pnncipitl efTendi, fcd fup.iu. matrtia ' lj ,|)Cjpjum non effcndi pcrfe.effendi autein per accidtns:& fotma efl prin lumelTcnJi pct fc, vttiaJituitettio Meia.tcx. coin.ii.cv: f}. eigo 11011 cft "1 JiiJS.vel p.lrs quiditaiis pei fe.fed folum pei accidcns 8c hoc argiimema eft '■"rooniVniio.vtdicimihuius enim ratioms maiorem Auei.ponit comnien.ao.
• ,orCin.com. J7. vbiatnforma tnim tft pats.quar: cum fuent, cft ics : matcria ?mtm tft illud.quod cura futrit non cft res: 8c harc fuit minor. SecunJa ratio secunda» ' „1, fumi ab co, piimo Mcta.com. Z7.ait enim fic:& intendit cp co-.nprchen Eoncs quxdicunturfcientias.funtrerum.quar funt in fenfibilibus non gciiera* hilcs ntiiuecoiruptfbiles.nifiaccidentaliter, & funt intcntiones vniucifalcs, Jf jnicllcctus compiehendii in eis,& funt formse:comprehcfiones vero.quae Zntcotiupribiliuin, fcilicetindiuiduorum non funt fcieniise , fcd imagin.1110 • a &l cx hoc componitur ratio lic: illuJ eft ptincipium efTentiJc & uuidita» rtj,quodefi ptincipium inlclligcdi & fciendi tcm ipfam.Ted fotma fola ell pttn ctpiura iniclligenJi & fctendi tem:& matciia eft prtncipium (emlendi, 8c nna. rituMonis iplfusiei: eigo folaformaeft principium quiJitatis, & cllcmia* : & ^cviacft Jcmoltraiiua, &efficax. Tertia rattofuraiiur ab eoibidcm. co. rptttfc C ij.t 11.Mcta.com. t4.&potcftfic coniponiitlluJ eft piincipfum elTciitiar, Sc ouiJiiaiis,&f dcffnilionis per fe.quo deflnitum participat natuiam vniuerfalita- 111: Gngulatium enim non eft dcnnitio, nifi vniucifalitcr conccptorum, pnmo dc AtnmJ.commtn.6.fcd ratione formac res pomtut in fpccic 8c in geuctc, 8C uiione maiciise arftaiur ad indiuiduum 8c fcnlibile: cigo rationc foimse tan. _, ma icsdebti Jtfiniri , &C non rauone maierijr. Quod fi dicas , ficut Tho. "0 «anc. I . susfingii.cp matctia habctdupliccnigiadum.fcilicet vniim,pioui eft pars qui. dWris,qutm habct a foima.clc alium a fe,piout eft pars indiuidui,& fic foluun Contra. f ■■■ eues lanoncs. Hoc friuolum cftiqitomam ille gtadus,quo e(i patsquidita. i j, rcl libi compeiit pcr fc rationc materue , vcl laiionc foinue : non pct fe, quunum libipct (c competil cfTc ptimum indiuiduura, vtdicunt, eigo tatioiie Ijimxi.V lio: cfiinianium maicriam ingrcdi deflnitionem,tnquanluin panici. (iii foimi: i hoc eft pd accidcns concurttre,& hoc A uer.ponu,ncc alllei Irv» itlligu Auci.vt videsihuiusopinionisfuit Alber.7.Meta,ttad.3.cap.fccundo. &cjp.j.oc naciaiu ptimo.cap.primo,
Sid acctnvNT qiifftionesopinionf Aiter. Prima, qni tunc fotma to. T)ubitafio Hits,& foima paitts eiTcni idcm, qin effenlia cli foima lotlus: & forma eft for- }Jr„na raii* napims, S! hjc vnum funi. ciccuiidofequttui,qu6dde!iniiio lit limp(cx, 8c fcetudaicv nl»iaiio ion,;j, quoniiformacri fjmplex 8i vmus eoncepius taiiium , trgo.
Quaria. Quiiita,
Sexta. Scpiima
Solutio ad ptimatn.
DiTputatio Metaph.
atflnitionondlcertternus&ditFerrntiaiTiicontra Arift.primoiopi.ott;.-,.. &coniraipfum.S. Mcia.tcxt.com. 6. Tertfo fequttur <f quachbet dtflnii,. D fubftaiitiafclTeidefiniiiopcradJitum, curofubiectum formje (ii adJituru fih Qu.rtofequtiuT c» materia non prardicatur m quid dt definitoiconfccucns bl fmntquoniara maieria clt arquc inirinfecacompofiio.ficur ei forraa.Qjiiiito □= A-er.vtiltrt>quidiias,& habtns quidiiaicm funt idtm.vt patci.?.Meia.co'>V & 10.& habensquid.tatem eft compofitum habens foimam , vt paiei ibij'eJ,' com jo.crgo. Sexto matcria cft parsin rci vtritate ipfiuscaiiipofiti: erg02 elt apparcns deferens.id til.pars appatens.vt vuli ipfe ibidcm.com. J4. J ? mo.li folafotmaeiretdcfinitio.tunccompofitum non definirur, fcd fola fa„J, confequens eft comt a ipfum.com. 40.& 3. Meta. com.9, Adiflas tation^ AJpriroanidiceret Auer.cpdefliiitio, tlTcntia, forma toiius.fotroa partis j! quiditasfmit vnum feciindum fubitcrum,& diff-runi raiionc: & hoc planepa niripi. 7.Meia^om.}C5.ibi,Quidttasciiim rcrti vnuicrfalis, &c. Vbivult^ forma patiis dicautr.prout cum maicria conftiiuii compofitun. : dicitur quoque
Replica. Solurio.
Jld qtarta. Matcria dc compofitio jrcdicaiurfe cundS deno ■ninationem tm,& no (t. cundS prtdi caiione qdiratiuara. Ad quinta . Triptcxdcf £nu_im,
mtaphy.coin.j.vbi ail.6- ettam ilia, ex quibas compommiur de. finiiionem fignificamcm quiditattm cuiusiibct rci, dicunturetiam partej g nni,& definuioncs,& ideogenus dicitur pars formc:& ideodicimusquodgc. nus cft parsformaruin fpecierumiforma eniin fpeciet diutditur in gcnus, & _,f. fetcniiam:hic paict quomodo dcflniiio cft compofiium quoddam non ex foim» & inatetia.fed <x generc, quod fumiiur a forma genctabili,& dirteremia.qu* fumitur a forma fpeciri.quibus additur materia.proul fuftinct illa. S»d diccu illi.quiponunt ad meutcin Auer.quodvnica fit forma in compoiiio, quomoj. vcrjficabunt illud. Poteft dici quod.ctfi vnica fii forraa in CompoGio.jirame' /unt in ea plures gtadus.fcilictt generu.qui compeiit ci prout eft in mairtia;<j» vt fic fibi debetui ctTc potcniiale & gcnetieiiratalius proui forma eft, & iic i,bl debeiur gradus (peciei:& luncforma eft inuliiplex feciidum concepius & gta <lus,& vna ui fubiciSo:& fic poieft faluari illud. Ad tcrtiam poicii dici quod, ii capitur ptr additarnentuni.id eft.cxtraticum fccundum genui prjrdtcamrn. ■i lic non eft verum.quod materia ponaiur vt additum.cum mateni fii fubHan. ita apud Arift.Scd.ficapiiuradJiiuni.idcft.cxiraiieum tn taiionc quiditanuj, liceft verum, Sedaccidcntia viioque modo pcradditamentum dcfiniuniui ic, cundum Arift.&paieicommen.iS. Adquanam rcfponJel Aucr.7.Mcia.cu. roen. j* vbi plane ponit.quod matetia non ptatdicatur de compofito veia pnr, dtcaiione.id «i.,quiduau»ia,fed pradicatut fecundum deii-ininatioiiei.vt paiei j ibidema:oinmen.ij.& idem.3.MeiaPh.comincn.c5.& ej.Mcuph. rom.ii. Vi. de bcne. Ad taiionem dicendum.quod maierta tft pars compolin lumnfcca, & foima:aitamenmateriaeftexirinfccaaquidiiatc: ttaquod cotnpofltum po. tcft confidcrari, vi eft gcncrabfle,& ens educ.um de non cflc aJ efie, & Bc anv bo funi sequaluer intrinfcca: & alio modo.niquaniuin cft qui J dtfticile Inieilt, gibile , & vniucrfalc: & fic roaieria eft pars per accidciis ipfius compoiui, it ideo denomii.aiiue pracdicaiur.vt dixi. Ad qmnum dcbc? fcire.quod dchnii i «it mbus modis:pei fe primo,& liceft fola foima:quoniam fola ipfa prirno, Sl pcr fe per dcfinitionem cxplicaiur. Sccundo modo cft dcflnllum per lc fi do & hc compofitum habcns formam dcfiiiuur imclligcdo compoliluni vni-.ierfalc. Teriio modo per acciJens,& fic indiuidua dcnmuntur . Pnmo mo>lo lociuitur 1pfc7.Mcta.commcn.j7.vb1 ait.definiuo eft intennoni» vniucrfalii, d{ iormae vniuerfalis & propne.i.pri.no & pcr fc.non congregau ex maicru 1 « forma.Sccundo modo loquitm ipfc lbidem com.4- vbi au. non quia ipla atn* ni,io, ;u* eft foima.fil ipium dcliniium. quod clt habcns formam,o_iUcra.co. mtn.u.Hocidcm.S.Mel.iphy.coin.9.Tcriiomodo loquitur.coimncn. Jf.vM vuli quod non dehniiut nili pet accidens. Ad fornia.n crSo diccnduin.quodi)-l. ditai Si habcnjquidiutemfuDl idcm idcnuute miepaubUtuiu.vidivi" ■
Quinra. »79
,. vhi ail.V.e.qiianiam homo,& fua q.iiddiris.qu* eH inimat «a f™,Tij Jin non feparab.lei. Ad fex.am 3ici po.rft quod B raateru Ad fex«WB,
' ,,a.iir ad cflenliam tei. eft pari apparemeT.& non exiftentet:pic quan- 0> *V ,a -cra pats.fed laniurti Ulara fuftentans. & ideo habet ra.ionrm par- Wnc"\, am firniliiuJinem.i.fufteniare tllam.Sed.fi comparaiut ad coropofitS •"■"«nirvpiirno «"odo iniclligit Auer. fecundo modo vet.ficaiur v.t argu*
v' A J lVpiimam palet foh.iio.fola cnim fotma pet fe pnmo defi.iiiur.c5 Ad rcpiimt, "»*J,'l.1,i.cm pcrrefecu.ido,indiuiduumpuicpcfacciden$.vldixi;a:vetbi Fotma p fe (•"? .«ncordi», vt fcis. & fic patct mem Auct. fed nunquld ifta fit mens. prjmo dcf?n| B1*» iXlouod hic vir nunquam rccef.il ab opinione Atifto. nolo lamen addu tur,c3pofi.nj ha Ar.fto.quonia.nfuniinfinuaprohac-opinione:d4iulegc ipfum.cit vtto p„ fe «* e i not i llla.tedco ergo ad fetmonem mcum.(Quinium vcto membro. fecun Jo ( & P»*nMo ,nc vuli vetificare quniium membrum.Ei pto parle corr.git. au ctgo, j„diuiduuj * tf^ - membrorum vero huiusdiuifionii diclxcft numeratio. i. . compofit.o accidei, 1""" ■' , , Jte dTcquafi innuai quod huiufmodi compofi.io ei.am a Dco tcmoi.c 5"l!tJ ScJ tc.nouct.q.quoniam dicet quis.an vnum 3C idem eflent, d.uetfa f °°f ., & pet confequens in Deo etit compoGiio ex e(le.& vnllate. Cui te- '!' d & cfle fccuuum vetitaiem in entibus eft qu.d in.ellectuaie.i.eft qd fP5"; hilc vidclicet.cnTe extra animam.ficut in inlelligentu.q.d. cp illud efi",c11' , Jxita aiiimam.imelligitur ab iniellectu. 6c perconfequens conclu-
I ,T, L vnuin fiint idc in re.ua quod eflTe & vnum nomina fynon.ma fiint J" V , 'm rcaliter fignificanlia.licei in modo diffrrunl,vtdtcam.& fi i.c.c.go M f»'!l Muraliia» cx.ra animam.cum efie 8i vnum funt idem ,n fub.cSc, 8C nulU ffffoiens non faciuni compofiiioncm:Deus crgo eft umplex fimpliciia. F» compofilioni ex cffe &quiditate,& compofinoni ex vno 8i efle:el
fic l?°lui,,ir ."^rentem fol.accidil quxftio non modica. & eft qucftio Aui. vt Dubitatio»
C f.Auer .c.Mcia.cora.3.arguit.n. Aui. G ens 6i vnS funt fynonyma tum * " m,nc rcs non nTct verum.i. vera compofiiio dicendo rem efte vna. V.g.
s homo GgniHcaret hominem. vull dicete idem ptxcife , &. omn.bu. &1V T mcJiccrc iftum homincm demonftraium.vi poie Sor.efle viium.noti "^«-iiibile compoiiium cxprcdicato Bc fubicfto.fcdnon pluseflet dicere dftenoncuo r homincra efle hominem. Bft ergo virlus ar-
h°m"!rAuk quod 1, ens.rcl.& vn5 cflem fynonyma, lunc fequitur.quod n3 E2.(£t dicere homo eft vnus.quam homo cft homo. oed fecunda propofilio
P'';! «compofiti^ D, T„, ...
n . Ft debes fcirc.qnod apud loan.grammaiicum primo poftenord. hf c P5.ToJ. gtS °""C!i n,oDo(i..o.homo eft animal raiionabile:qin fcmpcr.vt dicii, prxdicam maucu C Seaealiud a fubicAo:& quanio magis hxc.horao eft homo : vel horao eft i J« vinnn & eflc (ini fynonyma:quomodo ergo Aucr.ait nuc quod eni. JS„m fint fynonima hic. ii quod auget.q.eft quodjibi refpondens hu.c argu ZZm no iniendii q> ifta nomina vnu.& en» fim idem omnibus modii. Suiic. JitO lignili^»' 'd£m fccundi rub.eaum.&diuerfarecundummodo.
ocafi. .P Am. fuiidccepius: & propier hu.ufmod.. & confim.lcs con. iSti niul.. iuni.q... mccu.n I04uen.esd.xer1.nl . quod huiufraod. Ijbe, G. A..c.cum confue...do tanti ph.lofophi non lu coirad.cere fibi. Scd ifti Zm aut mh.l vidcrunt in Auer.immo.fi vellemus aiiendere ad vetba fuper. Sfieitr.ui Aucr.rcperiemus conhmiles contradiflioncs fcre mriiiiias: immo, in Meia.c6.f .planc ail ff vnum eft fyuonym.im cnli.ait emm q> Au.cen. htionui.Jitfcrcniiam intcr hocnomcn vnu.quod fignificai pt.ncipium nun.e mra quod.f.rll in qua..titaic:& hoc nomen vn.:m,quod efl : fynonjrmu hu.c «eainl ens^ccce.cp in eodem libto apparei eonGmOll conltadiceio:no,etgo dc. bnprtu,n.acquispropierhuiufmodiapparcnicscontrad!«ionei Aucr. 110 lealTc hunc l.lirum.Propterqdoportet in huiuf.nodi quf (lione cofidcrare quoJ Au.cvoluii .p vnu.a quo rci dr vna.et ens vi.S lii tesdlftmaa cficnlial.iet aB :ni< 4; icioiuio, vi dicii.apud ipfum no eft ditfeteiia uncr vnu, qd eft de pif»
DiTpntatio Metaph.
tfcamcnlo qiianu'tatis,& principiutn iiumcrf, & viium. qood conueriii rnir.voluitenimquoJ omnia duaimir vnum ab viiuaic prjedicamenraj! can> t) cftptincipiummiinrti prxJicamciulis.vt patet abeo. Etlic Am ^5 !lu« piopofiiiOMCS 111 fua pdinone: quarum prima cft.quoJ rni & vnum J '"^ bus canuertthillier prje Jicaniur.fecuit J.i <p Jiftmguitur frcw, J„m rcill ^""ni. PoBlioitoL. quodviiumcrtJcictmiii:itigcn«rij.f.pr.eJijanieiiiU|,u,u, •*■ '''''>
coium ius °P'mc""S ftoicifueruni.Jicenies .y vnum. quod cft ptincipium nuin, ' ' licut vmini.quod ciim entcconiicrtitur.numeros eiiini fubftantus teruni "'
runt:& liuius opintonts furruui pyihjRorici rtiam,& Plato.vndr Pl:n0',<^Uc' ftingucs inicr vnuin tranfccndcntcr,& vnuui.quod crt ptincipium num no^'" Pofitio cltcaiuentalis, vnum pofuit ptincipium maienalc omniuni.vnde Albtt iV Albciti Ia-vmisscniin fignincatilluJ.quod fccundu quantitate indiuilihtle &' h
" maieria vniucrfffecundum Platonc:& lic paiei harc opinio : fonr 'rnim A C'1 hocrft frciiiusphilofophos. Srd qiiomodociinqur, Auer.4.Mcia. com»m arguii conira illam opinionrm.d.quoniaru,li rcs efTei vna pet aliquam ttm^i diiarafuxuatiire, Gcut ctedit Auiccn. iuiic nihil elfet vnum pcr fe, .i; ne ' 1 t fubftanttam.rcdperrcm additain fuf fubftantif . Tunc arguu. 5; i||lt„ eft vna, fi dicitut quodcft rnapcr iiiteiHioitem additam fuc fubftaniie ''' "~ rituretiamdrillarc, prrquam lit vna. Si igmir fit vnaper iniemionem j ,' _ . ditam illi.reueitiiut qufftio,& prcccdimt 111 iiiliinium.cft cteo Ai
Katio Aucr. tlim.Sj cns eft vnuin petremcircniitliier,& rcaliter dtucrfam ah co: vel ih res.per quam vnutncll vna respcrfr,& clTcniiam proptiam:vcl nctipet v„i aliam rcm.li pnmum.codem modo ftandum clt in ente. fiper aliam, entpt0 „ r- v. ccffusininffniiuim&iu vidceum. Se J circa hanc rationcm quidam rrurn °it"? ° niiuores inimici Aucr.Thomf,& Albertiobloqiiiiiur, & dicmil ,p huiufn, , ,, M. K le1ua- raiio niiiltis modis pcccat. prtmo namquc comroiitit fallaciam figurr dictim j,
^uffl* - commuijdoquodinquo,cuiiiscxcpllponui:qmhomoeftalbus:qiniamr vel eft albusperfc.vcl peraddttum. Si pcrfc, 11011 poieft dici, vt patei. etgo pf t a<l<iitu,3£ qucruur de illo aJJuo, & lic infiniium: vbi conftat atgumentil non valerr:qiioiiia connnuraiurquoJ inqiio: liomo rninualbus rft,viquod,i|bcdo auicm, vlquo. & idco pctendo an albcdo lii alba, viimrquo, ac fieffei quoj. Sccundo pcccat per fallaciam f quiuocationis: quonla, ficut pcr fc Jiciiin JUCJ bus niodis:per fc primo modo diccndl per fe, & per fc fecundo mojo Ji.-rndj per fe.ita ptr accidens dicuur duobus modis.dtcercietgo Auic.q. ens ettvaum per accidens.proui oppouitur a J per fe pnmo modo dicendi pcr feilicet (irprt fc fccundo mododtccndiperfe,& lic coniiniiiiiut fallacia fviuiuocationii.efc. ca illud multiplex, quod ert prr fc. Etquandoifii aujoiii Jiccrc lalia codrra Aiifto.dicuntenim <p Artfto.futt pcfsimusnictaphyficus,& quiJamcoriim,q> fuit pcfstinus naiuralis,cur iionpolTuntdiccie hoccontta Auct. Thomam, & t
Impugnati» Albctiiiin? Et fincdubio crioriftoruni pto>.eJic ex ignoranna Jialcfticf: nultiim enim vidi horum adliuc perfcfium 111 logica.fcd lantum flmlent in Me laphylica.&omiiia rcJucutaJ Mctaphylicam: licuipythagotici omnia teuu. cunt aJ numcros:& tu fcis qualner,& <|uomoJo Je hoc. Prodeclaranone igi turdfctorum Aucr.& Albcin,& Thomc.qui runthuiusopinionu.cv niaxime >rhomas..|.Mciaphy.vttiur hacratione,& Albcnus.^.Meiaphy.iia^aivptJ tno.cap.f.expoiiu inentcni Aucr.Jcbcs fcitc, vt Jicu Auetio.ptlmoptiotum, & priino Phyii.commen.ic.atcumeiituin cft Juplcx concluJens pct acciJff, licnt atgumentumex Juabus afnrmaiiuis in fccunja flgura.attamen condudfl, & clt argumeiituui coucludcns pcr te, ar^uiiicnium concludcns pet accidcnt: idrodicuur pcr acciJcns concluderr, <iuia 11011 pct foim.nn compoiiiioms ,6i fyllogifticam concludit.fcd pei uecrfsitatem materif. Verbi gratiao-iiniiho moiibbilis.oinnedifcipliiiahilc rilibiic.cocluJitur, crgo omnr difciplinabllc houio:hf C.H.cSclulio lcquiiur 110 ex torina argumetl.led proptcr ncccfsitaiM »naierif„put acciJit teiinmis.vi lini couettibilcs: & pp eotii c6uernbihnri p5i fieii icduciio aJ pnma tigur5,& tJco Jiciiur pet acciJcs, qiii non ici.eti» ommbus,ntcgriiuf*imc lyllogtiticjtpct acddeiis.n.fumuut amitciu, Si lu-
Ontnra. i So
' tcft vii» PC «nditiS vniiaiisicrgo p accidcs.tV gtaiia terminorS atgume - Aucr c!l bon3:qiu,li cns cft vnu per intentioni adJn5.cS enJ & vnS prrdi» •'Vur <-'e quolibtt I» jbftracto.qiia concreto:iJco p5r qtieti Jei lla imenrionc.
fit vn» P ft»an P" ad JilB: * fic argumentS Auer. ell bono pcr accidi i.#ut '"rniini llllus '",urf:ncc inc5ucniiqdargiiment5 malii per fe tcncat,& fic 0|1iuatiuu pcr acciJcs.yipatct vUftilogicii.Exemplum autem quodindu ii n3eft l!mile:qm terminiilli funt predicametales, 8c n5 de quodlibet otn< "hu's "10v!is P'f dicatcsicV fi£ lollitur inftantia.pcccatii ergo rftorujiiit ex igno> u j.ale.-iiCfj. QuoJ vero ffngut in fecSJo.no inielligui Auer. ipfc.n.pp fc ESiicit.quali an cns lii vnS pcr fe, iJeft uon per aJdiiuiu libirealiier diuer» - ■' l.quodre.ik fuhlefloeftidc fibi.cV femp vlilur hoc modoperfc.
p accidis primo modo. Iiud diucrfum in rc, al» ncrifti mirabiliicrpcc-
-'i Jt^ioiu' pcccat 5 eoru eft pp dcfeflS in log*ica. Pro folu.ergo ad aigumeniii t Jjjcdebcsfcire i$ vnu.quod cu cnic coiicniiur, politiue eanJe narura dicit -cnie.ad.!ii aui duplici priualione, vt Albcr.dicil.f.priuaiioni diuilionis cn» 'a'in it.Si priuaiioni ideniitaiis a quotibei alio:cV voloiibi declarare hoc.iit "mni fpccie vnuatiseft ifta:duplcx priuaiio.fed naturadiuerfa:qm, lifit priua» r diuilionis m naiura fpecifica,& priuaiioidcntiiaiisiuin alio ciufde fpeciei, Seetitvnu numero.Si priuaiio diuilionisin naiura generica.et ptiuaiio idctitx ns ci al'3 (Pecie c'"fJc gcncris.crn vnS fpecie, Si fic p5i Jici Je vno gcnere. ? j^futnipnuaiiodiuilionis incuic.& priuatio ideiitatis cum nornte, Cc efl ■ai couci "bile cu cnie.-eft crgo vuS cum eme couucnibilc ens citis diuifione ln fe non iJc nihilo.&.quii (ecundum Arift.priuationci , & negaiiones mhil • linifKita aiiiii'3,ideociis,& vnfi luni idem in fubiccto.difFciuni in modo. Et ki hocpaiet foluiioad arguineniuni Auic.cum aiguii, quod lunceffeni fyno- Kjjj.coiifcqueiiiia.n.neganda eft.vi Auct.dicii propict decl irationeni nunc Quid fiti>- &toi Sed.quia Auer.vtdicehaiur.videturiibiconirarius.debcsfcirequodfy- ponymS pri! nonvma m prmio graju funi illa.vc dicic Themiflius,& philofophuspriino po ni.ctfccSdi fieiioiu.l'"" Cgnificani idc fecundu tcm,& modu.vtiunica & veftis.Synony gtadutt oaffCunJigrndiisfuntilla.que liguiRcii vnam icm 111 fubieflo.diucif.im aut jnooJo.viensci. vnum dicocrgo quod Aucr.hoc modoappcllai hic fynony. C „, jlibi vu;i quod iion funi fynonyma primigr.idus.& lic concordaiuur difla ciiii,^ licclatatum eft rrgo.qualucr in Dco non poieft effe copofiiio ex qui Jiwc & cflr.vi eua vifunTcft fi<perius.Dcclaraium eft nunc etiam.quod in Deo non h'i copoliiioex effe & vmiaic.cS huiufmcdi lint aliquo modofynonyuia, i jliquo modo Jiucifa, vttaflum elt.(Eipoftquam inielligiiur.) Quia dixit u.omoioin Dconon eft compoliiio ex cfle & quidiiate.nccex eflc& vnitait .conftqutns cft dcclatate.quomodo dicilur cfle dc Deo. quan Jo cnioi effe Ji» caui Jc .lliquo pct clfcniiam.iunc in conon potcft poni compofiiio ex cffe ow Biniiipiiuccire.fcJ cu elTe Jicitut de aliquo participaiiuc, tunciine dubio inj •toimtlliiiiiirc5poliiioalii|uo modo.Quia Igitur dcclaraiucft in Deonon ef. fccompolliioneincx quidiiaie 3i efle.clC potefteflc dubuaiio m fii ibi compo. fiiuix ciTe cV cfleniia.quali foluii queftioncui, dcclarans <f ent prcd^citiir dq fjto piimo.ci; percllcnii.l.clc dc alijs participaiiuc.cU per aiitibuiionf ;ideo fo tabeLSfftciisptfreiiiia.&fiiiiplex.&omiie aliud,rj> depcdct.cft cns parti- t opituif copoliiu cx clie 8i < flcnna.nS diflinctisfubiccto.fcJ moJo.vi di.-iu eft (Jtti figo quomodo liteta fequens.ptf fcns continuaitonc habcl ad prfccdcn- v mn.dicit crf o:&: poftqua intellii;iiur de eo.id cft.primo prmcipio illud.ciJ llj» -i dc fubiUiu,»; re.id cft,eiiic,i.cii cus dicaiur dc Deo, eo itiodo, qun'
Difputatio Metapti.
deeo dichur fiibfranri». Ei fup. minorem : fcJ fubftintia dicitur anal i Deo, & aliis: concluditconclulionem.J.ergonomen entiscft di.Sum df f« cfle. & dealijs analogice:culus cxemplum ponn: licui iftuj nomen r,cc't tas de igne,& alijs rebus calidis analogicc diciiur : pracdicatur enim c3l^L,Jl" igne per cfTcnliam,& de alijs parlicipatiuc,& aitt ibutiue,& eft extmni - » Je ffo.a,. Meiaphy. vbi Auer. commcn. 4. Jcclarai iftuj : vndc hoc ca n " aucroritate philofophorum pcripathciicorum.d.hjtc eft (Ine duhio philor iumopinioinpr(dieris:vultcrgohabere, qiiod Dcus eft liinplex & ho* compo(itumcxeflcnli3&cll'c:immoeius cfTentiam reputat forrnaliier1^ efle.aJeoquod nulla cfl difttnetio.ncc in fubiecto, nec in modomrcr rff ** prinn,& efTeeius:diconecin modo.quoniam & fi intcllccruspofsitccM iu<lm tt cfle,& eirentiam ibi.aiiamcn non inuenii in Deo aliauid, a quo furniiin'** diftinltionem,ficutinucnit m alijs,puta 111 intelligcntijs, & rebustci; n ciuscofiderat eflenti' intelligcti(,& efle caufat.rcpcrit vnde furaat cffenrM** rnodii ciurntif ,& vndc fumat eflepcr modum crte: qm quarlibct inrell Pc' caufata,& in omni caufato eft compofitlo ex eo, quo J intelligir (ib| etft d *" & tx co.quod rccipir:idco in omni intelligenlia intclligitur compofin0 in re non fii compofltio ex te,& te diftincris fubiecro.fcd tx cflcntia & Iff" modo fumpioa rei naturaapud Aucr. & hocdcclaraui fupra , & m icr e m anima in expofitione com.<).& 10. vide. (Sed ifte hoino. ) ISIunc vulr nj'° B peccatS Alg.& noexplicatmultumctecius. Vbidcbcsfcire.qd Alg. fcjK? Sc multi ali| opinaii funt ens pdicari de neccfli cfle, & alijs vniuoce,' & f\t eande t6ncin,& c.idf quiditatiuSformula,& lunc fequiiur eos qdomttceri, t? cnsparticipaiiue:qniilla formula co isnon eflcnualius rcpcriiur in Doo alijs:fed in alijs reperirur per cSpolitioucm ex eirentia & efle, ergo & ti, j Sccadacaufa erroris fuit.quiaopinaii funt rpeffcniii & cffe i» ©mnibuj f°" tti diuerfac in fubiecto : & moJo.cii rcputat cflc ens, & rem aducnirc enn 4c(Tenii(:ait ergo.Scd ifte homo fundauit vetba fuper Auic.opinionc.qu" opi„, nc n5 cxplicat.fcd pro parte cxplicauit.fed infra dica mrlius.Ei incipir c6trj° dicercei.d.& eft liiiedubio crronea:culus ronent pouii: ipfir.n.opinatus eftuj efle res,& ens,eft qufd additii fupcr quiditatc eius.i. Dei.ei cuiuslibet cxira anj rnam.quafi accidfs rei, cui aiuibuitur. Hoc poliio ar£itii:funipto ergo.qj (|Uidj. Casad hoc vt lit.indigeai efle.tiic fcqunut qd (i necell.iti" eflc habercr ciTc jv fuaquidiiasinJigcrct de illo clTe,crgooporieret qfl neccfle e(Tec6p<jn.itur'ct. goeflet pofsibile non ncceflariu.cft ergo vis argiiinenti in forma hyy cuius antccedeseft vna copulaiiuain liuiicmodu:Si neccffc eflc habcrciTc, tfc fua quiditas ad hoc, vt (It.indiget eflc.coclufio crn rj ncceflc cfle erii copoiiin &liceritpofsibilecfre,rj> cftcrgo ipfum,& iplius ronis conicqucim" JecUial f Auer.d.ld.cuius fuii cffe efl additfl fuper fua fubrtantia, habri caufats fini ju, bio:iucacccpitminotc,qu< dcbet lic accipi.feJ qnotllitiei eusapud ipfiun c:i ij cuiusfu* tflt eft adJiiufu(quiJiiaii,ergo quoJliberens habticmfam , 81 pcr confcqucseft pofslbile efleapud ipfum:ponii crgoin.noremdices.fedtfleapod Auic.clt accijcusconfequens quiJltatt,fup.inquulibci:niinorc probit pcrvei ba ciusdictns,& hocpaict ab Auicc.hic.co quoj ipfcdixitquod homohabci quiditatcmante fe.id cft,anie eiusgciicrauoiie, & po.linojum cflc ad.tntiet: qiiae verbafignificantquodefrccft acculcs cflctitic,& pcr confcquens paicimi riortpiobarci fecundo excmplofuocadf dicens.limiluer irungulush.ibc: diiaie.f.quodcli figuia conicnta iribus laictibu!,& lame fuum eflc 11011 efl pjri buius quidiiatisconftiiiienscam:& iJeo pofsibile eft quod iniellcciiis comprchcndai .]uidiuicm hominis, vel irunguli: & adhuc lgnorat viruiii habeaicuc iealc,aui nontcrgo apud ipfum cfTc eir accidens elTenti(.
Seo accidit qu(ftio, qiij dctcrminauini cft apuJ Auer. quovl quodlt. Dubitatto» beicitra pnmum cft compolitum cx efTe & ciTenna, & caufituni, vidicis.SI
crgoargumentum Auer.valctci:crgoquoJlibctelTet cns pofsibile,& q Soluiio» bei pofletnon efle:qiii licarguit Aucr. DlccnJum qito.f opnuo Auer. benctS quod clU & cjTciiiu apud imcllcccuui lini dtucrla, vt dixi, & pcr cjhIc^lhu
Quinta .
Mapo6ti<V*tm fecundum modum.non fecondom rtm : fe cJ apud Anicf,
JSf, rt conipofitio cx rebiu diuerfis in fubiccto:ideoefle eft apud ipfum cxuiiv „, firciiiiJt.Sc pcr conftqutns partes funl pofsibiles diffblui, cum fuerint cl Jvf.|t,ilcsconfungi:ideo,apud Auerroem non fcquirur quod quodlibetcirra pri Eb lii cns Pof5'h'lt tjtt.Sc non efle. Sed apud Aui.hcnc:6V ideo Auicen.vuli uod o»'1" caufatum iit pofstbile efle,& non tttt: quoniam omnc cau&tG apud Srfu» eft caur:"um • eoquiaefTceiuseit acctdens efTcutfx , 8i ptr confcquent Jofsibi" '"clTc 'irtnii*,3£ non incfle:apild Aucr.non, cum eflc.&Tflentia flnt
res,li<:ci in modo diucrfa. vt pattt hic . (Patct quod illiid tfk.) Nunc fohil» Duplex ,»001111111™ Alga^el.oVfolu.ciusftatin hoc.quodcns pottftcapiproente v« ijid eft.ente naiuraf, & fic diuidliur in dtccm prardicamenta : oV poteft capi tiitt communi vcro,& pritiationibus,& Cc cft ens non txira animam.fed
Kilirti» ,& ''c vult quod cfle inlclligiiur aducnire efleniif imultom difffcilij, dehcs fcire quod intanlum initlligitc
feLlligtrttia tflc coinpofiium , iiiquaiiium intclligitur jcticiens a primi perfe- Aione:quo"i3m '"«''igtnlia, 8i tft in gtidu proprif , fpeciei , & cft deficfens: b,o.i cft i" gf.lclu 'uf P'op»if fpeciei eft ptrfccta.cli mullo pcrfcftior aliquibus j|iis:p'ou' dcl'cu a P"'cc«ioiie primi , fic fntelligiiut fub efFe priuanuo , 8c pe* «ifcquci» Itib quadira potentia tali modo.quod ei non fcpugii.it perffci inqua B fumtns. &pttconftqutnsiiittIligiiurfub forma cflcnlie natcpctfici .ihefic, J trV g"''" f"f P"^10™» Ipccificat, Sc per confequens intelligiuir fub nj* u[jJ(5inpoliiioniJtxefleniia& eirc.vcl ex poientia & actu.vel cx forma St -uictiaiquoniam illa priuatio poitft dici potemia , ptout fibi non repugnat in« c0intum cns.rcclpere pcrfcAionera primi:potcft dict eflcntia.ptoul ab efle pef J-nut.notcft dici materia.prout eft quardam priuaiio. Vult ergo Aucr. quod fl 'p„ut ens p'° tnte reali.fic non fit illa compofitio: fcd.fi capitur pfo eute cont wunjpiiuationi.&entiteall,Gcpoteft intclligicompofiiioiquoniam.vl fic.po. lt!i bitelligcl"'a fub poientia priuaiionis,& fub forma gtldus ftif fpccici lnicllie,.|tgC |iietam:paiet quod illud efle.id cft, illud cns.quod impedict hic.fup, o/ ,tj lini limplices non eft illud eflc, quod fignificat fubrtantias rcrura, id crt.ents Kilcextta ainiuam , fcdeft illud, quod eft tanquamgcnus.ideft, commune: tnn ••cio,& ptiuationi nec illud ens, cft ent, qupd figniflcat rcm cfti extta in- ,,111-iiim.Qiiod declarat,diccns,nomen tnim enti» dicitur duplcx.vidclicci At vtio.iJ rfl.c"tc rM'i • & «1« oppofito priuaifonis, id eft, de cnie priualiuo: 8C hov.id cft,ciis,t'erum eft.quod ditiidiiur ad decem prxdtcamenta, &efl eis co> ouncianqiiani gcnus : 8t indc ptoccduni alia cniia in frcundo modo.videlfcct, trt.qu? fu'» cxtt:L iniellciSumtcV forte lltcra eft cortupta: quoniam debrt ftarc. (J Si indc ptocciluntalia cntia infecundo modo,vidclicct,tcs,quf non fiintextrai InttUcSum.id eft , enna rationis , qiif vocantur cntia feCundo fntellecta apud Aoei.i i.Meta.comnien.io.6Vc.& addit quod hoc eft III ud.quod diciiui dc decrmprardicameniif analogicc. (Bt hocON^eriflcat nunc quoddam famofum di> ium,fiilicci,qiiod hoc modo conccdlinus quod fubftanua cft cns de fc, vcl accl dcni tft tns de fc, videlicet.quod habct t(lt de fe, quafi dicat,quod loqucdo de effc tali raodo.fic fubftaniia , 8c accidemiafunt cntia formalner aliquo modo, Ttdiciiutin fcpiima difpuiaiionc.Uco duce. ocd cns, quod pro gentre intclliglul.comnuiMccft omnibusprxdicimentis.clc tns, quod initlligiiur pto gene» K,«uquidintcllcclualc,rcilicciefl'ecnsexiiaanlmam,ficutenSin amma.id cft, coniipnut licui cft:5c: lunc refpondct ad forma dicens , & harc fcienlia »1 c.-c- Juiciciiii.ii" quiJnaiis rei.id eft , 81 hoc modo quidiiat prfcedii efTc recundum PWlicnuii, ,11011 111 rt:fcd illa quiditas.quz pifccdii cfft fccundum iiiicllertum, Bon in ic:fcAlila quidiras.quat przcedii tflc 111 noftro intcllccl u , non cft vcra.
s.idtit.efleiiiia exira aniraam exiliens.ficut Auiccn.d.iinmo cft quidi rascx cppofiiocuiufdam nomigis,id eft.immo diciturquidilas.pro quato apud tauUcctuiu. inrclli>;itur fub oppolito nomiius cns : ideo concludit , vndc fcito quoJiliqua ics (ii ens cxua animam , fciturquod eft quiditas , vel qutdiiatcm lubcnj, Dcbcj fcuc.quodin vnaliicrahibeiur ifto modo,(Scii(ns,quod pt*
Scjquia ifta folti. igitur ret . Vetbi graiia,
k DiTm.titio Metapri.
rttointflli»ili't.commiinc r(l omnihin pr.Tdicamrntis, & ent quodl tui pro rtro.ffl quid iniellcctuale.) Et iiiiic oponn variatc ptiniamcx '''S'' nrm vi dicam.quod diiplex cftens, vidcliiri.de vcro, & Jc oppofito n nts.i.de rruc.picui Jiftinjunur comra niliil : cV lunc opoun Jicctc ,p,:uf '<>• vrrutn rf! ccmmuneomnibus pratdicameniii.cc oinnibus .tli;s:cint: crii icVm lir.tjiiodcns inicP.cftualr.Scd ei.j dillin.lum cunita nihil.quoj cr| V,,u"i #11 illiiJ.c.ur.J diuidiiur in Ji\rprcdiciinrnia:erficrxpolirio varutur Si'''"5 cuiic; t>:pci'«»it.ftmpri liii.i tft cadcin.v: patct. (Ei huiufmoji JicituVv''''
omnia hfcdixit.vcrificat tiurdam dicta,& pnmo id.quodd.cnurtn vi i bus 1 Vrph.vht diciturquod vuiucrfilt.i caufata rx mdiuiduis funt cntu^1'1*
«ns capimr pto ciuc vrro. an crgo,& dc liuiufinodi, id eft. pro huiufmodi * Vtrodiciliir m l.bro prcdic.iinciitoium , quoJ vniucrdlia inicllectiuar fuiit cnu.irx his indiuidiiis c.iufata.et tpioiu indiuidii» funi inicllcfta (v"1'"' 'Vniaer'alibus,idcft,fubraiiouibus vniuerfaiium ipfotuni: vuli crgo qUoj'f dodeentc vtro.fic vniucrlaMa funi cnita.quotiiam vniucrfalia iiullum cit'1'' bcniextri aniinam.nifi itipotcnm frcunjuni iftum plulofophum: n-. 'ka. faniur ab inrcllccTn cx fingulatibus.fuiii tuiic eniia vcra , Uefl, intei i,*^»? f3" vi dicit Auqt.ii.Mera,com..j.& pninode Anima com, S. (Etriiamg? , • Nunc vcriHcai aliuj dicium irtnj >lc Aimna lex.conimen.p.d. &rnain i'""-) iti libro Jc AiuTtia quoJ vitrus.i ua copichendiniutqued tcs i'ulicatut clT '"" I iJcft.qiii ccimprchciidiinus quiJiiatcm eife ensabioluie , Jifcrta vinure '"' comprcheiiJtiiint quuhiaicin iuJicaiam.iJeft.inJiuiJuum Jcmoiiflraium vocaiut qui.lms in Jicata.id cil, lignaia: nbi cnim, ly ens capiiur pt0ci i,''"0'' Qtiidiiat,& xo id rlr.procnte obieciiiio,& iirtrllccTiiali. Dcbcs fcite.quoj teitio Jc V?* iiidiuiduuiii ma loco dirto , quiJuas , & m Jiuidiium Jiuctfis virtuitbtis comprthuidu diuctlis vir. qm md uidiiiim coinprrh-nJiiur primo , & pct f.-,frnfu:quij:ras au:cm vt "'"''' ■utibus com coprchrmliiutiiiullrciii ptnno.oc pct fr :& pcr hoc dcclatauiibidem i'nCv!!?' prilieiidun- linouc nica.vulc benc. (Bt hoc modo.) Vertlicat iiuiic fcitiodklum fnnji^' «B»» U:cens,& hoc mo.lo Jf coruinunitcr.quoJ eniia.i. prrJicamcura fum cntij 3?
liici.capitnJo cnsproui dilliiiguiiur conira nihil.vt dixi in fecunda txpolit' ne,& viimeriali.i iiini rntia iiiiellrctiis.idcft,veta.(Etpo nulla.)Tunc C«hk1£ dli quidi.nrlligit pcrr.is veriim.diccns, crgo nulla Jirferenn.i e(t inco uu "j inif lll>inil pro veto.iJ rft.ciue vcio,& cntia Mctaphylica & fcpltatan ri, r"', fcpar.iuiin.oc ens vcrf: funtidem pto nunc.(Scd quiciinq;.)Nuiic tcinouti t>c'c caiuiu Auicennr.& prniio proponu illuJ.Jicci.fcJ quicunq; dicatquod clTccll quidadJiiiiiii fupct quiJJu.iinn, fic quoJ qui Jditas non coiirtiiuaiiir abrocttt id cft.clTendo rnsin fua fubftanrii.crr.iijvult dtcrre, quodquicunq; Jutt qucj «flc cft adJiium cmiJit ni , & cxtiinfrciim non coiirtiiuenscain in elfe tniitart! f ue.crrat.IJro poim llamn hoc rlfr pcccaium.dicfs.diciinus quod optnarui mk ximuin crtorem. Ei pcnit argunienium.diceiis.quia fcquiiut quod nomtn tiuis ligmficat accidcntcoitiiiiuiic dcccm pisejicamcntorum extra auimani: eV h*c «ft cpiiuo Auicen. poicft crgoconipcni fyllogifmus lic:onme ajuenicus ah.ui non coiillitucns illud in elfc inli fotnuluet,& iiutiiifccc, cfl acciJeni illi: h»c cniin clt na:ura accidrniis,vi fcis:fcJ pcr Auiceii.cns cft aducnicns quidliaii cn nui:urpUlain non coiilinucus in cllc tali foiuialitcr , & intiinfece: concedturf ergo.ip rife litacciJEs enti qutJitaiiuc fuinpto. (Etadliuc)fecundo,aiguiltfta idcni,diccns,& aJhuc cli pctcndil Jc illo acciJcnrc.i. Jc illo cnic , quoj accliii quiJJitati.qft Jicuur quod lii rns.viium lignificai pro vrio.ij eft.virum (iitnt verum.aui lignilicai acciJtus eus.in illiid icciJcns.iJ eli, vtriim lii cnt percf. feniiani.aui li. ens pei hoc.^uoJ clfc jjucnii libi. Si ptiiuum.eoJcm InoJo ii Jn dum cll iii priino. oi ffcuiidum,iiii|uii. vnJc hoc moJo eruntaccidemia inlini. jaiquoJcll falfuin,& licdrbci mtclli.fi vu fc^unJ;- raiioni' . DciuJccxcufairc d.& iio» ia m Jc.l it.iii iiius hoc JiiFiiinisiii .ppito opulculo:eccc,quomodofefjij librii dc rnic.i; clTr i:tia,& aJJit,& nos iiicJiuinui quo J hocfunllluj, quojin fuJ.liill Alga^rl aufcite Je primo prmcipio.Jc quoprobauiirlfc rns prt riiru. iiain(& noit pci aUJiium.au Aucico,& not dtcimut quod Mle cni a JJiiii.it U.
w»tft oionlbui.idfft.abomnibas tniihui.lictt maximt ,i.tt(l pr.m.. V prfn I ylpali'*r Je \",mo principio:cmia, vi dcclaraui.primum principium no t ft coro» ijjiuin cx cife Si cflcniia.ncc fccundum rcm.ncc ftcundum modumUlit auij „5 i ii ftcundiita rtm non fini compoliix,t ft lamtn ibi qucdam copolino fal- Icui fecutiduni modum nollriim intelligcndi , vi fcpt dtclaraui. Dcindc ponit fDl\Unultl0"tm ld fr<iuciiua,&: ftruio eiui ett inauiftiruspcr fe.
A L G A Z E L.
lt Alga- Eccumhocipfidicuncqi Deus glo . clt principium, & A priiuuin,&ens,& fubftantia,& vnum,&antu)uuiri, & pcrma- **nens,& necdTariuminefle,&inttlledus>& incelligens.&incclifcjum,&agens,&creator,& fciens,& volens, & potens, & viuum, j. |jcfyderans,& dcfydcracum,& alii oblectancur co , & ipfcoblecla- (ur3lns,&beneficat,&excelfus,& verum abfolucum, &bonum abfolutum.& cxiftimaueruntephoctotum fic pr^fatio vnius rci in qua, noiuit pluralicas.& hoceft quid mirabile. Dixicdtbemusprimo vc
• rificarcopinionemeorumdeinde operam dabimusquxftiombus. ni u^(lioopinioni, anteqttamcornplecehabeacurincclligenciarei, eft conatus abfurdus . Suftcntaculum aucrm in incelligencia opinionis jorum cft, q> ipli dicunt fubftantia princtpn eft vna.plurificancur camcn nominaapud relacionem rei adeam,aucrclacionem cius ad aliqui J,aut ncgationem alicuius ab ca . Negacio autem non caufat plurjlicaccmin fubftancia ncgaci,ncq; relatiocaufatpluralitatem . igicur 0011 auferunc pluralicaccm negacorum,& pluralicacem relacionu. Sed renicndum crt in rcdu&ioneni horii omnium ad negacionem,& relarjontm. Ec dixerunc.cum df de co primu, eft relatio eius ad ent ia poft iJ. Er.cumdf principium , innuitcp aliaab coproueniunc,&ipfe«(t ciwniin.&cftrelacioadcaufacaab eo. Ec,cumdicicurcns,beneno wtn clt.Ec,cumdicicurfubftancia>f.eft cns,cui negacurip ficin fubic fio.&hatcclt ncgacio.EtjCum dicituranciquuin,cft ncgaciopriuacio-
. nijciusptsccdencis inicium. Ec,cumdici:urpernianens,eftiiegacio priuacionisfiiiis:&quodincelligicurperancic]uum & permancns , eft dTcjCjuod non prxccfstc priuacio,neceutnic ei pnuacio. Ec, cum dici- Brnecclfanum in cl1e,cft cpficens,non habenscauiam. & eft caufa al tcnus,&cncracio negarionis,& relacionistcum dicere uon lubec cau 6nilit ncgatto:cV.,cuin ponicurcaufaalccrius,eft relacio.Eccum dicicut iottUtctus.cft q> ficcns nudum a maccna. & omneens cale cft inttllcctas.i.incclligitfcipfum, &confyderatfubftantiam fuam,&inttlligitaliud Subilanciaaucem Dtiglo.caliscft,fcilicecpuricasa ma Rmtigitur tft imcl!tccus.& funcdu;epra?facionesdeeodem. Ec,cum tJiacurincclit«cns eft cp fubftancia eius,qux eft incelleftus.habec alioaioapropnuiii mttiltcl:um,&eft ipfemtcqrh confyderatleipfum,& «ttUtgicfcipfum . crgo ipfemeceft intcllcitum , & eft intelligens, & •otnni idtni cft, poftquam eft incellec"tum,tx eo cp eft qtiidicas abftu cuiaai<ma,noncilata libi ipli,cjui cft mceilecYus.& eft inceiletftus,
DifiwtatioMetaph. &exeoqu6deftquiditasabftraaa a matcria , nihil eft co.Iatum ab I eo.& ex co quod intilligit fcipfum, erit intelligtiis. & quoniam ipfi. mtteft intc4leftum,fuiiplius eft mtelleftum.& ex eoquod intellcftUl ciuseft fibi ipfi.non addicus fibi lpfi.ent intcllcftus. & noneft mcon ucniens vt fincidctninceUigcns,&iuctlltaum.quoniam intelli ciiniintcllcxcricefl'eincc.hgens,eririncelleaiocius quodfitinttllj gcns.&eririncclligens & ifirelleftum idcm aliquo modo. &, l,rct in_ tclleftusnofterfic fic.camen m hoc difterc ab iiicelleauprimo.qi,0. niam id.quod eft prhrro,eit in a^u femperiid vero, quod cit ln nobjs" aliquando cft in potcncia.aliquando vcro m a^u. Ec,cum dicitur fo_ niator,agens,& crcator,& alic- denominatioties aaionis.eft qudd tfl"e tius cft 111 efle cxcellens.ex quo emanat clle totius cnianationC continua,& quod eflealtcrius proucnit ab co , & fequicur ad cfle eius : liCUt fequitur efle lucis ad Solcm,& calcfaaionisad lgnem . & non afsimi. lacurquidemproportio mundi adcreacorcm proportioiii lucisad ;,0 lcm, nih in eo qudd cft caufatus tantum . & inrci vcritate non eit |,c. I quoniam Sol non fentit emanationem luminis ab co, nec ignis tnunationem calefaaioiiis.quiaeftnacurafimphcic.r, pnmum tamtn fcicfeipfum,& qudd ipfum cft prineipium alterius , & emanatio eiuj, quod prouenit abcOcft nota ci.& mliil eft occukum .icius.quodpro ucnkabeo. Neccriam eft vtvnulquifque noitruni cumfucritmttt a'gruin,& Solem,& aufcrcur caliditas Sfclis ab a?gro cx caiu cius.uoi. ex elcaioneeius.fod ex eo,quod fcit ieipfum , & etiam non abhorret fc.nam corpus opacuin,facieiis vmbram, cft indiuiduum eius, & tor. pus eius-.fed fckns, volcns vt lit vnibra in mcdio , cft anima «us, non autemcorpfls . In primo vero non eft lic . quoniam iii co ag fcitns,& eft volens.idtlt quod noil abhorrcc ft,& btne fcitqu.. feaio fua cftinfluercahquid alteri. Scd, (i fucnt pofsibilc vi pon._turquod corpus vnibram facicns iit ipfummct fciens aduentum vtr,br.v,& ii ctiam votcns,tune eflet talc,qtiale primum.nam pnmum cli fcicnsi& eil ageiis,& icicncia ciuseft principium operauonistius.nam fcientia^iUsde fcipfo quod ficpnncipiunuimnium.tft catila cnutucionis totius. quoniam ordo repercus.fequicur ordincm intcllcftum, intoquodelt quidftquensci.& tfle agcns cotiusnon cftadditurnri ■qux_d fic fcicns cocius, cum fcicncia eius de coto.fic caula tmanacioiiu tociusab eo, & efle icitns cocius nonaddic aliquid lcitntis fu« dctoco. nam ipfum non fcit fcipfum , iufi .ciuericquod fit principium totius . er^o fcirum prima iucentioiic cit fubitatic«eius , & totum ct.c fcitum ab eo fecunda iiitentione . Hoc eft igitur id , tjuod Gt ag Cum aucem dicicur potens.nihil aliud eft , quam vc licaeens to modo.qtio nos confyderauimusid.& eft qucnl tile tius cft eflc,aquo cntt
nantres,quaspocclt,inquaruniciiianaiiotieordiiiacur compqlt:iN:n tocoin nobilifsimoclle, &pofsibilicateptrftaionis, & pulchrmidinis. Er,cumdicicur volens.noii mceUrg.cur tuii xjuckl id, quodtir.i-
Quinca. i g?
.3|,eo,noneft occu!tumei,nccabhoiTetid,fedipfumbene(cirr|> ^ 11 ^ftiociuseftapudemanationemtociusabco.&potcftdiciin hoc F^jj (Jt vo!cns.& poteft dici de volencequod fic defydcrans . & nihil ^ .t vo!'uitas,nili ipfummet pofl'e& non critpofTe.nifi ipfamct fcien- ^ ne£tiitfci.entia,nifiipfamet fubftantia : crgototum rcducitur ad •' liminet fubftantiam. fcientia enim eius in rcbus non eft afllimpca a 'P. uSi (Jn auccm.tunc acquireret attributum,& pcrfcctioncm "ab alio. ^aoi c" talfum in necdfario in efle.Qjiare fcicncia noftra eft duplcx. \qu* cmm c" fciem'3 rci,proueniens cx forma huius rei, vt fcienria 'oltra dc forma c<rli,& terrs:,&aliqua eft fcicntia, qua facimus nos, " elt res,cuius formam non vidcmus,fed imaginamuream in anima v0jira,& poftca eam accipimus & tunc eflc formx emanat a fciencia, " nauccmfcicntiaabentc. fciencia veroPrimi cftfecundum feciin- U mlpf1-"'"111 •nam imaginarioordinis cx feipfoeftcauia cmanatioisordinis cx fc ipfo. veruntamen, (i reperire formam pictura?,aut fcri I 'Lrsiiuabulainmentenoftrafufficerct in faciendoillam formam, F ^erjctfcieiuianoftraipfummecpofle, & ipfummct velle, fedpro- .«diininutioncm noftramin poflc non fufficit imaginatto noftra yinuenicndumfornum, (edindigcmuscum hocvoluncacc;qu.r fit c0|j1S)proucniensquidcm expotencia dcfydcraciuaadhoc,vcmoueacorab a potcnc'3 motiua mufculorum , & ncruorum & mcmbrorum orfaniccrum,adcoqu6d moucacurex cis manus . vcrumcamcn quod tnoucttir in mocione miifculorum,& ncruorum manus ipfa,& aliud, fcmoucturadmocum ciuscalamus, auc aiiudinftrumcntiubextra, &mouetur materia ad motum calami in acr.imenro , aut alio, & poflcj prouenit (igura imaginacain mencc Vioftra . & idco non clt cfle huiusrjgfta: in incncc noftra pofle.ncc voluncas, fed cric figura nobis jliudprxtcr principium moucns mufculos.& hxcfigura mouct hunc motorem, qui eft principium polfc . & non eft fic in neceflario in eflc, c nimnoneft compoficumcx corporibus, in quorum cxcremitacibus orianturpoccncia:. igicurpotencia,& voluncas,&fciencia,& fubftanoirius vnum,& idem eft. Et,cum dicitur viuum,non intelligimus pecid, nifi quod fcit (citntia,a qua emanac cfle, quod appcllatur opeariocius. nam viuum cft agens,comprchcndcns . & intelligimus per id iplummet cum rclatione opcracionum modo pra»di£to,& non ficut Titi noitra,qua: perticitur,nili cum duabus potcnciisdiuerfis,ex quibttidenuancurcumprehenfio, & opcratio. lgitur vita eius eit ipfamec fubltamiaeius, Et, cumdiciturdccobenchcans, intelligimusquod cmanaub eo cocum,uon ad intentioncm, vc ad fe redeac. bencficacio luttmcomplecur duabus rebus.quarum vnaefc vc fic recipienci vcilitu« w , quod cribucum e(c ei. nam darc aliquid ei , qui non indigcc to,nondiciturbcneficacio . fecundaefc vt non indigtac ipfum bencfiamiliibcneficeiicia,itaqu6dbeneficiumtribuill'ccpropceriiidigen- «m luam . & qui bcneficium prscfiat cx co quod vulc gloriari , aur.
Difputatio Metaph. adipifci.bonum nomcn.antcuanat fufpitionem,ipft queritprtrm & nonprirtatbcneficjum. Scd bcneficium , ijuod pnlUt nCu !"* ' eft vt non querat vtcuadata fufpitionc, aut aJpcrtbaioncmfJCi adipifci glona'm ci. crgo beneficium prsftans eit nonicn tcfiifjc, m\* cfleeius,autcum rclationeciusad opcrationeni,& negatiotiem inr tionis , & non mdiicit quidcm ad pluraliracem in fubftantia cius c"" cum diciturbonum abfolutum,e(t <f nos videmusq>efleciusctt; (' ftratum ab omui diminucionc,& pofsibilitate pnuationis. nam m''r nuilam habecfubftantiam.fedrcducicuradpriuacioneni liibfta„ aut priuacioncm abapcacionis fubftancic,ex co cp cft eflcr bonuni "T ' cuncurcrgoomniaifta nommaad negationcm pofsibiIicacis,dmi tionis,& mucacionis . & et alicjndf bonum dceo, cjuod cft cj ord"1" rerum.-primum aiiteft principmm ordinisomnium: ergoeft h,.,,.-"1!*
r -r n~ |- r i b uOllu.
Hiir vf-; ct tuncnomcn hgnihcatcllc cum alicjua Ipccicrclacionis. * F.c,Cumj- ▼»ld« muri. neccftjrium in eflc cft cu negacionis caulje cflc eius, & remocionc cau^ latababciur priuacioniseius iu pnnapio,&fine. Et, cum dicitur dclyderan. *, \>U£° ' defy dcratu,& oblectari alio , & aliud oblectari eo cft <p eft lm
puichricudinis,& dilectioiis,& peifcctionis,& cftdilectus, & rtducj. turad habcns perfectioncm.Et nilul aliud eft obleftari.niii acquifitio perfcctioms debici.& qui fciueric perfectioncm fui ipfius, m co o, co° prehendic fcita.fi comprchenderit ea , & pulchritudinem formc cius" & fubftanciain pofle fui,& forcitudincm membroruin fuorum,'j. „u' eius pcruentioncm ad omnem perfcftionem pofsibile ei , fi hoc po(l« imaginari in vno homine,tunc diligeret perfcctionem fuam , & 0blrct.uccurca.Diminuererur aucem oblc&acio iua>cum confydcrarecpri uatjoncm,&diminutionem.nam lxtitia non perficiturco.quod autcr tur,aut fentit ablationem cius. 1'rimum autcm eit ei glona pfefta, & pukhritudo coplcta.poihjua omnis pfectio poisibiliseft ci . & ipfum comprchendit lilampcrfefjionemcum fecuritaccapofsibilittiedtrni. nutionis,& ablationis.& pfeftio excclfa proueniens ei cft fuperiar oi }>fe£tione.& comprehcnfio eius pfectioniseft fuperior omnibus cumprehcnfionibus.& dilcccio,&defydcrium eiusadhancperteftioneeft excelfior omni dileccionc . & obleccacio in ea eil fupciioi omni obledtacionc &etnoneftproporcio inter oblefiacionem nram, &fiijm. omiiniOjfcd eit cxcellior onmi , quod potert proferri a nobis de oblcccacioncla:cicia,&complaccncia,& gaudio.Scddeittisrebusnonfunt nobis proprii fermones.& non pot heri quiu deueniamus ad jliulionc tranfumptiue, vt,cum acconimodamus ei diftionem voIencis,cligentis,& agcntisaflumptamanobiscum decifioneremotionis voluntatatis eius a voluntatc nf a,& pofle eius a pofle nf o, & (ciecix cius a fci£ tia nfa.& non cft lncoucnicns dcfcctus proprn fei monisoblcflationis abeo, & vfus altcrius . E: inccntum noitriim crt cpdifpoliciociusrft nobihordifpofitioncAngclorum.& digniuscft vc lic lxcans, & diljio ficio Angelorum dignior difpofiuoiie noftra. & , fi non clfcc oblccu-
«Ho,nif'»nappemuconl! me[{ florus>&c°icus,tuncc!T«,dirpo|irioitTni, Aporci nol>iliordifpofitione angelorum, qui non habet hancobJcflitione r.i & intelligo per Angclos principia abftracta a matcna.cum rLjio,&co|,:fy<lcratloncc'u&> "i"00 ^ eisproprium ex pcrrcftiotje, | pUlchritudmc,c|ux non potcft remoucri,fcd iila,qu:e eft in primo, .tluperiorca,qu<j eir inangelis.quoniamcireangtlorum,<iiii funtirt l^genti^abftraAx.cftelTepofsibilecxfcjneccHanuni vcroexalio. vpofsibi'1"* cft malum quid,& diminutio . & nihil cft rcmotum ab 01nni malo,nifi Priraum glo.crgo ipfum eftbonum abfolucuni , & ci 1(P!ori3,& pulchrirudo,6t pcrrt<fciofumnia. Vlterius ipfum eftde- LcVatu.fiue dcfydcrctur ab alio , fiue nodcfyderctunficutrft Deus, ntcll'gcns»& incellcaura>''ueintclligatcumaltcr, fiucnon intellit^oninia ifta rtducunturadfeipfum, & ad inrelligentiain fui ipiius'.S intclhgerc ipfum,& mtclligere fcipfum cli ipfummet. nam cft Eleftus abitract:us,& totum rediicitur ad idcm. Hcc cft via intcl- B li.rtfldi opinionemeorum.& omnia ifta diuiduntur ad ld.quod pofstb!letitcre<lerc » & dcclarabirur 97 cft inconuenicnsfcrundiim radtccs ^rum^&adid^iuodnon eftpofsibilecredcre, &dcclarabiturfol(it« (1U5.S:rcuertamuradquinqucgradusdiuifionispluralitatis,&rationrscorum m auferendo cos.& dcclarabimus q,uod nonpoflijnt in hoc ionitlcuere rationem , & iacitnius dc vnoquoque corum difptuatiof.paratim.
Bit Alga-P»"'0 narrat omnia irfa, que philofophi altribuunt primo pTinci' pjo.ffCun.ijibi.CQualitcrMmcnOVcrificitilla.d.crgo. att Alga. & cum tol» jjKitfelicet quod ipliafTcrant primum principium clle vnum fimplicifsimu, j,£mi qucJipfc Dcus eltprimum principtum,& fubirantia, & vnum. intrlli* K^Jiiiellcttus.agcns.crcaior.voleiis, poiens, viuuni,cupiens,dclccr.iiis,dclc. Sibilis.bonum, & pura veritas. (lit opinantur.) Dcdarar modum, <|uo rnodo Ikc jpponumur in Deo.d.& opin uniir oninia illa vnam,& candem rcm ligni. fcjteibfqur al'1'" pl«aliiate. (£t hoc.),N'unc cxponu ordincm diccudorum tt hocvalJe niitabile eil , & tdeo oportct quod declaremiis fapicnium opi. Cima . Demdc oporict rcfpicerc iflud, quod potcft argui fupcr hoc: vult er- Itpinodeclararr opinionem philofophorum, & hoc faciet in prf feiiii dubio, caadeciauta 111 fequcniibusdifpuiaiiotubus vultargucrc contra phtlofoptioi, Aftunii luirm rationrm urdinis.d.rcdargiiiio riiim fupcr quodcunque propo. faafaru.anicquim fup.piopoliium inicUisiiur , cfl fatuitas,& etror,& utco prM JtilitJreupinioiiem philofophoruii, eft conueniciis, pofl ar<;uere contra e»,(Vnit.!iciiiius.)N'iinc cxeqoitiir.d.vndcdicimusquod philofophi putant, qwJfub.ljniia pmni piiucipii efl vna fup. fimpliciirr . fe.l multtpllc.iu ell «•ainluus icfpectiuc, vcl modo neganonis, id rlt fecundum ncgationem. (EiKgj:io.)Quia poicft dici, ergo efl ibi tliqua pluralitas, foluit.d. & ucarMnslUtn inlcrtpluraliratcm 111 fubflaniia ncgati.iitqiic rrlano (imiliteiin. liopljiiJiiaie.n : <3c lic Deus viws fiinplicner , poicfl uiielligi multus fecuri- 4m Ktpcrii.s .'^ neg.iiionrm : quod concludit.d.qiuptoplcr pcripilhclici nor» •qwphiuluniem nrgaiioniim , vel relattonum in Dro. (Scd qualuer.) Po. «J.t(|.4fedq.a;iieripfi rrduciint fupraJicta ad nrganoiiem , vcl rclationem. Htntpjllioiion modica . Soluir.d.quodtalttcrrit , qujndo dicunt primum P<Wt«m.1nJi,.aiii t|UoJ oetcra cnna ab co ptocedunt , & caufantur. 3t •jtrt ttl».io. IJjiell etum reJuciad iieg-uioiiem.eo quia non cauiaiurab ali •s|r»u.(EtquinJo.) Vcitlicai almddtsriis, & quando dicum fub;laiUia.D,
DiPputatio Metaph.
jnnnnt ii ens non in fubiefto . (Et quando.) V erificar MaU.ic qnMoxi „
c. ,n, antiquum.Ggniflcar ncga.lonem pnneipi, ab co Gcu, qu»itfcd?cum & piicinun, Ggntficat ptiua.tonein An.s. (Biq.unJo.) Nunc v,,ificlt Jlm"J '"»; EuanJo d.cin, necelTe clTc in.elllg.tu, cns i.iaufatum.c* quod eft Mic,,,,;^ fa v.mm pnmum iftorun, duorum tft negat.o. videl.cc, nccefte cfTe , rccSSS vco ,clatio.(n,quanJo.) Vcnfica.almJ Jlccns.&quanJodicumlpru^ ■ j.ucllcflum.in Jicant rp eft cns mui.Jum ab omn. ma.eru,& addn.rp ' £ quc Gc fe habct.eft inicllcflus.viJel.cel inielhgit fcipfimi. & fcmii tcipfaTt Slia prxicr fcpfuwhaecpoleft poni tanquim n.aiot. DemJe acccpi,
d. fcd Dci fubltantia Gc fe habet.ergo eft p,,ru« t„iclIcflus.(Et quado.) Ajw vet ificat aliud.d.fc quando dicunt intellcflus.l.giuflcai <p difta fubfhmi. ,, c
elt i„tcllccriis.habetiiaiuraminlclligibilcm,fcillc«feipfam:ideoconcli.a "f ,5; ideo illa fiibftaniia fc habens iic,intclligit fcipfam.cgocft intelleftu» tclligibilis;&addii,& imcllcftus,& intclligibile totum eft vnum, & Mrm ~ clariu*p3iefii abArift.in lib.Mctapbyfi.ideft.ta. Meta.tex.com.n.rE,',» Differentia potandun,.) Qnia poflc. credcre quis, cp intelleftus Dc , eV nollcr ptopicr h ' «nter intellc tint vna efleinii:prop,erea dictt. fcd eft notandmn <p imellcftus humanui no. ftu humanii ftcrditfertab intellcftudiuino in hac propr.ctate.idcft tniniell.gct,; pt _ &tiiuinuin, ulleftusdiuimiseftfcmperinaftu.fedintellcftus humanuseft mictduminpo. „ P »cntia,intetdum in aftu.fc hoc At.fto. plane declaiauii.ti. Mcta.rcx.comr,,, •
,„ Si Auerro.ibiJem.commen.5S.1n fiue : Si in tllo mco lib.Jc intr|lrnu j ' rnulta de hoc,& non cft opus aggteJi hoc. (Ei quanJo dicuni.) Vctificat alt»4 diccns.ctquindodiciintrpipleeltcrcaior.vcl agcns.vcl aliasdenomi.u,lor,t, aftlonis habcns.fignilicai cp eius clTc cft ua nohJc , rp ab co mriuit ,ot,ln, Cll| niodo ncccflaiiuin.fic *p cflc fcqultut diftum eft ptirai.ficiu folcm fcqunut l«x & calot feu.uit.if i^ncm. (SeJ cft notanJum.) Nunc vululeclarare coinpin.no ncm illam diccns.fed cft iioiandum.cp no eft comparatio mundi, id cft ihcuio» hom.nis mundi ad Dcum limilis comparatio... lucisaJ [olem oimubusmcdii: vuii Jicerc qi.od non omi.ibus mojis comparantui eniia huius m undi ad folm ficut comparawr lu* »J ("Um: attamen ppnit aliquaro comparationcm diccni," nifi uuiuanium cjufamiirraiiium.cuiustationem dat, Jicens.fol cnimnon cSs. mai i iioncoinpiehenjitinflucniiam lucis ab co vcrfus nos , immo eft untum fimplex natura tlUn, canfans fiip . Sed primum pmicipium fcntii.i.iniclligi, & lcnmquoJ illud eft primum omniuin cnnum , 8i idco mhil ipfc ignoiaide « nubus ab ep proccdennbus.econiririo cft dc fole . Sed quomodo fit iftud , m dirputationc fequenli declarabimr. (Etquando.)VetiHcara|iud.diccn»,tV qui do dicunt ouod ipfe eft pottns, fignlficat quod cius aftionfS non dependcn, de alteriusiiaiim fcil voluniaiis.fed quod ipfe agit virtute proprta , &. 1I11 vlnu- F te cius.(Ei quj(ido) Vcrificai nuncaliud.dicens.Si quando dicunl volcni.miel lieitur ex hoc, qnod ipfe ,1011 ignorat id , quod ab eo ptoccdit , immo fcii fuim perfeftionem ex qua tonflat in co, qpod omne ens ab ep influit. (Etquando) Vcrtficat aliuddlccns, ac quandodicunt viupm , non intclligiiurnifi quo ! fcii quodcntia ab eo procedenlia.de quibus.id eft refpeftp quoru dlcuui ^l,, fint libi prxleiuia.id eft cogniia:cuius r.iiionem an.viuum f ntm eft agens cota prehcndens 6V ideo eius inienuo.iJ eft ratio vitat, eft iJeni, quoJ rubltann tclaiionc opcrum fibi moJo ptxdiflo , id eft ptoui prjrentcs funt Intclltgn: Noti, Dcbesfcite vtttaJliur fccundodc Anima.tex.comnien. tj.quoJ vnus gradim viic eft tnte.lecius:Dcus ctgo.vt Jicitut.11. Mctaphyfi.commcn.to.n viuii.tnquaiiium mtclligit.uiic tligit autem.prour tpfe feipfum ,ntelhg,i,& 6i Gc elte viuum ib. eft omne inie)ligcns fe, St opera fua , fccundumquod lur. rofsibilia lnielliei. (Et vita,) Ponu diffcrcnttam intet vuam noftnro . ac Uti dTceni"& vita no^ftra humana^npn Gc fc babc.id eft.non VIUH fola Vta .m«»« ftiult ipfa nanq; non pcrficuur ,pifi cutr, d"»bu» yitlutibus d.ucfis, aqutbM ptocedu, 1 comp eoenflo.ae aftio. Vetbi gra.ia , mtclleflu Si W*« £j Su?conclud,t dicens,.rSo ipGus vita.id «ft bei v.ta ld eft Dc. vju efl uM-od j^enpfc crgo.vt inicllccVuJ , cft etus rubftamta, (Bt q"»ndo.) VtnR^^
Qtrinta. j8;
,wrj, A: qiunJo tjlcunt boniim, intcnJmii dicrre quoJentfa omnia lb eo In. A ' rt, purJ mifeniione,id ert pure mifcricordiiet. non ptxinhli iwtniioiie.iJ »n»" vl P"*mietur 1 rthui.ntqut moJo indige niiac, immo fumini honttaie.
njluJ" nunc vlnmo.Jicens.Uitdcm quod omnli fu.i prxfita nomtna.&c.fi i° 110X1111 rtdnci ad negat'onem,& rcljiioncm,& nulla iftarum pluralitatcm ? r',t:hxceft intcniio pctipiihciicorS 11 prxdirtit Jictis.DcmJe fe ordinat aJ j" ■puia»,jne* quinquc.quf fcquumur pullulanttr cx his:& fetuio tiut paict.
A V E R O E S.
It Auer . Benefccit in pluribus.quod fcripfl denarrationeopi-
Anionum Philofophorum qudd lit Dcusglo. vnus.fum dcnominationc actributorum multorum: & non loquimur ciito, ms niu i" eo.quod Jixic Je appcllationc intclleitus , quoJ inJicac li «'ncatiuam. & non ett lic.ft-J eft nomcn (ibi propnum fccunJu ^ 'yofopnos Peripatccicos,& aliccrqui incelligit Placu.cj. inccllcftus *J>>' !• ,liuJ,ciu2 primum principium,& cj> non Jcnominctur cp lit mtel- rjc„s habct f^.&fic.cum JixitJcincclligentiisfeparatisci-cllincisexpofsibi nomen pio. r\tC)^priuationcI&malo,none(l Jcfermone coru. & rcucrcamtir ptw». jJjjjJquoJ Jixitex quxllionc contra eosin illis quinquc Jifpuca-
Munc Auer. vult quxdam approbare.&orJinat fe.dfcens, Jicimus nos quoJ 'maiori patte verbaiftiuthominii optnnt polfunt,& iulte iuxta philofopha f^BOPiniouein f.,|mri,viJelicetquoJ ipfc Dcus heneJictut ert vnus fiinplex, J?" ^ bpiutibus Jenominitionibus Jenominaiutiquiprogicr, 11011 licct fecuna uiiiauJuiJ altercare.viJelicet ipfunt reJargucte.(Nlli 111 co.) Appomt 11- _ vntim in mio crriuit,dtctns,mli into.quoJ Jixit.uuoJ micllectus ligmrincUiiue.iJ ert.in eo.quoJpuiatimellectum libiattnbui rcfpccnue:cuiusri. Saidii diceiit.in hoccnim a vetitaiedciiijuii.coquoJ inttlftctui nome pro. •
.umcft Dci fubftaniix apuJ petipaiheiiios excepto Platone.irgmt ergo lic. p' „n,oprium Deo non debci diccre libi 1cl.111uu111.fcd intellectus.vt fuppo ^L, cftnonicnproptium Deo:crgo non debci dicere relatiuum.Dixn aut pt{ mPiitonf.quii pj.,,0 opinatur.quod iniclicctiis lii Deo nomen telaiionis, vt C ciitiin ptincipiothimtl. Detnde fe ordinatadalias dtfpuiationes , & fermo Jiiuoiiii. Delies fcite.quod Deus vnus.limpkx ,tnipcfinutjbilis,& indiuifikfl.itwteft clTe mulia tclatione,& ntgatione duobus modis.vno raoJo, cx par u niiuK l)ei:& hocnontquU Dtus in fui naturantc tclationc, ntc ncgaiio. Kgtn;luJii.atiomoJo,cx patlt nofttimo.fi intflligcdi.proiii res intelllgimus frbmiodSinodo, & ptt autibuiton? illum moJum fub comraria forma Deo ai- «ibittraiis.vel fub telatiua qunliiaie.& fic vciilicantur omnia Jicta bJc
Sid 1 n his eft locus quf ftionis non patuus:an, in Deoifta aJdantaliquiJ jjuijiu, fattfum additu.an ptxcifc lint raiioncs & modi intclligcdi iplius cx patte no. (ttitiiimbuii.Etquod facii.q.tO:qra,iuiiceneiit fynonyma cum ommbus moduiijnlrlceni idcm,& ab codem fumiiur fundamtiuo , becundo, qEu quicqutJ «3 pttftftionis in rcbus, ptincipalius & ptimo dcbcl conucmte ptimo ptinci. (u.fti omnia hxc funt petfcctioaes in cteaturis:ctgo ptimo dcbcnt Dco con. unut.Tciiu ill.i.qux pcr circiiiiamconueniunt Deo,& alijspct patticipaiio. ara.pumo conueniuni Ucotfcd huiufmodi antibuta pct eilcnuam Dco conuc uui::ctpo pttrao. (n conitanum cll Auct.hic,& Algase. Pro inicllectu quf . txxiti btcuuct clt intelligenduni.quod m icxuin naiutis oportct, vi dctur quoJ. 6a,tuionc cmui icsliut mulix,& ettmitcriatqij cnim tct crt 111 ruatetia, vcl anuciu patiicipaiite.coipfo fil tnuium & dlucifum: & qiit opottet vidctruj Ucittucii»dclituct,Auci. Aj
aiiajcxiremu.iJcodjturinnaiurj ptiiuum l".mplcx/.DciB,qui,tn plcx & uutus taiiouc cuius rc; fiuni vna oC indiltu.tc v.i.t.- tj> v„ Q mcr fo.mim.qu* ett tr: vc,l.Siu.npr.m ""' '"" '««u.« JiMetf,7£
picr m Jicrum.qiu pitiicipant. Dlcendum itaque pr.mo, quo.l u.nbuu brf n„ Si per Tc .u.ribuu.uur Dco u. ni.oi.c elic.L i ac vnii*it»,.iJco quoj jb|4„, ou,nibusalus pjrticip.mtib.is m ucium .ip.id ph.lolop,,osai„ib«u ,„ Deo , fccundum rcin Sc mojmn ikn.ficate.u.oC l.c : eife.u ryiio.iynu, quo„j,m ib| t.uioncciTend.,o* vnintis r.i-u hmpl.c.cr dd v.iuni fi.upliclicr. Si vcolo™? mur Jc atiribuiis.praui diuc.f . fum, l.c piuuo uu.im rcbus & pcr rcs fic. fub quvtam diitcrUuic aunbuumur Dco. Ert ergo i.nJs;tnJiid,im, p jurjbu,, Ncu de it. fu>" primoDco.& tnionc Uc. mu.nl rehus.n rjiione circn.li. ,n „uont Nota de it. v rcb .s.i pcr rcs inli.ni Dco: Jiiribuu eitiro rum ( j.
,lU,U,'S' rnqujmum inruntbco.oi lat.onc Dci u,run, jltjstmquan.um n.nt dfac,^ fiiHt rcbus & ratlonc tcr.nn mfuut fi.b mado diact'.: jiis D;u. Lx ht$ coricUt..dit Aucr.il. Mcli. com J9T itinbuij 111 Dco non fimi iJem , i\.-M no.„1|a lYnonvuia-.quoniam rynonyiiu lig.uncn idc.n.cV eode modo.i terpcctitciuf. dcm.NeC runl Uem.ficttl principale.r.abftr Ktum.ec f,i:«pium,,d eft.coBacj. quonum principjlc idc.n lig.uncu.quoJ furnorum r.,b dfucr o modo fignu^ d vuli creo cp tdem in rubic.io l.gnificmi.d iT runi jutcmin modo,(Jcrt_ptr aiiribuiiouem ad res exira.r.proui coiurad.ucrluis (umi.ur J rcbus J.uetfii, r, virum eftin vcrilicjiionc hoium pratdlctoium. H*c pol.i.o po:r-H decUtatt " plutibus viis::amcn,jd prjcfcns arguo pruno:.ipi,J philorophos omms mul;iia do quat vnum facii.oponet vt lii.quia vnan, cft pri.nj poiciu.alierun, efl vM mus aftus. & hoc paict m vmiaic compol.u. ?. Mcta.com. pc. Et 7. Met.de defimiio.,c.com.4l.&4J-& vniuetfiltiet qiiaecunque bciuut vnu.u , opottet vr alinuo modo vnuniur pct moduni jA.is.o- po.eii 1«. oc.i 1 Deo nonpoMft ^4i(poli«ioaaus.nccJirpoi;ii.M>1''-'"'*. idcoconcIuJttcphuIuniw* Jll(U batarubmoJodiucr;i,..ii.:u.,.pcr..ucllc.-u.n.a,:...u,. Sccudo pot.ft atgui: Quonia.n vi priu.o ['hyl.fcrlbitui coinn.cn. 6. ontnts ,m.l:iiudo apud philob. phosvcleft tc.um fccunJuin toimam, vcl tciuit. fccmdum qiunul.inn: hanc cnim uhilofoplu rccipiunt pro nnnifc...i : fcJ m nci.ir.i illituru tnuliu idinuiq poni poicll petre, ctt-o non funt icaluct inulu. T errio qu«ui,quc Tunt ,«, alkiuo funt ineopermodiim rius.vi numfcfiucft iciuo dc jnima. com.,-..cJ V)eus cft Cum.ne limpIcx.cV limpl.ciici u'.e.,,:cigo quxcunque luni 11, co, fun» fub fotnu fin,pl,cuat.s &■ idcnut Jiis.S; pcr conlcqucns 11, eo nullj debei^poni diucrfius cxit.t amm .m.Cct.iuo.fic.u m pi mctoio JlucrutJlls.quacCuiHUC fibi ,1,lH-rei,iur,.mdiuL-ti.,,iu i..pii,u,pio idciuiiaus i yiuutis «j..:ta.n.,uc luluni dcbcmcflciJcm Si vnunuoC pct conlcqucns.cur,, tittone Dc, omnu fintci, dcnScvnum.iJroomnia cxntcuiij 11, co r.mt idcm Si vnum; diceicnt ujcjur * philorophi..pinuliipliciias Jiuihuiciiimin Dco Iitper lntcllcctijmi«lwr;ijt c . . duitAuci.Iiccij.i.ibuiJii.cficciiupctelfcni.amocpctrc. AJa.gu..,riiudt. ^1""8' cendu,nr.*nanlu„ir1',.o,.y.„a...:n,fu::,a„i"t.iJ;"ch coinpjtjiicihusinte.
hus vt dic^um cft. Ad fcci.i,J.i:n Jiccn Jum.quc J maior Iniclligltiir como Ij, Quofunt Jc pcrfcaioncimoJomi.iotinielliiiiur cf fub latlonc cflcnjifun, Je pcrfcct.onc.no.. au.cu. fuh t.uionc dilFcrc.tuv. VI d.du.n cR. Ad icttiumpald foluuoiOeo cn.m pcr clTcnti .... inmm.f W< ' cic.iucft fumme G.uplcx. 3t lummc cadem.idco etijm .u.tibuta fu.it fu.n.ne idcn ct Cmpltcii tn De»:U igt- .rfun.mulia. compaijiioneaciicgauoiic funt rnulu. EiUc cft huitsuu,.t
DISPVTATIO SEXTA. .
pE COT^rETilE^TM EO^V M CIKCA fALSITATEM CONSTIT VTIONIS SCIENTIAE POSSEj E T .
voluntatis in primo principio.
A L G A Z E L.
I T Alga. Conucncrunt Plulofcrihi circa falficacem confticuctonis fciencic,8c pollc , Sc volucati* in pnmopnncipio,\'tconuenitinhoc icvta Mahntazcla:&cxiftiiuaucrunc ^vi.i nomina imponucur inlcge,C>: poccft proterrcea ldioma alicuuisgctis, fedrcduaiiuiirad cadem nibitancia (vcdixmuis.) &irnpof>ibilccttconilicucrc auributum addicum 1 fubftantis cius, ficucpoisibilcctt in nobis vt lic (ciciiti.i nollfa.Sc poile noftrum,8c voluiuas noftra attributum nojniaddjcum fubftaiuixnoftrx.&cxillimautrunccp hocUcic piurajlu[.m.ijuo:ii.im, iiifta accributainnouarcntur nobis, lcirenius ip Ciocaddita f:bftaiuix,cuni abfirahancur.Cjc,Ii confydcrcncurcojiula tjtilcr.oftro abfijue vniouc,non euadentcjuin fint addica fubfuucix incopulationc.fic omniaduo,quorum vnun> innouacurfupcr altcrfi, & fcuur g> hoc non eft illud,nec illud eft hoc, li copularccur.detcrmi lutinKJlectuscj lincduo.S:,cum nonpoluimtis fugcrcde lituaitributii in hoc,'j> iinc copulaca fubttaucix primx,ica <a» Gnccaufc prgce, r (pbftanciam, u^icur hoc faciec pluralicaccm in nccellario in c-fltySc hoc ell &lfurn:& ldeo conuencrunc circa abiacioneni accnbucorum.
Nee cinidem vllum habe lur iltoruin verbum ab aniiqtiiorib' vfcjiic tJ ei pin eilam cuaiu cxpo» fiior cxpU» Pii£.
A V E R O E S.
A ItAucr.Qjiiautcindubitaccontradiccntcaufcni muncra- /A uoncm accributorum, eftcpattiibiica niucrfa rcducancurad ■*"candcm fubftancia.ica cj» id,quod iuctlligitur per fcientii ex e pugratia,&Yolu:uatc^&poUe,eft ldc, &<]>iinc*cande fubftantia, & •jctfkicniia &lciciis,poilc&potcns,voluntas & volcns iincidun.& oiu dybicarconcra diccntem cj> hic iic fubttancia, & attribuca addica labftaux,ctt <p (Ic fubftanciacodicio ui cile attnbutoru, & atcribuca conduio m u!'cctioncfubftancia::& eric aggrcgatficx hocalicmid ncetfliauinclle,f.cns,uon habcnscaufam , nec caufaturn. Q^uarc hxc ooa cft rcfpqnlio tius inrci vcritat;, cura poaicur 31 hic lic alK]ui<J
Difputatio Mctapli.
ll.tatis.peru ecft vtlit coi
tum cx attr.buto.K eo.cui atcnmmu.,..^ ^ tIui nabc,
multi accnbuca.& hoc non p6t cfle fecundum rad.ccs corum. Dciruic incoenit declanrccj, falfitas.qua conati funt probarecxpol.tionc huiu.pirris.non fequitur.&d.xit& d.cuure.s, f. aut>ntcl.g.c.sperne cdlanum in cfle.quod no habct caufam agenccm.quarc dic.c.s hoc> & quarc eftfalfum diccrcficut fubftantta necclTani antiqu. non hab« asens licattributaeiusanciquanonhabcnt agcns? D.xi, hoc tocum cit contrad.ftio ei.qui procedit in remot.onc attributorum v.a Aui, ctnnz in confticuendo ncccirarium in clle ex le.fcd via ma;;s fufnc.ej in hocinconftituendo vnionem.& hoc fequ.cur fcAx Aflar.x , &c(t viaMahata7.clx.namipfiintelliguntpcrpofsibilein cllcpofsib.lcve rum & tenet g, omne id.quod eft fub pnmo principio, fu ule. & aJ- . uerfarii eorGcx feSa AfTaria confcduachoc.&tencncctiamcp omne Pofsibilehabctagcns,& ,p emanatio ceiTat, hn.endoad id.quodnon c ft pofs.bilc ex fe.& aduerfarii conccdunc c.s hoc.vV ,cum eonccflei-inc «is hoc.exift.macur apud eos cp fcquitur ex hor.yt pr.mum.ad qUod fcflatacftpofsibilicas.non „tpois.b.lc:crgoneccflceft vt lu l.mpk*, ' non compof.tum.Scd fcftx Aflari* cft d.ccre quod . J, ex quo aufcr, tur pofsibile vcrum.no cft de ncccfs.tate fimplcx, fed eit ncccflc vt (ic annquum cm.non habcns caufam agcccm.quare no cft apuJ co, moullratio.o; primu fit fimplcx per v.im ncceflan. .ncfle.Dc.ndcd, xic Siautcm dicct nccdTarium in eflc abfolucc eft.quod non habct caufamagcntcm.nec recePtiuam:&,cum conccdicur quodhabttcau fam rcccptiuam.tunc non eft necdlar.um ,n cffe fccundum hanc cxnofitionem...fiautcm dixcnnc Ph.lofophi ej, dcmonllrac.o mdux.c id hocquoJ ncccffarium in cffe non habet caufam agcntem:crgo no„ habec auf«.teccptiuam.&, <um pon.us fubftant.am, & acmbura, iampon.tisca..famrcccpt.uam.Dc.nJc d.x.t.rcfpondens hu.e.Di- ,
c. mul«m concedimus qu6d habct cim reccptn.am.cuncconceduur o. fic caufatum.diccndum appcHarc fubftant.am reccpt.uam taufam *l ex dclibcratione vcftra.ratio autcm non .nd.cattonft.tuc.cmcm
" 'neccflarii in effc ftcundum dd.bcrat.one vcftram, fed dwcn. mum,in quo cclfat cmanatio caufarum, & caufatorum.l.g, fetta AlU ™anon conccdic quc^h*cf..bftancia,qu* fuft.nec attr.buta, hccaufa rcccptiua,& fcqu.tur cis vt in ca.f.m caufa rcccpt.ua fit caula agc, & nonPindi«tneccflar.um inefle, fccundu.n rj. indux.t dcmoftrat.u veftra ad ens.nonhabcnscaufam reccpt.uam.quaco m>g>""»*« nonharxnsfubftanc.i.&atCTiW
x.,Hxcqu.-Eftio(cqu.turfco-.duroncmcoru.na,l. ftaa Alla acotc-
d, Philo bph.s <p «6 habcs cim agcnce non lubcc cam r« .u.ua o dcftruiturcUocfcrmocoru.qmlubitanc.apo.ica ab«. .™P««™ bu:a,noi. autc pnniun^cum ponant .? atcr.ou:a lint addita fublU..
rtlni, dicitur volcnj.5c,cum confydcrctur cx co qudd comprcheo- Vt opettta fua, dicitur fcicm.&, cum confydcrctur fcicntia, cx co cj> i\ C0iiip"1>e"1>o'&C3U'a nioius.dicicur vica.nani viucnsconiprchej t & nioucturcx fc.Qjiod auttni prohibctur.cfteflc vnu fimplcx, hlbcns attributa multa.fixa in fc:& prxcipuc fi fuerinc illaacenbuu Vnti.riia.cx reperca in accu.li vtro in portntu, non prohibccur apud philolophosquin ficaliquid vnum in aftu.mulca vcroinpotcntia.St ! a.,uJcos funt parccs Jttinicionum cum Jtfinicionibus. Ec cum di
t & txiltimaucrucrphocfacicpluralicaccm vfqucad, ci line duo.i. *1t.'j1"t h.«accribucacopulatafubitanc!a:nonprohibcc quin fine nc- ^flario nuilca tx fc.ficuc fi poftponicurtflceorum fubltactx, & poft- ^Ticurcflcaliquoru corum aliquibus.noncfltc incelligenua corura !puJ intellcftum tadem.&.quia rccicauic Alga.opinionem PhiloforhorwmJ'Xit.
A L G A Z E L.
Alt Alga. Etdicitureisvndefcitisuos falfitatem pluralitati* tx h.c via,& tame voscontradicitis cx feftis Maurorum fe- Stx Mahauztltftrii? &qu*roquxcft Jcmonftracio de hoc? nam fermo J'<*n«s plurahcaccm tfle falfam in ncceflario in cfle cum hoc q/fubftancia cuiattribuitur,fitvna,reducituradid, cj. fitfalf* hlurai!tasattributorum.& ibi eft queftio,& non cft falfitas eiusfcit» oecciTario.& impofsibile eft dicerc hoc abtq; Jtnionftrationc. Et ipfi to h. buitinhocdtiasvias. Q_uaruprimacft,cum JicuntJcnionVtratio auc ciuscft.nam vnumquodq; accribucu,& cius.cui actri- Lpjmr.cum non fiitrichocipfum,nccipfum hoc,aut fufficic vnumuuU]uccoru.ibf.iialiointflcfuo, aucindiget vnumquodq; corum alio aut fufticir vnuin corum abfq; alio,& tamcn aliud indiget eo. Si autim nonacur cp vnumquoduuecorum futficir,erunc ambo ncccflac ru,n(lll,&titpoftctiori'2sabfoluta & hoccft falfum. fi_ vcro indi- £rt viumuiioJqiictorualio.nonericqiiiJemaliquodcorii necefunu fecffccum n« euarium in tflecft quoJ cxiftic m fc,& no inJigetomi ai 10. & quoJ indigcc alio.hoc qui Jem aliuJ cft caufa cius: &, fiiut'ciacui liocaliuJ,pronibccurtflecius:crgoc!lt ciusnon cftcx fc, Wexalio.Stdifi Jinturt]. vnumtorii indigtcalio, & nonaliud, ciic id quide.quod indigct,cft caufacum,& ncctilarium in eflctft aliud.& lomquccorum fuerit.caufacum indigeccaufa, & inducicuradco pulauontm neetflaru in eflecum caufa.
A V ERO E S.
AIc Aucr. Cumconccdic aduerfarius Philofophis cj» fithic cn» Rcccllariu in tflc cx fc,& tj. ncccflarium in cfle vc non fit ci cau-
Dilmitatio tVfetaph.
fa,nccex fe, ex qiiacotiflituitur, nec ab t-xtn , nonpoteftnjfcereij " qu.nl intulcrunt nceclfario « utra cum Philofophi . nam , fiattrih*
<;•.:. 'il liicultiunt ncctiianu uiiiLuiuiin 1.1««' pm . nam , li artrih ta !untfix;>. iiifubftantia. fubfiamia quidem eft iiccclfiria m cff. fe,& anribinaptraliud.&cricnccdfariumincficcx fcipfa fubftan* tia,&attributaneccl!ariar-" n"
tria per ahud, U ag"icgaf.:m cx cis crit comno fi tum . Atramcii fccta Allarianunconctdittisip nccdfarium intg ex fS^gnifictchoc.qmdemonftratiocorum non pcrucniunt ad n0fe demonftratio cnira corum ir.ducit ad non habcns caufam apcntcni •adJitam ei. " '
A L G A Z E L.
ffiGlttj £»a«::>.-.;tl'^::il 'lOtl.luw ■>• i.. ' ™hnh^^h
" a It Alga.Bt qcilftioinhoccil, vrdic.itnr, mthorharumpartig /\ eft pars vluma.& ideo,ctim Jeilr.utis pnmam partcin, & cn_ j-£ ciinJacioabfoluta.iam Jccl::r.uiiniusr].tioiicIt vobis dcmoltu tioin hoc in difputationt pr.irtJciu). & ,cum non pcrficitur nifi jn t a-thficationc ablationisplurcliucisin f.ac J:.; ; iai onc.&fubfequen ti.cum Gtraniushuius Jifputarionis.qiiom.xiotigo xJificabiturhec difputatioitipcrcam? Qjiare mchuscft diccrc«pfubftantia nunin- Viigccineonftirutionecius attnbutis,tame .ttcributaindigent co,cw attnbuuntur.licutelt innobis.Ht rcmanct lcrrr.oeorum, g>jnnigen» alio non tft neceflaritim in cfic.& dic!tur,ii lntclligicisper necdianQ jncfle.quod non habcccatifam st;c:cm,quarcdicitishoc? &quareeft lalfum diccrc ficuc cft fubftancia nccJlana in tife annqua, non habij agcns, fic attributa cius funt antiqua cu m to,non habencia agcns : Si •vcro intelligitis pcr neceflLrium in illc ipnoii criccicaufa recsptiua, crgo no cit ncccflariS in eflc fccundii hahc cx policiohc, fed cft antiqnu tumhuc,& non cft ci agcns.qti.rro qtiiJ cll quod reddic hoc falfunj? fcd.fi dicet ncccflanunnn cfc fimj>hciu-rcft,i;d no habct caufam age tc,nccreccptiuam,& cii contc Jitiinp !:: ci c.i rtccptiua,crgo cdceilitur <}> fit cauftcu.Jicimus appeUarc ftibihnna rccipictt m cdin rcccptiui ♦ *ftexiniitntionc,& adaftatioiu- vtftra.Ratioautenon lndicatcofti tutioncm necclfarii in cfle it-cti:idfi adaptationcm vci;ram,ftJin4ki conftitutionc finis.i n qtio ctiLc - manatio cauiarum, & caufatoru, Jt non indicat fccundum hanc corfyJcrationcmrpcc-Hatiocmanaat^ cftpofsibilis in vno.nam iftaacrnbuta fu:i:antiqua non habcnda acens,ficuc ipfinn lJ non liabtt, ftJ ipfa fiiiuccnfydcrata in ftlbftatt ria cius. & proiicmmus dictioium tnctuarii ijt tli"--, \ t non crremui ln ta. namdtmonftrationot» mJuai nili rdiationcm cmanationis, itnonindicataimJ. ummo: C< n.rifi:-.s aktrv.is fuiu mduftrix, & ft>!>hiuic;tt!on.v. Si .tur-.m d; t.;t, i'.cui n.c.ifc dt vt fit ccflario ctnanationis in caufi agcnti, fic ncctflc cit \ . .ic . .-ifatio cius tncauh rttcpritia. nam, fi omnc t-"S Indigtrct iubiccto , in qtio •.■xiftaf, f:in.:::;:it: t:.:.m :1;j:.. ::'.:::: :.i:o i:lb;tC:o, tfftt uttClLrio enUna-
Serra. tS8
Part 29
j0. ficurifiindigerct omneens caufa,& ills caufa indigcret caufa ctiani > dicercmus ci bcne dicitis . & proprcr hoc dicimus qtfdd ccl- .fat b''t emanatio, & dicimuscjudd litattribucnm lnfubftautiaeius, glubftaiitia ciusnonexiftitinalio, fictitcft fcicntia noftra in fubflanti J noftra, & fubftantia uoftra cft fubicftum cius,& non tft fub- ^jntia noftra m fuhitcto. Igiturarcributum,ccflatcmanatiocati- /j e'us aPtnt's cum fubftantia, cum non fit ci agens, ficut non .('{tasciis iubftanti.?: fed non cefTaccirc fubftantiarin hoc atmbuto, .^„011 habcteatifam, nccattributa hsbent caufam.caufa vcro reccC mvk non ceflac cmanatio cius, nifi ad fubftantiam . Et qu.rro vnde .TLiittir vt aiiftracurfiibiectum cum ablationecaufa:? dtmonftra-
autcm non concludit nili ceflationem emanationis. & omnis via, ^BipolMbilis fitceflatioemanationis,cftin apparcntia eiusdcmonliratio lnducens ad necclf;irium in efli-.fcd, fi mtclligit pcr neceflarirt g<e(]ealii]Uoden$ non habenscaufimagcntc,ita cpccflacin co cmanatio,tunc non concidicur rp hoc fic necclfarium omnino.& quocjef- ' J.<niicdilatntifricfeiiVccllt,ctusad conccdendumcns anciquum,cujijsdlenon habcccaufhm dilacabicfecciam ad concedcdum anciquu,
attribuicur at:nbutuui,cuius cfle non habct caufam ln fubfcantia, ^atiributis limul.
A V E R O £ S.
A. ItAucr. Cum autcm dixitlcddcftructio vcftra primx partis, & cfr ftcundatioabfolut3,iamdcclarauimuscf non cftvobisde nionfrratio dchoc in difpucacionc prxctdtncij& <j> non pcrficinirnifi in .r Jificarioneablatidnis pluralitatis, idcft ddtrurtio eorum ouodlind cui attribnicur, & attributum vnumquodquccorumexi jfljcnsin fc.nam fcquirurcx hoc vt fufriciac vnumquodquccorfi abfq; 0 j!io:& crit Dctisglo. fufficicns in <e, & tamen crit ibi fccundacio, Bbftquam non cric aliquid, quo crunt attnbutum,& id, cui attribuitur ,'■> im. Et,quoniam laboraucruntindclcructione huius fpcciei f'.ura!it3tis,& in nScclMtatecflcfecundationcm in Dco, & demonli-tiuc id nfct flc cfc vt lic in concrarium, fcilicec vt aufcratur fccunfettio cx ab!ationep!uralitatis,ideo dixitincocp eft concrarium,8t fcdaraufrunt radicc m pcr ramum . Et id,quod ttcit, cft quaeftio non feeundti rtm ipfam,fed fccundum fermoucm aducrfarii. nam aducr- Sjiiaufenint polUri6ricatcm.& cu iam fciuifci in mulcis locis quod qaxftiotfcduplcx.aliqiia cftfecundii reipfam,&aliqua lecudti fcf'fconccon:r-u)iccns,& <j> vcrirascfcilla.quxcfc ftcudumrem ipfam, fequsftio a!ia, 1 iccc non fncric vcra, aliqnquidcm fit. Dcinde dixic kidcnmcl:t:scft v: dic.ittir,!'ubftantia in fcnonindtgct attnbutis, & :-.rnhora ind;gcnt co.ctu attribuuntur,& remanctdictum corum, cj> ^lafiononcricnccclfariumincflt.i.cumipfe pofucrit cis hanc
A a
DirputatioMetaph. ncccflarium in efle ex fc.vc fcquacurcj fic vnu omnimoJe,& non pofituin omnino cx conilitionc & coJicionaco.ct caula & caufato.N; omnc cns talc aut crit copolitio cius nccclTiria.auc pofsibihs.fi 0c'cc(._ fai ia.crit ncccflaria pcr altuJ,non cx fe.qiii difhcilc cft pomrecopofil tum antiquu cx fc.f.abfq; cp fit ci copofitor,& prxcipuc fccundiS *o~ nente <p omneaccides fit innouacu.nam compolitio 111 eo cft accidcm anciquii.fi vcro pofsibilis.indigecquidtcopulaiue cam caufaco. Actl mcntf rcpcriacuraliquidcopoluumcx fcfccundu radiccs Philolbpho ru,&an admittantur largc accidenciaanciqua,cft impofsibilcjji^ pofitio cft codicio in eflt- cius.& impofsibile eft vt parccs faciant com. pofitioncm.componi cnim cft conduioinvlkcorii.quare parccsorn- Manui ib- niscompofirirerunacuraliumcumrefoluancur, noneric nomendifcifinoncft ctumdeeis, ntfi jequiuoce.vccft nomcn manus.quod dicitur dc ra nunos. cjuneftparshominis viui, & manu incifa. fcdomnis copoficm apud Arift.cit generabilis & corruptibilis.quanto niagis vt fit non liabun caufam.Siaucccentrccurvia.quainidsic Auiccnna dc ncctflario in E elTc>& pofsibili in cflc.qujt rtinoucccompoluum aiuiquu, 116 finitur quideadhoc.na,cripofucrimustppofsibiIefinituradcatifani inxtlla nam:& neccflaria auc habtbiccaulam,auc non habtbic cim : fi habct caufam,ergofinicuraJncceflariumn6 habensc.yii.Hii feni:oinJucir. aJimpofsibiliracepcruenienJiaJ ensncccllariu non habens caufarn agcntem.non afitaJ ens non habensc.-iufam omnino.na poccft habcrccaufam formale.feu maceriale,nifi ponacur cj. omnc habcs 1'onrA, &maccria.demumomnecompolicu ncccilteft vchabcat agcnstxira iJ.&hocquiJeiiiJigecJcclarationc.& iJ no iiiduJicfcrmo,quoprocchiccircaJcclaracioneneccfl'aiiiincllctueo,quoddiximus,cj»& m to cx inuolucionc.& ex hocmec non vcrificacur ratio fcclx AlLri.T,« cltcpomncinnouatumhabct miiouausxcernumprimu.antiquu, no compofitu:pcrficitur vcroad prinium,quod nonctc innouacii.Qudd auce fit lcicns,& fcientia iJe.non cft impolsib.le.feJ cic ncccflc vt Jc- t ucniacin hiscalibusadiJ.9 vniacuriJ.quou incclligicur Jt cis.nam fvics.li ell fcicns per lciecia.iJ quiJe.quo fcies cit fcicns mulco i: J. bt t cflcfcicns.iia lJ,quod acquiru accribucii ab alio.illud quide ac-
iftacorporavi ix inclt eu, nc nucns, ipfura
viucrccllcc vicacx U-,auc'proccJcc in infimcti.X hoc iJeeuenic lcientixjccaliisactribucis. Accamen cllc canJcm fubftanciam, liabtntcin jnulcaaccribucarelatiua.auc ncgaciua.auc imaginaciua JiutTfini . ablqueeoquoJh.Tclubftancia plunficecur plunlicacione accribucorumillorum.hocquiJcmnonaufcrcur ellc eius, vccft aliquiJ cflc, aut vnum,& polbibilc, auc nccdlarium.nam lJcm.cum conlyderecurcx coqiiodabco proucnic aliud.Jicuur potcns.aucag confydcrccurex appiopnacionc vmus duarum operationum uppoii-
Sexra .
. pjcponiint eaattributa cfTcntialia,vcponunt Chriftiani. Dcin- Kixit.Siautetn dicct , ficucfequicurccflario emanationis in caufa
%. :nCiu(a agcnti. Dcnidedixit,rtIpondcnseis, vosbcnedicicis. &
t* . I.~y- .lirimii. ntit\A rrllir rnp/- *M,,i n -irir, X.' itiri nill V (II I iwl :| r rr i
fl ^gj fubftancia uoltra non cit in fiibictto. Dixi hte fcrmo non f "bct aii i si.ici-tr»! in liac difpurarione, nec in co,quod rccitaoit dc Phi i r phis>nec ineo.quodrcfpondcttis : & quali cft icrmofophiiricus.
rn fcr"i° dc necttsitate ctflationu caufarum recepciuarum , & non ^".joinstarum, nullaeft proportioinccrcum,& ditjiucacjonem.de zl loquinwr : & cll an cx conditionc agcncij primi lic vc fic ci cau& PLjua. fptculaciocnim deccftacionccaufarum agcucium eft diuerj^A.cculacioiie dc utcclsicatc caullirum recepriuarnm. quoniam qui
ccdic tlfc caufas rcctpciuas, conccdit neceflario ccflacionem emana '"mseartini 3^ caui~3rn rc'ceptiuaiu primani cxtra agcns primum ne- ^Afio jficutconccdiccncagctiiprjmum cxtra materias recepciuas. >itur agens priinum,fi cflec ci materia, illa quidcm materia non nur in recipicnte priino,nec in co, quodcft fub eotx rccipiencibusin aliis cncibus, fed ncccllc cit vtfit illamatcriaagentisprimi, li dfctci matcna , & maccria propria ei . demum crit quidem ci : & hoc -Bjjemautcricprimaei.aucctilabitad rcceptiuum primum.demtirn Buncrunchxc rtcipienna de gcncrc rcccptionis condicioiucx' intifc jliorum cncium proueniencium a primo ageiice.quarc,(i eflec niaceria (iniilitio in tflc agcncis primi rancum,lcquerccur neccllario vc fic con- Jjoointllconiuium agencium in paisis, & niaccrianoncriccondicio i nicflc actionis agcnciscancum:cumomneagcnsagitin rccipierc.kd, C BfeconditiointfleagentiSjCritomneagcnscorporcum. & hoctonun non conccdic licta Alfaria.ncc id qujtnt. Si vtrodixcrinc quod llffobftantia.ciiiactrrbuuntur harc accnbuca, necclleeft vtfitcor- Mynfpondctur cis, aiunicapud vos, atcnbuuntur ti hxcatcributa, fcamcn apud vos aiiima non eft corpus . & biceft finis , ad qucm fi- HUK fermoncs copin in hac quxftione. fermoncs vero dcmonitracioifiiatin libns Antiquorum.quos fcriplcrunc in hacfciencia,& maumrin libro prinii Sapitntis. Accamenid,quoddixitin hoc Auiccu w,&aliux tis.qui utdicancurMauris.li rtptncurcisaliquidii'. hoc, Uqiuilcrn,quod cofticucruiiciii hac (cicnciu, cit de gcncre fetnwnmn fnibjbiliunviiioiium limcex propolitionibus gcncralibus,non auinnfropriisikn.;tura r.i.dcqiiafpcculancur. tt,c umdixicdicimus 4bocattiii>utocc.fljtj tit tmanaciocaufi" aesnui tniscum 'ublkan- Bjuui uou lubu Jgeiii, licuc non elt agens fubitaticue , fcd uon dc-
Difptitatio Metaph,
ncitfubftantia taiisquin fir. & nonhabctcaufamjnrcnttrihuta,,,.,, taabeishabentcaiifam. jDrxi.hocnoncoiiccdunt aduut., ■.jJf|*
etintqiiodcx coi^liuoi:cai',cntispvMniut,vtiinnrcciniatatmbtti2hnliquod.namrcccptioindicatmaccriam, impofsibilccnim <il v * ? fttcmanatio poncntloagtns,cuiodcunq; ruirit : ftd agcns, cui non?iI actioomniiio, ncccui dutunilit vchui aotio. nam P<'iunJ<.atttl/ (iim agcnti pnmo.quod conllit.iatut cxcaulj ru' puuajquic foJjjj" .<Jitio in tirceius.exillimaturmiod iit falfum.nam omnc, oui>d hab!." coiiditioncm iiHllcfuOjCoptilatioquidcm unsconditioni i<ltcs caofe altcrti'.s.<]iioniam aliquid non pocc It clfccaufa copulacioniscoiu^S hi t(k tnts,li<uc non trit c- nl.i clfc lin iplius.condicionarjurn cn,m „ cuadict]Hiinxilt:tt in !c ablquc copulatione eius conditioni , Sunjj gcc cau(aagciufco]>!ilutioiiistiiis,coiiJ:tion.-tornm alirjuij nonm: caulh condlciotiis lui dfe.lcd omnia lila lunt rts ccmmunts. Dimum tia.-cnomimsacconimoJatio, nonpoliiimus im-iynsrideea alioutd propintiuum vtritati cx hac via. & hocpropttr a.<]i:iuocatiotMm1^ ft celiarn m ciiecx (c,& pofsibilis m elfc cx fc, ncccllani verocx alJ0 ai larum propolicionuni a J Jicai um eis.
A L G A Z E L.
AIc Alga . SccunJa autcm via , cum dicunt quod fciemia,4t polfeinnobis non insjrtdicurquidicacem fubftancix noilii ftdctl acctJcns : & , cum confti:u.nicut hxcaccribuca pr,.,<oj tion ingredieiiturcti.ini qtiiditatcm lubitanti.t cius, fcd cruntaccaJen " '^tiarclatiucadiJtSc licctcoiitiiuiacatucrint ar.tca, caniennonfcpjtj. buncur.auc lcqtitnciir ;;d qui Jic.iccm cius:& cum hoc non tonlhtucnt fubitantiameins.A cum iutnncaccidcntia, (cquunttirad lubuairuij •& fubitantia cric caula in t-is , & crunc cauiaca ; crgo quomodo erunt nccclTaiia rn clfc ? F
A L G A Z E L.
ATc AiL'a.ih.bitanshuicfcrmoni.r.chocquufcmcftprinMM»<| mutationcprxfjtionis.iS: Jicinuis , li intiliigitis .cumdtoni cj. fcquitur ad liiMt itjjiii, & cllc liibllantiam caufim eius,<j» fubP.antia (iccaufa agcnstius.fk qtiod iinir .icr.t a fubltancia, hocnoa c(t vcrum.nam hoc leqinciirin lcicncia nofttain rclationc adfubftiri ti.imiioitr.im.cum fubiiantia nollra m>n ttt caula agens fcienti*l»i (l <-...- ;. ' . ■ .;v:t ». s.:-fti!>ila»ria nt luoic.tui-.i,* accributnm nanca tiitptrtcpfum ti>;il'io,h<>< qiitdenu-oiirc<1itui-,_& nonprohibcnirjlc;-tpiof.r.intpii \ til.om Iv.j.ut i' ,f.ti ao:idit, fcucaiifitur, aucquicquid voltitiit diccT-.-proicrttis . modo non mucacprolacio tf m i|>£un. naiiiresiplanihilaluiJclt,n:li '.pcxiltit m fubltaiiriaconlitlentijit-
Scxta. 190 lh,uti >n t"cl>cl'i attribuirur.& non crir falfum c$>exiftat in fubftatia, tfitcui" hocanciquum,& non habctagens. & omnes raciones corn 7 tjlluolutioncs in vituperaboncprolationis,curnappcllaturpofsi- Jm ^tranlicns,& leqt)ens,& proucnicns,&caufacuni.& hoc cftab- ? iJuni.Nos vcrodicimus,li intelligitperhoccphabetagens, noncft • L • ij uro "on incclligit pcriJ , nifi cp non habccagcns , ranicn habcc rbkc''1111''11 ')uocx)"it,licccprofaatin hoc quacunquc prolacionc, ^citincafaluus.
A V E R O E S.
Jc Aucr.Hoceft multiplicarc fermoncm in eadem re. Rcfpon fio autein in hac propolicionc ab aduerfario breuis ralis eft. vi Jtlicctauteft pofsibilc habcnticaufam reccptiuam vt non ha
A: .
■ ^, Jeciis>auc eft impofsibilc.& cx rajicibus loqucntium q> copula I ...^onJicio^i^c011^'1'0'13106^?0^1^!^5} & omne pofsibile indigee • {Xjtucius aJacrumaliquofacicntc illuJ, &copulutioncconditio- ■ (oriJicio:i.ico.&,qm copulatio cft conJitio in effeconJitionati, & impoliibil' c^ vc>icrcscaufa conJicionis cflcfui, & impofsibilc cfc ^urn vcconJitio fit caulii as^cns cfleconJitionati:nam fubfcancia no- (Jn noiufc caufii agcns efTefcientix in ca, fcJ cft conJitio eflc fcientia: Miftcncis in corquare non cuadet fccunJum has raJiccsa caufa agcngMX facitc ccptihtione con Jitionis con Jitionato ? & fic cft in omni ^mpoficocx conJicione , &condicionato. Attamenhoc totum Jcfcruitui fccundum PhilofbphoSjCUin ponunt orbes cflcfces antiquos, ji fiinc fubftantia, & accnbuta,& non ponunt cis agens eo moJo,quo jjjgensinapparcntibusnobi», vtfequiturex hoc, nifi ponantcpfit In anif^ni» krJccnonfcratio inJuccnsad copulationcm anciquam cx copulancc foj|^jgf2 ;nt:q'jo,& cfc fpecies copulacionis Jiuerfa ab ca,quar efc 111 gcnerabi- pa^miibus C |4gj,&cnrruptibilil>ui. Ecomnia quiJem ifca funcloca magn.-cfpe- nobU. cahtionis.Q^uoJ auccm ponunr, rpifcaaccributa, non conftituantur (tS»fubfcanti;i,nun cfc vcrum.nam omnisfubftantia.quiperficitur ircnbutis, quibuseiit m.tgi»pcrfccta,& magiseltfra, fubfcanriailla cootiltit cum arcributis lllis , quemaJmoJuiii pcr fcicnriaiiv,& poflc, fcroluncaccnifumusentia uobiiioraencibusnon fcicntibus,& fub- . nofcra , in qua cxifcunc ifta atcributa cfi communis nobis , & jBaaimjus,i|ucroi]'iomoiioccuiit ha?cattribu:aaccidciuia ..fcqucntiifubfcanciain noltram hoc tocum quiJemcftcx fcrmonccius, qui MQcfc pcricus i;i arcnbuns cflcntialibus;& acciJcncalibus.
ItAlga. F.raliqtunJo Jicunt in vituperationc prolationis alio *wJo . & Jicuiu hoc lrtJucit vt li; primum lnJigcus his at-
Difputatto Metaph. tnbmis.fc nor. erit fufficicns fimpliciter.nam fufficiemfimpliciter nC, Q
jndigttalio. Pcindcdixitdubiunseis.
A L G A Z E L.
Alt Alga. Ethireft fcrmo difputatmus m vhnmtatcdcbilitl. tis rum atcnbuca pcrfcftionum uon kparancur a i'ubll5mu pcrtcft.i.iraciuod dicaturcuiod indigcnt alio. &,cum non«f x ccftabit efle pcrtVftuin m lcicncia.tx pofle, & vica.tmomodo
FCI.CIUOlll.. miu.i-v... • -, ,. . ■• • i . *"
cuod »on ind.au ptricctionc. fcc.fi d.cecind.gcns actnburisad
t tndum(cip('umcltdiniinucuni,diccturciuidc_m , licucnihil erfvtfit
„"■ . fcftum.niti f« pcrfcfcio in fc.fic nihil clt vc fit luthcicns , nifi b, u
• .•r.lvicum.cH.cdaufcrc ii.digcnciasm fc . quomouocrgo rcmouen-
turaccnbuta, quibus perficitur deitas, histahbus imaginaciombu, B
A V E R. O E S.
Perfcct3«a A lc Aucr.Pcrfcaum auccm cft duplex.perfcftum in fe,& r,r.
/-\ fcctum atcribucis tribucncibus ti pcrttctioncm. fx llla acriibo --L3-cancccii'ccft vt fincpcrfcftainfc. nam , fi tllcnc pcrietta pit attributapcrficicnt a , ctiam intcrrogarctur dcillis attr.biit.s .,, i „, m-rfcaa cx fc.aut cx ali« attributis , & dcucnirct ad pcrfccturr x f.. perfcclum vcio pcr aliud indigtt neceflar.o fccundum radtccsprxce- V. s cum conccdancur al.ciuo tvibutntcc. atcr.buta | r,n -u.um, cfllc diminutum . Atcamcn perfcftum cx fccft incMe* fc ,'lv comitn.t v t fic ens tx fc pcrfcctum cx (c . fi autcm efi h:c en, ct ic nccclTc cft v c fit ncrfcftum cx lc , & futhcicns ex lc.tin autcrn , dfct c .mpolitum cx fubltai.t.adim.nuta , & actr.buusperhc.cnt.busfcb. iantiam illam.&.cum lic fut.it. crgo accr.butum, 6: id, cu. atmbu,. tur tlt idetn.Sc quod actnbuitur ci cx aftionibus.qux mduccnt .< $. ucmant ab amibutis fcparat.s,in co eft rclac.uc.
A L G A Z E L.
It Aka. rodargucns Philofophos . O quantum eft incenue- . cni«fimu»W D-usgio..,. hoc i-qualcs, fc.hcet quU - ".r efti >crtfub««««x noSrxper «nbuu^CKt^ »■ ,-m dicet cum conftitut.s fubftancum , & actnbutum, o. cx. tenw
a»nbut in fubft.m
P m - Dicimuscjuod fcr.no d.ccnus o.nnc compotitum mdijc.
^exra. t
-.nonentetft^firut fermo omneinuentumindigerinuentore. &,fi- ^ jlC1ciirdtcoprimumcftantiquumcn», nonnabenscaulam, ncc f ntorcni,ficdicitur, id, quod atrribuitur ci , attributumcjHanti- '"u"1»* »one^cau'* fubftantiatcius.nccattriburorum eius,ncccxi »«iti* .ittnbutorum tn fubitantia ciu» , fcd cotum eft antiijuuin fine
fj.corpus vcro impofsibilccit vt fit primum . iplum nanq; eft in- • 41 3tllni)Cx eoquodnon euadic ab innouatiombus, & qui noncon- A ruitC innouationcscorjioris,non cft ncccfll-ci vt concedat quod iic p,.(aprinia corpus.vt lequicur hoc vobis in co,quod fcquctur poftea,
A V E R O E S.
AltAuer.Compofitioautemnoncft ficuceflc . nam.compofi. Compofitia tiocft ficutmoucri,fcilicctattribuium pofsibilc.addituni fub nnncftfisui Itanti.T rerum rccipicutiuni compoficiontm . eflc vtro cft dcaBiinat'°»1uie ' 'P^"arnet fubftantia.& qui aliccr dicit,crrat. compo ? um autem non diuiditurad compofitum exfe, &compofitum cx . ^ nccclfc cft vt dcueniat ad comjiofitum antiquum.vt deuenit W {ntibus adens antiquum. &iam locutifumus dehacdifputacioneirt ]tljlocis. Vltcrius,cum fucnt, ficutdiximusquodcompoiicio lic mj jjjitum cflc,potcft aliquis diccrc (i rtpcritur compofitum c x fe, picrnotunicx (e:&,li erit motum tx fc, crit priuatum ex fc: quoniam Xpriuatitlt cxitus eius , quod cft in poccntiaadactum.& lic cft de motu & moto,& non cft fic dc cflc : quoniam ipfum non cft attribuwnl jjjituni (ubftantix,& omne cns,quod non eft aliquando in potcnrij,& aliquando in artu,cft ens cx fc,& tflc moti cft vt (it cum potrtitiJniociua,& idto indigcomnc motum motorc. Attamcn rcfponfioinhac dilputatione cftquod compofitum aut tnt qurlibetpai* mrtium tius, cx quibus componitur , conditio in tlfc fui focii duobus 1 mo«iisJiucrfis,licut cft in compolitiscx matcriis, & formisapud Pcripaceticot: aut uon crit qu.tlibtt earum conditio iu tiTc focii fui: auc «ucjrumeicconditioin cflcaltcrius , &altcra noncric conditioin rfcprimi.primaautcmparsinipofsibilcert vt fitantiqua . n::mcompoliao ipfa cft conditio in cfl'eaitcrius,& impofsibileeft vt partcs linc ouficompofirionis, neccompofitiocaufa fui iplius. & ii'eotaliacom pofiufuntgcncrabilia , &corruptibilia> & inipofvbileeft cis vtlinc ab;ijJCJgciKc,quodextrahatcaapriuatioiic ad cflc. Sccunda vcro Mn.icilmtfpnulladuarum partium licconditio incfle locii , hatc.i- Iej,cmnnori fucriiitin natuia vniu» carum vt ftquatur abalia , 110 (ompinciitur,nili cum compofitort cxtra casrci.m comjiofitio non fit dcnaruracaium.qua coftituitur fubftamia caruni.fi vero natura esnundrtrrminaret compolitioncm,& func cx fc ancuuae.neceile cft vt nmpolitumtx cis licantiquuin.quareimpofsiViltcftti vt licfinecau kmbuciueci vniucem:quoniam impofsibilc tft rcpcnn aliquid ar.-
Difputatio Met.ir>h.
tiquum, clkalccrius, cui arcribuicur
cui accr.buitur »0:1 ciiciiu.i» • " l " ' , V" • >•» anti .
ouum , & J, natura c.us cil t »on U narctur ab co «tr,butum ; tUn?
!hLluiuiscliccomroi;u.mannMUUm.Sir.cd.hcaturv,atcaatiU&- ;ilauo.lom.Kcoruu,ca.n,Wu..tum.nam,f.eircccompofitUm^ «uum.rcpcricntur accidcntia annoua.quorum vnmn clt compoGtiol nmfundamcncum , fupraquod xdihcanc ncccfsitaccm innousaomf Jccidcncium, cft quia non iunt partcs, cx qu.buscmnponiturtoipfi wudcos nif. poft fcparac.onu». &,cum admircuntcompoiitum touum,pof»bilecft vcrcperiacurasgrc?a:io,4uamnonpra!ccdit6. parat.o & motus.qucm non pra-ccd.c quics. &, cum hoc taent pofs,bilc tunceflec pofsib.le vtrcpcriaturcorpus, habcus aa.denoaanti- «ma'& non eft vcrificatum c.squod id,quod non cuadit cx innouaA, . .Lbusfici.mouatum.&adluicctiamdiaumeitiupc.iusquodomnc * compoficum crit vnum cx vnicatc rcpcrca.n co. & hxc viutas rcpcnw iu co cx al.quo.quod cft vnum cx lc. &,cum f.c faenc tuncvnu, i„ couuod cft vnu.ii , prxccdic omnc compofitum . &hoc qu.dco Scns vnum.fi fucrit xccnn.m.opcrauo quukni rfomnia cnnaind.u.Jualia, qu.bus lu.Hent.adift.nCta cft opcratio conm.ua xtcrna , oon auttm al.quando l.c, & ahquandonon . nam aecns.cuius att.o alligacur afto,hora qu.Jcm , qua cx.c a potcn&g aftim cit aecns innouatum ncccllano & a^um c.uscftinnouatum ncc .o. aucns vcro pr.mum habtt aUigat.oncm afto coutmuc, & S ; miicat.ro potcimaconcnu.c fct lccundum hoc dcbcc intvl- 1,;, d I nolitio l',i,m do.cumomnibuscntibus. & hxcquidem.cum SpofJb.lc cft nobis'Jcdararc c.i :» huc loco , d.mitt.mus nam.n- "S noltra cit dcdararc quod .d.qunj comprehcnj.cur mhocl.bm lirn onibus.lunt lcmoncs non Jemonitnttiu. : K plunmi eorun, ,
A L G A 2 E L.
Alt Al« rt omncs n i.r corum in hac J.fj.uracionc fum inur , anoncs . Vltcrius iPf. non poflunt autcrre.omne .d , quod Sucruncfubftancixpnmx. nan, .P(, co„ltitucrunc?g
mumcft id,quodcltgit Auitcnna. nam ipfc rucatquod Ucus ,.o.icu
Sexta, i reji
nia -fyocie vniucrfali>qu.r non ingrcditur fub tcrapore, & non Ccie *"\ jcU|.iria, quorum comprehcuftocauilit mutatiorncm in fubftantia ? ntis . No» autcm dicimus aut fcfciitia Primi dcomnibus cnntatii-' **7 .jfitrum, & fpecicru.n infinitarum cit ipfimctfcicncia fui ipliui, ^ijjjlidicitisaliajiamconitjtuitispluralitatcmj&ruinatisfuiidaiLnrym. fi vtrodkicis <|> (itcadem, non cognofcimini ab co, qui ra-- ■ 11 ~ iry fcicntia homini^dealio eltaliaafcicnciaeiusde icipfo,' tScalio .&quidicichoccumintclle£tufuo cx dctinitione eiufdcru tifitMturin im.iginarioneaggregatio mtcr ncgationcm , &affirina- • -li & (icfcicntiadecodcm.quia idem falfumeft vc.imaginccur i ,ni ca J<-'m rt;i9' rc-pcriatur,& non rcpcnatur.&, cum non ?rit falt m in iniaginatione, vt confyderct fcicntiam hominis dc fe, & nclcit J?. j ^rg,) :iecefl*e cit vt cred.it rp fcicntia fua dc al io eft prrtcr fcicntii t rndc fj.nam , (i ciTet cadcm , tunc cflec ncgatio fui negatio eius, &
.jeius dcalio.nampofsibilccflrvtimagincturclTefui abfqueeile 'ifcrius. li autcm (imilitudo cft (ic , tunc h.ec iivuginatio eft falfa. &' oinnis, quiex 1'hilofophis conceditquddprimumfcic aliud, ncccfle ,i ..tcon(tituarpluralitatem proculdubio.
Cim Auerro difpuiaiiircum Alg. in vnitaic primi.vuli nunc difputire curn n fcieniia,<5^ fapicntia Dci.vt difputaiionisinfcriptij olTeiidlti&.licct mul« " itiiNiniiuf ilioiium orJincm habcrc poiTunt, niuitf tamcn non polTiint inui» gglluariicuni difpuutiones iitf liut co in odo, quo linii or dinaif ab Alg.otJ JJLp^pjiiitqualitcr hf c Jifputauo non congiuit.dcicitam ipfim.oc. diccs, u M(ti.i|u|;i,'Kl:u' i ifuJ.iuerit fc philofophari, in hoc fumina cft phantalia.icj '» Jj|ibor plumaflicus. (Eoquod ipli.) Eius.quod dixit,raiioncm afsigna/, J aai *" quodipli iicquciiiit remoucrc omnia.quc fubfl iniif atrribuuntur.t.qa jjiinoii pjifu»' filuarc fubftaiiiiain pricni linipliccm eiiV , li cifcieniia n atiri» I^LgqBjJJecl.irat.d.ipii cium affcrunt ipfum Driim fcrcntemeflc.TuncoftJ , i .nmiiici iion poiTiini filuarc fimplicifatcm fubli iniae. J. oc rcquiiur cos , <p ' fjiiitiJJiiuin fupct Jclinitam Dei fubftatum: & lic patct priroi caufa.quare l-.borhic pbaniaiticns clt. Dcbcs fcirc primo, rp fciciia omniscit atinhmiim, & qijJimro •' .JjaJJiiuni ci, cuius cl>, ciun lit cxira clTcnii.ini Sz quidiiatcm il lln.ri puci iii iniellccluhoiniiiisiinqui» modo Alg i.ip labonftecltociofns Sipfca«n4(£us,co quu imponit iVo aiiributum td.tiru n ciTcntif primi , Sc pet trlmmiiii 'iliiiiiJiucin quandam, &c tollit fummim liuiplicitaicm: 3£ nullus c^Uofapho'!!!!! poiclT f.iluarc limplicitatcin prnui cum fcicniia cius , cum itfius BjaruluihlScrifi"'. v: p.-rfcct i CJjnitio , mli cx c FciSibus.vbl fcieniia SC fatnifj«Jiucifa< i .1. pa.ci pn.na Laui.i.cui hxc phaniafia dici poicft. Se- QtjiJfiTpai CjaJjJtOMi. .tc.qiro.i phanialia , vi dicit piulofophus primo Priorum iu pro. i .ua, l.,v,(Jrinus fculiiij:. i.itciior.mcdiante qua COgniiiua componii raiioncs fo« flufecasadc.l.apparciiics.cv non exi.Tcntcs : Si, quia hfc pcrfcrutatio appi- WiHponerccompolinoihrin ipii prtmo,quf nontnclt cr.tilco potelT dtci phan« it ucparci ic.if.r illius . ( iit pjtcll dici . ) iWinc oftcidii Jifricultatcn nllunualis moJo. Sl: hh.. icitc-,vi colli^uur (ccunJo Mcia.m pnncuaio, fenl(larplina icincoria Aiicr.cjhirnen.priinj, quad dillicaltas cognoIccnJi («nlrilc cx pattc rci , cV ex panc iioiiriuiojico^nofcendi : cuin tgitur Jrcll» OBJuiituli.iKuicx juiie rei , oilcndii iliaiu cx paric, iioltti moJi cogn«V
Difpuratio Metaph.
dicun cu ccn
r SSS Z!\ oc U eS D . m fc.rea.mJ P.t«. .»>«.». * al.qu, n^a S. oJ P? nlfll.ipf- . (Auic«,,«am«„.) Qu.a *kS ^ Jgft»
ffinV«n««l'.n»«on«« ,M": & pr.mo ,u,ra, op,n,on«,n Au.c.n.j.^ imiasing;' " . r (l a„0j Dcush«nrd.r.us fc.ai omnu mojo vniur.r,. XIZZ! Mtai U *.«.. modo.quo . ,hrt.ahata .«n.p^SK' cV cmoJ pf" ignora. par.icular.a. «ft ««go opl. Au.c«. quod Dcu, fciton,,, , £ ™ .«rfa i prom abft«ahi< i loeo. «empo««.& al.,, aPp«ndici,, & tgno,,, ^ c»Ut "a v indiuUuJ funt in loco,& r«l,q«„ n..i.n( codmomba, pofia.(|$£ fcou uioQuoJ d.xi. probat.d.qu.a f«qu.,ur«x part.cular.um fc.rnn, „00 nfubAlnria D«. fcuntti. C&{cojf«q««n.u non d«cUra,ur hh ' eft decUra,. «x d.cti. «ius.t«ttio dc An.ma. com.r.cV ... libro d« So,„„0 i 5ua, p,opofirio..«s:quarurn prima «ft. omn.s pot««..a comP,«hc„dc„, fing^
ffiaH er.Sc „!di...Juali.«r.p«.rmu.a.ur: cu.u, ra..» «ffc po,«r, . qBS»j comp.chrndrns lingularu (.ngulari,«r, & l.gna.e , «ft vutu, ,n nn„[u, v, Ju , , AuTn crt & d.-clata,um ,n l,b,o dc Somno:fccunda propolmo.po.cniu ,nlc„c. Virrus > mi P«« adu««far,os. fingula.u Sl l,gna,«, & ,,,J.u,dual,lc,:ct.
«tru c5pr«. ".'II , ?)«, «5 P«„nu.ab,lis: & lic Pa<«. confcquentia. ( V„d,d,a,,,;. bfdu pngu. go ' «"'"'«^* vul. P«« viam d,u,lion,s coll.gcr. op.n,on«, , ,,lf ,M,.
latia. y^S T ii,» A; dicit: vnd« dicnus quod fc.emu D«. in omnihu, „,
£,Vq.hni ? D«c lara co.'fcque"mis .mpo,s.ml,,a,«i„.d.cV ,mpofs.bil« «0 i«ag
^f!," moTfciK al.a.cV fcr« fc.pfum »o» d,lF«run,:p.op,c, qood con. ,mpofsib,lc f ^1""!.1 ,„ "fjum clt . quod fci.e fc.pfum diffe.t a fcitc ilia p,f,„ C,m' Hoioroba0, d I «nimrdc' vnu,.& .d«n,.f«qu,.u«quod cffc, id.quou atrir «um.Hoc probat a.i, " , , j „,,,„« negatton.m fui|PHus.t.r,l|„l.
"^^nCn niai J< eoJemtquoJ ortendi. efle impoftS •"' VmL «ft enim "nuod Pl Ot.BC quod pr.u«.ur ,„ vno & «odl tempo,..,. ,mpofs b,l« «ft en.m.i uo r -Jed.quoroodo .«uea, c&fcqucarU A.,a.
d«>.la,ai,«£ llUP" " rci« al.ap,fi«teum:li„,,l,icr. nontrtiu.j
pofeibtlc ^'"['^Z^Z^mcu n fc.r« alu Prf,«r «um. fcrundu,,, ci,., . „ D«umb«,Kd,a,,mfc,re fe P^ P t f cumlcun(|uc .
bl" h,l dUbus atguo confcqu.n.u,,, ,j
quomam fubftantia Ue, e„ au, , rc c 0 otll llu . tV , _
Deu, fcU fe:erRo potefl no n fcre al u P f« .Joftibrtc «ft fur« ,!„.
f« habe. „«gI,,on«m alio >„n. I unc VI ^ alloru,n;crgo vnum Jc >J«m pon„ur .n cir«:«rgo habe, atMma. °n c0^lud,..J.,and«n, iu; .Ju.
rur «V «'^'"^^'Xlo^Phorum mc J ,, .... quod D«u. fc.a. «n.u pm.
tf^.^^»fi««».« fcnuntutota textufc
A V E R O E S.
Alt Aucr . Summa huius fermorm eft quiftiocontM d tem rp pnmum icic fc.Piun,,& nuclhgu al.ud^uonumfa» Z &s fcipfum cft^dmcrfa a fc.enua fc.entu aln.d . Qux
■ Scxta. I9?
. -uiilcm eft fophifticatio. quonum cx hoc intelliguntur duo, quorui« vnum cft vclitfcientia Socratis dc feipfo indiuiduali fcientia jmsdealio.&hocnullopafto poteftefle vcrum.lccundum vcro cft, vti;:fcicntiahominisdealio,vtfuntentia,fcicntiaeius defe. & hoc ^vetura. £t dedaratioeiuseft.quoniam nihil aliud elt fubftanjijeius.nilifcientia cius de entibus.&,fiefl'ethomo>vtalia qnti3,&. fcjretquiditatcmfuam fibi propriam, & efllt quiditas cius fcientu ferum.runc fctentia hominis de fe iiecellarioeflet fcicntia cius dc aliis jtbus.nam, fiefletalia, tunc fubftantia eiusnon cflet (cientia deicbus. & hoc manifeftum cft lnartince. nam fubftantia cius,qua appjllaruramfex, non eftaliquid nili fcicntiafuadc artibus*cum au- KPi dixic, nam fi fcicntia cius dc fe cflct fcientia eius de alio, tunc ne .jtio fiii eflct negatio cius,& afUrmatio fui arTirmatio eius idcft. o,, (I Jjlct fcicnciahominis defc,fcientiaciusdealio,tunc homo, cumnon (•iucritahud.non fciet feipfum Tcilicet cum ignorauericaliud, icnonbitlcipfura.&,cumfciueritaliud,fciccfciplum. Attamcn cfffer-
' mo verusaliquomodo,&falfus aliquomodo.quoniam quiditasho mji,i>cftfcientia,&fcicntiaeft fcitum aliquo modo, & aliud a fci- BJiquomodo:&,cuiTiignorat fcitum, tuncignorat aliquaiu parj^fuiiphusr&.fi ignoraueritomniafcju.igiioiabitfeipfum.&ne gjrehmc fcientiam dehominc eft ncgare fcientiam hominis de fe fpfo.nam.cum aufrretur a fcicncia fcitum,ex co quod fcitum & fcieit Jjfuiit iJcm,tunc aufcreturfcientia hominis defcipfo. fcitum augm.cxeoquodeftaliuda fcientia, cft praeterhominem. & uon fc~ o.turcxablationchuius fcicntia: ab hominc ablatio fcicntir homimsdcfeipfo^&ficeftinindiuiduis.namnon cft fcientia Socratis jcPlitoncanima Socratis,quarc fcit Socrates fcipfura, cum i°noramausdePlatone.
Hmc Auer. vult cximinare fcnlentiam Alga. & primoexponit mrnfent H^Adicimus nos, quod horum vcrborum fcmeniia cft, quod lplr arcucndo V jamiJ.quodpnmuni principium iniclligii fcipfum, & alu ciuia pi*ic*r eumfcbrvfic, fcicmu fcientis m fcipfo differtafcieniia fuiipfius in alijs hxc rfibbicuuno opinionis Alga. ( Scd nos. ) Nunc vult declarare pcccatum rrimoproponitillud.d.fediiosdiccmus quod hic cll fophilricaiio. dcclarat.d. hoc cnim fctlicci rcicmiim fcicmis feipfum difFcrrc a fcicn. BcS fcire f. Ui jiioiuir idupliciier poieft nuclligi, & non cxponit illos. Attamen fcirc & »lia poi ^quodrciceDeunifeiPruni,&.iluidcft,q,fcienium fui & .il.orum cfTe Ouplicirct t, TW* 3i candcni potcrt dupliciter intclligi . Vno modo limplicircr fcc.indum (ctligi. tfwfiura.&modumt&.licnoneltrerum. Alio modo fecundum fubieftum noniimcnfecunJuin modum:& hoccft vcruin.quomam Dcusfcitfe prout cf" fer.Mcllimcllcaus.&lcientufuijpGustfciialia.ptouieftcaura aliorum vt cfl difpuutionc : icrtu maximc in folu.iS.dubij. ergo fcicntia fuijpllus iiu aliorum in fubiccto idcin funt.in raodo lamcn diffcruni: & pcr con* kptm.puct qualiter illas fc.cniias diftcrrccft dupliciter. vno raodo in Oibie. tUCaoio. AUo modoinmodounium. Aucr. ergo tacci ifta duo mcmbra •»trcrai*,& ponit vnum mcmbrum ideniitatis. vno modorup.dicuntur tdc Jtoc cntia ptxtcr cum tdcincft quod fcire feipfum.Un fubiceto & re.licet m *k> Jiifctui,i;cV noc «anilcfte eft verii . (Et de<iaraiio,)Bi hoe vcr ticai.d.
Dcfttuciiodcftriici,Aua, Bb
«T cTecUAtio Mus.qoij rdre recprum tion eft jjiud ni fi iofiim fcirt '.„„, j„ tam m bic<fto.rup.&fubl»iiuu,coijuojfpre,vien$ jhfolucum.i trifc,vt «ufj ?* » rTm vnum cft in fubftan.ia &C r,,h..Ao.( VnJe.fi ho.no.)Hoc.den, probV^* plo.d.vndc.li homofimili$fuetit jl.is enlibus.c.fi homo in commutri fi, ,™ ti cniium, Sc ptt conrequen$ ommbtu fimili$ cn viitucc ei$ & pet cifi,m (pft. "* fias qu.dicacc propriam rcirec.rrire ipftm propr.J qmdita.e idcm cft nw\, f »lcis res nccclTjrio:cu.u$ rariofiematt.d.fi ct.im diccret. clTet ciu$ fubftannj , hominispiai«eiu$fcienta:quodrel.i.(iu:.uru.Kiua.nconuenie.,s. D, ; tc ouod homo cois cft omn.bus indiutduis fi.n.lis.cu fit cffe omncum inJ ru" 8C iJco dtcit Auer.fi homo m coc elTet naiuta intelligens ciTeiiciam p, &'omniaindiucduicoieniifabeo,rcquicurillud^Et hoc.) Dccllrai q,,. homo elTet ille.in qlco rcientij n5 dlfttrt i fcientii ilioro dc kfto. J.& ho . "J cc patcc in artificeiquu ews rubftinlci.qua differt artifex, tnquamum jti,fcx , rebusfaiftis.noneftilcud in fnbiefto nih iPru,n firite te$ rlnius. vel riaas v, hibctaliiiraffslirio. Debesfcire,.j extmplum iftud valde eft conutnitn,qm attifex.vt ifrifex.poieft duplicuer contlderatl. vno moj0 ibroluic,a|,0 ' 4o vi artirex potes «ufite re$ ariiflccales.prcmo modo fcietu amflci, rUijpUu, differt J rcitniii altotu in robieao.tecudo modonon ditfcrt nilii» modo: vn.lhomo.vihomo.&homo.viitiffcx.vnuruiuin fubtcAo &dtiTc,uniin ase fic rcrn.il foi vt homo,& fciecwca alcoto.vt cpfe eft arrffex.funt vnum in funM, rfto 8C d.fferunt in modo:applicaiido id propofitum fic, Deus poieft conlidnj. ii vno modo.Wtns ibrolutum.alio moJo vi primJ-ciuri.oc pnmus flni,,^ prl „1 forma.d.co ergo «p fciencia ruijpfius vi Deuscft vni m lubieao cum !acn lia quS habct de alijs.lpui eft cauft.g proat.eft f«n.£&: fints: & hce, hoc txf plii fit muliii cenuenicns.attime diffetl aliqualuer, & cius JirTetci.ci confide.
ia eft ncccil.irio ainrmju" iu«,nwu «"« luiipiiin, oc tl
militet de ncMlcone Jicacur. Otbes rciteqS, vt diftu eft.Dcus fci. h . & ai,a, «eo affitmacconcm hibet,& potcft hibtrc n.gatioiitm: quoncjm pottft fute ft,Prum,& ignoratt alii.ergo negJtionera feqiiiiur vniu$ ei.c afhiraaiion.ra <c r teaiioiiemfoi inicndctONunc arguit conira illud. d. fi Inttndii vcte hoc, r, fcire feipfamidem eftq, fcirealii.rcqiicreiui : cp.q.iando fiip. perpor,,b.U , v.l impofsibile ignoraiei alia.ignoraret Sc feipfum. &C qumdo ei fcirei feipfu. fdret-& fic pnei hoc.(Sed hoc.)Nunc veriflcat illud vno tnodo , dc falfi, ,i,a rnodo cV ptimo ptopciiii hoc.d.fcd hoc eft vctum aliquo modo. 8c aliq» mo. Soeft fairum. Quoddeclatat.dindoexemplum dc homint fiipetius poh.o.d. «uiduas namque tromin.s Tup. in coinmuni cft fcientii fcp. aliquo modo in fu. S.cAo & rcientia cft fc.bitr alcquo modo.i.fc rcienlii finiplius eft fclcni omnrn indiuiduortl aliquo modo,8£ dlffen ib eo ilio modotqm lcire hominf in c5mu. ni cft rcire oes homines.prout hibent elTe ,n cllo vno.non camen omn.bu, ruo. o s.r.i.,diuiduil.ter,cVfignaie:3ciuncconcludit.etgoqUa,ido cgnorai quuMI i fcibilc ,dcftaliauodindiuidu..mhon.i.us,iguotailPre homo c.uspai.tm f*
iiefttuam: 8c fi forct omnca rcbilia ignorarei , ignoratet reipfiim loiilui.. » • c •• «Hiana.utahorninisnon eft Jlia a natuiisindm.duotum .etgo rcmo.io h«,tl, ?d tft rcicn.ix ind.uiduotum ab homine tadtm cft.quod tcmo.io fc.cn,,« hom, r,i$ a fe.Pro:cuiu$ tai.one.n a.t.quu quando rcnouciur 'cib.lcde 'cie. * m fcib, c 8c rccencca runt vnum Sc idem.f emouetur rcieniia homtnti a feipl»:
'nBrub.e<So cum rciem.a homini$ m communl, imbx remoucm. f • f»« «* p"anequoJ feien.ia hominis fuiipfius.&alior.tm runi vnum .n l Tub.ec ^& d* fc.unun modo.quod fint idem in fubieSopaict, qi.onum abla.io v, abT, oncm al.cnus.quod d.tferuni ... modo oftendu.d.feJ cd, quod c i . !.l,ndirren t fcie it a tuncd.cfcr. alihomme, ideftfcd niiun homiu», ?<o*i :SM^^X'X«n- uo.nine.id cft toenW hommm* **•
Sexta. i94
.jjf£runtln*odot»nlum.Quiaqut$poir«edieeM, ergo ftat hominem tn~ A '"T .eie fe.non inielligcndo alios homines:&, fic iJem quod priu«. hoc remo^
• ¥« non infert remetio.id eftdifTcrentia huiusfcicrtiaab hoinine rcmouo. "'' ' fcirtiiiK hominisa feipfo.ideft non fequitut fcientia homiius,vihomodif> ' 1 modo » fcientia aliorum indiuiduotum.crgo ftai hominem inielhtgere (e,fe'1"' rat<ralia.Hoc idcm dcclarat fpccialiicr.d. Si fimiliterin indiuidult fe» * '8 r-non enim fcire Petru Galenum idem eft quod Gale. 5i,idco Petrus fcit q""",n1 jgnoransGalenum.itiamen fciemia Petrinon ditfert fpcctcj fcicnfc'P\IJ ')tlll. jppticandomodoad propolirum:pate< iniellcAia 111 Deo, qualitrf 1,1,15 i*ill* fcilicet futjpfius.oc aliotfi funt vnuro m fubiecto.ocdua: in modo, ftl iliicr n'on vaiet cSfequcniia Alga.f.quia illx dilfcrut.ergo ftat De5 intel
* feno iiitelligcdoalia.velecontra intelligcre alia.non imelligedofe.
fR1*- cibca dicta acciditqueftio:qm,liceiDeus,vteiisabroluturn, Dubiutfa. jjcriafepiratum.idem fit cum eo, vt pnma omniura ciufa.aitauien acd< 'Tlcus in il|0 prtori.inquoeftens abfolutum.cum mnc lntelligat fc, an in. a> ve» ignorct alta.&,U inrelligit alia: ergo fcientia eiuj , 8c aliorum i'1"*3 .Qinnibus raodis.fiignoratalia:ergohabebit negationem, 8c affirma* '"' m 1 iqnoraivriarn,6c lctenttam aliorum, vi dixit Alga. Diccndum, vi dtcit "°" ii.ivlciaphy.commen.ei.in fine,quodid,quodnoneit innatum dtfpoui s0|ut(8, A',f/; 'jjm^non eft innatumdifponi per ignoraiuiam: dico ergo quod in illo B f"' Ucus fcit fc lanium.&alia nonignorai.necfcti: aitamen alia non fctu PtlJr'i30i* nec eftccecus.nec vtdens.fed bene non videns. Sic Deus in illofi- Djfrtrt nort urcfc» alia.nec ignorat.fedbene non fctt: & fic.perhoc paiet folurio ad fclre lt)j„110 *"° mrniuiu.non enim eft inconueniens Dcum fcite fc lan :5,8£ non fcire alta: "f rtct incouenienl Deii fctte (t,8i ignorare alia:&, quia A Ig. non diftinxic *
110 fciie.&ignorare.ideolaiuit folutiohuiusquxftionis, & iniulit vnum, '"i!»J rtputai inconuentens.quod tame bcne imcllcctuin eft necclTarium.
A L G A Z £ L.
Alt Alga. Siautemdixcritipfttm nonfcit aliudprimaintentione,fed fcit fcipfumfquiacftprincipiuomnium, &copula* turei fdentia totius fccunda intencione, cum impofsibilc fit ci fcirc feipfum, & nclcire ct> fit principiu aJ tcrius.na verificatio fui eft elleprincipiu altenus:& impofsibilcclt fcireieefTeprincipiu alterius, j mfi ingrcifum fueritilludaliudinfcientiam eiusvniuerfaliter,& co j£tutiuc.& noneft inconueniens quin fubftantiae eius fint confequeii tu.Sihocquidem nonfacitpluralitatem inquiditate fubftitia:, im- ■ofsibtle vero vt litin ipfa fubftantia pluralitas. Et refpondctur ei otultiplicitcr, & primo cp,curn dicitis cj> ipfum fcit feeflepriTtripiurrf, ciiinuultriaquxdam veftra, &imagtnatio.fedoportetvtfciat efle foiJdentiaautecpfit prirtcipium eftadcKta-lcicnci.T de elfe eius.nam pnnapium cft reiatiuum fubftantia: : & poteft fcire fubftantiatp , & «tiareretationcm principii ad fubftantiam:& poteft (cire fubftatia, Andcire cy lit principiumcnara efle principium,& efle ens ,funt duo «huerla.&iicucpofsibileeft vtfciathomo (cipfum.&nefciae quodfit ''• naiatummi fcire 9> fic caufatum eft relatio cius ad caufam: fic efle ipfumg!o.prinapiuin,&eflecaulara,cftrclatio eius ad caufatum.& conkqucntia eit bona in abftrafto, cumdicunt cjipfumlcit fecne •pnjKipmnuaco cnim,citfaciniadefubltatia,&prmci^io,quod'-ft
Difputatio Mctapli
cipiis.&impolsibilecft vc lmaeinctur fciencia de fubftantia fcicnciam defubftantia:nam fubftanciaeft vna.
Hic Algaxel.inducit ptimo vnum moda dicendi quotSJam philor0r,H fecunJoibl.(SeJ aJ primiim.) foluii. Iu prtmo duo rliril.quorum Vllumr",B|• lur ad altcrum:& primu cft.quod Deus fcn ft dupliciter: prout cft e„, l!.cfqu'" lum a niatrria Sc moiu,&, Gcfcii fe tanium. alio modo.prout cft prj,.' lotiuse.itis.cV ficftcundatiaintcntione fcitalia.co quia effe ptlnclpturn'J'^'lll, ditum poft rubflaniiam.cV pcr conftquens ftcunJaria intcniionc IciiiuP j* quit trgo.Ait Alga=el Si fiforte aliquis dicerei q.ioJ ipft Oeus igiiorar priina inlrniionc.iJ eft.quod ipft, lbfotutecoliJcr lius, fctt lanntra h L ignorar.vt fic.ScJ, quia fcitft.ptoui eft princtpium rotius grnctii eniti £ "T? lur quod fchl lomtn cns ftcundana intcniionc.([nipofsibile.) qun e^ul' /citalia fecunJjriainteniione.&quispofftidtcere.aii fcireft cii*c pruvt^ adj.it aliquid fuhftantijeabfolutje eius, cumdicant philofophiquoJ licH'"? ducit Alga.tationemtorumdiccns.impofsibilceft cnim.quod fctat ftipt-ul- , » fe ptincipiuin lotius.cU hoc iton infctai plutaluncm in quijitate fiibiUtie D rnodo hocdeftruuntphilofophi.dicentes.vciuntamcn irnpofsihile ell tn fubftaniiamet, iJ cft, ipfius Ucipluraluas : ergoraliinn cft Deum rj,c jt'" fecuudaria inicniione.ptout rft principiumioiius rniis.(SiJ ad urimuin ) t uit Alga.atgumenium iftud,& prtmo Jcclatatpiimum ili.-tuin: iu dubioiritto tlcciarat ftcunJum dubium. In pritna crgo patic inienJiideclanre.qu i fclt ft ibfoluie.cl: rcire alia.proui cfl prmcipium alioruin.cftqmJ JJJiiumeuM effentiat,& aii.Sed ad priinum rcfponjeiidum cft: quod , qujnJo diciiu quTJ ipfc fcit quoJ cft primuui.cftiqujediui cuafio, vultdiccre quoJ I lc.im fctr, i prout eft ptinciplum taiiium,cl£*non abfoliite.eft quxdam cualio. noa |iau>n luiio vera:qitoJdeclatai,Jtccns.immo pertinctquodtpfe ftiat c raa iniemione.ftdqiiod ipfe fciat qood cft principiuin.ert tinedubio • dittim fupei mbftaniiam.vcl vthabet alia litera.fupct fcientiam fuqpf taiionem dicit.ptincipiaiio nanque eft quidreliium aJ fubftaniiam.d: . lur irludcffeadJitum fiibtranliat dei.(Erpoftqua.) ciun Jixil ill.ij, mir quodruprateiigit.dicciis, & poftquam a Jiiuiicem diftcruni, iJcft, fcieiinafui' prouieft cns abfoluium,& fcicniia eius.vteft principiuiii.difrcruur, poieft 1»! lutquodltbcl iftorum fctti Iinealio:cuius cxemplu 11 ponii, diccns, iicui tio.no | fcirr ftipfum ignoransquoJ caufatut.quia ipfuincrTe caufaium c(i quidrelita; applic»iniodoadpropoGtum,dicens,(imiliier,iii Dco fcieniia rcla!ionisdirF:rt a fcicntia fubftantix Dti : vcr incaimn ttgo cft quod Dcus, fta ens ahi'oliuum fcii fc.cx- ignorai ft 111 Ulo puoti efte principiutn:ctgo fequitui id, quod xii in dubto pracdicto.
AV EROES.
Alt Auer. Sermo Philofophorum cum iftohominc inhac Jifputationc .idificatur fccundum radicts.quas habenc, dc quibus neccfleeftpnusloquicumcis. Nam,curn conceditund, JmciIecVnr. quadpofueruncdeeis,& ejuftimauerunttpdunoitratio iniiux:ttos & iteiiectu» jjjj^ non fequitureisaJtquaharumconfajueiuiaruinfuarum.Njra leuigant!''1' Philofophi ponuncquod ens, quod non eit corpus, ellin Icfacntu .uatum.quoniaiTiiptitenenc £furminonicmnc,ciuiafuniinma:c-
Sexta. ipy
••-SfjCUm iniienituraliquid.quodnonfitin materia , notum eft rp A n! '# hoc babttur racione.quoni.im inuenerunt <j> forma* materiacuin abitrahanrur in animaa matcriis lins.fiunt fcicntia, & incell^us:& inteUeftus nihil alitid eft.nili formf abftraftac a matcria.&, ni fic fuerit eo.quod non eit abitraftum a radice naturz fuar , id ^Jem.quodiftabftraftumaradicenatura: iiisr, multo digruus cft 1 j-lt|"ciccia,& incclleftus.& qth inctllcfta rtrum iunt vcriricatio ie- " ,1 jhtclleftus nihil aliud eft nifi comprehenfio incellcftorunv tunc • ...flcSusnoftereftipfummctintcllectu, ineo cpcft intclleftum.& 10 n cricalittas incer intcllcftii & ipfam rcm inceilcftam,nifi quia in- ""jjtftjfunt intellefta rcrum.qux nofunc in nacurisfuis inttllcftus, [LfiuntintcUcftus.cumabftrahirintdleftusformas carum a matcjs.g.propccrhociioncrir incellcttus noftcrincellcftum.onniimode. fivtro repcriaturaliauid abfquc matcria,eric intelleftus eius intellejLfli omnimode,& eft intclltftiointellcftorum abfquc dubio.&,qm B tcllc^tusinhil aliudeft niiicomprchcnfiootdinis rerum,quxrepc- 1 ltur|^gradustarum,id«>ntct-ireeft,incoc}.cft incelleftus ftpatus vcnonfuicenrtiurinincelleftionererum,qua: repcriunctir in ^J^ux reptriuntur,& rctardccur intellcftum cius eis.nam omnis jjglleftustalis ftquicurordincm rcperruminencibus.&complcctti: tjpfcdenectfsitatediminutuseft inco, quodintclligic exrtbus. & jjjuintcllcftus noftereft diminutusinco,quoddcccrminac denaturircrumcircaordinem,& proportioncm rcpcrtamineis.&.cumnapjnrerii ft-cjuanturfecundu rationem intellcftus, & fueric hicintcljj^Us,qui cic i n nobis,diminucus in comprehcndendo naturas cntiii, geccflecfc vc lic hicfcicncia cum ordinc,& cii proporcionc,qua;efccau kotJinis,& proporcionis, &fcienti.-5repcrt.xinquolibecentc. Ec ne jfflctfcvcifteincellcftus.ordocius fic cauiahuius ordinu in entifus &comprehenfioeiusnon denominccurdevniuerfalibus,quanto . m^isJvparcicularibus.quonia vniuerfalia funcincelteftaencium,ct noltcnora cis.hic vcro incellcftus,encia fequuncureum , & intclligic ntctfisriotntia,cum incelligitex fcordinem,& proportionem repcrrjm inentibus, non autcm cum incelligic rem excra fe.nam eiTeccaufirum ab cncc, quod incelligieur, & camen nullam habcccaufam: & aTci(liminucus:fcienciaenimrerum nocicia vniuerfalieftfcientiadiminucajquoniameftfcientiacius.quodefcin poccncia. Cum auce imellexcris hocex opinione Philofophorum , incelligens cp incclleftuifcparacusnonincelligicnififeipfum.&incclligicfeipfum.cfiinulligitomniaencia.inttllcftiocnimeiusnihilaliudeftnili ordo, & j",'^^ °e. proponio, quar eft inomnibusentibus. &ifceordo,& proportio eft pMiuj „^,1 i>,querccipiunc pocencix aftiuc.,habenres ordinc,& proportioncni, aiiud c(i. nirtprruni in omnibus cntibus,& cic id.quod Philoiopni appellanc na B «»5 o^io. mri.nam vidccur cp omncens habccoperaciones,qua: lequuntur prdi P^P0'* •anincclltftus,&proportionenjeius.&impolsjbilecfc vthoc iicpcr
Diiputatio Metapri. aea\lens:&imp6fsibiiecft vtficpropcerinctllcftum ritnttemirtfcu. i\ ftui noftro.fed propcer intelleaum fupenorem omnibuj cncibus. & non ert nec vniucrlalis.necparticulans. Et, cum inrcllexetis hoc „ opinionibus Philofophorum , 'oluuntur tibi omnes dubitationes quasfeciteis iftevirhic.&.cumpofueriscpintellectus.quiernbi n* fimilis mtcllectui humano , valenc Ula: aubitationes prjediaje. nam intclleaus.quicft in nobis,eft is,cui euenit numcratio, & pluralitas ille vero intelleftus non euenit ei ahquid horum.nam eft mudu^ ralitace eueniencc his intellectis,& non imaginatur m eo alictas in. tcrcomprehcndcntem,& comprchenfum.intcllcctus vcro, qui tft nobis.eiuscomprchenfiofubftantiae rcieft aliud a comtSrenenfiotn cius.cpfic prineipiureii&ficciuscomprehenfioakcnuseft alia aconrehenfionefuialiquomodo.attameneft ineo fimilicudo iliiusinc-1 leclus:& ille intclle£tuscft ille,qui tnbmt ci illam fimilirudincm.ni jlitellefta.qu.-e lunt in illo intelleftUjfunt rcmoca a diminutiombut, quxcueniuuthuicnoftroinKllectui.Ycr.g.cpincelleCtus fic incclicJ „ ftum.in eo cp eft intclleftum.quonia repentur intclkaus, qui eft in. tclkctum omnimode.nam omneid,cui rcpcricurattributum dinunu tum,reptritur quidem ei propcer ens, cui cft illud accribucum perfeaum.vcr.g.id.m quoreptriturcalidicasdiminuta,reperieur qiiidcm eipropteraliquid,quodeltincaliditateperfefta.& ficquod repentur intelligensintclleau diminuto.repcncurquidemei proptcr ahquia^ quodeft incelleaus incelleau pcrteao.& ficomne.cui repcrituroperatio intclleaualis diminuta reperitur quidem ei propccr inccllcctum pcrfeaum. Et,cum fuerincopcracionesomnium cncium opcrationcs intellcauales parfeai,& fapientes,& non funt habentes intellcctii, neceiTe vc fit hic incelleaus,quo opcrationcs entium funt operatione» intclleauales.&quinonintclligithocex dcbilibusfapientum,c<: qui quxnc vtrum pnmum principium intelligat feipfum.aut intdligat aliquid cxtra fcipfum.&,fi ponit <$ intclligit aliquid cxtra fe.creofcquitur vt ptrficiacfeipfum pcrahud. fi vcro ponic rp non lit aliquid extra fe.fequitur vt ignoret cntia. Ec miradum cft dciitii hominibus, <$ ipfi auftrunc attnbuta.qua: rcpt-riuntui in Dcoglo.Jc creaturiscx diminutionibus cucnientibus crcacuris,& ponunt mtrlleaum noftrum fimilem intclleaui , ciui eft in co, & ipfe eft dipiior omnibus in tali ablatione.& hoc ftifficitin hoccapitulo.quareibcim narrabimusfermontm huius virhn hoc capitulo, & dcckiabinius
errorem eueniencem ei.
Cum adduxitfeuientiam Algazel. vbi dedarauit quod opoitet omnmoin Dcofcientiam fiiijpfius diiFcrre aliquo modo a fcicim.x aliorum 8i pct confc qucns lcitc alia eft qukl aJditum clTeniiar Uci.vuli nunc foluerehoc,et dcdata tc qualiter nulla eft pluralitas in Dco.prout fcit fe & alia, ncc fcamdum rrr». nec fecundum modumij* ptimopropomt qugddiro, dicens, diamw n vcttu philofophorum cum Algazcl.in pmtfcnn quxlttonc,decct,quort bnt lii» . . data fuper eoru radtcesxoncclsis.n.Prripathcitcotum ptxrnifsis.uiox datuttj utediuni.id eft.lolurio coiifequeiuiamm pofiijrfl ib Alg»scl,( Vhdc diamui. j
Se*ta. 19$
kl1mrex*qu',in'.& P"moProPon« vnum fundamtmu Pctipathttfcorq.Dcin- Jk y o[Jt,jiillud:mquiicrgo,vnd< Jicimui(|uod numfeftcapparet ex philofo. t nim concIufionibus,quod cns incotpoicum ert infrpuia fcitntu tantum, M ' rt l1100 :>!v'rK*"-- 1 malt,u fcicniu ert fubrtamia fcicniis, & fcihilis: & cft vnum fundamentuin.quod proponit dcclatanduui. Ipfi cniai,)Nac vul* V"-" ■ ' '" huiusfundamentt,& primonatrat opinlonc corum, diccns.ipii.it. I,~ui 1:1 f"1" f ui"" f"5""* '""' '"fcicntes.id cft.nou cognofcenies , ptout confi- *f ,„ itiatcria.iJcft.proutdcpeiideniin effe.&ut confftuati a matcru:& Ji.
uuoJ," fonc inutniiur aliquid non confifltnt in mateiia.id ert, non depcn i""s a roaictia.mamfcflurrtquod cft pura fcieniiathzccft opiniocotum. (Bt ;miiu ptobat hoc,& arguit ptr locuma maioti.hocrnodo. Siresfecuudii gutrtialcs.fecuiida modutn abflrartxa nateria funt quoquo modo fcien» rrI om a n '' '* "' * a n,ateii»erain,& fimplicitcr fcieniix:liuius prl 'ponit anicccdciisiinquit ergo,& hoc patef?t aptid cos omnt rltioiic: ipfl 100 n tcPrr""" 'orm 15 naturalcs aliquo modo feparatas a matctia, & funt put4 tii cuodammodo,& quoJammoJo putus intellertus: & iniellcrtus, id ert, llcrtio non eft aliuJ in clfcittu a forma rcium fcparatatS,hoc<ft aniccccKt fl|)j| confequcs,teplicSdo aiitcceden&,dicens:viide,poftcJ? res.qux dc ipfanituris liO fcparatur.lic fc habct.quato tnagis illz,quzdc naiura earii cd. ''',!' frpar 'lur.digniores funt quod fini putus iiitclicrtus, & pura fcientia: SC t Jr*:|([ fundameiitufo prxdi.-~tu.Ulud lationr probabiliprobauir, quia difrict- ['"^i piobarctatione denioftratiua: vcl quu acccmi illud tanqua conrtansiil |*iodcanlma,& in iMctaphy. Debcsfcire, quodhxc latiopoteft dcductad Cjutftraiiui hoc moJo:qm Jcclaratuert in libro Metcororum ab Aucr, iti 11 de " -llaxta.q"! omnino difpofitio couenicns pluribusper vnam cauftm, ^Suei'» u«agis,cui caufa itliuscdtienitmagis.V.g. luccrc compcitt toti cotlo ""rnct al iqiia"" denfitaiem corports ca.-lelHs.c~i igitur fol fit maximc denfus,et ","' ti plus conucnit lucctetfic in ptopofito.quia efle fcicniiam idcm cum fctbi frjenie coinpetitnaturse propiet clTc abftrartum a materia, idco, quia da- ■iiliQuld iinipliciicf,& fumiiicabfttartum.ideoci compciitcfrc vnuro, &ide ' (nl: .Ciiii.i,fcibili,&fciente:&fichccraiiopotcft hocmodo teduci ad vini 2jpi,(ttaiiuani.(Etqisiarerum intelligibilia.) Vultnunc concludere derintzZtn iuiellectus noftri.vi idcm vcntat ad piopojiiii dc intcllertu ptimi entis: •Jicrgo qi:°-l intellectus crt retum vetitates, & fyllogifmus componitur fic. f^lljgilnlia fuiu ictum veritatesiintellectus eft intclligibilia: etgo intcllertus ^^^Eivi iii.tiis.htiiiis ptimoponit maiotcm.dicens.&quia rerum iniclligi. Ljiiiradem fnni quod rcrum vetiiatcs:eft etgo maior,inielligibilia funt tcruni ■triuics. Deindc ponit minorcin,dicens,& intellcrtus non crt aliud nifi com> C prchenulo intclligibtlium, id cft ipfa imelligibilia comptchenfiuc . conclufio» ri proptiaiu huic fyllogifmo non ponii: fcdiliud, uuod fequilur adillam, di. «ni.riii •" nolsis niicllcclus.ci : iniclligibile vnura & idcm, inquaiuum iniel (Hibiltcfl. ■ tv.v;,,.:,,
„ ik h o c fyllogifmo quxfiio eft circa maiorem , & quzflio circa uauiHii» qrnioiero: vidcniur enim omnes falfx: primaquiJcm , quoniam inielllgibjlia llltralls» confuui vetiiatcs.cum vctitas fit vel confotmiias imelligibilis ad inielicriS, „ tti^ontii.vcliiiillaconformliatecoiififtcns. SccunJa ert, quoniam imel. otcu"d*-
iiirccft intclligibilia.ncccoDiptehcnGo inttlligibiiium, vt patct. BfTet - . . tiuraqtjxrtio 111 conclulionc, fcd ad proprium transfcratur Iocum, Ad pri. o01u'l0< auiicrgo Jcbcs fcirc, quod propoliuo comiiictur in tetniims eius , licut clfe. riuutfiiis caulis: vcriiasauiem in propofiiione , ficui proprium in fuo fubie. rto.vrl licui liguaium 111 figno: crgoaprimo ad vliimum vcritas continebi.
iminis.viclfcrtus 111 caufa icmota:&, iic paictqualiter veritascftip. fm iatclligibile:ficut planta eft foKnoii iu przdicatione formali, fed viriuali. Concomuiuiiiicrvitiut hic vir. Sccundodebcsfcire,quodfniellertus noneA fciiriiu iniclltgibiliu iiihxfionis,cum (ii fubftantia pura,quz iccipete nd po. vj.vidrcUtauiin libtonicodc inicllctSu.eii tamcii fuiicciium appropnaua.
Difputatio Metaph.
nls.pro quanto omnia intclligibili* in efle cognito continc ntur in IntelleAu quia ah tllo comprchcnduniur,& habcni e(Tc ahftri,'l.ini:& fic potcf, j . ° • r» Q intetliglbilia.vel comprehenfio iprorum intelligibilium, cum fuhiertum o deiiominan poftlt a fua forma:ex his appaiet tmior,& minor, & qi.omn.iII,.ni lelligantur.«£qualiter.&patentforqucflionum.(Etnulla.)Nunc rultCo„ . dere qualiter intellcctusdiuinus cft (impliclter idem cum intclligibili & r. ' tia eius:& primo proponir differeniiam mter intelleAum nofbu", & tntciiio k"" le.d.& nulla eft ibi diltcreniia.fcilicei tnierintclleclu noftru, & iniclliV.k , nifilnquaniuintelligihilta funi rerum iniclligtbilia.qiigr de rcrum nat,,,, ' • funt incelleciut.id cft actu inlcllerta.immo fiiiiiintclleAus.id eft rei aflu ;„ , leAa.prout intellectut feparat dirtat formas a maierijs ipfarum : ideo conci dlt.&propirrhociniellcfiutnofter , & imclligibile nonfunt Vnum &• u omnimode:& lncra.quaf fcquiiur.eft tranfpofita,& debet legi Gc:quarr mi/i"1 rtus.non cft aliud.nifi comprehcnlio eiiiium fccundiim otdincm, & iFfltii " " duationcm:& harceft conclufiofyllo^ifmiprardiAi. Prima quae. S e r> h i c eft locus qucftionit:priuio,quare liiiellccrus et intenigihji ja m • ftio. n no funl ide in iniellcctu noftro. Secundo.curiiitellefliis non cft cotnnrJh?
fioentium abfoluie.fed fecundum cottim.ordiuc, & graduationem. Uea rv~ debes fctre.primo, cj> ficut lumen eft e(Ten[ialiicr,& formalitcr vilibile & p ciTentiaro.& colores funt viiibilcs tatione liimims,& p.inicipaiiue; GcineeH» B ftiiteftertcniialiter&perfciittclligihilii, atintclligtbilia pirticipaii„c„,0 * DuplcxefTe panicipant iniellectiuo eflc, vi d.Auer.tnco.f.J.de Amma.in fine.Intrli7EiK| imclligibilc |e ergo duplcx habet efle.vnum limpliciter,& eft c(Ie in materia.aliud fecun.ta fcabet. quid.&eftcfie comptchcnfum.vel cfle cognitu. quia igiiur intellcflus i.oftYr non eft caufa cflc entis rnnpliciter.idco non dicntir (implicitct iJem cuminiel. ligibili.quiaveroeftcaufieius.prouthahct eflcfcc.indumqnij.iJeo eft ijcn', ci fecundum quid.prout habcieflecomprchenfum.& ficpatctptimu.n . Icrlictl qualiier intelligibile prooter haberc elfe in matetia incaufaium ab intcllcflu diffcrt aliquo modoab intclle.Su noliro.qui non eft caufa cntis (implicuct ,'cd inielligibilitelTe. Sccundo debcs fcire.rj. imcllerrus noftcr.quta perBcitotl tcbus,& non rcs perficit.idro arenobiliori dcnominaiur nob..inr imrllefti». 8i nobilioris intelleetionis:vndeiniellectusnofter nobihor cft.fi intellieat tnentu rp materiS:& nobilior.IT intclligat mixtii inanimaiii cjt clcmcmu. ci na bilior.fi imelligat plantS cp lapid?:& breuiter.cii nobiliteiur a tebus, »11 ne fetnar in gradu perfertionis inicllectus, qualc fcruSt cmia: qa vcro miclle. «Sus Det pcrricit res.cu ipfas caufet,& .pducai.ideo in co omues res (iint eqnj. lis gradus pfectionii,& equaliteV perfccta inrellectione iuielhgii mufca.i ho. imnc.eo nacatifai illasrcs,& no petficnurabeis.Ex his paift duo,f.(|uate tn. p tcllecciis,& iinelligibile i nobis no liint vnii,& tdc liinpliciiri. Sccudo pnei, qualiicr intellertus noftcr non eft aliud nifi entiii cSprehcnlio fc cundu ordinc, & ipfaru °radiianonc.& lic vcriricata funt dieia hums philofophi.Vndc fi ali. quid.)licut dixi liieta crai iranfpolita:& h*c drbet fcqui tlla.n nune cxpolua. dico crco <* Aucr.nunc cx ditferciia intelligibilis,& imcllccius in nobit n.ic,. propo(iiii.d.vndc,(i aliquid fuerii (ine maietia.id cft aliquod intclliEibilc lii Uparaiu a niateria.tuuc imcllectiis iplius ulc eft qnod inicilig.bilc onimno.idcft intelleaus,& imclligibilia fini (impliciter fine maietia, tunc inicllcftus&in. lclligibtlelunt vnu limpliciter.(linmo iiccelTariu.)hic admoueiqufftionc. pSt enim quis diccre inlclligibtlc a noftro intellcciu,& adco ell vniut tatiouit: li> pisemm iniclleclus a nobis.& a Deo eft vnius tationts.etgo tn vttoque ii.irt. lcflu intelligibilcdirTcttah tniellcfiu.Kcfpondei Auer.J.tniino ncccflanu efl in eo quod cft fcparaius inrcllectus.qd non dcpcndcai tn fua imcllectioiic reni, feu cntium de illis.id cft ab tllis rcbus:hoc piohat,& mtcndlt argucrc in fecuiw da (ioura hoc modo.inicllcflus dcpcdciis in fui iniellcflionc a rehus.(c.f ui.ur or. dincm rcriim. & perficnur a rcbus.& deficit. fcd Dcus non fcqu.tur oidirt tr. tii.iicc pcrfici.ur nec deficit.ergo i.o dcpcdct in fui intcllcftione a tc h..s. huw Mngit Diaiortiii.diccns.quilibci nanquc inieliectio lic fe habcits.id cft d^pcJct
Part 30
Sexta . t97
fui in.cl't^i°nr * "bus , fequilur ncccfTirio ordinem «nrli in e o.quod perft. fi ^ iJrodrficit ineo.quodinicllig.rdero.racri minorrm.quia patrt.probat '"''lurern rxrmplo.d.ficui noflcr inirllrctus dcRcil in comprchcnfione natiin-
■". ., proul mouctnr I rerius.iiir.proui mouel ai caular res.tacoiapis inrclle-t r* 1 . nobil,& » Deo funi raiionediueifi. intelligiturenim a Deo,piontcaufa. 1 no bis vcro, vi cauftndeo in nobis habet elTe in materia.in Deo habei efTc SUI;J. 0100uf {Klciter fine materia: Sc haecefl optima folutio huiusquxflionis. (Vnde.fi >nJ5,"gcnal iiir.''<x nls 'onc'u^,,Propofitum,& arguitenthimematice, cuiusamccrdcs a"ttn• { |iropo(iiionrs,5£ dlcil . vnde , fi rrrum natutx ordinrm intcllceius fe- RL)nt:hrC cfi prima.i intcllerTus nofter dcficit de , ideft a compjehenfione 1" BIjtiim enlium.-ponit nunc confequcni.dicens.fequitur neccffario rp harc fil J' pia ordinata.quat eft fine dubio caufx ordinis cuiufcunq; ennum . & fequi» 1 bic inirllecius fit ordo.ex quo caufaturhic, idcfl in entibusordo , & fe. ""tui irnio.t irfiisordiniscomprehcnfio non denominaiur dcvmuctfalita. '"'iJ eft vniuerfalij maxunr.nrc de paritcularitate.td eft pariicularitatis: & fic " i enlhimrma.cuiui antrcedrs funi dux propoliiiours.rV confcqucns tres j> l P\.tja,1(5.(Vniuerfalia nanqueOprohat confequeniiam,& pnmoq.i.imiim ad tiirn pariem confrquentis.d.vniuerfalia nanq; intelligibilium eniium fequu. n,ij S; iunteis polteriora. tSi per hochabetur rp fcientia Dcinon rlt vni- JJifclis, qui» wnc eft vniucrfalium comprehenfio , 8i fic fequiturordinem en» "'rn tacet aurcm prob.itionem quantuin ad aliaspanes confcqucniis.qiii pater. fi^rnim entta. inrcllij!ibilia frquuntur inicllectumnion noftrum.quia ille fequitur na vi prcmiffiim cfr.ergo diuinum:&: per confequens diuinul iittclleetus cau hhittrs tn fuo ordine.vi dirtumcA.propterquoddicit: cVille intclleiftui, quE (|jfci)iiinitur,inirlligit necefTario cniia in co , quod intelligit dc feipfoordi»
t...i.'h*. .itftitm nnn nunrl iitffllitiir ittnni.t rvrn O. miiu .-itm,,.,,., ,ti.
) cuiuslibct enniim.non quod iniclligat aliquid cxira fe: cuiut rationcm dint tunc eium caufatur abilloeniequod intelligit, 8l non cfTctcaura illiusrn. ' ',nlfH,gihilis. Paicl crgo.) Nuncconcludil fundamcntum predirtutn.d.patet
" p, fyilogifmus lic componitur.nullus iniellcrtus intclligii cxira fc , cuius in frtie.T io iccipu omnium cntium viuutcs,& ordinem iu cuctis rebus feruai,h(C bijioi patci tn fuo conir.irto. videmuscntm quod intcllcrtus noftcr intclligit am fe.ro quia intrllectio eius cdtinetut a virtutibus cntium. ergo intellertus, :tllcr:io conttnet virtutcs entiutn, non intelligit extra fe . Huicmaiorl nUobancmiiioremifedtiitellertio Dciefi huiufmodi.f.couitncns oes vuiutes oamiim.oc fcruaniordinein in cunrtis entibus, ergo inirllertus Dei nihtl lntel Hntrxiri fe.huiiis non ponti maiorem.neq; minorem.fed probaitoncm mino. ^^Hfefubijcitur cius ptobatio conlirtere in fyllogtfmo expoGtio.fl. Gc com i.ordo intcllectiuus Dctrccipit virtutrs omtitum , & ordincm in cuiirtis lehaiciuatcntiuni.id clT continci virtuicsomnium cnitum , intellectio Dei clt crrmiiin rmium ordo:ergo iniellcrtto Dci continer virtuies omnium enium.et (miii orJincm in cunctis: 8c h;c fuit minor . primo ergo propouir maiorcm.d. Bauintrllrrtio fua non cft atiud nifi omnium cntium ordo, & iftc ordo arriuat rtnum re.ipii.cV ordtnrs in cunriis rntibuifetuat: fc hrc fuii maior, fupplcas concluConcm.que fuu miuor fyllogifmt ptincipalis, & addit nomcn ordinis,& Tocuipudphiiofbphos fcirntia, td cfl iltc ordo efi fcicntia Dci , & tniellrrTio Dti.i: btcuticr cfTc Dci. (Qitiltbei.) Nunc piobat minorem per fyllogifniu.d. ^ulihet nanqi potinuefligatc.quodquodiihci cns habci virtuiet actiuas fcquc. leioi.linem intellertus.i.quodlibei eus facTum drpendet a virtute, . i-.c rlt ordo HU Drtidc ens illud eft talc, fup.tjuod nuUaienusptc acctdts poicft prouenirc.
Difputatio Metapii.
nraue Mufaripotrfl ab i.uellcSu noftro . vcl limHi noft ro initll.au. idrf, «?,co im.no ab imclUAu lupraomnibuf «nubus nom.uab.l.bu.: & ptr l.ocp, genco.immo i * , - ff -iuliricnlaucus. cuius an.cccdens fu.u.C?
ler mn.or.'
,or viule rvlloelfn.uf poicfleciiiimrnuucus cului a.ueccdens fun.du* moponuo ncs vidclicei.quodlibe. ens fafium Jcpcdei a vmutr, f, rfl il|e Qrdo. * P « enf iiicnli a v.riuic in.ellcfius d.u.n. per f«:e,go .n.cllefi.o Dti eft on.en.usinrne.H-e Dei kc.iu.af v.r.u.es conunens: oc confccjucmu p„t,
& om ordo con per cul
• f/ex dlfiis & addu Aucr.od fup.illa fc.e.ma non eft v.,iucrul.i.,,.c patli, ariflc l,ocdcclara.atrt.quibushab.iuconclud.i l..it.,.u.d yndt,declaM,,,
Alca.con.ra phllofophot.oc d.c.uqu.a pol.to,quou ....«..«,.» ..rarta.us [„„„„ fi, .mtllefiu. noftro.urac furguni Alg.dubia:quod drclara..d.uuclltftume. m noftrum fcqoi.o, num.,a.,o,& pluraluas: 3i hcc el, aiuU ,>uior:aliui„,, „„„„ re, > d.frd d.fius in.cllefius.f.qu, rft omn.um caufa.non l.c fc habei.id eft a „; accidi. plurali.as.8c numcra.io : cuius probauonen, apponii.d prou. pu,uStfl & ,mlusabo,„n,busc„.ia confcquen.ibus i.iclligib.llbus , idc.lah oa,„lbu; acciJeniibus. &. eniibus . ponu £o»clulio..cm.J.& .deo non «0 inug.oandun, quod ." eo u.aliquad.ifc.cnl» in.er compr.h.nd.ns & comp.thrnfom, & aJ. d i. fcd imellefiuf nolle, non lic ft babei : qu.a, w to diaa duo d.lfcuni aliip, v odo.CSed eft qujedam) qu.a Jixi. m.cll.fiu nolhum, c* d.u.num orn„,„0 cfi; diocrfos ollcnd i ....« eos aliquam conu.n.cmu.vhi pr.n.oappom, CmUiunU
faio iiiieltcfiu . Vbi debet lc.rc, quou ... .».......■- • ■•• t.u..t,o
n te cfiu vnum.fc idem al.quo modo.mquu modo Auei. quod hoc habci w fttr imeUeftuf a pr.mo i.uellcfiu. V .g.lignum crt cal.dum in.peifene.& ^qm ft"acc.dcnf.idc^habc.i..umabeo,,,uoJcrt.;^P!r:t ^ • ^ , .U: d«
)p. ba liud 3 -p,.mo'probai .„.c .Ua Dc, habcrc dMX,
,,.,rj.io imiju./.. _ r(_ Ct ft.cul,jun,rui cficiuum. &• n«
Uiicllcfiuf,c3i unelllg iic con.poniiur.lmel
fitco„,DO„liur.l.lleII*CIU5 ruw n»""6'""- " n i r
kci . fomP noda ab omn.bus defcc.ibus.c,,,, „o«,um .n.tlltftum ftq,.u, wf hcc n.a or ft no.a.pom. u.u.ortm .n lu«.a.3i Jic«. & hu.usdeclaraucel ,a . ," eda diA. .n.c..e^os fun, pu.a . C nuJa ab o.nn.bus ^ihus.»
U1.cllcclus.& u,icll.g.b.lc fum ulen, p.r fe, & fccuudun, fu, tfi,,uu,„.
■ ,itll*c<us habc, uucll.gibilc idcu. cum lutcllccru cui
D° ",l "bai um eft;.a.c p[, Xu.am & pcr fc : ergo in.ciUaos «te W , 'Ji , i ,„m V habeiclTtialcpcrii.ud: huiospii.uo accipuinaioicm.
»„t midenimi";^
nunauo.i 7i, t dobio rauonc comfdan, tn.is lubcnus Ula... denorainai.o.i, n, Z i,cc f, ni.aior & hoc prob.i. induci.one.d.vidicamus rp qu.cqinJI l • ca o. . d c^ ,b„™.hab«. «um ulcn fccundo con.fdan, ca.ij, perftC,. pe. uioitin ue.tiMc. |i aliuuid diccrciui r.iitns d.ftcut.dicuu
J.ck i n«l bdi,
ra.) Nunc anponu corr.iarium co.um.iu r—-. -r----.— .
L? opcra ouinura .nimra imcllcfiualuc.c. cun, prudcnm Iuciuii.SJ furJ
Sexra. itjg
- ftrlab habentibus mfelrerTum.opoifcbit nos neccfTario ponere Inrelle cTum pn iam,3 quod Aaopera funi intelligibiliai&hocefl.quod dicit Thcmiflius, qd* _0s uaturf cft opus fntelligentiar.vtnairar Aucr.n. Metaphy.com. tS. (El Opu$ i ,(1 notandum.) Nunc vltimoapponit quidaccidit ignorantibus hanc difrcren. rceft c •iiiii Inltt noftrum intelleaum.cV illuni.d.cV efl noiandum rp qutcunquefapien tclitgSt lon)hocignorat,conatuseritiiiucftigaie vtrum primumprincipiuminielligat eitaati f,v(s,;n tantum.aur aliud exlra fripfum:G fecundum iftorum fup.dic.itur, opor. lehit V pf rficiatur in aliud.id cft.ab alio:(i primo moSo.lup.dicatur.oporter di " ,,■ & concedereeum quod ignoret enrtatfed quia nos fcinius diffcrctiam,ider> Aii (p iiitcllcflus Oei nihil mtcllig.it extra fe , 6V, lamen non ignorat enria, vt j-fiutn "I faepe:poftapponit continuationemadfequeniia, Sc patct. Sed.cir- . rinrm huius capimli opoitet djgrefsionem hcere , liceiin fequcmihusdicam c lju5. Et priino.quomodo omne intrlligcnsextra ft pcrficitur abintelligi o,,.,.. K/ gecundo.cjiiomndo intelleeTus nofler.AV intclligibiie funt vnum per acci Qucit-, J j.^ intrllipibile,& intellcftus in Deo vnuro per fe. Tcrno.quomodo in- Qufrti; llr.Hu» diuiiiusinrelligitomnta.eoqiiiaintelligiiordincmomnium. Etquar. Qucfui oiuir inielleflfo Dei nec vniiicrfalls.necparitcularist dixide iftisduhijs ln '"riia 'difputaiiont.oV in lib.de imcllcnu , 6V in tertiodeanima: aitainrn volo iiouacoitgregate.graria niaiorisdcctaraiionis. Quinlo.quomodoopusagen QufR,, & SlStuT alis fit oput tntellcc>us Dei , 8C prrconfeqiicns iniclligentise , vtiPcit
Themill1"5, Et.t5.qiio qiif flio Alga.eli foluta. Quanium ad hoc.videiut Ji Qurflj< *u,n Auer.elTe talfutiuquoniam ocsintcllieJtif intelligtintprimam, Sc inferiot. V ll,„,,f,ipcriorrm,vt pairi.t i. Meia.com. 56.0V.41.0c tameniion perficitura v ml:cuin ptima n;hil caufetin intrllertu fecundf intelligenii-r. ln contra- 'nim eit Auer. Dicrnduin.q? fcmprrintelligcnsopoiiti vt (itqiiodammodof] 'utilr inirllipihi", vi omnes antiqui teftificatt funt : eft autem tniclligens iribm ■edil (tcundum Auer.aliquod.quod Intelligii prout eft caufa i.tntuntomniii.rt ficprinusiiiielleflu» omnia iniclligit , eoquiaeft ordo & cS omnium.vt dicaj aliquod.qut»! intelligit prout cft catifatum tm,6V lic intciliglt intcl eiflus uoftcrj Jmellefi'uicn'm uofltr.cum fii infiina inielligentiarilferiio de Anima. com.19. ulco. iiifamiaboinnibusintclligentiis.oV illas intelligii prout eft caufaia in cffr abilli». & lic inlclligcndo fc in (u: eiTrniia intelligitomnei , cum lit omnium (fxrtoS.limiliier caufaturoV perflciturab inirlligibilibus ommbus , vt materia 1 foimis.oV ficcaufatur abillis:crgo, vf caufaium omnino intelligit:aliquod irt trlligens intclligii prour cft caufa 8C caufatum rcfperTu diuerforum, vt intelligi ncmoaenfti (tellasMiuclligunt cnim fupcnores,vt funtcaufaif ab illis.oV infe» iiotatntia pTOiiifuntcaufcillorum.Recolligendo ola dicam , rpotnne intclli- C finialiu.l pcrficitur , quoniam omnc intelligcns aliud caufatur ab illo : Sc pet confcuuens.cu omne caufatum perficiiur a fua caufa.hoc quidc in efle limpl iciiti.illud vcioin cffe fccuudiini 1 utd.patct qu.iliicr oinnc llltclltgcs pcrricuur ab inifllifibili cxita fc:vnde inielltgentia noftraab intcUigentia fuperiori pcrfi» rjinrelTcniialiicr in ctTe.ab inlelligtbilibus pcrficirurin clTc opcrationis,& fecS dumquiJ:3c lic patcf folutioquefltoiiis iu priticipioadduer;:6V tu vidcai in lib. ortntcllcriii.quomain plus declaraui iftud , Sc in difputarione tertia : pronunc aatrm fii dierum iniantum, Quantum ad iftttd, vidctur q> in noftro intellectu iniclligibilc.cV lniellcctus lint vnum ptr fttqm. 9. Mtta. propt fincm dicitur rp nito.uuitr aliquafunt vnum pcrfe.cft.quia hoc actus per fe, 3c illud potcniia: Dubitat ■edoinitllcous noftercft per fc poicntiaintclligibtlium, & intelligtbtlia pet fr acuninirllrctus, ergo intellcctusoV iniclligibilc in noftro funt ptr fe viium. Pmrtt.i.tctiio de Aniina. com.f.ex inielleciu & iiuelligibili fit verius vnum qumex mjtciia & ferma , fed cx materia 8c forma fit pcr fe vnum. In oppo utumtfl Autr.in foluttoncquxftion.is. Dcbesfctrc.cp hfcquatftiopoteft lu* - hritpluirsiiitrllrctusivno tnodopotrlTinte|ligi, an intellcctus 8c iniclligtbu lumjinuln llnt petfc vnuni. Vetbigratta intellecius nofler cum qutditati» ™ioi»niiiiniiitclligibilium dxipexU vnum. Sccundo poi intclllgi, anintelle ouiulUi.ptcui clt intcllccius.lit intclliguiltjd eft, cflc uaiclligibiU cempetu.
DiTpnratio Metaph.
pttrcipfiln(«l1c<Sui.inrniipnralifrius. Tetcio.an intelleetus nof»e, & |n((. Lib.lia fini vnum.id eft.ulcm fenfus : pr.mus trferiui ad vnnaiem viiion£S ° cundus fcnfus aJ vniiaccm cdemiiacis . His fci.fibus habui». d.crndum .» lo. quci.do prl.no moJo.cx imclleftu& intelliRjblll fic ver.us vnum. quam t* ja> ielleftu & intclligibile in imellcftu pr.muqm omius vn:o duo rcquirii.f.jlut,(j caicm vi.ih.l.um.cV moJii vnibiIium:nioJoui noflto func ainho htc:initiiiRlbi lcenini & intclleflus tunc Jiucrla oniinno.vi patei.co qnia ii.iclleftu» immaie tialis fccunJu.n fc,& i.ucllig.bi.c pcr fc c.i maicria cft.ltcundiim mod„,n CX1U itiaieriani:& diftum efl ccriio dc anima fxpe . Hahcc ci inodimi vnibilum.Su, cn m aliqua.quf vniumur inuiccm pcr medium, vt matcna & forma p«, mfpo Ci.onesqualitaiiua« & quaiilitauu.is : inicllectus aui & intcll.gihilc viiianS inimedluie,& iJco fiuut vciius vnum cp inaiena 8: forma:dico cryo,<j. |0(|„f n dodehoc modo vnionis. intcllcftus noftcr & intelligibilc fun. vrn„s v„Ul,,,t Incclleftus Dei & incell<gibilc:i..imo,i„ iniellcftu Dci & intcl ligibili non accl «iit vnio mli denomi,ui'onc,ficut columna dexcra.vcl Imlftra.fic Dcus:vnclci licui in coliimn 1 nilul tft dexircitas . fcJ refpcftus tamum 111 nobis. Gc in Dto ruhilcft vnio.fed rcfprftusin noftro inccllcclu. amibuu cmn. .TinhuGtut Dto cx nobis.ti. Mcia.ccin.}9.& patet iu fincquintf Jifpuiationis 01 vrroloqu» mur Jc fccunJoinccllefluquf ftionis : dictndum , quod inielleftusnoiic, poieft « diipl.ciiciaccipi.vnoniodo.vteft vna imelligcmiaium ab<oluie.al,o modr,,,, " cfi pnncipium & forinacorporisliuinani.vtcft anuna homims.loqutndodrco pti.no ...odo.fic eft per fc intcllcfius & lntrlllglbllc. quod efTe inidUgiqU, non acci J11 ei.immo dc fui eircnna. qiii, vi Jicic A u< r.tertio de Aninn com. , ?. fc tc clTcinicllieibilecompeiiialicul.prouieftlcparatuma maicna: quia ,«,. ■uiimellcflus.vi rvnaincclllgcniiatiim.cft fcparau.sa maicna ideop:r frcoin. eriu clTe incclliKlbilc.Si vcro loquamur Jc imcllcftn.proui efl ai.iina hon„r.,: vtiic imelleftuTptlctioinccllig.t u!n.& fccunJoic: non Gc ,n.rlligtnd„l|UOll di,,cfGsaftibusiniclligendiiniclliglialn.& fe iinino,„icllcfluspr.n.o1,„„,.1, al.a- & auia illa funi 1.1 modo om.iino firml.u 1II1 , ideo fecundo eodem aftu, 3l % eadrtn ai.i.igentia a.nrgit fc. vndc . I.cut viuco afi.. fit form» compoBti , fc omnn acctdciia propiia.ltcei primo for.na.& rauone fornif accidc na ptoi fi«^a«ri.^ Sedd.ce,; outreicitelkfliis.vtanicna non ptimo in.cllig.tfe,& fecundaiio ,e«,ficui,qiic5 2detacur,vcin,eliigcncia. Dicendum:qu:a,v, animadicuoidincmadcoi eorousaiit eft fcnliiiuum,.deoopottci vt cogiutio noftra ortumhabeii a i< 0...1 vc anima colligaiur co.poci.ideopiimo oporcet vc incipui a fc. fib.l.bus. & fccuudo redeac aJ fc:vi cntclligcntia aut, non dcpendec a cocpoit, idro pti. rno & Gmpliciter imelligii fe. Hii hahii.s.concludam f imellefius imtlhp, t ruk cft pc, accidcns:qm ipfe non eft incellt.ib.l.s aftuntfi prout inc, IHgu fta, e reo imclliBcn Jo al.a in.clligii fc . & hoc eft ptt acciJens clTc tticcllcgibffa aj ituclleftioncm alioium. imellcftus aut pnmi.cum null...s corponsh, actus ntc « us opc.aiio intellcftiua Jepen Jcat e cotpore, uleo per fc & p.imo ipl. t n in. ielleftus & i..tellig.bile , adeo cp cfTc incclligibik non er.i accMcni c. raifoiM al orun ,'feJ ipfc pe? fc ra.ione I... elTc cft in.clllg.b. .». Pa.ec c.go quM.jc, f, cunJo moJo incelligei.Jo i.ucllefius nofter cft inlclligili.l.s pe, acc.Jens.* „,. ttllcftus Dei pc, fe.& hunc i.uelltftun. habu.l Auer.hic, vi repuio. Slim* g i ut ce.Tio Ldo.lcctun. pa.e.,qual..et u, Deo m.cllcftu. & imelli^ cf« vm i,nrlK..crvnuaicidcnii.ai.s:qm Dcus,vldccam,..u.l .gufectaliaug IS quoJainn odo al.a: fcJ quali.c, hoc li. Jccla,ab..u, . in.cllcftus a,.t noflr,. & imel igTbil. fun. J.ue.fa ,co quia ...«ll.g.b.lc. & intelleftu. funt diu^nj
Sexta. T99
. ,„, |n J«ro m 11» pitHtart.efe In Mijs participaeiue, impt rfri-lt , 6c quali ol>umhratt. Simlliftr fleui tfle coloris contintiur in loee fjrmalutr, Bc incolotibus «h.imrtr.iit,efl euim cclorlux ohumbrata: (ic efle abfolute coniincrur in Deo, i, 3|i|5 autent parncipariucA; imperfecfc. &obumbrafe. Diceudumcrgo, (i. !~itpcrcipiens lurum.percipitomnia meralla:non quidcm inpropru fonna.fej bioiii nmnia fiiH aurum purum . <Si iimiliter percipicns lucem , pcrcipitomnu L|0res:f. D.-uS percipinls clTe eius.pcrclpit omnia , prout omnij funt ipfe:' nr iserg0'" ordorfrumeflcreriim in fui purii.iie:rcs jui funl eire Deliu fui oliitjtc.iV in obiimbrjfione qujdjm. & hxc fuii iniciuio Parrae.ci' Mellif.di ErrirJiti orrmi i eflV vnum inffnituin , & immobilc . omnh enim eniu fuiii ipfe p{US .quicrt iiifiuitits.cV immobi|is:& hxcopinio cft omuiu lcgum. Ad obie Aiim Pvc' rol"r'o:qfn Deus inrelligit ordinc entium , proui intclligit cife etus, ruiod efrreriiin ordo & fcricstiiec illeorJoeft relJiio, imino cft purum eile.d. chqitJ hibcnt cffe rehrum.Sc idco Jlia iniclll^unt fe relitiue, vi Jtcani.raelius E vj leaiur in lib.dc iniellccru. propoliiione dicenie , Deus non inielligii iuli J, Quantum ad hanc qucltioncm, vtdctur qtiod inic llc/iio Dei ed vniucrfalis: DubitlliOt, !,m rntellertio Dei eft eflc Dei.cflc Dci ell vniuerfilc pci rlTcntiim:ergo iniel iL-t'0 Dcieft vmuerfilis. Adoppolimm cl> verbum Aucr. Diccnduiiivquod '^mftlrpoicft ciptduobuimodts. Vno modopro naturi marcrialicoiiccpia B matrtia.vt homo.cV animal.&c. Alio modo .p fo.quod ui fui e.rcnti j (iin- JMjtx Sc per fe abft rahira m arc rt a.priuium dicitur vniutrfale per participatio rni fecunJum per ciTrntiamtqrn eft vniuerfile fectSdiim fui iiamram. fcd illu J
lictnduni ergo, quo J intcllcctio Dei pdi dici vni
Jiciriir vniuerfileperpartictpifionem.eoquij vniaerfjtitas compeiiici perin. «•Ifftum&DJriicipuiuti Dic
lerfili' pet f fTentijm, vt argumcnrum cogit , lic argucndo. hoc clt vntuerfale ItiT(..,ii.un,deinoii(rrindoe!re Dei.lioc.inir llcctione Dci denioftranJo.idc: Jrj.oh.ei: intellcctio Deieft vniuerfalis pei effentiam: fcdcap:cndoprimo nio
. t> _ _A .._>i>._>r fj ! l"c _>./- nlrtinitiricr 01T. _.|T_. r>._ . ... - -I. i. .imi.-.i , n..r , . .
io i nrc cft vniucrfjlis.necpattieulatis: qiiictTe Dci , nec eft vniucrfjlt per ib. (IriSiontm a ■nJtcriJ.iiecpirticiilarepcrconcretionem maitric: ideo iiitclle. .jjj.quf eft illu J efle.non debet dici.ncc vniucrfalis.ncc pjnicularis. Kx hoc fcauitur vnum.fe cundum philofophos,q> Dcus ncc iutelligit lap:dem in viuuct WinfC in p.irticuljri.non in vniucrfjli.quii non iniclligu illud perabftrj.-ti» ncni 1 tBJterii.cir condiiiombus maicrix:non enim intelligit lapidemper hoc, podihensrtmoutt Ijpidtm i maitria,&condiiioiiihusinaitrix,licui tacu no. jtrriiurlltnus:iicc inielligittlludparticulatirer,& .ignate.qmi iioii poicit ric rtiOpJ uiliafenfu.vi doccl Auer. in lib. dc Somno 3c vigilia : dicocrgoquod tntrlliginllu1' Xviuiuoca lntcllcfeione.vi dicie Aucr.ii.Mora.comrn.fi.c^tall MJs.qujli mo Jo no'\ cft j nobis nominahilis. vnJe, ITcut nos nou fcunus cxlunniii negaeione.vidcltcrt ipfuin non cfTegrJue, aui leue, Gcdicimui Ucuiq iniflit<'re lapidem.non i.imen viiiuerfjliier.necpJtiiculaiKer/ed modo jqut- Dt* nte rTt (jcediSo j modo no:ito:dc iftud volunt diccrc omucs legcs, liccemulii non cu nee patticit* nni Jc philofophis , & dicani illos inalc Jicerc . A J oppolitum puei foluiio. lariter intel» (Jaintum jdlnncque ftioiiem, diuits Albcrtus in prtino Ph/licorum . iractatu llgit.fed ciof tiiimocjpiiulo. i3.Jii.quod oranc mobilc raouetur i primo molorc , Vt a ciufi raodus iniel pun>,qu*pcr inicllcctuin inouti:3c iuienJii per inoium mouen inaliquid, qd ligcdi a no, t i < ff diuinum inoiiiin.pcr quem potcll Jliquo inoJo jfsimiljri: di idco Jppe. bis icnor.it, iimiimtiligibilis rft.quo appctii lujicru afsnniliri primo in effcdiuino:fcd ip P5 Alb, •tnmiillf.cuindiciiur cfTc miteri;,duplrx eft locuno.poieftenim mjieriae efle icwfubieAi.oc hoc mo lo maicria non habci jppct tum:oc poieft c\Tc licut mo* n i raatore.qut hibet ippciitum , a quo proccdens motus clt actus raobilis , in -fuem Jiifcreiuoueiur:c«: hoc mododirtuincit ab Anir.quoJ opus naiurf opu» ta imtlltgeniic.hf c Alb. V ult crgo Alb . q> opu; n Jtutf elt opus iiKcUigenCtc, etom iiiiun Jitigiiur jb iniclligcnria.eft ciiun opus iplius iniciligcntx, vi dirlgenm.i iplius njiurx, vidirc.-}f , hutus excmplutii pofun Themi.tius dc ho< twiibus.quiloquuiuur tururj.dc mhil de co.quod dicunt.miciliguni. 6cJ ego teptobiuiliujicmrrJumdKciidialUH^pronuiicautem ilico quc/djVnlicii Aiirt,
omrtUteenlUhiefuntvt inflcurntnnp»initciufr. » tetuhdopenceneiet». dondlt jn vlrlulcm p,ii,K,.d..0o|.u. cu.usl.be. agt <,uu v.ctu» caulr i« un t caufc.eo qun onine» cauff caufani in viftnxt pri tu po.eft dta pimni* m Th.meo ptane. Huiu, ex«mplEl
m< X, ,;, infttumentutn in fac.ione cultelli.non propic. hoccuL
tft:qin,& I' m""" „.,„, fcj ac.ificis.nc ln propolito.3£ U homo scncum, .,0 tcllus dtctuc °PuV"h ' 'o eencrans ge.ictat in vir.ute p« ml agerm», k1C0 opul ^>»^W»^^SmM * hcceftop.nio Ar.ft.3c AucfcJSg _ «luddio.uiopuspil"'*'»' 6 * , ,j ,lur jlcl,,m ,„«,„„„,, q u
,um ad (ex.am quf.il ^ onen ■ £ft „„,., , ft c,rc «,„„.„, & eir{ ,_,■*«
al.a.n.l, ptou. ... J^'* « [£u£o efle Dei. & efie intel.i^,,. alia hcun, «a effe cft ctgo qucft.o foaa. quomodo e* vetb£
polmonem 84 plu J(cl f0|u,,o ad hoc atgumen.un., ego.non * ^ffltoTDwUa^ Alg.nunqua fc.u.. fc.,,.horum,j.J -quoroodo rt^ " ,„,, Dcbcs crg0 fcire . quod .pfa caufa ,cfCIlllr Bi.Hbtlim btw.te ,* ,ucc j1.ierliinojc.clTecr..s cn.m .efci.u, rad Ca„fam
,d tffiwum ,d£ «*«■ > * ' efftclu>fcj c ,ufa non tcfe.tu, >d ctTeciun, p« ^craliquid rcLttun. acqu' ' 4jjllum effcciui : ldeo, cum Deus l,.uul .
ai,q,.,d add.mm "££^Z*p„ teUnonem 2djUJm ,.bl.fcj c quo.um , Rcus ..0., d.cl.ui o«u« , c* ^^^^.qu,, rrg0 Dcus cft ttub 0BWJ(<
✓_ '
A L G A Z E L.
Alt Alea.Secundu» autem moJiu cft.cum vos dicK.s g, totum J ft fcif um e> intenuone fecunda , eft iermo non mteU.g.S,.,, nam quoneicunque fcientia e.uscomprehcnd.t aliud. _ fi«t co , , T:>,im runcelTente duofcKadiucrfa,&efreteifac.uuin ptehend.c fe P^^g e& 1S e.us fac.t numera.tonem &,
e«.num«aaoau«mtaa.« : ,p.at vnumduorumfcttoru
£nt ade X?nam non numeraturconfyderatio vn.useorunwbfq; , fcientiacieaiio.i'* QU0Cienfcunqi fucnt totum vnum.& hoc no
TS apuddicentem 9 non defec.t a fcieiiaafui pondui qno eft plu ral» tts apu * vmucrlali, & ymucru-
c,.w duhii fecundt.duo diKetunr philorophi vl Alg. im Sicu. di« «n'^°,fi."°^ , Sccundatia au.cm tn.ennone fo.
pon,teis.f. SC D«i fciem » ^0'™ \^a „ ,gllUr cot.un.pi. primummodu- STia.fcilicct prou. clt P'^'P»™ » K pM..««iA.i. Alga. fccundu. v... vul. cotrumpctc fccu J^-* P» ™° * ^j.pfe Dcus fc. onm.a fccunda.mc« enoduscft <p .d.quod *««^vV™ „ j^olSo illo modoacsuucon.ra cun,,« «ione.fun. vcrba etconei.<£lcnim. £ Viop comprchtnJrn.
Sexta. 100
furn pnl comptf hf ndf» fr.alrm alia.funt vn t Sj eadrm. Dtbtt fcitc.vt iiclr DmiJuntur Aucr.t<t('° Jc Annn l.comm.jS.cp fcicntif diuiduntut fccunJum naiutas f. :ibi> fciciic tccu. |.„.„,cui!t igit .t e li Dei.&clTe tetum lint fcibilia diucrfa diuctforum generitin, Jum naiurt iu rationum,fcientije erunt omntno Jiuerff ratione,& gcnere,& pcr confcqucs fcibiliuiu. mnino i.tv 'mpofsibiles,& njit polTuitt dici vna & eadem fcientia. & licpntet ,01iffqiieniii Algarelis.(Bi hoc.) Apponii fol.qu.inJ tm , & cam confuiat.in- ',„,$; boc non potelt excufari dicen Jo .j. hoe cft fecunda intcnnonc. Dcbci ?.j[C' quodquisdicere pofTet.quod Drus vnica fcientia fcit fe,& alia diuctlttno. ie fj primatia intcniionc.alia fecund.itia inteniione. V.g.ficut vifus vnica vt • • - vi
goncafpicii alhum,& fubiectum. album quidem primn , fubiecium fecundaria JnieiitiorK.cV lii vna viGo nuineto elr:fic Deus vnica fciemia afpictt fe,& tes. it riabfoluta fubftatia,& p fc ptimo.&teliqua fecundo vtcaeoru:quarc,&c. £(l ctg° fo.uiio.quoJ tllorum fctcntia cfi vna modo dinerfo cbnGd«tata. Cort Buaflo. iti At?.<''non c" h°c.nifi cuaflo:& non declarai quomodo. fdeoJehes fcirr, Cofumio. _ tuaGo clt apparenterrefponderc,& no rcfolute:quia igiiut hcc folutioeft ap natens.iJ'0 cuaflo dici pot.Quod aat appateat, & non cxiftat dcclatoiquonia jnjcrfcttnn fcibilium fecundii tcm,& modum diuctff funt fcicntif fecundum rc, o, moJtiiii.benc cnim (t.ii eiTi- diuerfi fcibiliafecundum rcm,& e(Te vnam fcie ijim nutncro , vt patei in omnibus confl Jcraiis in PhyGca , de quibus eft vua E f 'irntia fpccie, & fortc numrro . Scd fcibilium fecundum rem , & modum Ji. 0*ufJ[Um Jc ncccfsiiatc funt fcientif fccunJum tem , & modum diucrfj , vt p.i. id. Cuni ignurclTc Dci,& cfTc retum Gnt fcibilia raiioue,& re diuerfa.crgo Sc f-icniif- iH' ttgo refponGo (utt euafio , & non cxiftens. (Rurfus.) Nunc vult :^.ugn]tequoddam aliud dictum , & duo tacit , ptimoproponirillud.d.rurfus miraiidum eft dc illo.quiopinatur quod Dcucnnlla ignorat, fed puiat fe exciu fjfe.dicenJoquod ca fcit vniucrfali modo:&hoc nihil valet . Ett ctgo Jictuiti Ktiiuni.quod & G Deus non fct.it indiuidua.non fequiiur, etgo ignorai illu:qia fcittfUi ili.juo modo.f.in vniuctfali: & elt foluiio Auiccn. ( V niuerfalia ciiim tnttlligi'0 Nuncfecundo decbr.it, quaJiier hec cualio nihil fit.d.vmucrfalia enim intelligi',& illa diftcrunt ab indiuijuit,quf fititt inttnita muliltudine.ergo fdcmu Jcpcndens dc tali plutaluaie tcrum.id eu Gngulatium, & fcieniia vni- Btifilium adinuicem diltcrunt.componitur ergo ratio Gc. quatum cogniiionura r-,bi1iafunidtucrfa,& fcientif funt diuerfx. fed vniuerfilia , 8i lingularia fiint dmctfJ.cum fingularia flnt tnuliitudinr.i.fuccefsiue infinita: crgo fctenrix Gngn Ijiiiitti.cc vniuerftlitim funt diuerfx.huius tangit minorem,& conclulicuirm.et tuttc Jcfttuii foluiio.d.crgo qualuet dicipotell vnaomuimodc.quafi dicat, non cdpofsiblc . pitctetgo, cum fingulatiafunt diuerfa fcibtlia ab vniueiialibus, P° . 'c' , .ijd.qui fcit vniucrfalia.potelt ignoratc fingularia. & hocdicit Aritc.i.Prid. '" vniuerfa» rjn.Hai fciti m vniuerfali,& iguorari in parttculan : quod nonclt vetum, mfi 'gn?'1 Mtriiioncin pofiiam. rnnpatticu n lari.
A V F. R O E S.
cinduabus qiixftionibus.Qua Qufltioquo a «us de fc fcientia cius de alio. f5,e""i
Alt Aucr.Scrmo cius hicconfvllit i rum vna cft quoinodo lit fcicntiatiu» ut k. n.iuuuciU) uuu», ^ (t eft rcjcci.impra;ccisitrefponfioinhoc,t^reperiturinintcllectuhu- ,1^ ue tnanocx hocaliquid, qnod facit nos perueniread necefsitatecdceius allo. iitimdletfkupriino.Et (ccundaquc;ilioeir,an plurificaturleietiaeius « pluriKcatione fcitorum.nam ipfum coraprehcndit omnia lirita finin,& inliniu. Et refponfio eius elt,<j> non elt impofsibilc fcientir prim 1 vt rcpcriatur ci cum vnitatedifterentia in fcitis.ru non cft impof- Sbilcapud Philofophos vt fciat ahud,<Sc feipfum fcicntia diftinfla,«K tojfunt ibi fcictia: miijta::fed eft.impoftibilc apud eos vt in?ellecW*
Difputatio Mctapn.
,• r — ,1'muod inicllcclum.&caufacumeuK. fieiumm E> perficiat feipfurn jper a iuteUigiiniB nos , ent i.ttcllcftus du»
caulatus ab ence^ncu, ^ ^ pluraUtas auccm , quam ncgJ_
qj.5 pWali monftratum <j> ipm™ n<jn £X fc> (cJ cx fcicntia aJdiu fub
fc.c,...f ueruntPhilofopni,cKvc huius pluraliucis de Deo
n,sde Plu.ra'-"^^mbus fophilticis.quonum inducit ad opinandum tpns.eit de °Pt""°n'?„m n^ant nluralitatcm .llam , qux dc cx lu-
biefto, » pn«om , b > qJ non tft numeratio fc.torutn m
numeratioin laentia n numetarioni locah . numcracio
te imaginationum:& h ccais>nu u k rf fclha. ^ B
vero iecunda tft ^ d Cer« ip« «" • CU1» iiu'*«« »d
omnesfpccic!^! Mmprehendentisomncsrpcacscmiuin T-«^*2S^»^ fpeaetum.&cft manifcfiu» "Tf^bfSX fciens sternuma re vmuerfal, ,quod aufcr, quod,cum abltuicnmu» ' r,manet ,bi numetatio, quam comprchcn tur ab hac n umerat >o,ie, & rwnanet . ^ noftcr iJem ^ dere non poteft >nce llcftus r ioIcc r,r u» t rfc ^
aixerunc Philofophi, quod in teiic. ^ imaginatioms,& com
ntantur.it eum non ^1™ vltctius , quoniam mccllcftu,
Ucrcfclbent.acnt.urn.n . P~en"tia ln aitu : & quanto ma§„ fc,cntu.npote.tt.aeftd.m^ , ^cfcientianofcravniu ^SSn«PUUmdi«.l.««K»j. icienuc in potentia , & : magw ^ S _ Itw„a«miouu ahquo modo facnu*: & non ^^"^^"ria, quon.am laentia .n poi & non repcritar .ncafc.entia in poceu n »h , f hi ^ necafeefi n
fcentu pnnti l.c in aftu,» . fpecierum, qu* ontur a gcttc-
l.usortaapotentia,f.cuteltpluraita ^ d illlimtuminaftU:qUo. xc.p»hil>«urau^apudnoscomprcnciw mu, h,c
n.am fcita apud m» dlfi^UX tnn ta?& fi.uuapud eam lunc
squaliter . Hoctotum ^fc^^orl inceUigimusdc pk*
eoWdormnftrat^ raliutcfciendX,n.f,hancpuralutcm,q^
faent.ae.usvna.&ocifien n* ^^„»„,«^^«..«1. *e imaginati eft lmpofsibUe lnteuc^uj prehendera
Sexta. ior
(fimil* f Ktcncia eius eii iuagis uuniis lucim.i. iuuiu.uu*<,,*,rr .v~« n0J eft ru
* Vl1iuetfali,lieccnonfueric nccvniuccfalis.nccparricularis. & i]ui uiaciu, j^aichoc.incclligicdiftumfuu.cpnon dericirei pondus grani,ncc
!ntt(Elo,ncc in ccraa.c* alia cx fermombus, qui func de hac re. w ,nC Auer.ttrpondctaddiibium Algastlis.&ptimo ttrumitquxftioncs di OicimuJ nosq, rtntculiahorura vcrborumiit duabus conlUi quxlhoni. H"*jJ ,xp|icai lllaj.d.quafum vna fupplt eft.qualiier poicft ficn quod fcicn. b n i fii in ftiofo vna,& eadem cum fua fcientia iu rt bus exirinfccis ab eo: » orima quxftio lfta.(Std dt il>a.)Nunc rcfumu foluiiontm fupcrius fa. «*"^icfns frdde ifta fuptnnsrt fponfum fuii fcilicet.quod in humano iiuclle
* „rriiur<|ueddanitxcmplaidchoc,cxquo poftumus ctttiflcari quod in-
* 4us primi principii lic fe habcat ncccftatio. El dcbes fcirc quod illud txc blott,
* (t oiioniS.licuiinielleftusnofttt vna rcienlia iiuelligii aliipnnio.cV fc. Pu , (i lic dicimus quod intelltctus primi vna fcieniu iniellign lc, & itcun. ** . , (Sccunda quxftio.)Adduciiftcun.laraqu£rtioncm,dn:t.is. fccuda qi.f-
S *" m dictiis,fccundaquje«iotit,vtium fcitniia Lci mtilt.plicati pofsit.iTiul ' ndo fcibilia.id c(t.ipfisrcibilibusdiucriiscniibusfccunduinrcin,& r.nio ff^oTauit euideniiamquxftionis.d.iprecnim, fcilicci Dcus comptthci.Jn fubic.laHniia.id tft.vniuttfaliaeodeinmcdo.idcft, caJcm fciciuu i.ue" nno id cft.quia infinita indiuidua poflunt.Sc fciuniut ab co.ergo vna fcie , vi7ci5q::h*c crgo eft quxftio fecunda.(Sedde hac.)Soluii hanc qux- 111 ' mfccundani,& primo ponit folutiontin.d.ftd dt hacquxltioiic tcfponde- 8"', "oj „on tft impofsibilt in fciemia Dei vna, & cadtm exiftc mt quod dl"° ,i'f ibiliumdiuiliontm, id tft, quod Dcus vmca fcieiuia fciai muli.i, OC.
r, f-ibili.i.c.ii.istaiioncm an.d.nanquc proquia.non eft impofsibileapud **! fmhos ciuod ipfc Deus fciat feipfum, & alia mobiiia. id rft , gcutrabilia ?_1 , curn Debts fcite. vt dictum eft.quod Deum fcitc alia duplicucr miellit**!"a Vno modo.ptout elTe fuum eft ciTe aliotu: & fic fcit alia.nou quod Ot - oiit m vniuetfali.vel particulari.fcd proui elTe cius cft tlTt alioru. Alio i, oioui illa inttlligii fub clTt diucrfo a ft.& cflc eius,&, Bc iiucll.gerc elt IS«fiahillis:vulitr^oquodpiimomodo Dcus vna fcicntia intelligu fe. & "fVli.oui alu funi ipfe. Ad tormam atgumenti negaiur rainoriquoniaiu elTe n V ic efii al.oro non funt diuerfa fcibilia. vt vifum tft. (Diuilio tamcn. ) der .. miiiahicf non potcft fccundo modo Dcus iniell^ete alia.proui illa funi dl Zlhib efit Dti,& prout ptrficitut ab illis,& dicii, diuiiio lamen illa, ld clt, Endiiinmcmbtuapiideos tft impofsibilt, & txponit illud.d.dico eflc lMfc *bbiU.in.cll.gcndoquodinielltctu.Dcipetficiaiufabiniel 1 ig.bili caufaio gcodem in.cllcflu. Dcbcs fcirt.quod li intelteAtis pritDi inrelligil jdia. prou tor&fomabco.fcquiiutomninoquod inttllcftus pcthciatut at ilUs.quod g^"^ Satoiauoniam.ptoutdiuetfafunt.noiiconiincniut ineo.quiafic. nonefleni ucuna uu" Sctu.li non coniinettntut in to.ttgo aliqoid dtflcit ab co,f.alia:crfio, e*c& «tkndttilU,cfficilurilla>& percoiifequensptrficiiurabillis. Ei huius umi- , jniam inicllcrtus iioftct non continct fcibtlia:idco,cu lniclligu illa.ht uUiiiquomodo,& prour fii illa,perriciiurabillis:& licin propofiio appluanr.liwaiiergo.Si.n.aliud ptxtet 1 5 inttlligettt illomodo, quo nos uuclligl. rnn tffei eius inielltftus cauraius ab iniclligibili,& non ipfius caufa:& loium coninnudcraonftraiiuc probaiunhatc confequcntia paiuii in tetna difpiiianone.OTne emm iiiielligcns.vel intelligit ptouteft caufa.vel ptout eft caufaium: fnwtacaura,i;ciniellc<Suseftideminttlligibili:rcmpct cniro caulacoiuinct 4t&*m,3c per confequcns eft idem effec%us:fi prout cft cauratum, iic iiuclligikoceit diucnumabiniclligcntc,& iiutlltctus:diu«irusqm tiftftus rtmptt pti> «ipcilcaioncmciuCi.cic pct cofcquenspoiut eflcUiucifuiu a caufa. c>i cigo) Ocitttictio ilclUuct, Auci . Ct
_, _!trt SStefiWc paic. confcqncn«u.(G. no,anJS.)r xponuquod d,x„. & piot»lit« c.u mu * qjod pluialuai a phllofophti ncga.ur.id cil quod plur;,!.,,, fo* ^'""nU rtatT n Dco non co,Ccdi.ur i pMlofoph.s : non rn.m vo un. quod v„a fjgg
Dc° m&I ,SDeaimwHig«fc^^ nor"ft f»p.r,.cn„\
«"' ? PhU0f0 ph.lofoph., quod ipfe Jc fc'Pr° fcu...mmo hanc ponnnt.fcd hp.Z^ ^?hU• de fc enti " ddu , fib..ideft,fed dicun. quod non nicl igu Deu, al.a pc, fa^' f» n *dd » fc.cn..* cin*. Scd con;,ad.xt. huic A.garel dtcendo.,,^ cuttefpondct Aucr.d.& nonfeq.murex ul.s pluul.ta,,, u.,„o,,0^0 Deo r.ened.ftJ rcmor.o pluraliuus fcib.l.um.d eft.non valruDeus no„ h££ li, Jiu,,G, fcieni.ji fe.A: alia.etgo non .n.ell.g.i J.uerfa : q,„ fta, intelU^g I luriper vnam fcen.iam.pro... .llaplurafun vn .n.n Deo.fc pluraaVne torum «gumen.umergo Algarel.fuppofuu rcfponlionc Au.cenn, i,frm>& ' ,„ »..„ nnn lie lnielliE... un.no foluuo Dile, hir
comra illam valti.Auer.au. non tic .n,c».K», • »■•■«■ ■-•-•- r-e, mcaiio ,ntu . t „o Br Jcbes fcirt.quod tireftus Si ciufa. V .g. Deus.i res caufa,* po,run, do C»u. & cf *° *t c5 veH, a par.t efteAus.c* fic poffunt du. diutrfa: vrl , p,«t c, °
feftus T>T. P' & ficpoiTuiirdiciidcm:aparteefrcausdicunturdiuerfa.quoniaelfec.uinoa duitlicitcrCO ' • ...r.„. r„,l notiiise5iinctiir.iminoertc.u.s Jcncit a perfc^.onc ri„i-
duplicitcico puui
tntelUgibilia duplcx: fubieetii ha bcnt.
dic.idcmu paue e.tcciu> »»£...,.• M.u^...<Muullla cn-edu» non ciriiinet caufam.fed potius connctur.immo etTeftus dcncu a perfeftione & ,deo d.t.erfum eft efle eius ab clTc caufat.a par.r cauf* fun. idem , „B qmS tinlinci etfeftum fecundutn totum effe.&: tdco a par.e caufte eti ,Je,„„„. dlco cri" cniod DeusvnomoJoiimlllgitdiucrfum.auo modonon imclltc,, Jlller. * fttm inicllieii quiJem diuer».... a par.e erTcftu» iiuclligii idem a pa,le ful|pl; «o™ t,go v!tc?h>c confcqueniia.Dcui v.ta fcie.uu tn.eUlgi. fe. i alta. „.0 no fc< d.uerfa:quon.i .lla a par.c t.us funi t adcm a parte illo.S fun« d.uetfa: & ficappare. vnus inlclleftus vt.boiu Aur,.(E. d.c.m,.i.)Nac ten.out.or.. ^■md.ftu Alaa. Alga.en.m arguu l.cnon pofiunt eiTe pU..ci lc.c...13e diuttfat in Dco «g° Drui nln poteft ,„TelI.gcte d.urrfa. Rcfponde, Auer. d. &d,ci. «.ts.dc.rco quodquando Algt..tan,tul't Jequxft.one de plural.ia.e impof,,. h,l. d ell fcirni.arutn.qu* Ueo ell .mpofiibil.s.aJ fcibil.um plural.u.c, mfc.i do ctno non po.eft fc.re plura.clt opus foph.rt.cum, .J eft, ugumcnrum app,. »,„. %. no.t exifterts:quod declarar.d quu fecundum vefiiaieu.numerariofcu biuurrTin fc.eni.a Dci non eft fim.i.i numetationi torum in fc.cnua humana: bcnc t, um valc.in humana fun. tcb.lu d.ucfa.ergo il fc.en..«:& hoc decla. .a. d namque pro quia.in humana po.elt acc.derc duplex.vn» eftranone pht. •a tna.u uux luppirquali rcdimu.una.utamlocalisnumerationis.id «a.quae ««ddunidiuerii.aie quali in rubicfto, pct hoc en.m, quod phan.afma laFid,, m «e cft al.ud a pl.anufma.e Plaronis.qual, fcen.u mea lap.du.cV tua d.rTc,un,. .' . . hi,i« idrft lccundum rem.acc.pit enim h.c locum pto fuburio .
fecundam d.ctns.fecuuda vero ctt numerauo ipfarum .n fr.pus m in.clUf.u ftro d cft tauonc fubiefti.tn quo inhftt ..... videlicei .n numc.ando. p,o», com SSwTta pr.mo gencre: V. pu.a. quod eft cns. mquanifi d.u.d.tu, ad omnc, fpc"cMpfum%..s.ng.cd.en.cs:vul.e.goquod„u,r«ra,w lCbtcfti tn quo hab^ elfc n.q.taii.fi en..a:oV. hanc d.ft.nft.oncm pofuu .n rcnu, dc anin a com?f.vb. d.x.r.qnod m.ellig.bil.a haben. duplex fub.eftum. vnu. prou. fun. cnua vcra.ci: l.c numeramut «ationc phan.afma.um.aliud.prou. fan. em." .n mundo, 6i lic cft .ntellectus,*: lic tunt vnum eni.hocdecla,a..d,ccn.. m cllcftui., ...Jftc«vnuscft«aiionev....ails .n fpec.ebu, an.mal.i con,, dc , bus, S numeratur rauonc P,
vu ^ d.cerc quoJ i; n
vu.t aicert. quuu... ». ■ cBecics id eft.plurci condlt lones induiklw-
g,a«ia,adhom.nS,qu^ coune t plutci npUBlelo VHUS & ptt (c f.,tro,
Sexta. jot
y(flj_perq«*fiifli vera.ficfiintmulra, vtpatttlrt Si&o eamfntnfo. Tn D«r6 Scibilla irt uiem f-',',!''1 non P°»'un< comparan ad dluerfa.immo omnia fum vnum rario- Dco non c5
JjefTenri*. quz eft caufaillorum, 8c multaa parre clfeetus : & hatc eft meni pjranturdi.
Arut ^utm' Airamrn fccundS Rdrm.qtiam noschrifiicolzrcuemiis , hfC uerfa.
( nii.Tneririi.dc fallifsimatquonfam fcibilia funt multa, 8c raiioncphantafma. Cotitra.
jjj ^rationeinicllcrtuS, qui tealitercV pcrfemuliiplicanrur, vt dixi in libto
..'Jnicllectuconira Auer. Et efl mamfeliu.)Jeclarat nunc propoltium in fctc- . . „..„ t .v eli manifeltS.quod quando remouemui fciennam Dei dc vniuet.
Ali rc,<J cil.dicimus fcienuam Dti non clfe vniucrfalcm, quod flne dubio rc. mi«'ur nun,era"0»'d »ft.finedubiofcieil.i,ifc Dcus no erunrdlucrfa, ad.
Sj 4; remanebit numeratiotalis.qna noftcr iiitcllectus ncquit comprehcii.lcre ' poliiiue.nill noltra fcieniia ellitt fimilis fctetix Dei benedicti: quod clt iro.
!iTrstl»ile. iJebes fcirc, quod fcicntia Dciqualiscfl, negaiiue poreil intclltgl.
L,,£tl cuim imelligianobisqil non eft vniuerfalis, nec particulans , vt dicttl
f\ jnamen.quod ln talis, vcl talis natutar, non poieit intclligi a nobis, 8c hoo o*|uit Ji-cre Aucr.(Et idcodicimus)appoiiitquodJam corrclapum.d. 3C ijeo»
T olU5 u, wJ valdc fitit manifeitum Jictum dicenns, quod imcifigeniiz lermi» utn babtnt limitatum, que aliquo modo penraniirc nequcuui. Debcs fcire»
Zgpdtribusmodis coungit intclligctcintclligens.f.vniuerfalitcr, fecundoparii
JLtjiiicr.iciiio niodo.quintc ell vniucrfalii, nec patticuatis . liitcllijjeniia ) j jn niielhgenJo habei certum tcrminum: quoniam.ua imclligii icrtio mo»
2 TeuoJ non primo, vel fccundo modo: 8i llc parct dicium Auetro.Vel forie in- ..liign, quod i Jeo paiet iiitelligentlat non inielligere vniucrfaiiter, 8c particus , jl(l:quia cii'e eaeum eit timtum in vigore , 8c non coniinei oinmbus modn
JStciionem rccum:& tuconlidera.(Prxtereaintellcftusiioller.) Vultproba ({ ijn.i.l IJn fcientia lii -letu.ilis.imuio a St: tlttsnn i : .v." primo ponu vnS.d.pre;. lcrca iiiiellcccus noiler clt fcientia cniium potenrialiiet ,non auiem ariualitcr.cit cntm poieinialis.quoniS non eftper cflcniiam eius,fed per recepiiouem a rebus b nJ.iijiifcieniiaactuallsdeactuali.quaniomagisfcicmia noiita viliorerit, CUinmagisi"g'cJllut poienualem fclentiam, & pcrconfequens magis etit dc. fccfobllis. Dcbei fcirc.quodtntellectionesoraniuin intclligentiacS fum aciua- sc,j„'i DCJ l„,cuin Itntpct effeiuiasearura.attameii vna elt altera artmltor.A lic vna eft quallsui „5 ,!,(,} i'iltoi:vultergohabere,quodli vnaactnalis lit viliof alieta aciuali, vt potell f^iri fonlti fecundz iiitclligcmi* clt vilior fcietitia primae,& fciciuia lemzcit vi „xq neeati. ltoifi:ieniiafecuiiJz:c!ciic,quantomagisfcienii.t noitta , qux non continctut llf- ^fp gcnus aciualiftimtim.etlt vilior fcieniia actuali. Vuli crgo habcre hanc Triplicrcr ouiorciomnis fcieniiapotentialiseft vilior fcicua acruali: quam probauit per conngit iit» locun i inaioii:per hoc.quia actualis clt viltor actuali, crgo a maiori poicntia. tciiigtre. C ititrti silioi actnali.(Btablii.)Nuiicafrumii fecundam propofitionem , quall * ptnotf.d.Ai ablii.quod Dti lcicntta dcricui aliquo modo,& uuod libi atirihua m feieiiiiapoicHtialis:jiotennalii cnim fciCRiia maierialis id efi.pafsiua, 8c re» <epitujcft:vulr crgohabcrc hanc minorcm/cilicct, fcd fcicnna Deinonelt de frctibilis.icu viln aliquo modo.(Bi ideo.)concludit conclulionem, quz partim fcuuiiui cx fyllogifmo uitc facto.partim ex przdictit. d. 8C ideo opinaii funt piulofopbi.quovl facniia Dci femper necelTaria clt in actu, Sl quoJ in ca nullai ltivilii.it: -V nzcconcluliofequiiur cx fyllogifmo nSc facjo, neq; pluralitas.i. wopolino ex potetia con Jucta feu conlliiuia.licut muliiplicaiur, id cit ,comp j litiutfpccicsex gcnerc.iSc: hoc fcqunur aJ przJicta.cli etgo vlrtus fyllogifmi pRfcmit hoc modo:omnii fcieniia potemialii cfl vilis:fcicnna Dci non c tt vilutcrgofn fccun Ja Hgura lcicniia Deinon cll potefttialiscrgo tll actualispec loca ib oppoliio:iinino actualifsima.cu ti nulla fit auncxa vilitas. (Bi cll noia- 44.)Soluti qu(ftloiic taciia 8c pulchra.quam Alg.mouit, an feilicct inicllectut UiiiompiclicnJat lingulatia^dC dictum eftquod iid quonia lingulariafuiMlnrt ntn:nullut inicllcctus comprehcndit inflnita:ergo inicllectus Uei no coprehc. e^u iin^iaiia.in (cda rigura.Hefpddct.qdinriniia non potcoprehendi ab iutcl kctuauHto^to 4<ua uo compiehcdu linguUru lituul, fcd fucccfsiuc, 8c iinpoU
Part 31
Cc »
Qaaliter T)eus inttl. ligit lingul»
"DiTputatio Metaph.
fiblle (» inRnitS ptminGtt:»ttimen,»piil imelligenriin iDej q„| om„,, orehcJit inlimul oer ems efr<iitu.c5prche«dit lingjlari i & mfiniu:im,„0 (clf iia Dei n". ell finni diffcrfs ih infl.iiiitmitor ergopropoli.,o.d.„ullu, ,„„,'' Aut c3prehen.llt.nfinltff.fHfi eft de inteltectu prtrtmdicii crgo.er e(l no,ln jj quod apuJ noi.i. quo id intelleftJ noflrS eft i.npofsibile coptehcJere Mnfl in »(:u:cuiusr.vionedicit,quiifcibilii.t.ea.q,.*rcimus. funl idinuicl f,p.Ulb1 lii ,.,io,ifciuiiturin(imul.fcd vnn poft ilte.-ff.vt fotte poft Pl „u„e. Scd, l, p° «cndff.i. -onceJcnJSerithicerTequindarcientii.m quaoia fcibilu Vnin po,c rint rteft fcif na primi.m quaomnia inlimul ponu.ur.efTet apiid cii fcicntU fl Titoxqualis infliiitK.i.fcienni t?uir»,& infiniia h.bcrem eandf vim: &om„ij i,ta de njittaiiue ptobata funt a philofophis. Uebes fcire.qd intcllertus p„mi Monintclltg.i.veircitfin^ularia.niliprouielrcaufailloru fub raiionc cmisoa rfTe idco iiirellif<iiilli fub taiionc elTc,& eniis:cns affi.vcl ert"c ncc finlia.neca inflnliS:ideo fciciia Dei.proui eft flniti.nS ditrctt ab illa.vi cft inJiniu : & coenofcaiilli.prouiea caufa,& cfTt cSm eft Dei efreniiJle.id.-c- inlinml omnU iingulsrii coptchedit.prout eil p jfsihile ci.i.fub formi entis,& elfc ei„!: & g£ rniior uropolitio vnitierfaliternegadl cft.licct de iniellcctunoilro ver.n.; •„," beat.(Etideo.)Nuncappiflitcorrel.mu,qdquafidietu clt.&eft, quod fcifiU
vcrtii cius funt manifefta pcr fc.(Sed de hoc.) oflcdit difhculiaic qucftionii di cens fcddehoci.illomodofcieniiaclare inform.in ab humano imclle;iu cit impofsibilt iciius raiionf dardicfs fi enim hocpcrfecrc fup.homo inielli,>erei, eirctfuus ideft fiominisintelltetus vnus,& idf.id eft xqualis perftctioniicum
Dubitltio. Sotuiio.
Dnbitatio. Solnlio,
plu iftudnotai difflculiatt. q.d.rr,diificiieeftlntclltctu noftrS lntclligcre Del icicntin nontfi impofsibile (implicitct.(Ei,quia fcire.) Soluit qufftiouc uciil pofrctcnimquis diccre.licetfciciltia Dei n5 lu vniuerfalis.ncc pirncularis, an lii maeis propinquaalieri iftarumrdicit rcfpondcndo,& quu farc paiticulart», ideftfpcciesapudiioseftfcicmiamarSu: patet ergo tp fcieima Dcieit inagn oropinqua fcttnlif particulari q; vniucrfali.licet nulla l.tiftaru pcr le.vilm. p Berius diSum eft. Sed conira:qm fcientii Deicft per effcntiini cius, cirenna riiacftensadeorpeirefpondctgraduseiiiisieft.n.eircntia Dci vniucrljli, pcr cflcntiam:ergo maxime eft vniuerfalis,& vniuerfall fcieniDe propinqua. Ui. cendff quod fingularc duo haber.fciticei actullitatc, & deternniuiionc , i lu. bel materialitatf.cft «nim fingnlare aetualifsimu refpectu vmuerfatls,& Jeur. mtnatsfsirmr & nullo modo potftiale conirahibile.habei ct maictialiuic, cffli* «ularecoccrnaimaicril&appfditiamaterix.Dicendi crgo.cj. Auer.hictoqnl sur dc tingiilari quo ad primu modS.non quo ad lccundff modu:rano am coclu. 4,c 'ciemiam Dei efle vniuerfalicuni.qiuntum ad rcfpeAum fccundi ruodi: iC 4ic pam inicntio Auerhi;.
A L G A Z E L.
Alt Alga. Et iam contradicit inhoc Auiccn. aliis Thilofophis,t]ui opinantur ijuod ipfenon fcit nili feipfum ad cautefamcorifecuttonis pluraiitatis. cjuomoclo ergo comnumisa.-
njf3rnus eis in negatione pluralicacis ? Vlcerius contradicic eis in ' .Ititntionefcicntiae dealio.& quoniampudet ipfum dicere qu6d
uSnon fcicaliquid in hocfe<ulo,& inalio, fedfcit feipfum titum, ^bcnc(cicaliud,&lciccciamfc,&aliud:ergoaliud eft digniuseo in jr (,l)tia.& dimi (it boc tanqua verecudus de hac opinionc, & quafi ti-
'tn»:deindc non puduiccumomiiimodei&cxiftimauicct.eiusfcicn-' " de'fc,& alioetiam omnibusrebuscftfubftanciaciusabfqucaddi- "'oc & funccxdeiTi diminueones , quibus vitupcrati fiint omnes p^iofopbi.cum fic manifcfta concradiccio cius ptima conlideracio-
.criro noneualitaliquafe^taeorum a prauo cloquio de fcienciis . Sicirfcritumrcddat Deusglo.ei.quideclinata viiscius,&*xiftimac
Kbusdiuinisdominacurcumcon(ideracionc fua.
r hoc ilur-io Algaset inducit motmura Anicennar,& opinionem eius,& di» c. linprardictisobiecit Auicenna.in quibus aliqui philofophi opinati cr5t •"•fCuielotiofiu nihil fctt practer feipfum:& hoc dtxeiuni.fup. vt non fcque. * ros ile necefsitaic pontre pluralitattm in Deo.td eft vi euiiarenl comp». I \em i» Dco.ideo tamum Deum fcite feipfum dicunt. ( Vnde mitaiur. ) cS opinionem phtlofophorum, ponit moiiuum Auicennat, dicens, vnde \ut fup Auicenna.qualiter nos cocedirous eis.fcihcct philofophis remoiia. SSnluralitaris a Deo.id t ft qucd Deus no cft compofitus ex fcientia & fcibiffc pJltea conctdimus quod ipfefcmalia tniia praeter eum , & quod ipfc "• .Lnorat omnia entia, prxter feipfum. &quod fciai ipfa eniia: harc enim r oiicelfa. conccfftnn eft emm Dcum tantum fe fcirc, & quod fcicndo ft. e£r ilia cntia,& quod ipfe Deus ienotat alla, eoquia non fdt illa in propru ( Ii cc quod aliquo modo fciat ipfa euiia:& auomoJocunqut, arguit ptoban 7™, ' j fjjus non fcit aliuJ.d.fcicns nanque perriciiur ex fuo fcibili : fcd per n«is fcit > liu J.ergo fcqultur quod pcrficitur a fuo fcibili: & lunc Jedit mco. Vicm Jicciis. & lcqueretur ex iftis quoJ fcibile Dci nubiliuseiTcteo.ldcft 50Deo-quoJfalfum cft:& confequeniia patel. quomamomne perficienseft Sh.|iusFCtfeAo.vtpaiei.(Quare coii.nusclt.)Nuncopponuopiiiionem Aut. „„c Jiccns quarcconaius fiiitdietus Auiccnna opinanquoJ Deum fcitct LVdIuiii & al» tnna.fii idcro quod crfc cms.iJ cft quod fcieniu fui, & aliorun» fctuedei & ulcononaccidit Deo pluralitas: & laudat hanc opinlonem di- Je'ifta comicrlione Auice nnae ad philofophiain ftupcfaeli funt- philo C fcohi fup noftn terriporis.eo quia Auicenna erattxirancus a philofophia : cu. tomrcoiiutirus li' aJ philofophos, ftupefacTifunr philofophi: vnde inamfefto Srrcre polTumus <id nulla fecla philofophorS darc dc pJifio piopofiio iiiucnu ttpciaii vttiiaic.nili fup.folus Auic.& ifc patet fetino Auic& opimo, &c,
A V E R O E S.
It Aucr. Refpofio huic coci apparet cx cis,que diximus.quoniamPhilofophincganctjfciataliudeo modo,quohocaliiid cft viliorisefle.ad hoc vt caufacum non fiaccaufa, & nobilius «flevilms t-tTc-. fciencia enimcft fcicum, & non negancid, t-x co u>fcic hocaliud fticncia nobilioriseire.qua lic (cieria,qua nos fcimus aliud, ftil ntccflt eft vc fciac illud hoc modo: qrh hic modus eft modtis , quo ttperitur aliud ab eo. Accame cdGdcracio pofsibilicacis plurilitacis fci (urudcfaciitiaxcernaeftdilbutaciofccunda.&iam tecitauimus ca» r Cc ,
Difnutatio Metaph. fc non fugiunt Philofophi propter hanc quarft ioncm ad id, rj, ipfc fc fcit.nifi ftipfum.prout imaginaturiftchomo.fed proptcr idi quod ii jtnnus.&cft vmucrfaliter vt non afsimilctur fcicntiaeius fcientia:r,0 ftrae.quiecftin vkimitatediffercntizcum ipfo. Auiccnna autciiicoa racus eft congregarc fcrnione, cj> ipfe non fcic nifi feipfum, & fcit ah4 tntia fcicntianobiliori,qua fitilla.qua kit cahomo:num iftafcicn. t!a eft fubftantia cius.& lioc apparet ex eo.quod dixit, cp fcicntueiuai <lc (e,& dc al io ctiam omnibus rcbus eft fubitan tia cius, J icct no expo fucrit hoc, vt expofuimus nos. Quarc hic fcrmocius non eit cadc con tradiftio , qua vituperati fucrunt alii Philofophi, ftd eil fcrmoomriiu,autquodfcquiturex fcrmoneomuium. & , cum hocquicuirit in rnentctua,apparcbit tibi vilitaseius.quodinfcrtifte homo deincclla ttucontrafapicntcscumeo, quod apparct d,ccqnucnicntia viri cuin eis in plurimisopinionum eorum.
Nunc Auerro.vult accufate Autccnnam, quantum nd iniellectum quadij. nis,feciindoibi,(Etpethocphilofophi.)Vuli accufare Alga.quaiuin jtl ili.jj quod imponii philofophis.Quantuni ad pnmam pattem, quafi excufando fe i ' drdaMiione opinionis Auicen.dicil.dicimusnos.quod trfponfio hotuta vrtbo. rum.id eft.ad hxc vetba clatifsimc appatci in praecedentibus.vuli dicrtc foL. liombus ptaediclotii Jubioium.iJeo nolo itnmotari. ( Vidrlicct, quod II phiio. fophi.)Nunc ponit vrtba Auiccnnar.quibus duhitaiitt.vidclicei quo,i li philo. fophi opinaii funl quotl ipfe Deus fciai eniia modo.quo fii viliot eis (ciblilbus, id cft modonoflio, fcilicei ptout prrficiiur a tebus. fequuut vt caufatum, id cli cmiacaufata nonteducantutadcaufam.immo poiius caufa teduciiut ad cac. faium:& fequitur.vi nobilius eflei vilius.quia Deus opiimus in natuta i Ilot rebus hoc tuit moiiuum Auicen.cigo.fcilicee q> G Deus inielligciei aliud, etgo vilefcetti.qrn pctficitura rcbus.(Sed non caueni.) Nuc reptchcndii AuS cennatn.quantum ad duo.primo.quia non viiiut in folutionc cius vetbis plulo. fophotum.fecundo.quia non tcfpondei aJ quxftiont-.prout inouii ipfe rjtn, di. ccns.frd fup.philpfophi non caurni fibi, ij cft non cuiiani hoc inconuenioui rncdo.qucmdicii Auicenna.videlicet quod idco iion fcquiiut : quia fcitr De5 fe,& aliafit vnum & idcm. fed fup.philofophi viuniut his vcibis.quoJipft Dcus fciai emia roodonobiliori.quonosfciniusea.id eftxquiuoce.pteui fc;cn lia noflra caufaia eft a iebus,& Dcifcirmia caufa efl tetuin, vi diflum rft. i j, iMriaphy.commen.fi. & adduetum cft inptrcedentihtis. crgo folntio Auiccn ' tixprccauitin vcrbts. (Scd.qualiicr.) Nunc rcpiehcndii ipfum quaniutn jj rein.quoniam quatftio mota ab Auicen fuit.quomodo Deus fcitalia.fi uinen fcicnuafua non efteopolita.tnqmt.modo Auetto. fed qualuci pofsibile fuem multiplicate fcibilia in Dco bcncdnSo.quf flio cft pet f .id cft ieorfum ab ilU, quam foluit.Huic refpoiidctFt>oicft coim qnxftiointelligi.aii Deusfcii alu.St »n Dcus fciai fcieniia compolita.Hinc mouii quxftionc fub fecundo inicllttftu, fcilicei an fcieniia Dei fit compoliia,& foluit eam ad ptitnum inieUecium , Jc. cJatando quod fcil alia.non tamen fcquiiur quod vilcfcit: eigo prccauil Aincc. quanifi ad tcm.cum foluii vnam,quam non mouit,& tacuit fot illius. tjuamj. ttit.(Ei pct hoc philofophi.)Nunc vuli accufate Alga.dtxit enim Alga. aj m. trllrcium fccundc qucftionis.q, fcicntia Dei non eft compofiia:quoniani.fecu» dum philofprtos.Deusnon fcit ntli fe.Cui conttadicit Auer.d. & pcr hocphi. lofophi fibl noii cauent.id «ft non «uiiani quf fttonem illam,opinjndoq> Deui noii fciat n|fi (cipfum.ficut cisautibuii Alga.immo phtlofophi, fup. cuitatu tl. lamptopict id.quod d ftum eftfuperius, q, fcicntia Dcieftfui, proui ril cni. tC aliotutn.vt rft princtpittm cotum.(Et Auic.)Drclatai quomod - Auic. coni luj cijj mcdiaic.d,& Aui»uifudauiilcce>Buenire uuci opiuioucin diccinu, <f
Sexta. 104
rvus non rcil "'G r<>. VI f"':' °P'n'° Alga. & vt f.iu modonobiliarl lllo, qu» fcintui c.i ,. |u( fuii opmio philofaphoru.quod oftendii cflc id cius mcmf .d. «Thoc fttis pliciex difiis fuis.viJelicct.fup.qu; fuerui.quodfcire Dcum hene 5|ftum feipfum, & omiri.i alia entia mundi, efl idetmltcetiftnd ipfe non dical i,}Cliie.crgo qaali mediai:cui coiittadicli:ert>o coftai cxdiAls.quo accrrirout ',; tnior buius hoininis,& fuum facinus.& pcccaium cfl in eo.l. illo, quoddo- I f(philofophisimponii:impo>iif emin i|> Deii fcuefe efl idc.quod Dcum fcue 0miiia:& hoc falfum eti:fcd v;detur q> Auer.comradic.il lib :qm/upetius jj«ji,quod Drum fcire fe&alta idem cft.quod elTc cws& elTe altorum.Dlcen dutn,<P differeniia Aucr.& Aui.in hoc coiiftftiitqm Auct.volun Dcum vnico Diffrrentta .Au icicndifcirc fe,& alia.proui llla .ilia funteadrni cum cfle Dci:quia, vtdt- jmer Au e, vi ciitia a parie Dci funi ca Jcm ipli, Auicenna opinatur quod Deum fcue fe, & Aucb * alii.pt out a!ia funt diucrfa aheo.cfl idem:& tfrud facintu) eil.oi enoi KCt tuous,vc vifum eli fupciius:& lic amouctui coiiuaJiCtio,
A L G A Z E L.
AIc Alga. rcfpondenspro Pbilofophis. Siaurem dixerit, curn affirmatumf"ucricc^(atlceiTeprincipiunirclatiuc,tuncfcicri ciadcduobus rclaciuisefteadem.naraqui fcit filium,icieteu vna (cieiicia,qua t riam eft lciencia de pacrc. paternicas aucem, & filiajpfunt vmucrlalia, & plurificantur fcica, &vnitur fcientia. &fic ctiam iplum fcitfciplum ellc pnncipium altcrius, & vnicur fciencia, Itcct nunKicntur fcua.dtindt, cum intcllcxeritliocin vnocauiacore fputu eius,& hocnon facict pluraliratem , addicioquideineo.tuiu» «nusnon f"aciecpiuralitatem.& fic ctiamqui fcitrcm, &icitfcicnoanifua Jctc,tur.cfciceam hacfciecia.&omms fcientueft fcietia de feipfojix de Kitocius,& numcraturfdtu,& vnitur fcientia.& inducac iJctia,cjuonii vos ceneris 9» fcita Dci glo.func infinica, & ftietia eius clt s na,& non accribuicis ci iciecias inhnicas numcro.fi autcm tilet nu mcratio icicntinc.tuncin iubilatia Dciglo.cflcntfcientixinfinitx, & 5 cotia eius vna.& hoc cft falfum.Deindcdixicreiponderu; eis,
A L G A Z E L.
AIc Alga.Dicimuscjuocienfcuncuiefueritfcientia vna oninimodc,non iinaginaturalligantiaeiusduobus fcitis,fed facie hocp!uralicacem,vcponuntPhilofophi, & fccundum dclibe nrionem corum 111 capitulopluralitatis,itacj>dcuenerucadhoc,&di Wriit,fieil"etinpiiiiiocjuiditascopulataipiiellc,eflet inhoc pluralitas.nanon inctlligfic rcm habcnte veritate,&poftea actribuirur ef- Je-.fcdexiftiniautrunc cpcffe copulatur verificationi , & cft aliud at> M,Stducriiiiiuc pluraiitace. Ecfecundu hunc modu impoisibile eft conlj-Jerare fcienciam alligari fcitismulcis,quin fequatutei aliqua plutalitas maior,& cxcellior ca,qux fequit ex cffe fuo copulaco quidi uu lux.(uenuaauienidefilio,&patre,&ficaliisrelaciui$,eitin c*
Difputatio Metaph. pluraliras.nam impofsibile cft abfque fciemia Je fubftantia filii, gj ^ fubftantia patns:& funt duo fcita,& fcitum ccrcium,& cft rclario:qcT hoc tcrtiii incluJatur in duobus fcitis pMcccdec ibus,cii fuerinc cx codi tioneeius,& neccf*icacecius.fin aiir,qui no fcitreiatu primo, 116 fciet rcla-ione.Iguur funt fciccix- numcracx.quaru aliqua cft condirionatj akeri.& (ic.cu fcic pnmu fcipfum rclacu aliis generibus , & fpeciebiu, tuncefleprincipiueojuindigetvcfciatfeipfuin,& vnitatcs generu.fc fciac relationem fui.quoad elleprincipiumeorum.licccnor» intellc, xcric effe hanc rclationem fcitam ci Cum vcro dicunc,tj.cjui fcicali qiiid, fcic feipfum fcirceadem fcicncia, &eric fcitum numcracum , 6c ?cienciavna,noneft verum:fcd fcicipfumfcirealiafcienciaa (cicmu, & deucniec ad fcienciam.qua? laccc cum,& non fciet eam. & non dicirnusojemanacioprocedarininfinicum,fed ceffacin fcicncia alligau fcico,'& lacec in effe fciencixmon aucem cfll fcici .& qui fcic nigrcchnc, &ipfe cempore fux fciencix eft profund.e animx m fcico fuo.quod eltnieredo, & laccc eum fcicncia eius de fcicntu nigredinis., & ncn a «. u , refpiciceam.fi.n.refpiccreccam.indigcrecaliafciencia.vfquequocef- »SI J«" fat afpeccus eius. * Cum auccm dicic 9, hoc conucrcicur concra vos itt Cdciintur. fciris Dei t>lo.qus func infinica, & fciencia apud vos cft vna, nos quidcm didmus,non difpucamus in hoc lihro dilpucacione coiticuenciu, fcddifpucacione ruinancium, &dubicancium. & ldeo appcllauimui hunc librum Deftructioncm Philoibphorum.non confticucioncm ve ricacis.&noneftnobishxcrcfponfio. Siautcm dixerit, verum cft n,non fequitur vobisopintoalicuius fcftx fe&arum, feJ id.quodci ifcrcicur fccundum curfumcreacioms, &func xquaks incclltgcmije in dubiccace eius,i mpofsibilc cft vobis id ponerc, & hoc dubi u m conuerticurconcra vos,& non elt fuga ab co.dicimus cj. non , fcd intentio noitra eft de diminucione vcftra lnracionibus veftris circa fcne res vcras denionftracionibus incifiuis. & mduxic vobis dubiura in racionibus vcftns. &, cum apparueric dmunucio veftra, dicimus f quodfuncaliqui.quiopinancur quod vcnficacio rerum dminarum ron comprehcndicur confyJcracione inccllcftus, & ctiam non c(l impofsibilehoniinicomprchcndcreeas. & ldco dixic fapiens Confyderatcin operacionibus Dei, & non cogicccis 111 lubftanti.i Dn. Q uarcvosncgacis contra fcctam crcdencem vericaccm numn ctla euidencia miraculorum.qua: non habencur a propohcionibusimclle dusfuperaffirmacionem micccncis , qux magnificacconfydcrr.tione actribucorum,confyderacioncincellcaus,qu* hcpcr nabenccm fide, in eo quodcft inea de accribucis Dei glo.qux eft poft.cum profcrcurdiaiofcientis, volcncis,& pocencis, & viuentis, qux cauft eft pro('crrcid,MUodnonconccdicur in co fucns. in dimtnucione comprehendivcricacem.cum vero vos negacis ca impucando c.s ignoranciam in viis Jcmonftracionum, & moJo orJmis propolitionuni lnfigurafyllogilhioru, &racionuni,diccnccsvosquodnos (ciuimus
Sexta. aoj,
rt viis inrellcAualibus , iam profcflo dedarata eft dirainutio veftra» & dciiruAio viarum vcftrarum,& dedecoris veftri in ratiombus fcieti* veftra: . & intcntum huius deciarationis eft , yt qui ponit quod . mf ationes Diuinx funt inci(iu*,vt dcmonltrationcs Gromctrie.
Dcbes fcir« rp Alga . philofophis imponir . quod Deus nihil fv.ii: nifi fe . 3C „,„jomiiiiioignotcihcc:&r,oc.quiali Utusfciife , cValia.in peoaccMerct J:„,,c.fitio.vi declaratam fuit ifiis diehus elapfis in nofttis fcholi». vuls Alga.
,1 orimo nairarc argumcta quorundam philofophorum. qui ptobani qd Drus * '„ ,noJo fctt ff .immo.& alia/ecundo ihi (Sed ipfe.)tefpondct his argurociis, f° ,. crRo Auer.ait Alg.refpondfnsprophilofophis.fup.primoadducrndo sr Snenta aduerrariotum.q.nf funt lufrafcripta: poteft etgoargumentum compo 'tuc fckntia rclatiuotum eft vna.fcientia Dei.cV aliorum <R fcientji rcUtiuo.
tKo t (1 vna.maior probatut cxempio . inquit f rgo primo ponens minotc: !Tfi jlfqinsd'ceictquoJ (pfe Deus fcit fe in eo.quodcft piincipium aliorum.ct ?„ ili i qnoium cll principium raodo rclationis: haec eft minor fcilicct fctc mia n i & aliotum eft lelatiua.Dcinde ponit maiorem.d.cV fcienr.a, telatiuotu eft ,'cnus excmpturu ponlt.d.paietniias enim,& flliatio Gmul & remelcogno. Snitiil DcimieJpoiiii conclufionem.d.vnde.ficut hic, id eft , in tclatiuisplures „ J. vniuntur.iditit.diiietforuoi cft vna fcitntia. codem modo dici roteft m n,o bcnet^o.videlictt.quod ipfe fcii ftipfum principium entium.Sc t ft vna s, ,aJem rci«n«l»iH«et plutaliiaitra aliquo modo rciincat . Eft crgo conclulio \mcnti quod Deus vna fcicntia nuroeto fcit, fe 8£ alla conttaphilofophos, St<undi,
fi,,0ncm,quamphilorophisimponu.(Rurfus.)Nunc ponit fccund..ro ra- » rm contra philofophos.oi ratio conliftit in hoc : qualitct porsibile ell intcl, ' ,eca,iraiurn,ialiter poicft inlelligi & cauf.i:frd poteft cauratum inttlligi vni f-ienila cu™ {m caufa-.crgo potcft caura intclligi vnica rciemia c«m caufato; ?A< t reo rurfiis quomodo hoc intclligitut in vno caufato relatiuo Gbi . id cft. 1 tefctnir ad Deum, & laratn fup. fcientia illius caufati ad caufam ptimatn nmfctipl iNlitatcin.rupplcas, codemmodopotcft intflligicaufa in habitudl ,J caufatum.cV tamen non ctit intcllectio compofitaitacet minorcni.ei mfert M , fionc, J.crgo mulupticaiio ipfius.fiue illius, quod cft in genere fuo.i.ctgo wiielio ciuf* in telatione ad caufatum.quar caufa cft vnius gcnetis cum cau h lo non infeti pliiralnaif in i & fic patct cfle porsibilc Deum imclligcie fe , & ,lii'vnicafcicntia,ptouiDcusdiciiuf iclaiiuumquoddaroad alis. (PrxiereaO Ponii tcriiain tationcm contta philofophos:8d laiio compomi.t Gcilicui.re na. « Liiiicllccius imclligensaliquamtim, 8c fcicns fe fcue illa rcm.lic Dcusfctcs r ilhs ics pct fimiliiudinem.qiiam exifttmant tfle bonam.Huic maion fubintcl. LcuJe apponit minotem.d.licul qui fcit ftm . & fcit quod eam ipfc fctt vna « uJtm'rLicnlia:lia:ccftvifiiis rainofitiapponitconclufionem.d.ficvna & cadt 1-icniia crt cum iftis multiplicationibus.id eft.fic crgo Dcus ftu fc, 8i alia vna. ftcailcm r.ieiuia numcto.(Maximt.)Conritmai.i[gtimcnium.J.niaximc fUp. ,„ini philofophi.quia loquentcs . id cft , iheologi opmantur quod fcibilia Dcl hutinXnua & quod eius fcieiitia eft vna & cadem.iionquodciaitiibuani rciJ, ,1, n taflnitaimafguo crgo lic:G porsibilecft rcire infinljafcicniia vna:cigo pof E Se c!t rcire pluta c.idcm rcicnna , 6i ptr confcqucns Dfu? potcft fcire fr, alii vn i 8i cr-.Jcin fcic ;itia,in«uil Autr.vfquf huc fiint vt tha A Ig.adduCia con iij nlrl, f.Miliosnoniiiiephilorophotum aduerfariptura veris philol'ophls.(b>c,l lnif.)Nunccxpon.i pro philofophil veris.cji tcptobaicoium op.iiloiieiii.fcct» . ili ii-i (Similucr aJ i.'.) Kcrpondti ad argumt nta ptr orJincm, inquit, ftd ipit aoi""»» itlponJu pio tis I c;fi Dei rcicntia vna.ct eadcm ell oronimodcinon iiragina« Juiu trt ,r :. -iii Dd dependcat a duobus fcibilibus, rcilicct .ib ipro Uco,cZ ichutgcncrabilibus cauraiisiquia.Vt philolophi ponunt . hcc depcdcrnu tnretl H»rauiatero:crt ttgo rjlutio.quod Dcus poiefl rcirt re.cV aha.non fcientia :au fatl ab lllis (Ei lamcn.)Oftendn qualitcr cll h{C intcntio philofophot um fclll «i ui Ueo noii cfle conjpoGtiontm icientif, & fctbilis ft u lcitmuiumipiobaal
Difputatio Metaph.
tMimphilofophi<t>,GDcusciTct id.in qno cfiemia c(Tci diftineta abeffc in, k tflci compoiitio:& habeni hoc pro roaxmio intpiiuemcnii: arj:uo modo J; ™ • coiiticniens cfi in Dco eflc compofiiioncm ex etTe & etTentia:crgomulion,,'J|! ex fuhfianiia & accidente:dicii ergo.cV rameu foliciianiur Jn hoc.iiao.dj^ * q . i Deusbabctei quidiiarcdciiominau ab eniuare.id eft, quiJtianua.vbi cfT» dcnominai illatn lanquam tcaliter dmcriuin cfTci hic pluraluas 111 Deo:quoj m! ximc icpuiani inconucnienj.idco dictt,3c idco recundum philofophoruui raji. cesumpofsibile efi ponere vna & eandcro fciennain a plunbus fcihiUbut dcut denrcm.iia q> pluralitaicm no infcrai:idco magis lafcrt hic, lcilicci jn eo qur, fl 1 n»!m5 quis diccrci fcicnliam clTc addiiam elTcniiae.quam anribucre ipli Deo cflcVuDe, au pnnu. t]u,j|U,en,.fup.aJJiIam.(SimiliiciONuiic foluit atfumemu prnnum, & brcuu rcr negat tnaiorc:dicii ergo limilitci aJ id.quod diccbani , quod fcicniia rclati. uoiu efl vna& eadcin:dtciaiusquod cfl falfum,immo fum ircs fcicuii;eiV,jf|, cci du{ duorum telaiiuotum,& icuiailla.quf eft relationis : crgo fum lcienit» Ad fecunda diftintic.(SiiiiiliierO Refpondct ad fccundam. Si pnmo rcplicai viw m.s.j.,;.
uiiliicradid atguuiemuni fup. quomodo Dcusfcii fcipfuin , 6i gencia finguial ria.d. quod iple cfl ipfoium priiicipium,& addas.Sc quod polsibile cllcaufaij; intcllit;cre fc,& caufam vna fcicntia: dicimus quod in caulaio i.ifett ncccifano B . .., plutaliuie.eo quiacaufaiu iniclligu Cc.Si caufani diucriis fcteiaijs.( -.mpiius,) AOItriU, 50|ui,aj,cnjam.d.amptiusadlJ,quodipiidicu.u,vidcl ceaquoJ ualiqui, lc., tem.fcii (ine dubio quod ipfe fc» cam eadcin fcieiuia. dicimus ..ujJ ,1011 cil |,c iJ eli.dicimus cjuod minor efi falfa.immo funr duae diftiuctc . concludii.J.pai{, ergo qualiier philofophoium.fup. aducrfanorum dcfectu»cftaccriiinujiu(l3(. piopoJiio:folutz cigofuiniaitoncs pro pliilofophis.
A V E R O E S.
Alt Auer. Hiceft fcrmo prolixus : cuiuscondufiocft rlutori* ca,fcu topica. Et fumma eius.quod recitauit, ttt conferuat Philofophorum,quc>d fcientia Dci glo.eft vna ex duabus ra. tionibus.quarumcondufio cft rf ipfi tenent, cx eo rp in intelleftiiro ftris funt mulca, cx quoium pluralitate non plurificantur lubltantix intellectorum , vt apparcnt inentibusquxdam dtfpofitiones, &non multiplicanturfubttantixin multiplicationc carum.vtcj.rcsfitefit & vnum,& ntcciTarium.aucpofsibilc. & hoc, poftqua tutracetis.eJl f ratio cp fit fcicutia \ na,couiprthcndcns fcitntias multas , & infinuafc Ratio autcm prima^quam t.icit in hoc capitulo, cft id, quod vf dc rcbusinrelleciualibus,quxeueniuntrei lnttllcftxinaninia: &tft limi lisrtbusm cnttbusapud confydcrationcm rclacionum rtptrtarum m cis ex ntgatione.nam relatio eueniens intcllccfcis ,apparet decacplit aiiquiu.quo non plurificancur intelltcta. & dant rationcm in hoc:t|ih relatio euenicns rtbus rciatis ctt huiufmodi. Ipfe autcmcontradicit huic rationi.tj) relatio,& duo relatiua funt fcicncix multx, & fcitncij noftra Jt pattruitacc, txempli gracia , eft alia a fcitntia noftra dt patre , & filto. veruncamentprelatiocft attribucum addtcum rcla-.iuit cxtra animam in entibus.relatio vero, qux cft in inccllcdtis, dignior eft vtfitres,quam vcllc actribucuni additumambobusrclaciuis. Aitamcnhoc totumeftafsimilatio fcicntii human» fcicntii xternx, & eit fubftantia errons . & idto omnis, qui adduxtt dubium in fcien»
Sexta. loet % tiaTffm3,&conaturfoIuereidcumco,quodapparetde fcientia hu- Etror »f»»f niana , ipfcquidcm pcrmutauic iudicium abeo, quod apparerad oc- Jj™'"e fc'5 culium m duobus cntibus in vltimitate diftantia: , non in duobus nim fcicujs tonnnuntbus fpccie, aucgcnerc, fcd diucrfis invltimitate diuerli- xiciaj, rjcts • Sccunda vcro ratio cft. quoniain nos fcimus rcm cadem fcien tia, & fcinuis quodfcimus fcientia, quxcftcademcumfcicnHapri- ^ t non attributum d . & ratio in hoc eft , quoniam proccdcret in jnfiiiicum.&id,cumquorcfpondetei,qiiddhxc fcientia cft fcien- {j3 iccunda , & non procedit , nihil cft • quoniam apparet dc nobis ouotl proccdic, & non fcquitur cx eo quod fciens aliquid,, & non fcit qutM 'P^e ^c'c> vt> cunri Ccit quoJ 'pfc ft'c> Cciat fciencia addica fcicncts primx , fcd fcicncia fccunda cft aliquid ex rcbus fcientiat pri« nlJ>-c]uatcnonefteiimpofsibileprocedercin infinitum . fi aucem eCjctfciciiciacxiftensinfubftantianoftra, addita primxfcientia», non jflit vcrus in eo proccffus in inflnitum . « Ratioautem , quam fe- Hic flni, »* 0 jcruntPlitlofopni Lociucntibus, exeoquod Loqucnccsomncscon- n.,uuswx» gtcnturquod fcientii Dci glo. funt infinita?, & fcientia vna, cft qucilio fecundum opinionemdiccntis , non autem quiftio fccundum Jtm , Si eft contradiftio , quam aducrfarii non polfunt euadere , nifl (Uitiponunt quod fcientia Deiglo.non afsimilaturin hoc fcicnti» cxcitx. nana ipfc non ignorat, magisquamille,quicreditqu6dfcien pj f)ciglo.nondirTcrca fcienciacreata,nili incjuanticatetantum.fcijicecquodeft multarum fcientiarum tantum. & omnia ifta funt fermoiustopici.&idjquofuftentatur.efttjifcjcntia Dei eft vna,& nor» cftcaufacumex caufacis, fcdeft caufacorum.& rcsprofefto,cuiuscai. f-tfuncmulcat.eftetiam multa.res vero, cuius caufata funcmulca, nonell neceffe vtficmulca,comodo>quocaufaca funtmulta. &fcien ija prima > non cft dubium qudd ncgatur a b ca pl ural itas , quj eft in fcicntiscrcata.vt ncgatur abea mucacionefciti . & Loqucntes ponunr, C 'ioc vnam ex radicibus fuis. Sed fcrmones, qui hic dicuntur, funt fermones topici . Cum autem dixit qu6d intentio eius hic non eft notiricatio vcritatis , fed incentio eius eft deftruere ferrooncs eorum» & faccre apparcre tationes corum falfas, non cft intcntioconueniens, nrfihoniimbus pefsimis. Et quomodo non erit hocfic,cumpIurimuni, quod adeptus eft iftc homo cx virtutibus,& cxcellcncia, & da cuir fapientiam homincs in eo, quod tnbuit cis in compcndiis fuis, non fucracuifi cx eo, quodaccepit ex libris.quospofuciunt Philofophi, & cx difcipliniseorum. Etponamus cj> ipfi errauerunc in vna re, nontamcnex hocdcbcmus ncgareexccllenciam eorura in fpeculationc, & in co, quod fccerunt cxercerc inteUcftum noftrum. Ecnil* fitilTc-ttis nihil.nifi Logica,cfl"ec nccclleei J & omni, cpai fcic hanc ar-« ttm, landareeosin ea . & tamenipfefcithoc, &contradicicci. & iani ftcic incalibcllos., &dixjt • |citul ncmhii eit v m ad fcicndum vcrjtatc^ ailicx hac fauuu. *x peruaut a cxalutio in ca,K3 tj> cxtraxu cam
nitn lutunlts.
DifputatioMetapn. librisDci<>!o.eftneconuenicnsei,quiadeptuscft ex libris, &doftri Q niseorumlllam vtilicaccm.quam accepic ipfe? Ex cisnaqueiudicauit homincs fuxtempeitatis,& magnmcacumcftnomcncu.s mMauris, vc dicac hunc fermonem,& narrcc vilicatem corum limpliciur,& VU litattm fcicntiarum eorum . & , liccc pofuerimus cp ipf, erraucrimir, aliuuibus <.x rtbus fcicnciaruin diumarum, nos tamen non raciociiu. bimur de crron.-eorum, nili ex canombus , quos notihcauerunt nobi» in fcientM Lopcx , & dcccrminamus <p ipfi non vilipenderent nos.de eo quod fumus in c-norc,li fuiflec fccundum opimoncm corum.quoniaminccntiocorumeft notificarevcricatcrn.&.liat non tucrtteu Hierelitno mf, hoc intentum.fufficit hocinlaudem eorumiqu.-uiiquam ncmodilitfateturnc catin fcjcntli&diuinisfermonem ,cui lit fidelitas: & nemoeuadicab etf%Tl™ crrcre,ni* is.cui tribuit Dcus glo . rem diunuin prartcr naturam ho- ,nST minis,ficA funt Prophcc* . & nefcio quid luaatus eft ifte v.r intihbusrebus,petoa Dco vcmamdcvilipefionclcrmonis.& rac^i. Quod auccm rccicauic dc crcdulicaceeius,qui fequicur fidem m lnsrebus.dt I id,quoddicunt vcrificantesPhilofophorum . nam fermo dicentisq, fciencia Dei, & accribuca eius non confyderancur , & non compatantur accribuciscrcaturarum.ita cp dicic <j lunc (ubftancia.auc addtu fub ftaiici.v eft fermo verificancium cx Philolophis,& vetihcancium aiiorum «'homimbus rcicncia:.& Deus dingac ad vcncacem.
V.,1, nunc Aucr.rcdareuerequxdim difta Alg.& primo proponit rumnum Inteni onis eorum.Si inquit. Dicimus nosquod hu.us homtnis verbi htcfu.hii
uXhrZ « horii fen.cn.ia Juabuiconclufiontbus cfit.nr.ur. (E. id.quod.J Nunc exe <,uir„r.& pr.mo proponi.quoddam neccfl-ar.um ad r,,..m p.opofi.um. fccunJo ,b . (Hi ptimeduarum) poui. concluftoncs fummann. , .nquuerjoji, tZ . Ei il lUodconOa.ex h.s.cft.cp aiTcrcndo fc.cni.am Dr, v»am cffe di.
, ,n,elligihil.buspro.,ci.,tclligent,a,,defl , in.elleA», ,n,cll,gl, « n* , mnl .plicamurf.d eft, rc.imelligtb.les ab.ntc Icclu noft.o vn, a. mu ni.enisun.urfv. rclatiua. & «.ulta alij:?mm» prohaut. hoc J.cemlo , q, fcnfc . ,, ih 5i eneriiui viJeltcet <p funt aliquf res in quibufJam cn.ibus qi.f ln IIH.
& v, un. idcm fun, fimplic..er:ficu\ ergo tx na.u.a rct vnum ftcunduru rrm po ufl elfe n ulta fecundum rationem.inqui, proptcr hoc, vndc ex hoc h.. denrimitur » vna.cfc cadcm fcient.a mulia , & for.e mfin.n eonllne comA fc.cn < > cft rcs .., a„ima:moJo,Gcu, res cx.ra antmam poteft cire vna i„ fub.c & Plures fecundum moJum.muliofor.ius res i„ an.ma fico, cft rctcn.i^po. cffevnTii^ fubieao,& plures in habi.udine. iftud cft lllud ncccfrar.um q«f Auc Propon . (Bl prima duarum preJ.Aarum.) Nuncpom. conchifioncsfiin, marimP& inqu t & prima Juarum prfdifiarum ab Alg.d.aarum cft, cp pfc f». Z i <*c% 1 ^ abimaginab.l,bus reb.Is.quf con«ingun,.n,ellc^,,r , aniuu no.
^ afq&Sm^xV^a^^
llle6riO-^r0bl"°n,rllUn,fadru-rtJ do.if rela.io & duo telaiiua funt pluia , & plunbui egeni feWcnti|S, vt mrruw
Sexta. 107
^fditirm tft ofrend>re.(Benos.) Cum pofult primam coiicliiffbnein, nunc rrntobai 1 '''cif.oV' nosdicimus tfhic crror aecidit, & afsiniil.inJo fciemiS tiinianamad diuinam hcne dicimusq. quicunq; inouetduhium ittdiuina fcien pcrpcuJii illudroluereper humanam fcieniiam , elt manifcflum q> illud -,,'nsfcri mJiuiduum pnefens ad ahfens.td cfr.rndiuiduum generahtfe,& fenfaium ad xrernum infcnfitum. dico abfcns in duohus cnt husin maxtm 1 dtftan IuJiftanribus.videlicetinfpecie.&ingeneie. Sedd ccs.dc i.ifihlibilibusno Dub:'tati», L>|Tiimu> loqui nifi pcrfcnltbilia:crgo non malefccit Alga.prr limilc in Tioflto L,t|lefiudeclirarein intellectuprimi. Dicendum , quod cm-rfuii Algi.ire- Solutio. j(1|llopcr haecomnino fcireilla , &crederc hccefTc illis li-nilia omnino : fed u]lnct per hec veniamus in illorum cognuionem.non eft duhium.vi fcitur ab Auer.u'"'0 Jc Anima.com. j6.(SecunJa vero)ponii fecundum.d.frcunJa velj nrcJi^arum rcrum fuir.q, nos fcimus rcm cfTc, & fcimusc|> nos fcunuscam. jynon denominaiione.td efr.fcientia noua adJitafupcrprimam, quiaprocedc ^urni inlinitutD.inqulr Aittr.fed nos dicimus quoJ hoc, idrft.hecrationihll VitiquoJ oilcndit,d.quia fuis pattt rp procederetur ad inrimrum.fi ali.iuis fcirct itin,*1 ignor.iret q> ipfe fcit eim.Se poflta fciiquod ipfe fcu tam ,' . !-.. .re>c (,5;iiiiiouc;ur fccunda fcieiiiia:vuli|crgo contra Alg. habere q> hoino fcit rcm, * fi.11 i"e k'te '"am.cV ibi llarur.pcr vnam rcguhm, quado alt.|uiJ cfl tale per B jliu-,i|luJ'l>erciuoJc'1 lale.cft talc pcr fe.vt dicit.9. Puy.com.^CMdeoconclu. . (t tJco non cfl pofsibilc procederc ad infinitirm.ficut puiabat ipfc : dc lic pitct cjualncr Alga, ui duabus conclufionibus pcccauu aliqualiicr.
A L G A 2 E L,
AIc Alga.Si autemdixcric, hocdubium fc-quicurfccundtiopinioncm Auicennc,cuni cxiilimauicrpprimum fcicaliud:vcrificauccs vero cx Phiiofophit. deccriiiin.iueruiic rpipfum 116 liit.rui» fcipfum,& auftrturabcishocdubium.Etdicimuilabjr vide turefledeiecus in hac opinionc. & nifi cfllc ln vlcimitatcmollicici,& Jebiliratis.non dimifiilcnt poitcriorcs tcncrecam . Nos autcm oiten- demus mod uin dedecons in ea.c]uoiiiam in ca ctt <]> caufaca cius cilcnc rjignioraeo.nam Angelus,& liomo, & vnaqucq, lnctlligenciaiufcie faplam,& principium fuum,& fcicaliud : Primum vero non fcic niii " iciplum :crgoeit diminutum in comparatione ad qutmlibcthominum,qiiantomagisAngelorurn. immoetiam befticcum t.irumfcn- £uiontluiip(ius lciunraliaprettrfe.& non cll dubiunwj> icienciacfl: nabili»], & priuacio tiuselt diminutio. Qjixro vbitlcdictum eorumqudd ipfum cft defydcracum,& dtfyderans, & eft ci gloria perfe fia,& pclcliritudo adimpleta < et qucro quc pulchntudoefc cnti firaplici,non hibcntit]uiditatem,ncc vtriricationcm.nccjue fcienciam de eo,uuod currit 111 niundo,& dcco , rjuod fequic jr a fubfbntia cius , ee proucnitabeo:ctt]uediminutioclt inaiorjfta lcicntia Dei? O quiin maximcadiuirabitur intclligcns eo , quod profande fpcculaci lunt de MtellcSisfeciindumexiftimationem corum: dtirde (inic fpeculatio corumadhoc.rp Dcus Dcorum, cc caufa caufacorum non habcc fcicn ■ tiamomniiio tfcto,quodcurric in mundo.ccquc. efc difitrentia incer cum,« niortuum , nifici» icit feipfum ? ctque clcperfcctio m lciencia fui iplius , cum ignoraucrit aliud ? ec h% c opniio non indigec 111 ima-
Difpntatio Mctaph.
«hationedcdecorisewsloquelacumMclodia, &Ret6ri«. Drin, - 3C dixittis q- non cu.idunt a pluraliure cum reduftionc corum ^ " hoc dedecus . Nam nos dicimus, aiit fcient.a ciui cft alia j fcipfb , Jut eadem fi dicitis q> elt aha , tunc cit plurahus. fi veto dicitis Muoj g eidem qu* crco elt diftcrentia inter vos, & d-.cenr.cm 9, fcicnria homj deilipfo elt ipfcmct?&cft demenc.a,& ft.iltitta cu tntclligatefl-e rui ocr ahquid cxiitcns in co.quoJ non apparet ln lubftiua ciUi, fon dcauferturillaocculutio.&exciutur, & rcJuciturad le & tUncerit ronfyderatio eius de fe iplo alia a fubttantia cius abfque dubio. Si vc. to dicitis quod homo eft priuatus foentia dc fubftantia fua, & innoiu tur ei,& erit alia ab ea fine dubio, dicimus cp alietas non lcitur in inno uacioiic.&copuhtionc. nam idecitas rei impokibilecft vt innouetoi fuora rero,& alictas rci.cum fcparetura re.non rcdit idem,&r,0,1 cxit ouin fic aliud.Si autem primum non dcfecit elle Tciens Jc fe ipfo , non
i, iJicata>fctaeiusdcfeipro eftipfuinmet.&hau cft cogiutuu
ii, conlYJerationcn, fubftancis , deinde in lnnouationcm confydc- * rationis & , f» hoceffet, ipfamet fubftantia non potuifict imagmari liancconfvdcrationem .Si vero dixcric fubftanua cwscft intelleftus, & fcientia non habet fubltantiam, deinde fcicnua exiftit ineo.didiciinus dclufio cit mamfefta in hoc fermone. nam fcienua cft atrtibu tunv& attnbutumcit accidensdeterminans rem , cui attribmcur. & fcrmodicentis eftinfeipfo intclleftus & lcicntia cft ficut dKcrccit pofle &voluntas, &iPfumcxiftitinfe. S.aucemhocdicaturci.eft ttuidem Gcut fermo dicenrisdc nigrcd.ne,& albedine q, cxi Itens |„ Cc, & quant.tacc,& quadratura, & triniuteeX.ftit m fe,& fic in onm.but flccidencibus. Attamen via.qu* facit falfiutem vt fint attnbura cor poribtis in fe abfque corporcquod clt prsterattnbuu in al.o , eft j b, !n fcicntia.Q. attribuu v.uentis ex fc.enti.s,& v.ta,& poflc,& voluntasct.am non cxiltunt in fe,fed ex.ftunt .n fubftanna. nan, vita
ftic in fubltantia,& cx caeric vita eius.& fic fcientia exiltic m fublUn , *i« & erit fciens ex ea. & fic alia attribuu . crgo non folum profcnint primo neeanoncm aliorum accributorum,& negat.oncm vcnhcauol s & ouid.utis , fcdetiam ncgant ab co ex.ltent.am m fe.Pio : id rcducunt .« veriutem accident.um & attributorum.qu* nonnabcnt cx.ltent.am in fcipf.s, iu q-6d nos dc^arabimus polteadim.ni, rionem eorum a producendo rationem.g, fciat de fe ipfo. & al.a quxftio cft fcparata. M„ncAle in prxfentidubfo vuli rtprobart PhiIc.fophos,& primo ' , £.| Sun Tiubiumtitcomra Auiccnnam , & non contri ptripi<h«u
«ontrn M.J. PL*0'1'^0'.^,' ^.ra Auic . 6i oatnd.l.qualiltr non tft conui rup. Jubum fafium P'»^^'" ^„llolophi conutniunt,c,uod ipfe Dtu, rm
Serta. I0g
- rtntf rVbfophot,nane»re^iteomraphilorophoi twlonihnf nonh.Sf prinie» * .,|ipe ndir 'os.d.nos dicimus quo A rem anens.i.fbluent hoc argumcntum illo mo j„ J:!>'r"' mernonccre, 3: fiupertcri Jc viilttate cius.t.fuiiphut. (Quilihet.n. Eno)n"n£ folulioncm tllam elFe fi|fim.& .irguit tnHrncmaiietlcl ra
" ftji in hoc.fi Deus non A.irei ntfi fe, efTet defectibilis refpeAu hominis , & Jjix-tme refpeftu angclt .confequentiam probar: quoniam minor.i micllic.rit jpfo angelo,&'pfo hominetqm homo,& angeli noi modo fe, immoalia intelli • MnV pJietiniex.huiusratioiiis:prnno ponit probirioiifconfcquemtf.d.qui jibci en|m homd.vel .lneelui cognofcu fcipfum,& fuum principium,& alia en» ' tii P'C'f r cl""-( Vnde fi.)ponit nunc eniimcma dfeens.vnde, li ipfe Dcus non fejici ni'i le. r,R° defefribilis rcfpectu creatutarum humanarum , quanro Jljxiine refpectu angelorum: & Gcpatet tora taiio. (Immo, quodpluscft) lue L,niifecu idam raiionem coiitraidcmi&potcfttatio fiecomponi : illud, quod Vjjctut cognofcere feipfum.nouii aliud exira fc. Scd fupplcas , Dcus cognofcir. Lp(uin-'rS° Deusnouttaliudextrafe.maiorpoiiiturtiiitum,& non probatur, ' ,,,bi intra. (vjuihs ergocftdifrerentia imer hoc.&c.) probaiur , idco vfq; jjillum JirJilitafUi locum:minotauicmcfi pcripaihciicorum.vi dicrum eft. (Et ,0o.)Soluii dubiumcontra primam rationem.-qaoniam.Gcutdicitut.ti. Meta. wm-ti.Scien'ia vilium non eft dignaapponiin re nobilifsima, licuteft Dcus: I txiiiipll"nc":,,ci" v'J(rc tutpia vifibilia nondccethonefla videntem t/iderc: „ -o.cuin cnna encrabilia fini vilia in comparaiionc ad Deum, n5 Jecct DcS »iJerc:o£ iic ad ptimam ranoncm ncgatur confequcniia.& adprobarioncm pi ,„ folu . cx hoc , co quia homo , & angelus non funt perfectifsima, qualis eft p,UJi &c. Hanc etgo quzfiionem remoaet.d. & non eft dubium quod fcten* _,t[Vnobil!irs,& perfectio:& ignoraniia toium conirarium le habei.i. eft vi'
11 :,non ptoientia cft lic:omne
diligenienna, habens mirabilera gloriam,intclligitdilccta:hanc maiorem fupponii.o! Itmm apponii minorem.d.rurrus p.ulolophi fiint confuetl Jicere quod jpfc 6cus eft diligens fup . enna , & quod habet mirabilem gloiiam, id eft in Jjoc eft. i]uiamifcncorsefteori!,qujediligii,concluJiiur ergo concluiio.quoj DcutinrrJligi' dtlecta,quorura efi mifencors. ( Vnde ciiam.) adducit quartam iiuoncm.dC licccmponitur . nullum fcicns iimpliciier line quidiiate dirfcrcnte ibcirccll ignorans ca.qtij funi exira ipfum:fed Dcus eft limplicner fciens line qniJiuie Jnterenre ab elfe.ergo non eil igriotans rcs exrra ipfbm . pnm«» ergo ptoponit quod vult Jeilrucrc.d. vnde eiiam miranduin eftqualncrpofruntci ta- * ji aiitibueie.(Polito ennn.)Nunc argun,& pomtminorem.d.poliio enimqd) jafcftiai fimpliciter liiie quiduaie.i.dirfcrciner ab clTe.ponit conclufioncm fub iDtrruquxitionis.d.quomodo poient eiie ignoras omnia alia prjeter eum (quali* fat non. (Cum procedunt.) probaiur maior , & componuur fic:nutium fcieni tumplicuet.a quo proceduniomnta.ignoratllla. fcicns line quiditaie diiFerentet jbclfeelt iJ.aquo proceduinomnia.crgo nuilumfciens fimpliciter Gne quidi» (At«3cc.ignorai oinnia alia.huius tangiitmnoic.d.cum procedant abco.(Quah» rguot cnam.)Nunc ponuquintam rationem,& poteit lic copoiii:illud, quoi cithomiiu monuo plus proptiiquuni.eft vilius eo.quod ab illo rft remottus.fcJ Dculintclligens raiuum fe eft propinquior homini mortuo ipfo hoinine viuo: etgo Oeui elt vilior liomine viuo. miuor probaiur,quoniacn homo Juo habet, iciliccviuod tnidligat fe,& intclligat alia: inotiuus quod ncque fe.ncquc alia: Dcut eit inmcJio.carcienimfcieniiaaliorum , & qiianrum i.) hoc conuenit c3 homine rnortuo,& habct fcienriam fui,& in hoc dirrertab eo: crgo, cum Gi in •neJio.crl plus piopinquus horatni moctuo.inquit ctgo,iguui qualis etiam cll dif iiainicreuudcin Deum,& hoiuuicin raociuum.nili quia i, 1« Dcus feipfum «ouu.ck monuus uiinimc:& pcr hoc habetur miiiorisdcclarauo. (Amplius dicintus.j Nuncarguitcontta illud.quod philofophi volunt fu^ere.u.jniplius 4u — ii^jnoJ po&imus cot compellcte, vuonccdanl plutaln aicm in Uce Cciw-
no Tvno,^ -hoccrt mporsihile : cuiu» wuo....... i"»»i*f«.i uc
corapon..0n..n5 J«nom,»a.io x ^ minorem. j fcitniu ell ra til Jlm ntm:h!l«c m»io»V,"iTnU» VnbicVto liue Jubio iudigtt. vj m UljS uaa<„ha, deiiominauo ,n,el'V'" ,,,, concluJit etrorcm eorum.J.vi.de dic.tnus ip cx hoc tiufdcm t.«.oms <£? ^otum m prtleu.i propofi.o, 6C orJuu, fe ad fequtn.
A V U R O E 5.
Caoiafto A TtAuer.SttmoinfcienmDeigKdefe.&dealioeftpr^ S S A £ ti cum fic topicchorad.fputat.onis quantomag^pnere ctf.uvu.ga /A.^.Trip us.wmnonpcruemcintcllisnnavulgudulef „bus,ci qSo eum m lcnpt £ is ,„ Uoc , Jeftrmtur diwruta
Cpitmibus, Vrofimd.caces.&^ hibicj ,
apud eos.qaaredi^uaoo cum u in hoc id ^ po:
fuffic.ac cuius inccntioprima micdocm
vulguS,nondefecit circa inui g nb) Deus ahfnu|i
eo | fu.it 'nhom.ne , f.cu < dl*^P1^ > . Qculoshabent, & non
& dixit Qui non ^f/» nCC . luiccre al.qua dc Dco glo^K-
m.latione eius ™>*?^al™S*m Ec hscquiden. qnzftio eft terram,&de*tra e.us mcn^u^Deus veriur . vndenondeb ptopriafapient.bas ^^^^TU-tad^ & funj Ton.infa.ptunS,n^m^
Sexta. 509
,.irrm de his rebus cum vulgo eft, ficut qui dat potum veneno
5^ wriioribusinimalii.qwbusiuntvcncnj.ni venenafuuc itf»muiuv.J. „„;3;,lioiioJcrit venenfi nroprium alicuianimah,
tin opinioni- : vencnum in onicff opinio
,|iqu;'-'"- ' - Jt,,rnr.csomnibushominibas elt, licutqui ponicoi* nfSoe> "' nt|-omnibushominibus. & qui prohibcc Ipeculacioncra 0etU • I bcccribuieit.ficutqui ponitcibosoes venenaomnibusho ,be°u & non cft lic, fed tft >n cis aliquod, quod eft vencnu aliquimll„lni>.* & nutn„lcntu aliis.&qui dat vencnum ei.cui ett con blis IwiTiMi lncul ari)iiccc fueritaliis nucrimentG. & qut proh.bec •*ien* ,bco cuieil nutrimciuu,.tacpmoiitur,debececeiincuipavtn««um , ^ mtcjligl hia& ule0)CU errat praui,& ttulri & lecuI ' . cnum ci,cui d.bcc vcnenii cnbui, ica <p lic ndcnmencu, "\ M,d.cusco.ur. in arcefuaad mcdendf. ei . C^uare l.cicum ctt ^gjbet M« S hactlu.c|tioncin huiufmod. libro.&mli cflet hoc, no »°bis T'rliccrcc nobis.fcdeft rcbclliocxprefia.auc cx ubus maxi itnerernu» .P acxnrimcntjum eft fciu jn lege.Et,cum im-
,n! • ifiVfit ciuin loquamur in hacqujeftionc, dicimus in ca, fecundu P0'5 ir vis loqucfx dc cj in hoc loco apud eum, qui non ett aiUic- 9 r0,] r,Uus in cm.bus dcbcc fc exercere ancecoi.fyderacione m hac
■ n{trataincorponbusillis:& altquodcomprehenlibiiein
,n~ que qdttaics
" •• (uncfluidiiacc.srerumillarumfenfibilium,&naturatearu, ac acc.dftii
,n r,, vcruat, fu.u corpora.Et incell.g.mus pcr qu.d.taccs cor- » P» i attributa rcpcrrain cts.qu.buscorpoia i)la funt ln aftu,& ap- C !!!r,r. in adnciicu alicuius actionis,& operationibus proucnieim- P, ,u OuVcruntaucem hxcatcributa ab accidec.busapudcos.qm nintaccid ntia rcsadJitas ftibftantije dcmonftraca: exiilenci siantiaquidera fubftantiis.in quibusexiftunt, & fubftantix Ij nnonind.ge.rtexifteruia eori.in eis,r.acc.dentium.Ec tnuenemnt hicaccnbau.quoe non funtaccidencia , non addica iubttancia:, feKunc ipl misc vcrificatio fubftancia; demonftratz.exiftentis pcr fc: ; kiquoj', fi imagmaretur ablatio illorum accnbucorum, autcrctur (jbLa.ii.Ctlc.uciunchxcattributaincntibusdcmonftratis.fahcet lorpor.buscx opcrationibus vniufcuiufque corpons, ex corporibus illucis propnis.cxempli gratia quoniam ipfi comprehenderunt acm butum,quo ruic ^lanca.planta.ex opcrationceius fibi propria: & accri _ buu.iiu^busvuienseft viuens.cx operation.bus viuauis fibi i propru,.4i. ficcomprehendcrunt g, funtin inanimatisforraa: huiufmodi Deftiuciiodcftrtift.Autt.
fibipropri* nroptcroperatiortesinanimatorum fibi propria*. Tiein • cum confydcraticrunt m hts attnb atis.fciuerunc j. funt m fubie* o hums fubltanci.e.& cognicum fuit cis hoc fubicftum cx conucrfio
fj.nn.icMi. duxerunt di fubieftii
ao huius fubltanci.e.& cognitum tu.t cis hoc lubicnwm ex conucrfi0 necntium dcroonftratorum ex fpeciead fpe<iem,& ex gcnetc ad Ee miscum conucr(ioncaccribucorum,& mutauonccorum.v.g.conU„. fio nacura: ignis ad aerem.cum aufenut attnbutuni, ex quo proucnic opcratio ignts.fc cll id quo ignts tft igms ad attnbuc.im.ex qu0pro. lienitoperattoaerisfibi propria:& eft id,quoaer appell ituracr.Etlll duxerunt rattonectiam.rj. repcnatur hoc fubieftu.cx eo cp fubltantt, dcmonftrata patitur ab aiio:(icut aflumpferunt rattonem de operatio ne ex parteformx.quoniam impofsibtleeft vtimagincturcpfita^ &p3fstoexre,quxfitvniusnaturx.E:crcdideruiic cx hocrp omnia corpora agcnria,& patientia funccompofica ex duabus natum,ago,. te &paciente:&appcllaucruncagetis rornum,& quiditatem, &fub. ltantiam:& appellaucrunc paciens fubieftum.tundamentum,* micc riam & patuit eis ex hoc 9, iltacorpora fenfibiha non funt corpora » ftmpiicia.ficutapparctfenfui.ncccotnpofitacx corpor.bus Gmpliei.. bus-cum omne corpus habtat aaioncm,& pafstonem.Et opinaci lunt c»ea quiapprehcndic fcnfus ex lftts.funtcorporadcmomlraca.corn ijofitaquidemcxduobusiftisiciuorum vnum appellaucrunt fornii, aliud vcro maccriam.& id.quod comprehcdit tntelleaus ex lltis.func formx qua: fiunt incellcdta,& intellectus.cum abllraxericea intellcftusex'rcbus,quibusexiftunt,fcilicet eo; quod appellauerunc fubtcftum &maceria.&cfl'eaccideiitiumdiuidiciir mtcllcauin has duat naturas:licctfubieaii eoru in rei veritate.fcilicet fedes.in qua t.ienm, fint corporacompofita ex hisduobus.Et.cum di'.tinax futrum apuj eosrcsintelleaualesarebusfcnlibilibus,& dcclaratu futc cutplunt in fenftbilibusduaf natun.quarum vnacitpotcntia.alia vcrojitu», «onfyderaucruntqui duarum naturarfi prsecedtc aliam: & tnucnerut q, aauspr.?ctdicpotentiam,cumagens l.cpnusaao. EcconfyJaaue ?unt in caufis,& caufacis.& finitur procellus in cis ad caufam pnmjra, » „UI eftinaau.&edcaufaprimaoiumcaularum , & amrmutrunc o, (it aaus purus,& rp m ea nihil lit potentix omnino.ium , G efla in eapotcncia.eflctcauiacaaliquomodo, & caufaaliquomodo.&non cflet prima.Ec.quoniam omne compofitum ex attrtbuco,& re.cut at- »nbuicur,eft in co pocencu,& actus.fcquicur apud eos vc non l.c l>n. mum.compofitum ex accribtito, &eo, cuiacmbuicur. & cum fucnc apud eos omne.quod eft immunc a potetuia, intelleftu», fcqu.turapudeos, vt Primum fu intelleaus. H.tc eft v.a l^loforhorum conclufabreutccr. Siaucemfuens cx hom.nious t*rWm creacion.s difpofit* adrecipicndum ictencus, & eru ex homimba conltant.x-, & oci., iubco profcCto t.b. vc incumbas hbr» ^ Phi.olo. phorum.&fcicntiiseorum.adhocvt habeas id, quod ett inlibm wruiu cx veiitate,au: contrano «us. Sivero fucns ex eu, ow.
Sexta. i,q
. Jcficic vnum horum trium , iubeo vc incumbasdiftisfimplicij| |cgis,& nonconfyderes in hiscredulitacibus, qua: fiunt in Mau- • ,nj»i,(itu crisexcis, noneris quiucmnec cx homimbus venca- .&hoccft, quodmouic iftos homincs ad 'antia, auam inuenerunt, fit pnncipiuin
-..,&quddficfcietia,&inctlle{tus. Ex,quo- ' iam \ u)trunt qudd ordo hic rcpcrtus m mundo,& partibus cius pro j,'t° " lt cx lciencia pr.rcedenti, decernunautrunt quod hic inttllcctu», " Ccjfntialitprincipiummundi:quodfuitcaufavt reperiatur, & vt ? jntt |IeAum.& hoc profciftoeftdiltans i primis nocitiis^ & rcbus Lofis,cltf >"3Pof!,ibi!ecft vc «ponacur vulgoeciam, &multisex d'!Jt°"u^ t0miiib'J*: « prohihicumei, cuicit verius paceraccre hocei, cui hibeiurqui ntjt via ad habenduni vcricacem. nam eflec.ac fi incerfcciflct cum. i" amiquo. °. pjilancautemleparatumamatcria fnbftanriam :quoniam inuc- Q!JdftPlrI ncruncdcrinitionc-m propnam fubftantix, quddeftid, quodcxiftic 1 uuutw CCiS,cum urimum ficcaufa omnis eius,quod cxiftic perfccx I ^jjbtis. idco cftdignius uomine fubftancia:,& nomineencis,& 110mine lcifitis, & noinineviucncis, & omnium rcrum , quas intluxit fntibus, & prscipue, & quicquid eft earuni cx attnbutis perfeftionis- Reliquum vero.mquo vituperauit iftevir hanc opiniopjm.eft rcs cui non eft infpiciendum nili i vulgo , & vilibus hominibas,& ilint Sjibus prohibicum eft eis audire hunc fcrmoncm. Et cum dixit & quz pulchritudo eft enti fimplici ,11011 habcnti qU,]jtaccm, ncc verificaMonem.ncc fcicnciam ciusquod ficinmun- Jo?ncc eius, quod fequimr ex fubftancia eius, & proucnic ab ca? vfque ad rincmiermoiiis, eft fcsmocorrupcus totus. Nam, fiipfipo fiercntquiditaccmremocamifubiefto, tuncprofeftocric remoca ab irtribucis,& non eric fubieciumattribucis, nificflctiufubiefto, & TneltecVprl tflcc compofita ex nattira pocencia:,& natura aiftus. Et tit habcns dlt.^S ^ii C tjttiditacem , qux eft fimplicicer. &encia non crunt habentia qui- cit«;i«i?c|ua diotem, nifi mediante ca. Ec eftens fcientie; dc entibus fimplici - vero tntia itrquo.iiaeiiciafunc incclle<5ca,& rcpercacxfcicncia eius dc feipfo, hjb*»<l''1di» nim.cum tueric ipfum caufa cjudd cncia rcperiancur, & fint inreile- "^"j" Cii.Sc (unc entia in quiditatibus fuis, & intclle&a proprcr icitntiim cius,crgo ipfum eft caufa quod quiditatcs corum rcpenantur.&finc incellefta . Philofophi aucem negaueruncde co ^uoJ fic fcientiaciusdecncibus, vtfcientrahominis Jecis, qtticft cauftcus ab tit.creo fcicria cius de encibus cft in cocr ariii iciecie; hominis.cf. fncric £ifti2em6ftraciodchacfpecicfcieciia;.accri (ccundj opinionem feckc i Afljncnohabccoinoqiiidicatc.nccfttbftantiam.quoniam clfe fubftintie non habentis qutdicacem.necqucjd ipfa fit quiditas, nOninidligitur : licet quedani pars Aflarie fefte opinecur quoJ fit quijicas afioprta,qua dtlccrnitur fubftanciaeiusab aliis enttbus. & hecquiapud Sophios cft quod (ignificacur per nomc D.i magni. ' Curu
Dd *
Difputatio Metaph.
autem dixit.itcrum dicatur iftisnon cuadunti pluraliutecu redu. q ftionetoru mhanc vilipenfionem.nam nosdicunusaut fcientiaeim eft alia a fubftantia cius , au: eft cadem. fi dicitis q. lit alia , ccce g,eft pluralms.Gverodicitisfpliteadem.qu.vro ijur differentia cftlntet vos,& dicentcm cp fcicntia hominis de fc ipio cft iplemcc, eft profcfto fermoin vltimiutcmollitiei, & dcbilitatis. & qui loquituuncx, cft digniorhominibusverecundia.&vituperio-.qm eft inconucnienj vt perfeftii reiuotum ab attributis innouationis, & inutationis, & diwu nutionis fit in denominationc dimmuti,& mutabihs nam homo, tx eo cp eft quid compofuum cx fubiefto,& fcicntia rcpcru in hoc fubie ao.neceifceft vtiitfcientiaciusaliaafubibnua eius aliquo moiio vt dictum eft,cum fubieftum fit cauia mutattoius fciencia:, & fUDfi| Hrnno clt di *i*« E£> quoniam homo cft homo, & dignior omnibus enribui |cn. gmotceieris libilibus.propterintcllcctumcopulatum fubftancix fuc, non exfc- Pubftaiijs tt ipf0 necelle cft vtille.quieftcx leipfointcllcctus.lic digmor oinni- CbiHbus. busentibus , & fit remotus ab omni diminutionc , qu* teperitur iq inceilc&u hominis.Ec.cum dixit,li autemdicaturfubftantu cius eft intellectus,& fcientia.nec habcc fubftantiam, & poftea fcicntiamexi ftentem in ca, dictmus <j ftulutia apparet in hoc lcrmone.nam fciCn. tiacitattributuui.&accidens detcrminansrcm.cuiattribuitur.Etftr mo diccntis de nigrcdinc,& albedine,& eo,quod exifti: cx f;,& .juatitate, & quadratura, & trinitatc q> confiftat m fe, & hc jn omnibm accidetibus, viquead & licin alns attributis, dicimus quod nialigni. tas,& fallacia magis vidctur in fermonc cius. quoniam dtclaracii cit, cprcperituraliquodattributum.quodcft dignius appellari fubftantia.quam fubftantia cxiitcns pcr fe . & cft atcnbucum, quo hxc fub- Itancia.cxiftenspcrfcjexiftitpcric.nanidcclautuni cft cp fubicctu huiusattnbuti noncft aliquidexiitens ptrie, ncc rcpcrtum in aoiu, fcd lntft ci exiftenciapcrfe, &elfein actu cx hocattributo, & cft m fuoeflemodo,quofitrecipicnsacadcm,licecappareatin alwuocius f o> iudigeat fubiedto in rcbus, qux muuntur . quia fundamentum in accidcncibuseft vtcxiftant liialio: &fundamcntum 111 quidiucibiu vtexiftantinfe.niliid.quodeuenithicinrcbusgciKrabihbus.&cotruptibilibusdeiiidiger.tiaquidiutumcarum iubiecto.& hocpi ftoattributumcftdiftantifsimumomniumanatura accidcntium: 3c afsimilariapudeum fcientiam,qux eft lbi accidcntibus.qux funt bic, eft in vlnmitate mollitiei ■ 6c tftquid dcbilius, & lcuius iccmone eius,qui dicicanimamtl)eaccidens,vrainiuttm,& quadratuum. tt hoc fufficiat in dcftruftionc huius icrmomstotius, & dtbiliratis cius. Et appcllatur hic libcr Dcitructio iimpliciter , non autem defcructio Philofopbxe. O quantum cft diftans natura lcicnua: a ruturaaccidentis,&pr.xciput(cicntia primiglo. & cuin tucnt in vlumitatc diftanue anatura.accidtnstlc m maxima remotione jndigcnux lubn.di.
Sexra. ut
Nunc Auerro.vule refpcndrre di<Sis Algirel.& primo proponic cvcufatio
m eius.f cunda ibi (Vndc rcdihimus.) incipil declamr v. ir?vm dc diccfl
,[|0 jnquie ccgo, Dicimus nos.quod loqui de iplTus De iglorio6fcicntia,vf» \ ,liC(ti.iin dc fr. id eft, fcientia cius. quam dc alijs fcihilibuscniibiis, noull» immo prohiheiur manifcftc a lcgibus uoftiis fcilicct, noumodo dialetico, 5 11IPiiical!,fid etiam fophifticali,& maximefup. prohibeiue ponere in libris,
'• jj m.iiius ciiiiislibetpciifcnicnr.(Ei quia vulgus.ve manifeftum cft.)Nune • Sonii q""' '3'" lequieurex illo,dicens,& quia vulgus, ve inanifeftumtft , nt.
itcomprehendccc VCtieaeem talium ipfoenm.fciltcct.vulgacium, eudieaieque tmii fMhiilieite.idco inducii eos ad infudandum, vi negligant pulchti. *"dipe'm dluinleaei»! coitcludieillud.diccns>& ideo non fune ealia omnibuslibc.
tjj muha cuim incongrua poftiineex hoc oriri. Tnncdae dirTereniiam in. DifFerfeia IV 'tvia* lcg«*s,eV |>lnlofophix,diccns.& hxc eft caufa.quaee via pouciitiuni lc. (fr viSphilo "ts diffiit.a ph'i°lophorum,fcilicei quia via lcgis fimplex,& nateaeiua po fophorS eJ4 ■"iiurrcuius rarionem all.namquc peo quia, fl foccedemonftcatiue loqui infuifa,. (cgis, * Pfiini h,8i viilqatesobijccrcnieoriimaufloiiiaiibus.id eft.raiionibiis, & ejc. EJtntduhia,& argumenra fophifticalia.igiiue difla veiba legis cflent in fl« ", ideft.iandem in crroee:vuU cigo Aucteo. quod lex debee poni (ine ratio. ' ■uoniam.li pontreiur cumratione, na quod tanlum credaiur proptrr ratio. B " ,U,IC vulgares.fi refpondeeft llli raiioni, foree credeeene oppoliium legis: * iflml diflum Aucrro.cir eiiam verum fecundum legcm noftcam: dcbf e cnini h-ologi laniuraiionibiiscoita legc foIueee,& non taiiones apponeee pro le»
, i Vnde valde.)& ciidixil hoc.comcdai dictucoe,& dicie.vnde, valdc func ftiijnda veiba diceniis.quodciuiiradii vulgo, fiimiiseft ci.qui dat venenum
ihiifdai" corpoethus quorundS anienalium, vidclicei, quod illud venenum fic JtjcninVabiletvcnena nSquc fnni tes telamix.quiaaliqua funl vencna ali. Saniena!i,a'icu! veio funt ctbatiaivnde (im-le eft dr propofiiisdubriscu vul. "001 idcofempei dccet dare cuilibet id,quod fiif naiurf competit. Dehes fd E aood hicbomo fatuus fuii quaniiim adhoc.ctedil enimomneslcgcs efle da« J*! jphomiiiibus.vt Auicen.dcir io.Mctaphy.fuxco.i.& credil quod lcgis. Jitci debe afpiccre inclinacionc popiitort! piouincix,& frtunduen caiu pone. u Ifcs.lic"1 f'Cit Mahiiiiictus.qu! vidcs tiraccnos maxime inclinaios ad fcor. &pco»cefsii eis vxuces innumeeabilcs,& imiliamicabilia.qux natcatin li. bto uii noin ordinis.qui diciiur Alcoranus,& in hocmeniiiurhic homo, ioimo jopairrproprer hcc lcg? noflt.im non poiuirTcelTcnifi ex Deo: in qua.n. legt S#{jpjiutpaupert3s,c.iltiias,& obedicntiaplufqua ln iioftra,funt.n.conir»in« [jinjiiou* noftrain hxc iria:& ideo,cu auctor noflrx leeis vicit noshis.non po C tle nifi Dciisiiinmo vidrmus Auicen.in com.fux M rtaphy. c.7. dctideee 1 '"?,!' Mihuenri.a'! enini, lex iioflr.i.quadedit M.-ihumetus.oftendildifpofliione feli B,s Manu. cimsA' mircaif.qnx funi fecundS coepus.alia eft piomifsio, quf attcditurfe. ,uc|l» anii intellcAum & argumeiiiaitoiie dcmonftiaiiuam,vipiophetiaapprobai: S>hfcci1 feliciias,& mtferia animarum, qux prohaniur aigumcntationibus, inoftracflimaiioncdcbiles fiin ad imaginandiiin eas ,nunc ptopter cau. fat.quas egc oflrn lam: fapiciuihus vcco iheologis maiot cupidiias fuil ad con. (Kncndieei hauc f.-liciiatem,qu5 (eliciiatemaigumcnioium.quc quSuisdatetut i mB non aiiendunieam.nec appreciaiifuni eam in copaeationc huius felicita lit.quxtft cSiuiictioptiiiif veniitisihfC illcvbiapctte dat inielligcteillS legS cJTepofiiaa I populi indinarionc tnigis qu5 ad vcrnaiem, & hominum falutc: iJroappairi apcne legem noftiam elfe vciam,& ex Dco politam immediate. (Ei nos.)Nuuccocluditcaufam,quaic vult dirTeiteabhisalto modo,& inquit, Etnos idcirco.quia inlioc libiocu philofophis vcracibus intrndimus licite loi i...ifiiurcitnobis dc prfdicris tiaceaiehic latenter, alioenim modocftcauc dum valde anobis:& fic vultloqui hic cum difficuliaic,quonia no vuli intelli. fi vulgaribiis.fed iSru a peripaihcricis.( Vnde rcdibiinus.) Cu propofuii tx. pafaiionc.iiiinc cxcquttur,& pnmoacc pii quxdamfundamcta,& inquit,vude iidibimusaJ piopoUiu Jiccmcs,qd peiipaihcitci ttaccantcs dc omnibus copee;
Dd i
|in>rbilibo«.inu«nfrunicom»rthfnfibilu clTf duobu» mcdlj, videlictt »_r » fihilia fcniihiiitcr. vt eorpoi i i.i.licihilu , td cft . demonftuia indtuidu, i, afVulu exiftcntii in coJe.n gc.icrc: cft ergo vn.m gcnus compreheiifibihu,: fcnlibile vtinJ.uiJ,u Jemonftra.a (Et comprrhenl.b.lia . ) Nunc p0nj, c..ndumgcnus,&inquit.6VcomPrthtnfibilu abinttlltAu, vt fu„, Hmilia 'fcnlibilm.n cotum.6- ipf.uum i.aiufX.iJ cft.fotmx fubftaniutum ftniihuj " & accidcnti.im . BfttfgorfCund.iingtnus comptthti.fir.ilc q.,d,,1Jftj ?'■■ fiblis „uracc>de,itis,fiuef,,bftant,x:hoceftcrgovi,,im fundamcnm,,, ^ Qiiodjcilicet.comprehenfihilc eft duabusinodis.fcilicet fcnru.5i i.wcilcfiu f , fu vi indiuiduu de,nonftrat3:>nictl,gc,u,vt qui.litas tci (cnfib'lis.(Ii,uent V *" Nunc dcclarat quorii crt quidiias.qtix ab iiucllect.i comprchcmHur.rV: inoui, BC inucnerunl Jifti philofophi quod resqiuditatc hahcntcs fccu.uln vcn,_,c" funtcorpora iJcft compoGtaex materli ai forma.(Et micdimus.) PoiTetou,, ambigere,h*c diuiiio non eft fufficieiis:.iiioniam runt quxdam, qux nonfun, fubftantia, necaccidens, vt funt ptopria fubftantiarum . C.n rcfpondtt, d. J_ inttndimus fub accidenlisnomint de qmbufdam Jcnominaiionibus u, c,rjcm corpotibus exift.iibus.cxquibus.id eft pioptet qux difta cotpora aciuji,,,^ pcriuntur.id cft ptopter quae cotpota compodta funt,& proptei qux pr»pItJn ,, ... iut viabcisaliquaptoccdantcorpon. Dcbct fcitc.vl accipiiur fecujo hC. Elemcta & ";y,cfcos,c,c,„en.a.& mixta haberc duplex crfe,fcil.ctt fcfihilc. & cnl£.
Llrv liuu fc" quiditatiu.l.quanii5 aJ pnmu.n cfTc requiiu...,.r c.,,al.utcs primx, , „ . ■ bc. duplex 51llbcnlcnrciale.^ta.io.iequarumag.int& pat.uni.ir. Scc.nlo mo__
■* iioii tcquiruniur.cum vt lic.abftrahjni abets. vult ergo qiiod f„b ,;e„crc acct.
dcniisc:m.ica,iiurialuptoptu cotpot.bus feiifibilibiis.(Bt d.tfcrimOquia pof. fet quisdicctc anillalini abfolutc acctJentu:f-luit,o- ditte.un. h* Jcon,,,,, tioncs ab accidemibus apu J pailofophos.co <? accidcnua funi rcs aJdiut fupet fiibftantiam indicaiam.iJ tft dcmonftraia ptr fc cxirtcntcm.id tft tndi,ii,hri,__ di.n_ dcnominaiioncs non (icfc habcnt.mim.^ ipf.tmc i tdein funt quoj fuhftan tix rerS inJ.caiaiu.iJ eft dc.nonlttaia.u pcr fe ex.fteniii.m. Et.qui i hutufnio. di JifBofitioncs iio lunt idc fccund- tc iplisfubftaniij». ftatim fe limiiai, & „,: iucr li ima.inatcmut tctnoiiom- dictato Jciiominationiinr, fubic.tC tonlncMt niouctur cft crgo ibnJcniiias inicpat.ibtlis.c- non idcntiiascin-ii.ix: (_ Inboc «tai muhi qui credut fubiectu.SC ptopnj clle vna te-. ol eft error maxunus _s in Met.iphYdefttuitut.-paiet crgoqualttcr no fimi abfolu.e accdctia, led qua. JimruoJo (lii inuenicmusON5c ponit .uic.qua huiufmodi Jenoiniuailoivn in. funi vcl reperumtut inelTc fubicctis.o. i.iq.ur, & iiiiicnicmus ver.taie h „S de. nomiiiatiotiu.qux icbus i„Jic..<isrcpcriuwur, id eft qi.x rcbus dcn,onftrai,,i, funt ab ope.ibus cu.usl.be. cotpor.s. Vcrh, gtana. tcpct.u crt ab c,s,q„a,e pli ta ii vescniiui:raiione.vidcliceicuiufJa opcris libi prop.i, . vt tft vt^tiaie; fimilitcr Jea.iimalibusex quibufJS propttjs opcubus cutuslibci eo.u icrcn. tut f up.propnum eiiis.6- eoJc co.nprchcJerun. rormis bru.orum. rldellccl cs vinuiibus Si acrion.buspiopf.is ipforu.n ui tts: modus ttgo eft ex opi b .s proptiisrebusipropria opetauo , atguu v.riuie propiu: .v hxccfl n-niuuiid qux co.npc". fubftannx pcr fe.( A.i.plii.s. N.i.icda. i.., _tqu"h.cr hutufmoJtdifpofiiloncs li... fubfta,,,,» je.u.cV ...qu, ",,,1,, j hiuj emus .j,hfdei.om.i.aiioncsfuniiiilub.eciisearufubllaiiC:_oftf, hocJ. St hot ^ ,,uc.afuiiabeiscxc5uetiioneJ.ctatuJenom.,u..o..u.vclpet.nuiMte neen.iu dt fpccic ad fpccu.ai.i de gcnett ad gcnus: vt pc..n,i.a.io i.ai,.,{ ij. t» ______ v. lclicctqu.are...o,adcii-minat.oi,c,..propt.o acc.dcie. . x aqua m
Ln's! &\lb od cqclJc,,,c proprio poft proced.l op„s .g„cun.,.,m .S,..s . , m ||m llgnum,cVc.Pa.c.crgo.,unca.s ii.ucnic.idi huiufmod. p.op.u a.cJoy
n-xflio •^■fn^Tis^Cc-.uxftionisiquoniam.vid^ume p.imo Thy.. ^ corum I npof ,bil. c 1 accU ns vniusclTc lubrtanuam alicri.s
ft 'li, aSuquomoJo ci,o hutufmoJ, propnx . ^'«'«^»'.^ flaniixclcuicmoium, cum li.u -ccidcntu iu utisr Pixicrca, Auct. MtUWjf
Sexta. ti*
Phvli commen.io.huiufmodiqualii.iicinonrfle fubftanriat «IrmenlotK h f Zn ,lic:t l°'um oppolilum. In tfta quxftionr fuil opinio Alrxan. vr W 3 , ||(r,f.phyfi.commcii.io.fcilicctquodqualiraict ptimxin corponbtu jnrrai , R,'accj demia, in clcmrniit fuiu fubft aniix.huins autrm ranonem du "'"ahfi quoniam Anrto.in prxdicameniitdixii.cp fubftamix nihtl rft con. • m in lib.auiemdegenerarione.vl in i. irx. commcn.49. dicit cp igiiisclt iu» aqux,& irrra.irri:modo hocnon poirft venKcati, niG poncndoq» . k'°'" - M3.li qualiiaies funt fubftaniijr elementorum,& non fubftantiaruqi mix.' *"'- P11 licc op-nioadhuc probari:quoniam.vl Auic.inquii in epilloladecau tii -lufaio.ciufa cft id.ad cums effc fequitui aliuJ:fed ad efle harB qualitatS 1 (|rrnent"tn,3c ad reinoiionem rcinoiieturiergoin prima ftguraqualiu fcl""" fUh( clu(a clementitvel igiiur agcnics.vcl formaln.vrl Knalrt, vrl mx ,tS < non agenie», vi dicSumert io difpuiatione lertiatnec fiualcs.cii finl dc "" «'iic • niatcrialei.cu fubirctum fir matcria accidciuium.4. Mtt.co.i.for '" i--'iiiir 9C percoiifequeiiifubrtaiitifiqiq forma.vtdiccturin hocloco.dici "ifhBaiiiia eiui ctiiuseit forroa. Prxtercaoinne illud, prr cuius variaiione "" rijtut i nominc elc dcriititione.eft fublUiia illius, vi Aucr.mquit.i. Phy. r*1 v L „, , c]p.dt fubftaiiaoihts.fed, prr vatiaiione qualitaia pnmarii ele- *^7'j vatiaiiturin nominr,ridrftiiiiionr:eigo funifubftatif cleroeniora.Prf. °" mne illud pcr qd ret naturalts cxit ia j> pria opcrationc, eft forma eius: 8 "v, li ciur ftanm.actio facit fcirc forma.pafsio maieriS: 8i hoc di(S5 eft.S. " 1" com 1 if* J Pcl huiufmodi qualuairt elemcnta rxeuiil in fuit Jjprijt opc.
nibus vt dnSinn rft in lib.drgcnrrationr. Si dr fcnfu & fcnfato: ergo , vt ' prr iftra illud, pcr qnod rcs definitur', eft fubftanria rei dehnirf : ftrj P'1"^ ioc;, i.pcrigciiefcosilcliiurcrlrnicia per huiufmodiqualitaict piimas: "liinoi nualiiaic* funtfubftirif clcmcniorii: tflf ergo polTunt cfTe rationci, "Shis Alcx foriectcdiditillapoiitionr.quX libiiaipofuu Aurr. ibi Aucr.aot qphv coiii io.cotradiciihuicopinioiii.vlinqiiii.impofsibilrrft, vt altquid in 1 uo lii Jc altquo prf dicau>tto,& tn.alio dc alio.ua q> calor fit in hoic de qui ,t, Sl 111 i«ne fubrtanua. iutpofsib lc crgo cft vt calor fil uualitas mixii. fle t h iaima eltmen. Prftcrta, Arift.in I b. dc fcnfu dixlt. nulla fubrtantta efte u" .j mimcdiaru fuar opcraiioiiis:frd calorefl principta tmmediata opera.. SSiienis-rrgo calor no crt fubllaiuia ignis. Conrirmaiur.dicit.n.qi igni utniucalidu,&iioinqu5i5ignis:iiic'Joqddicitlyigniifnonniaieiia «.,■)■ 11 Anrt. «uia rc Juphcnio ilia nihil elTci.crgo form.1111. Propter hf c Io. '"17» ,r i\ phy.opinatusclthacnoiifuifrcopinioiie Alcx. in.|iiit.n.vcrccundiiro Ica.de opi.
. :3i'opliilofopho,&ficfiibiili,iicuifuir AlexS. anribucre talc etiorcm nioe Alex, •unfcitu,tp qualuas lit fubllSiiaihfC.n.propofiiiocir immidiata , nulla quali- C .„„1 fubflantia.vt Jic lur pnmo poftc.fed ois qualitai eft qualiias: crgo nulLa ciuliiis cil fiibftjnaiarguiiur crgo lic:nul|a qualuas rft fnbftaiia.omnis forma fcjilliiulit cft fubftatia:rrgo in ptimo fcciidf :nulla fornia fubftaiialii cft quali iij reauicni iftam laiionc ignoiauit Alrx.110 ciedo.quiuis quafi ocs lcquentci dc hJC mauna viquc nunc, dixcrint tftam fuTflcopinioiic eius:ecce, quomodo Io.p.il;iiu Jricft nut Aucr.qurni vifus eft fcqui f.niper. Sidhicbonus honio U5!f»Ir>, nihil.J.'l> cnim illafueitt opiuio Alcx. apparei ab eoapcrtc 111 lib. de fenfu. car.de fapoic.panicul.i illa.Si igitur aquf clfe eft in fiigidiiate.6tc.vbi mour» cuxilioiirin, & L11.11 ,,-v in folutionc poim opinionc cius. 3i lo, t.intu accipit vnba quaftionis Si tacuit vcrba foluiionij.vel propicr maliciain.vrlquia ac ccpitab alio.qui non vidit Alcx.cW tu vulc eu:& nolui adducete yciba eiui» quoiiiam cgo pofut illa iu tra/ratu dc fubftaniia orbn, qucin fcripfi muliis Jicbut. Ptneica.quiJ clicit tftc homo:nonne Themi. eft inaiotis auciotuaiis £g *■ iffe. jii.imcu aii.,-.Phyli.fic. huic occuitil Alcx. conccditq; iionnullai it'ius vulu ites cllc <|ualitaiibus aquf couirarias.frigidiiaieiii caliditati, 8c humidU laicmlicciiaiunectaineii, ex cisaccipi vuli, vniiicifum igncni cffc aquf coits iiinu:,|uippcquc n5 ex qualitaiibut taniu.fed ex aliis quo^; corpufculis conuini ccctip 1 liciiiiitiusicfcrtquafi.vtibi formiUict Alcx,tn lib.dc fcnfu.Cf
Difpurnno Mctar>h.
r1lr.o.fluoinodo etf o T0in.pr*rumpfit Jicere illudf propir, q,Md vettcundt,,,, * htchomo,quipi.um.au.n,h,l fcny;.Ktrpr»rurn1;1,i lc.ic: op,„0 rt?0 A »• • P5 Aoer?. xan. eft. vt d.cir Auct & The. I.nc dub o . Ei . portquam m.pu.T,.,,, /(J iv V.,;... „^ ,i„ Al,v3ii fuDf tcft modo Jcclatatc menlcm Aucrr.,,, |.ui„rn,oJI o,«I S2SS 5S. Kc^V^ «UP'<?'« ,cc.ri : vno
c pt in fc.& quo ad efle cius: illo .odo.quo ad "os.prou, falicct a nobit coy.no^
P ur & inirlligitur: pr.mo modo . adhuc clrmen.um po.cft ac.p, v.habct ttTe
quidiu.iuumlcV fnbflaniialc: al.o modo.vt habei efle nvu.al, & ,„M0 hJ 8,i clTc opcrai.uum.v.delice, vi aRit & pa.nur:!, fecundo mcd. . vcl ,„„„,.* tutaSuphyricali.vclaciumciaphyficall. H.shalvi-.s d.cenJum ,f t„m conlideratur quo ad efTc quidiia.mum .n fv:v. I.c q„»l.ia.cs non fu„. ,q(n. t.a ncquc pars effcnii* clerecnii.ira.no toia cflcmta clcmcu.vi fic, rrn (c,., & Jcferens clTtniiSei.i materia.vidcclaraut fupcr...,:& l,c venficam, d,fluai Auerro c Phvfi.commcn.io.vbicontra Alexan.dixii i|„al,iaics nonciTc f0l. ™asclcmrntorum,& S.Metaphyfi.commen.c.vh: oltend.t hn,„rmoJ, qmltnu ,., non cfTc fubrtantias clemi»jiorum. Si auiem confideraiu, , i|»i,„m iit^t naiurale vt fic qualitaies fun, r„hftant.at feu ciTen.la: clcmcntotun.: quoniam, onantum ad eflTe philofophicum & na.uiale qualtiairs l„„. pr,.,c-pia clTtndi ^ralitcreotum;coquia.pfisabla.isauferiurr,nbrtan..acorum , &,,„;, poli. ,.SDonuniurfubflaniia?clcmentorum:i.nmo,ficruntpiopt.a cltratntoruni clt.ntmiinicndur.tu, & rcmi..untur frcundum ")''"«<»<"> & «m.lticnrm harum quali.a.um.v. ,. Cotli.dicii.Comn.cn. l.cpo.cft vcrincarl i^nn th "hic & ?.Cctl.;.commtnto.!o.,..&ax.vb.a.t. Dc.nde , ■,,.» h« petfcm, b i ur dc qual.taiibus,& quan.i.a.ibuseotum.id cft qux eft lul * tUu n torpoia.&quxcotpota funt,& quorum r..n. clcn cn.i. Dc.mlcpc,. fctutabiiur de qual.tatihus eotum.rer quas fut,l elementarccce, q„on,- lopo.1, %m\Zlacr<r\mw(m^ qualitatc,.& HUi cfTc .ubrtaniia, clemcntt*, Nora. Tcnw dico , quod fi confidctemur clcmenta , quanmm ad clTc acnmm, £ Jafl ium v fic, qualita.es funtnatutat & formx na.ntales clcmtnio,„m.re ^ilfinThuiufmod qua)lu"bus elcmcnta non pofTun. cpctat. ncc afiwt.nc. '^, Xuc ( uoniam v. .I.cur in lib. Je fcnuvp-.s non agit mquStum ,„«,, ?^?m,m'um ca idT. •& fic vrrirka.ur Jiflum Ar.ffo.t.Pcoen. vf, Z l"Z u, d.ftcrcn»a, cfTe qua.tiaics .a,.g.h..cs : fi vcro rcnfidc^, , v fic diccndum quodqualitaiesr.in.qu.dltas.vcl diffcrtnifcrclc. quoldnos.vi ^1^"^ ? lnIcii,.., i nobis q„o ad JirTercr.iiJS rrop,,,,
,deo vnmur ^*""™^, 0[bls:ll vcr0 c^fideientut confiJrtaiio,,, Mna.
' ¥?£'Sr V™ n.S f bftS ,"f fonuv. lic.fola for.na & "".t,u cft p,inc.PH,t I phyfica.r.tnquan.u mou* V i3,L-cnd>. cipo. ip (-.ualiu.c» fint
Part 32
fcniic & qu.d..a.i ;'m'"° ~ fubftji.f . a°lio modo ,u:„tf clc.
vno ™^ral^" £ /w S{ clemen.oru.run. qu.drm fo,mt,f,a fTn^lc ft-"S cni^P m" ^i c„V,.c\t,cn,a pct ,i,as in cfic ,„,.„„. g fuWtinilf.ieuciituiii,,' piopici illat. fum trttlo
• tlU?dr.ts i* P * drfS«l n5,i. p^.cfc^h.la. &
quidiiatcs>& dl,t"tn,'*-PT' aAact 0UKj„„ tum quihuidam , vciihcihunm ninonc:& fic coll.gtndodicta A '^H"*"' A|tx n, in,fi dl.
Solurio Sd rib.qu» ,nu.ctn. "W""'»'* '"^ non ql oajr.ihfta.u.as putr qmd..a..U« atgumtnra ctn Jum.quod e lcmcnia ... rcXt%t\7AV.it\ c.Phy.co. . ' .& in r.,n,«.
A?txan. f""'P'".f^u"^u^ ^;,n Hp^d , At.er:f Jom.?.Mci dt fubftaniia otbis. Ad lcu.nc d dl,nl(
anfcttnt n.ed.au.e calo r c . ton P °."J ' u P, w „,> prIIn0. f,J n,<d,an«
tnf ignis:ficui.qnaufcr,urr.l i.m "5-Ju'"™ , aJ ,et.,um formalucr. AdtpW
ibla.ionc ,,„onab.l..a.»:« \^^^l^n P,cu. aeum.vcl ,,.„•«
tumfolmto paici:».nt.n.qt.a l'»1"1-/1"' "7 * . - , ouoj „6 po„u„,„, ia...|»i«
tar.vtdiccbS. AdqumiS folu oAw.J "™™$a°fom tP„ltnIS Co,..,Jr,i.
d.tTcrfljf .fcd prou. fun, v.cmf^ d.ffcic.., Pj J <^ P llu{(Uo„.». *
tut confidctaitonc pbilofophica.dt natutiii . » ^ i
Sexta. trj
■ Autf •°PUS c" erf°. v' "1 fermonrm eiu» vcniam.ipfum, vf prius exponen
•P/i/nJe paiei quod ip(i)Habt(is his.conducit modii.quo matctii tniirnitur.et 15 ciuo forma.eSc inqutt. vnde patei qttod ipli fumpferuni fignum fuhtectt.i. fatx paGionihus. ficut lignii f. rme teperiuiur ex aciionibus.cuius tonem *,"t,iii d.impohibile eft.n.quod actio,& pafsioab vna & eadete procedam.
' rct illuddictumin.S. Mct». com.li.vbipofirum cftquod acttofecit * fcritijm.iraiifmutaiio maieriam. Et dfbes fcire, vi capiiur.cj.Meia.com, ^"'ci maicria per fe patitur corriiptiue.i.eir fubirctum pcr fe corrupttonis, for. Mite rfa r>
*'n ffi pci acci Jens rSne maierif :dirtum ergo Aucr.intelligi dchci de aftione, *" luDie«* i"3 * ftjonr ccrrupiiu s.qfii de acttone & pafsione petfcet.iuls,& atquiuoeis (a. cottupiiontt S f CIPilc c(r id? acereinfeipfum, vi pateidc fatma uiatettali , quc pioutcft. loimi vctej "ni ac'< ptoutcfHnmatcria.iecipiimotura. vt paiet. j.cce.c5.aS.cl;^.i;otli. piccidciu.
<i &.s!Phy.coin..io.& licpitrrdiflumhoc.(Qjia,re dcriniiiuc.}Iterumcx Je^ —nducit al'ud.d.quate dcfiimiuc poluerunt q> oia corpora cn duabut niiu - SfeX 2cr»ic.& paiienic.f.cx mairria. & fotma componuntur, & ftatinj ex.
:iifrrnino».d.nunctipatiif.n.ai;cnsforma,fi quidiias,& fubltanti»:& patiet ^ lliiuf fuhic.3um.clemeniiiiii,& oiateria.df quidcm agens fcrtna , proui cfl —hu-iDUim npcranonis.df quiditas.prout cfi principiii inielligc ndi rem.df fub- Pffj, feu cfiVntia.prout rft piincipttim cffeiidi.df quoqj pautns fubiertu, .put g *V" j iCCideuiibiis,&: difpdnibusi& formis.df elenienlum.prcui in ipfum refol t compalifmi.df maictia , proui minct tn tc compoGta. (Et apparuii eis.) j", . proP,tilludcorrrlarmm,& primo proponli itlu.!.d.& apparuu cisrp cor "i fenlib lia.i.gnabilia & corrupnbilii non funr fimplicia.et fpccialiicr appa f" , ftnfiMii dc illts, q minus videnmr, vtdeltcet Je cotporibus limplicibus.i.
n ,siiff ct'ni|iofiia: & apponti tPiirm.d.quodlibct nanqi coipuslimplex ' -loncni & pafsionem hahcr.& huic addoirtam matorcm.& oc habfs acttone *nafsifi'f cn cotpus copofiium.ergo quodl betcotpusfenlibilceft corput c5.
litum. (Prarrerraopinaniur.) Nunc veriKcai illiid, quod a ptincipio accepit forfierra fnp.apparei q> verum ctt id.quodopinSiur.f.cp id, quodde prfdi-lii i .hus natnris ad feniitm comprchenfis cx maietia 8; forma compofiiis uTi ab l tcllectii cnmprchend iur.elt lorir.iicinus ronem dai.d.quia fonnf fum intelli ISesfempft. & intc llcctus.i.icstntcllcctf ,qnfepataniur a fubicctiseartS ah lnnunointellfciii.i.qfi fitinl vniuerfales per remouoncm condinonu matctije, Btdrhfs fcirf.q. mait ria «t iniclltgiiur.fcd non pet fe primo.cum non iniell>gir Mafetia nS iui nlfi iti analogia ad formam.vi drclaraium eft in libto Phy.id ergo,quod pet imclligif n< , proprjeiniellisiiiif.eO forma:quoniam illa tSi pioprie & pcr fuiidamcnirt li per anala Utuerfaliiatis.vt.d. Auer.primoMcia.com. 17- 0V.17.& alibi,(Strniliiet.)Ni5c giamad fot C «liluquidf accideniibu5,& inquii,fiiniliicrcffi[ accidcntium diuidd in inielle mani, fi„ ji! hJS J«as natutas.id eft.ad maieriam & formam.pouit tamcn diiFercntia lliaajm.d.licer fubieftum vetum ,6t propnum eotuni lii coipuscompoiiium rxpto' ,c"c:5.!u.ibiisnaiurts,fciliceimaicria& fotma. . ■
Sin, in koc cft loaisqiiffiionis non pariius. ait.n, Aucr. acddcnsnon aec harxtc rnaiftiam.niii coinpofiiaui , Sc prr coiifrqiiensim inaieriain m ftia.cV: nonex i uarit.Hoc&diciiseius.fJc; raiionibusoppugnare vf. Diciisquide.qifi t.df Aniina.co.c.&.i^.air.q' nulla iniclligennarmn cft tiberaia a iiiaicria.pte: icipiimam:cum tgnurquodlibei accidenslii qiifhbei iiilellige|iiia compoliius, rjoodlibci jccidcnseritin matctia.& nullum cotum liberatiiin a materta. Prf« irrra.i 1. Meia.cotn. 17.Sc. it. vuli q> forma (implcx , & libciaiaa maieriafu. hrr/rum non poisii clfe.cu igitur mulia acctdetiiia lini fubiecta: vtquamiias, 6c creo&c. Piftciea.7.Mtia.com.3f.voluii cp li mathtmaticalia abfirahSt tmiicriaffiilibili.non ifiamaiena inielligibili: ergO.curJi mathctnjiicalia fin| jcctJtntia.oponti accideniium concedcrc aliquaniYprciem maierif . Kaiioni. Nnquoq; : qm oisforma rduAa !c poieiilia maicrix habei maiertam, cxqua rii.vimjnifcitiimcft pcrfc.S.Mci.i.c6.jf.Scd accidcutia funi fotmf, quf edu» HMardt potcntia maierif.cu non exnihilo crceniur,vt conl>ai:crgo adtMeiH iu maif ii i habcni cx qua fiuni. Prf icrea orane genuabilc Si «oiiuptibilc dca
Dirpnrario Meraph.
D* Tn5 ce.quo fnia Aucr.hfceit lenicniu nr.it.t*: quo feimoncs fu. tcper.umui Inui.
cernconcordcs. Circa iflamquf aionem, lo.land.tn quf Ulonibus fuu.c.Mcw maxunc.q. i r .opiiuius cft vniucrfali.cf in mbicats,& acciJcimbus icalcm c5 politioneni ex naiuia generis,& lUiura dirfct cniif tealuc r. & fecu.idum ,j jj. fti»ciis:quorum vna cit naiuia poicnne p.ifsnif.oi altera natura actu^. V.¥.%\. bcdotomponitnrex naiura colors.fanqua cx poieniu >eceptiua.& naiuiadTl fcrcntic i]tif cft dtft rctatio vilus.Jico ita.iu is Jiuctr.is lccuncum rctn. Hcc aSi noit vrriricat nili in fpeciebus gcnctts vnmoci , quod diut ptopict inielltg,,,. I as & coipota cceleftu.qua; apuJ ipfuin.fecunilo & ptimo cali.non cou.pcnu lutcx natuta tnis 5c U rtcieniif.quia non funi eiuUleni gcnctis vniuoci. yicU. di Autt. fccunJo ccel1.c6.49. Ex hts frqtinut.q. quf Ithei foima 1 dicamftali, fecun.lum opinione huius hominis cft copolna ex duabus patubtis te.-.l„f, j,. frinrtisciuarum vna elt taquant maicria,& altcta lanqua forma:_vcl vnaian(5 poicitiia & altcra velul afius. Pro hac opimone pclJunt m Juct 1 onrs t.us , qu, tiuia fcre' ocs unf funi. iJeo bieuiaii aJhf icns fub Itleniio uanfeo.vide ;.„„;„ illas loco prfditSo. Sed hf c opinio.vt vlJcs , & contra Ar.ft. & conita Aur,. cffe vidciur.vi pe f d.cfa ho.fi colligcre fans poies . El ci tonibus.oppugna.e vr Impugnalio _,u|,um. j>rinio:qm,iunc acciJcns purc fumpiuni pollci pet fc generari,& cr. rumpi conira Arift.c.Phy.& ptimo Jcgencta. & coiiicqueniu taiis paici niam habeiperfc recepuuutn aliud a lub.ccto,& pctfe forma &atum a loittt, fnbieai- eigo libi rcfpondei ptopiius tcrminus a quo , & ptopt,us.etmii] ctuent & proprlum fubicrtum,& pcr cofcquens cia ncceflatu ad vtiam, & rini Dltcttcr eeneraiionenl. Secundo arguiiur fic. illud.quod cft loulc & immcJu. ium priHcipium agendi.non poiefl eilc copoiuum cx duabus painbus .quarura vna lii poientia,& alieta acfusiqm.umc non primo agctei. fed prt pntt.n,,,,,» eircitn co vi acius:fcd dcclaratuin cft in Ub.Jc fenfu.c,, accideusett t-iiiicipiutn ironicdiaium agend.;& non fubftant.a.v. ci Auet . confen.i..7. Ale.a.co.j,.& ,'1 Mcta com iJ.eigoacciJcns non poi efft compofuum cx duabuspatnbui. ; qturum vna cft tanquam actus,& alicraianqnaiii potcniia . idco apuJ Aucr. alitcr dicenduro:qm eo modo accidcntu habent maict.am.quo modo gentnuv tunfctlgcncfaniu ..6 limpliciter v. ptinc.pal.a fed vt fuppoGu.vtd.cu Auet. m cmm gcnetaiu. albedo.lcd albi.vcl albus homo . & idco.i a.Mria.co.iS. nax.mc vuli Auer.cxponcndo mag.flru eius.cp pr...c.pu..o.P«f dica.r.en.c,B mcaJcomniS fecundS propor..o.,e,& ifon fccundu gcnus. vcl fpec.c.ft.ima cn ,n,& pr.u.,..o.& ro:,.cii..,i.a v. dicif .epct.unluf ....9. I-icJ.camemis, I, u, in ubftaniu:l.cci li. diifrtcn.ia , on. .1. fubltani.a .cper.uniur pt.mo & ptt lc, alii p cJ,ca.i,c,.iis.9.cuma.iribuiionc & propo.nonc. fo.ma en.m p.imou B ft Jicnut dcfubflan..a.a,,f:bu..onc & fccunJode accidenie.r>,t.,l.,t, pi.uano rtin o & per fr Jf ,n fubftan.ta, fecunJo & ai.r.bu.tonc .n p.luaiK.nc accul.n. fis fimU.tc. n atena p.nno & pe. fe df .., ina.e.u fubflant.x . aii.ibu.ione . «C & ■ u lodc ntaieiu acc.dcn,,um:eigo , licur foima .„ lubflanna , non prnet . ,u, cJ compofiium:i.a,ncc acc.dcn, luptad.aum i.n pf..icipa il.gn. hcato fc^ hce. v. albcdo gcncra.ur.lc J album. vcl homo albus: & . Ucu, boroo habt, uia
« ptiiK'P'1.'',Pt0Pom'on,,i,er*'bum'"».rfl^'c«forms,prfKMio,&niiffri».v«
* Lffl.rtci" S",trl"° non dr primo.nili in fubiliniia.ua principia primofunrin rub(iJ'",a tlSoJ:"",n,',,:";t '"'"""> Ar rt.parcr.7.Mera icx com.iG.it.cV; r-Tbi decl »■"'" «P "on fii forma, vr fphf ra.neq} afs, fr J arnea fpharra. Prf . ,crra,primoPnyfi. trx. com.rc. inquit. & cft vna qumwu in omni genere vno. £ P" hoc Prohl< '1 fubftaniii efTe vmm quaiuiialem, & cuiusl.bei quan ,jiaits rft vnum fubierturo.vi poft fuhdu.cr • co.o.genera flnrgeneri emis m qiu. ibei eft vna quimitas.cV vntim fuhieftum. Ptf ier«a,pofti|u.im "eonclufii Solutlc* irv jW.dem numcum prtncpiorurn.cV illa cfTe Ih quolihc t prcd cnucio.ftaiim port g"m«ntotii ,fS.com.<5z.dicir,inulr pficucr aSr.curo dicarur ficri, cV.norum q.ndcm ..on fiita pii.ieipaliu, pliciier ricrl.fr d hoc aliquid rtcri : fimpficuer aSl fieri folum fi.brt.viiiarUm eft, jt.-iindiim quid aloiuni.trntufcftum cft ip neccfTe eft rubijci aliqui 1 quod fir.ct ,n m quiiiifi.auiqutl«,cXadali«runi,ck qii, cV vbi fiuni in fubirAo.ifqup.cc- ^ quomodo Arift.plinr ponit iri.i principia in accidcnribus , licer non pnmo, (il fecundjrio X confcqucnter.rV fccundum quid.vr paici. Prcierea.f. Pliyfj, goflqiinn dmifii muraiionem.inquir. ex non fubieSo quidem igi/ur in fubicrtS L*1 i-1 fecundurn coniradielioiicm geiKraiio eft . alia quidenTfimplicucr fiui. p f x.alia vcro qucdam cu.ufJam : vi cx non albo in alhum , gc.ierat.o quidc.n nuijfn°Jl eft. Idcm poieft accipeie primo pcii«cuefcos plurihiurexiihiis, fci.
0 |,Ccrcommtn.ir ._comm«n.t9 . commeo. lo. Ptftctea , ftcundo prtigeiiefcoi pjniiciernor.im.ct oiiiiiiumgcnerabiliiim efTe c.idem principia nunicro.f.tna, quf rxponir A.icr.ibldem.com.ri. vide.cum igitur.io.prfd;carariuafinigcne ppilia & corriipilhtlia.oiiim erunr rria principia numcro , licnittfferuiii modo <t.Ss.cSisl'iir ita lu.apparct peccaiS lo. I in.cV veritas Aucr.hic. Adarau- Bfuaadoppofiiu.Ad primS diccndS, .;..odqiioJlibciacciJens habei materia. q.Ti.i fumiiur vtfuppoiitu.i.in oiicrcto.hjhcimncilau.iq; parrcm eiuj nou «idcin p« fc.fc.l p accidcns, vi JirtS cft. Si cipimr, vr priitcipale.adhuc habcf Hiiirri i cxqua fit.cV "1 qna iuducitur.rx qua fit quidcm 116 tanquam ex pane fcjitnqua a piii.cipio, ex quo exitahitur:in qua in Jucf ur vero, vt tn fubicAo! „o.1o nulla i.iiclligciiiia habct matcnani allq 10 iftorS mo lorum , idco acci lcs n,ioiojdocinici; fumptS cft cupolinus iiuclligc.ilia. Ad fccuuda por rmiltipiici ttr Jici.pio n.mc dicendum.aecidens elTe luhiriSS actidentis non vliimum, fej kuxMttSicV cS hoc habei marcrii diucrfimode, ptoui diuetlTmode iniclligiiur. a. I irria dicei. Jinn.q, pr r maier.a inicllc.lu.il? forle iiiiell.gii fubrtanua vcl for.ejliu.':fcdq5ccuni|;,illudnoiiobrtainobis, vi manilcilucft ntelligentt. AJ rones.a.l ocs i.ilimul apparet foK qm forma accidentalis no.i per fc gruiui: fcJ.li guaiiir.copolitu.ii jriaiur.cV.i.copofiium, Vidixi, cV liabetpni.cipiaitia
q ngmei.<pi.>pori'Oiie caJc cum itibus ptiucipijs fi.bftaniif, vi paiei.Htia.n pater. qoohuiuftioJi non fii.it for.iif liinpliccSjhjhcut enim iiiaicriaiii , & m ,nia 3S rx cjtia : 11011 quidcnj cx qm fiu.ir lanquacx al quo fui , itififumanl vt fuppoli. |a,ftcoiictrtJ:eV totu.n Itoc vi uui cft. Veiuo crgo aJ princip.um , vnJcluccepu fcirr.o. (ncclaraiisiBitut.) Cum hf c diSa fi.nt, inJuciialta funjamcma SC |nq.iii,dcd.iiatis igiiut irtts , proccJuui vltcrius fpccul.111 quar diftaiutn duaiS |lltrarumalrc[a..i prarcedir,cV inncncriini il> actus prccoJu pjtciinam : cuiul l"..icu. dtcu.proui .Igciijptfcediia^S.i.eirccttim.qiiia.Vi lii.agc.s ptf cedn paf fjro.vbi rccipiiui rftccrus.Bl dctlar.nS ert locoeii», q> aVtiij pccdit poienua it Acla» prat. poic, \- u.urj,.-i J.-li.iii.oiicirp quiJc ptfced i naturi.i.pcrferr|onc,cV Jeriiil- ce '" P<"er». plpdfj.noMtia m.i.iifc.i.nn eft pet fc, Scd an pif cedii ifpore, fft loc >is quf rtic*. ''am. m^qoi j."ius pri nus.vi DeHS.cli prior artusqua poicmia noua,fednfi crtpnor Dubmilo, Irtur, poicnti.i jticnu . cuin ftcuiG l.lil.l ptfccj.n tcnipt.rc , vt Jccl.iratum cft j,ipgraito.K pn na. Diccu.lu.u ctgo.quo.I aliq.ia ptopjiit o crt vcia pct rc quc »....noJoc.!f.ilf»'pacciJcns. V.g.qnrcunq; motu d.tto potell dait vclocioi '«ft Soluiio, c ..o vcta pcr fc.vt Jicii Auci.ct.Phy.comtnen. t f. q»a i.imcn cft falfa de mo. JKotlf . oc al.is.li : Jtco. capic.ido er^o actum pct fe, ct poieutiam per f« , fub Ojunibui vntuc.filih.is.ee prius, «V pottcriu;. Stiii.liier Ua;c eft vcra pcr ft i.ui c J pnoi pjiciuu umpott, atiamcu defc^uJe ndo jd poiJtiaui jicnwm 3i
,Aum nouum vel fte n,5 per accidens fairatur.V.g.hfC ef. vera.o? Jnim,i pR, a vidcTr cfi cu^i.btt Vnquamu anm.al copr.at . aiiamrn ,alpa ammal no„ p5, ^ ° drrc l;fic ad fo,n,5 d.ccndum rp afius prjced.t poient.S icpor, : p,l rr.hce. ^ .a n « fii ita bec rft folm'0 Aucr.fo.mali.cr.com.er.S. Phy. vbi verifi. acc-dens nor , „ ua fc J(( a„tr:uionem lcmpo„. lnqllll, rccuil(35 f n
cans ' At.lt rp moms gnai.oni. prf ced,, al.os motus,& q,
turhunc J'Xcrntionem petScc.dms.econtra au« vul. giia.io,,? pr '"' r, k;m,(» ""«a"oms Prr-C' „ £ v dc Sr Jd.ccs.oc pcr fe eft de oi.fi igitui hcc c(l , t)„b «tio. dttcal,cn.,oncp ^ '';^(%rrgo dt 01 pS,e,,,ia. Dicendu, rpilludderSTj* bolutto. afl 5 ptcCcd„ po.en * c.n.,„ rc.ois homo P5, cSe mufic^cft
ffiffiW' e.Te muficus : qm homofu.dus non cfl fupp^J" n/r fe hois fed pcr accidcns.fic ,n Propoi„o.hfC «ria ill iuppofi.S pcr ft £ P,„n> vThe c non iR vt con.uncta f .e.mta.t.qm.vi l,c abjtaahit a ruppofito £ V ficm i-e. Wc ho fir Per fe infe.ins ad homtnem, non .„ homo alhu,. & iSg l.i u d c6dc„ pet fc homini.non ,n hnm.m albo.compet.t.n.pe, rc ronl,,im,n *- T „„„?,! ho c, o. rn.i per accidens n.h.l per fe compca, , cum non d ca,
T n fvS f M«.(Dr1rd. cona...)Nu..cacc.d,iad aliud fima»»rt ,T& dici. deind cot.at, fun. fprculat. de cauhs. & caufjns . & induxi, ,0", wLirtoadSm ptimam artualem ,qu{ cf.erasofscaufjs cntiun, r„rf,cx. „ mucfitgM.oaa «m f . & , „„ qliarc ororICI q, ,lt pDru, ?fi »
cellit. Bx hoc con luc.t cc j prob lt.d.fi.„.al.quo modo poiem j rcl J
& "f? %«Xlo ^ 4f a quodamodo> <3 aiio modo ergo nen efft, uj . nri elTct necclTario * *mqm oc ens i» poicmii crt duohus T,odi,.r;pereS confequen..aPrma.k ^™^'nab.l....ve. pei compofmoiif .mpeffi polmonem realcm ,c ui c P i. u fft mp m „
n.seo »»'X2So»Jo genera.ur cni.ionc phylica . copoli.un, prira. modocompofi.um pn.no moa B |;uimeccundo nodo caufanm,, C0(1„u
^,m "po^ ^pl^&eaucTrfr^m^lK q„odl,bc. P""'"*'*;^',,;, S ' n, ,ntrll.fiu>.c»n. rup.C. pu.um Si nud« , Fc fills,„go °P;""^%klLfonim fic of purum & nuJum ab ,-r, Po,f „,., tenna vt J.cebatur.fK i> i s cw i ,cnlia crgo pimu c.1 cfl -nirlle-
,fl .nicllcfius Pt.ma u ^ ^ » / hrllofcplloIU,n')Cv add., cp qui vuH de flus.mqu.t.mo 1 bfi fun.d.« m .„„, , jlir0U111, pctipa,hr,icc«».
jfiis clarius «"fowari. »ne™'u' alilld lhco,cma, cV d.cit.prclibati. r.?c hi., » (Prxlibam cy^\An^"'\°cplnallJum rr principiun. mundi.f.p.im, A Gl fim
plcx.cv putus ln.,"""u5; , h s „,„,^1, procrd» rx pane ipfius p. mic cauf* d, & d.xcun. fup . cp o !o hu ■ P& ^,,.,,, do ,Tc, & d { a fcia.cum llla fc a ,t pr„ ic\ f.,<a..s eft ordo mundi renfih,.
rv. illa rcla eft ordo .. e l ig.btl * « J< cu n,odo cfi dlfficiIls comptehe„fie- ,[s,& dic. & hoc fin^ luh » f,° cdilu, cor vulgarium, cu & fubril«.t
,l„:pieptcrquod.non eft . m> I o> M 8 fti(nunl |uinen ptofr,.ac J;
folcr.es v,t. v.x polTun. ,11 "J «'^ 'N fin:llilcr conc|udi, cauram c.ci. quan.o m.nus vu gates.( Amf iiuso. J bM rtpIchclldi, Philofcph«
e.us.d.ampltuso ia verba hu „ ho s^ e i « . ^ { renium vulgatlbllt & de ptJe Ji<5a op.ntonc non funt n »' Ei tunc flatim foluu a.gumrw» tud,b,„ hom.n,bus,hngen„bus tag.ni 1 ^^Vfimplic.. fine qu.dua.e &
fecundu-.d.e,go.q„ '^^'^^^^f.^&c.ifluJ fui. fecundun. 1,g,,men.um.C«
abrquerciae.usquodab co proc^
refpo,Hta..d.d,c,musquod fi. . e ba crro e , ^j.^., lriJItrll trg<, * ph,lofoPh,pofuc,untqu.dlU,cm c..„ u .ab .-,CtU3c.u.l>.,u . c, „,s iiilonem*
Sexta. tl_
- (X na/ura pottniiar.et nalura a rtus.concludit trgo propofTrum.d.rrgo prima cj „1 nuiditJ1 abfoluta.Sc o?a alu 1 prxdieia quidnaic habeni quidiiaiem.l.com. eouia ex MulJ"J'«>i' habcte quiditattm, Tunc, hocbabiioofleiiJu .|uo tiiicll|S'',<1-^ dictaptima ca eftens fciensota emia ahfolutt. cuiustarionrapoonii-J t""1 n,IKl! haf>eni fup.in t a,& funt inte lligibil a ,pui ipfe fcipiunj fcn.t.eodcm modo.quo ipfe inielligit fe:qra Deus inielligcndo ie,& cire ctus m llignala.Si efTealiorum:cumeiTeensprimolii cius ,fecundano aliorum , ve ' ,lX, fypc.& lunc coiicludii.d,poflqu3 igitur vliima cS t (t, igitur entia fubent jfc in ta,& fuut intelligibilcs rcs ab to,& ab ipfius fcicnna fup. caufan.crgo ,f| ca diipliciter.f.efrc prjrdicrorum,& quod lila lint inielligibilia.ergoc.l cllcn ftSi iniclligcndi illa. Ad probauoncm rationis inquit, & philofophi ncganC . 0,JoJft1el",J Dei in entibus fii limul fcieniic human; in eiTe.cuius raiionem di- 01 fcieniu enim humana caufaiut ah enubus.crgo fcientia Dei in enribus oppo nuur hununae fcienriae.prout clt caufa cntium.vt dictum eft f.pe.(Kurlus iJ.) Kuiic aecedii ad foluendum aliud,& prinio tecapuulai vim atgumenii . Ei fcrpo tius manifcftus pet fe.( Dicimus nos.) Soluu arguracntum,& ptiino ait.dlci mus nos <p 111 '"is vctbis oltcnJit.aui fiuin faiuitaieni.aut prauitatcrntquod decliiji.d.dcclar.ilura cil enim quod quatdam dcnominationcs runidigmorcs de nominati a fubftaniialiuie. i. dignius dicuntut fubftantia, quam accidcns : qri
B fm.fubffan'11 denomincta efl pcr fe exiftens, & in actu, id cil putus a.tus.immoin hoccifudcnoininaiioiicininiexilleuiiam habentin fciplis, vnde moJus ( ffeiiJi hulus denominationis tomm comrarium fe habct ad moduin accidemiu: licft Jcquibufdain dcnominaiioiiibus videiurquoJiudigent fubiccto , V.g.in irhus pcrmuubilibus.i.generabilibus & cotrupnbilibus. 3c d.u raiionem.d.ta. Jixr.anq; accidentium cit,quod abalrishabeani fullentaiioneru «t quiJiuicm. niiaii.n accideniis cft inelic.fuftcniantut autem per fc , iJ cff funt autem fub. fliniic nifi iJ.quoJ intetJS rebus gcncrabil^bus Sc corrupuhilibus accid.u.quammquiJiuics indigeant fubicrto.i.miieria accidentis: ergo acctdens fublfannx coropolii* ellalieti inhereus.fed fubilantur limplici cft fubltaniiaick lune 3ii,&idco haccdenominaiio valde diti%i,& diflasa njturaaccfdcntiuni , cum fit jtquiuoce dirra.ctgoquifcientiain Deifpernit, quia afsimilatut natur.saccidtiitiiiir1. fuuimc excccatus eft.autptauiter homiuesintenJitdeuiaica via vcti iins. Scd dices.quod vere cll nulli accidit,& econtta quod alicui accidit nullf elt fubilamu : fcd fcire efl accidens homini , etgo nou poicit eflc fubrtaniu m Dubifitio. Uto. DicenJum.cpfcirc.cutn elt horaim accfdens.illud idem numero.vel fpc Solulio. ttt.vel gcncte nulJi eft fiibitanna , atiauien llludraei atquiuoce , vel analogice poielfe in Deo fubffaniia : quoniam fcienria non df vniuoce de fciemu nollra
r ^ipfiusDci.vibcncdicit Auer. immo noftta caufatur a tcbus , idcocftaccija.illJ cfl caufarcrum,& idcocft fubllannj. Scddices.falicmbabecmodum accijeniis. Diccndum,quod acciJcns fecuudo habct cffc . eil cuimnon de m- Rrpltca. lellcaucius.cuius ponnui,& adueniicium &fupcr addens aliquam perfecrionc Solulio. illi.ptimum hjlHi.pioutnoneftprzdicaojmrireniiale & quidiuciuum. fecun. dum habei.ptout fubiectft efl itnpcrfeelum,& limiian gcnetis.fubltaniu enim, tum lii hmiutigcnetis, id ell non coniinet acciJeniispctfectionem totalitet fecunJumomncm modum, vific accidens aduenfiei. dico ergoquad accidens,f. Icitntia.ptout efl accidensfn DeohabetpruiMim mo.lum:quoniam , non cit de foimali iniclle.fu elfentut oV quiditatis pttmi , cum non lil prxdicaium prirai modide Deo.victumcoHccdit Auct.ii.Mcta.com. ;9.videibidem. Vt veto ftcunJo tnodo confidcraiot.lic ttanlic 111 elTeniiam Dct , cum effentu illa lit velutpelagiisomncm pcrccctiouein coniincus , vt pcrfeccio eft: ideo ibi accidcns nonhabci raiionem adutiuicii . & licpatei qualitc t altquo u.oJo habet moJuin •ccidciis.dfaho modo nd.Bi lic cafummata cli txpoUuo fexi£ djfpuiaiionu»
DISPVTATIO SEPTIMA. » E DESTKrCTl07<E SEH.M°K*5 eo^w,
rtVOD PRIMVM IMPOSSIBILB EST VT COMMVNICBT CVM A_lO IN G E-
ncre , & fcparetur ab eo difTercnt.a aliqua:& quod non dirigitur ad id vc rihcatione inteUeftus diuilio jngeausi &differentiam.
ALG AZEL
I T Alea • Ec dctcrminauerunt in hoc, & edificaue *
runt fupra id ><$ cum non commumcetur eum alio inrc renerica.nonfcparacurabea in redifferattuli cl-," noncriteidehmcio.namdchiutiofica gi,,e fli re & dif5crcn.ia>&c1u!cquidnon habctconip(3i,l,o i ncra nonhabKdcnni-joni-m.&hjtcquidj.mdtfpe fe^-a^J' cii>impoliaonis . Et cxiftimaueiunt rj- fermo diccnciso, in co.cj. cquacurcaul.ico pnmo cu fii ent, * fubftanria & caufa alTerius,& fepawur ab co in aho , ab q; dub.o nn„ ettco acioin gcncrc. fcd eftcomun.catiomconfequent. vn.uet
Mus fubftanpale tit vniu notincat fubftac.am eius. elkn.
fiomincm animal.mgred.tur in qm cm conf cl a HU0 non nusteftevcTOgemturc i^^^cdTcu nn qu.d.cacc!n,l.cetVuemconfcparatur omn.no, fcd £on ngrcd tu ^ ^ ^
fequens r?»^^^^^^ omn.no in quid.tatem rc tct.Et cxittimauerunt ^_ul3turn)C|UOd non iparatur, vt
ca-lumtaut qu dfu^ucn,en*'p„°ft colcatlo in eeaerc, fed commumca
^^^^^^^^^^^^ t.o eius,ex eo cjeft « >" a[ *„ qllldltatem.nam Pnna-
ue, & ^"^"""^"^.^S corum conGitcre fubttatia pmm,& efte ^^^S^^^cm fubttantic per p-rt«
Septirm .
A 6 verodcfinimusperconfcquenccs, cric defcriptio ad difcernen- Juni.non ad formandum veritacem rei. nam non Jicicur m Jtrinitio. ge tnanguli <-> eft is.tjut habct tres angulos cjquales duobus rcctis, 1 i- £et boc lucritconiequcns vniuerfileomnibu» triangulis.feJ dicitur cp cft figura,quam circun Jant tria latera . Et fie eft comunicatio in eo ip f,t fubftantia. nam efle fubftantiam cft q» lic ens non in fubiefko: cns juteninoneftgenus.cum.n.copulcturci aliquiJ ncgaciuum , & efccp non (itin fubiefto , non fitgenusconfticuriuum : ft-J.fi copulenturei -^nfcquentiaeius, &diciturens in fubiecto , non numcratur quidcm renuspetacciJcns. naquiicitfubfrantiamp dcfinicioncm ejus.qefc quafi Jefcriptioeius , &g>cfcensnonin fudiect^,nonfcicchficcns, ouanco magis vc fciac <j> (it in fubie£to,auc no:i in fubicct J.fej.cum Ji £inius in JclCTiptioiiciubfcaiuie; rp cfc ens no in fubiicto.intclligim js o, fic verum cp repeiicurens non ln fubiccto,& no.i incelligimuscp (ic cnsaftu Jifpofitioneabftractionis:ergpnon eft comma.ucatio cum
B joconimicacio in gencrcjfcJ commun catio pcrco'ifcicucnce- quiJita- ,em cfcconim unicjcio in gciierc.Jacens feparacionem pofce.i cum Jiffcrciuia. Pnnium vcro no.i habct q.ujicaccm , niii cfle neceflarium. nl,„ efle nect fla-ium cfc nacura veriricacionis eius , & q.iiJicas eius in fc eh cii& no'> alccri.&.cum :ieccf>itas in cfle non fucric nacura vera, jcquidit.iii'1^', nili comm jniccc cum alij, cc non fcparaturab co diftercntia lpecifica,ergo non hab:c Jcfinicio:icm.
Hcceil ".-piiina difpucatiot 3£ vr roihi j.l problcmi iftu I .Vcln lucftur per ft,jJcorj>n"li5 continuitionf h.ibci a I prccAlcntes.n li in mantri*.q8 ■•ctdi» fpjiaiioncs dictf de Deo loquuntar.Sf curo ift.td.- Or~> la |iucir, intamu h«c gtewniimiaiur.inquantff cirea iJf fubicAS, vel maierlS ean 15 lirigitur, c5tU naJiio liii pcncs formt non app»et:feJ,q irtfproljtcitia iftudeic uitle pp.er fr. iJeo 4: lieoiiriituaiione cire.it.ipfiim oi.jjiti co.miuaum id prcce Irnria.Pri Bjoerjoiiiducii.v: foler.verbi Alg deiitdc dt.*r] bfctndenda abfctnci'r, 9£ c5 Ihaand.icoiifcruat.inquitergo.aii Alj. minifertum eft quoJ nhtlofophi c5ue> BHtntin hoc.Cl: fupcr hoc.q t dicunt.tuiidani f.r diccies.q» poftqi ipfe DeitsnS
£ llicJtc1.ilii|iio in p/iic re.ne-t; d.tFcrt al> co.i.ah aliquo in Jii?crcntit,etgouul Bhlbndefliii:ioiic.5c datronc o.d. Iciiuirio uanqi ex his con(lituuur:c5ponl tur ctgo taiio h ~c nto lo.oe Jctlnibile cSmunicai cS aliquo (n geitcce, & dltrert abaliquo :n JiiFereiiiia.feJ Deus non c5nunicatcj aliquo in genere.neq; dtf- Irn ihaliquo ln d iFcreniii.iuncapponit conclulionc.d.ccgoid, quod neqiiir de finui iliquo modo.eft Deus bencdic*fis.(Br,i; focte. ) N5c Inducll obiccl a c ua hot.i. iiiiiuii,& li for:e ilt.juisargu)t.cis,J.quoJpriinac"i «omunicai cu primo ciui.iio.inquaiiiS eft eus.clc inquamuin efl fubftntiia, Si inqiianmm amho funt ci Jlicriiis.puiagenerabiliiim 3i corrupiibiliuin.hfc enim eft vi-ra.primi caufi rttou,liDii tfta pnm " caufaiS.f.inielligenita prnna cft cus. iij hf c eft "t vera, pnmacaufa eft fubftaniia.licui hfcprunuin caufuuir» cli «Kli iri, v hfc pri maciufacft caufa alicuius.ei prnnfi caufjium cft d alicirus.quiatertij caufaii, velquarti.vi pirct.ergoeiis,riibiianiia,& ca funi vniuctfalla illis.veligiturge yui.vel difTerentia, vel propnum, vel accldenl.vel fpecui.eVdici non pofFnnt fpcciti.ncc aliquodaliorum mligenus, relinquiuir q» quoji.bct eoru geuus eft illoiuiii .&iucvoluuiconiraphilofophos. Similitcr adjit, cv difFcttab eo ii| jIiijuj line Jubio: quod.pro lanio dicit , quoniam li appatci couurniciilia mani. Iciutit JuTcrciirii.crgo habeut gcnus.cif: dilFcreunain, ergo pcim ts inotor efl «tfmbiiii, (IpliKijioiiJcni.) lnJucicfor.philofoplioruiii, vbi debes fcite,
Difputatio Mctanh.
~ ^;(F,TfntiaelHnt«genu*,S: confcquens: qrr.genuspt*JieMUTPc, &_„,«,_ , j aiffetentia e n< s Jf 1>oi{ & e . lfJ C0„ftl)u,n, ,il^JW»
dc eo.cuiu. PO»'m"«" f fl.cu„d0 m5 Jc co . cuiu, cft: n rifih.lc J, hom^^J rir""V^ 5, lM J uUio v«ite«u» pro proprto.qm enS . i,& fubftamta no „„« cu,u erso T "'^ ^ 1 '° J dlffc,cmi ,,neq; acc.Jen, . lcJ conue.,ien.,t.,ecJd2I gcnus.ney. fp>_ ";' l>h.,, J.cii.iccunJo proba,. .b, feonid,. (Q»i3
*P' «ntn mo <
If f T i, txra vntactla.ita.enon J.rFe.ant , v, i„ loy.calibu, J,fl„n, «B.£ C'niueV Ud J qu ' V„,uc,fa.,huJ,velu< genu* Jcltus.pcc.cb,,-. . m um eenu» non d tSerunt ,n tanone vn.uerfal.s.ca ,n ,lla cS,c „.. \ J fo,. prtum.* gc, » n n f _ _ u£ po u,
«oTc. n" fcJ^vniueiie, quoJ ett propr.un,. f.ucon.c,„t„, ^ m q' Va Vom„ , , cnim.)Nunc prcbat folu.& ina fac, prout dt .ll.tr, ubtu Jp. «'X.f^u^ Au,C.op,na,.fU„uluoJc„„nJ ^
probat folu . tnq « ".p ^ v cuiufdam confequcmis infepiratul„.lul ftpiri ■ • i!U,'J ' «, b« c" e v. f, Pftiui J.fpui.ui.rp Auic.op.i.atur.quod cfjc dift^J Effe n fttn. b.HS. ^"/^"c;ft„ r.m,nOli,acciJe„J ei.fiue fcparab.le, fiue guuui >cd<U '"<fccund"m7_^ inir.nfecumqui» R
,f nb effcn- b.le.pro J„c„icn5 ei,& ,d«o inquit. hlc Alg. cppl Jofophiop.. „a fecudum tati & c0 ,m_ ' ld re,arura ad quid.ta.em.i.etTen.iam.uquodJi aj,„.
Autcen. »att fun, rp cm..a ■ co„rcqucnllS fcparabilis . vel mfcparab,.,,. tIR9
tuensclTemit mof_.c,a-__' ,fc c5inun7Cani.in geuctc noncomumcam.fcdinacci ■iU*A"tlntm""<lZ''^ Nunoapp.ora.fowV. ^^kg^KG^^t^* oc commumcatione cau&U ouantum ad lccU"uam , " fcd conftquc„s vnmerfale vitiql commun«.c„,u»u. 3,c«retpea not» eft s*. con(«q,.cns, id eft accidcn» a..„h«,.J,
.jonen, f^^^Sak^ <<• ptf»*» n,odo dicendl pcr fc. w„ ^-^fa^rtaX tcs.qt.fin caufal..a,e coromuntca.e.,.. aui.m pt0 tcj. ,„quii,8<: ideo " '»"" ""* 1 commu„iCare„t, cum ca nott fit gentis. fcj acc.Jc», rton Pt^Vp^fl*' jK, Tn. nc app.oba, folu.quantttm ad tcrt.um.iV >„.& ptoptium^Bt i.c (,m'''tcVfhnU' ,u vult J.cere rp non lit aliq ,inqi.r«diani„m T,c Hn,t...«r dtc. pote « de fubftan ,a v -ul. « y ^ ^ ■
«i ncquu: & h£C «ft opimo philofopHoiuin.
TtAuer Hcc eft fumma eius, cjuoJ rcckiuitnominePhilofo-
Anhorum m hoc fetmonc, & in eo eit ver.tas, & fallttas . Cum S3Sn«udd Pnmum impofstb.leelt vtcommuntcetcu & fcUretur ab eo d.fFerentia , fi inwlltgum per genus,
Septima. ' s . at7
•mur in fcicntiis, vt dicitur in dcrinitionc animae quod- fic perfecHo h v"' risnaturalisjorganici.&ficutdicitur in dcfinitione fubftanci.-c • 10 flcns non in fubiccto. Attamen lftx definitioncs non fufficiunc ? 'otilicationcreijledfaciuntad dirigendum cx hoc ad vnuquodq;
U|n,quxingrediunturfubtalibusucfinitionibus,& ad imagina- ^'•m' ciuscuineo>quodeilciproprium. Cum vcro dixit nommc S -lofophorum gj> nomen entis fignificac de fubftanciis rerum canfc- ^ nsvniucrialc,eiuscftfermofalfus.namdt-ciarauimushocin mul Bnf ng p3| 1UI; cis,8:nemoeorumdixithoc,nifi Auicenna cancum .quomam, tfl-e j,sUm °S' e|tinconueniensapudeum vcficgenusdiftii vniuoce, & cft in», vmuoce vt ^"licnicnsquoqueapudeum vtfitnomen xquiuocum.cxiftimauit pujauu Aui c°rtnomenfignificansconfequensvmucrfalercbus.& quicquiddi- ""' fT^ jjefubftantia.fequiturdc confequcnti, licct confequens non jnrur deeo cum rcfponfionequideft. Vlterius, G fignificaretconfcnsrerum.aut fignificarct hoc confequens vniuoce, aut scquiuocc, ^'ccnfocutiuo alio.Si fignificarec vniuoccqujro quomodo rcperi- 8 jUt jccidcni.dictum vniuocederebusdiuerfis in fulitantia . & puto f iyicenna conccdic hoc.& cft falfum.quoniam cnt tcrum diucrfa- * jliquid.quod cft vniuocum,& vnum,non ex co quod rcs illa: di- ■PjLjonueniunc in vna nacura.nam fcquitur neccfTario vc fit coufc- Snstnii nacura: vnius,(icutaftio vna prouenic cciam a nacura vna. V umhocfucrk falfum, ergo nomen cnris fignificac dc rebus fub- ^ojspropinquasadinuice.&aliquainhocpcrfeAioreftalia.quares quarii cfle cft talc, cfle in cis efl primum, quod cft caufa alio-
rC»"> 1 . • * I „ ... ...... rw m.m J^MMi.r nll^i.m /f|/M—
ouj rccipiuncur in hocgenerc.ver.g.cum dicimus calidum dici-
3|inin{eiledu,& principio,& lubftancia , & fimilibus nominibu»
tor fo-undum prius dc ignc, & pofterius de rebus calidis. & quod dici
rfccudunipriusdeeis,& eft ignis.cltcaufa vcalia fint calida.&lic tellcdu1&principio,&lubf.ancia,& fimilibus nominibus. minaturarumeius.quodcomprehcndic fciencia Diuma,func
j;plurini3:naturarumeius,quoacomprencnaicicicnciaL>iuiiij,iuui Lu,usf,eneris,& nomina calia repcnuncur in fubftanciis, & repcnun C WrinacciJentibus.Quodaucem dixicdedefcripcionefubftaucix ni-t hile(lJcdcnseftgcnusfubftancia:,a(l'umpcumin dcfinicionc eius co modo,quo aflumuncur gencra harum rcrum in definicionibus earu.cc umdeclarauichoc Alpnarabiusinlibrofuodcdemoftrationc. & id, . (lUodcltapudPhilofophosjeftdignius hoc.Auiccnnaaucem crrauic. Error^ Auic. quoiiiam.cum ipfe vidic ij> nomc cncis fignificac vcrum idiomace Ara c " bico.fScquod fignificac verfi fignificac accidens proculdubio, fed in rei Ttnrate fignificac vcrificacionem inccIleAorum fccundorum,f.racioiubuium,exiftimauicrp,cum vcuncureo translatorcs , fignificac hoc iJem. & non eft fic, fcd intelligunt per id cranslacores Ggmficarc id,
rj lignificat nomen fubftanti.e,& rei, * Et ia declarauit hoc Auiye Hucnfq; aninliDro nominum,& nocificauic 3, vnacaufarumerrorumeuenie ,.quus icx, riuminhoccft.quoniamnomencncis eft in figura deriuaci, & deuuatum (igmhcac accidens . Accamen in rei ventate eft m radice Dcltiufuo dcftiuft, Auci. B c
^i: 'OifDirtatioMetaph.
idiomatis dcriuattim . fcd quoniam translacorcs non inuenerunt m idiomate Arabico voeabulum fignihcans id, cjuod diuiuunc A,,ri. Arabesnon • in fub|tanciam & accidcns , Si potcnt.am & aAum, fnhcet vu, hlb«nomJ 1 a (irprimarad.x.Stnonderiuatum, ldco ptotulcru,,.
» fflS 35riS2m pc.nLcncnt.s.non.pdintel.igatur de co ^ &acc.da. tum,quod figmricac accidens ,fcd id.quod fign.ncac nomen fub. ftantii & clfnonien arcihcralc, non auccm -d.onutKum. tt • s« . eorum propter dub.um , quod cucmt in hoc, dccrcuit vc proft^ Km ciuam intcllig.t idioma Gr.ecum Jicere de co , profcrens prr diftionem entis id, ciuod figmlicatcopulam pr.ydtcatt cum fubiecV ouoniamvidicquddhoccft propinquius fignihcacioni huius rti.fr vfuseft loco nominisencisnoniinc eil.e. Icd ipfum etun\ cft diuer, fumabhacdiftioncalicniorcgimine.quod non repcntur m Arabico nuarc indinamt alia fccla ad nomen cntts.eas vcro , quod eft verum eftcuius inc.cllis;cnciaeft diucria ab lncclhgencia q^idicacis. 6c proncerhocaliciuis porert fcirequiditacem , & non fciet ctTc. & hoc » eil ahud a quiditatc in compotito dv ncccfsitacc. Attamentpfuin, & quidicas in fimplici eft idcm , non aucon id cVuod l.gn.hcauc . runt cranslatores pcr nomen cntis.nam cft .pnm.ee quicWs. fct, cum dicimusquodcntisa.iquod cft fubftantia, & aliquod acddeni, debecinteir.gi percns,id.c,uod fignihcanttranslatores Sceft fignifi- ~ ••• .«! finodiftapcrprius&poftcriusdcfuoftantu^arrjm duierfanim.Et, 25KS cum didmK Jfubftamb eit ens,dcbct incdl.g. U, ,uod inceHigQ ?,qSo dica. aevcro.8cficetiam,cuincclligimusdc inttrrogacionc famou apud «ur de tn«- Antinuos fccft an cns cfc vnum , attcplura . & clcde qua locuUtur Arifc cumParmemde,& MelnTo cx Anc.quisPrimo - Phyfico.rum. Sc non dcbcc intclligi de hoc, nifi id, quod fignihcat fubftancia. fi enirn cnsfianificarctaccidensinfubiccto.crtclcrmo diccntis quc vnu contradiccns fibi ipfi.& hoc totum elt mamfeftum ci,c,ui afiuetut cft in libris PhilofophorO.Ec.cum compleuicadapcare lcrmonemcorum.increpicdubicarceis.
Nunc Aucocs ,efpo.,dci,cV proponH ,n,«n,um,d,c«n«. d,c m,,S n« quod hxc fumvetb, Alga«l1„o,n,,,cph1lofopU0rUI,a,ra,J,fed qux>l, ru,,tve,1.«e „«da etrXa.(Id enun.quod du,c.)P<opoi..o tmc,«o ollcnJ,, ,Hud>ccni; S„i„ ld dic,'cfc,licc,,quod Deus nequu commumcare,
«ufcuod eft veru.cV limili.er li iu.ell.gu,,, .Vc Jilferem.a vnu,oca:cu,ui rai». raononit d.quod ,bc, „.u,q;.quod lic fe habc,.copol„,..nex vruuerfaU f«. mNl cSati Si ,alcdcfi,..,urce,.,fsimc:po,cii ,,„ur rmo fic copom.o.a. PS mVCformr vnu,crl3l,,cU forn,., pamcul.ir, po, JcnnnMcdoraae
ni v "uerffu.3£ forma p»ucula,,:c,go omne cxutcs.,, gen«e v„u,
S dcfinih le (Scd fi.)ortcd„ quo eii vc.S al.qao moJo.d-lcd.l, „,.,c J„ Jt»
ne,e ec • us d .4s „ukvicc.i.,„c liabe. ^enus v, ens. au, res, au, fubila,
Septima. ng
., (j jffftlptionesfecnndum rfricaicm non fufflJunt ad eognitionrm vrtl. 9 ' ■ fc J dtrtfuitt valde adcognitt\>nem rerumiff.notarmr : ro <|i:odprcpri.:r, B A propinquiorefteisi&ficpatcc diftVremu inter dcSnfffontiil .nuloivc i.
* vntuocam.eo quod vniuocj rot.im clfentiam rei drclatar. & pcrfccte, Jit»»
* iCinon paict.(Sed id.qucd.) Nunc oitcndit sliud, in quo prccai. d fcd id. oJnarrac nomincphilolbphorii.vidclieet.quodiftud nonicn ens li^nifica. c5
trotirn» vniuetfale i.n fubicccis rcrcT.id rft.accidis cffcntic, dicugusqiiodjfjnt • rbi trronra.vr dcclaratiimus in pluribus locis.immo quod pltts eft, hJeeopi- *' .pmumab Aatcenjwperitur.non autem ab alio phtlofopho . crgo lup. non 1'kci tn<ii'Ci noinine peiipaihciicorum.( Amplms.jNunc tranlii ad irjJroban. J -jliud.diccns. AmpIiusiJ.quoddixit dedefccipcionc fubflamiat, mhilclti j jeclarai.d. qtiiaeficijcniis fiibflancix fup. anatognm , & fi:miitir in fua 1"fni(jone tllo modo, quo rerum gencra analoga fumuntur in ipfmnn drfini. eil .iccidcns fubftaniijr, Bc pct cenurqciens illa fuit facis boua deoiiliio. a^Hocit iimen opinionem Auiccn.d.fed Auicen.in hoc errauii.proui oplnatus a uod hocnomen.fciltcet.cns in arabica lingua in eo.quodcfi vcrum. ideft, !t conuertitur cum vcro.figuiricai aceidetis line dubio fccundum Btritatc nt, fhcet 'unc CUI" hoc vniucr,al*.Cdcludit igitui noncft deeo vltnuis cnita> fm iup.ci»n'Pfcl*oluilJ dicat.&idcorcdcamusadpropofiiu , diniuteattt ip.
B /" -lanciiiS iion di<?nutnreptobiri a nobis. QijoinoJo quide dtrTciai cfle ab '"L j, fupcrius deCeiroiiiatiirft.-quoinQdoauieinoiniie copoliium cx ^cnctc. » 'jiiferei'"1 vniuociscopofitum lic ex foinia vitiuerfall 3i parttculait . Iiccc 2 jjAuni i mc in lihro.de fubftantia orbis, & 111 rxpoliitonc mea. i z. Mcca,-,
11,irneiipofieriutindubijs.54 fclucionibus fciiueiiiibus Jic.im. Pioniic Qu;d eenus [i(-volodeccat.uc quid licgenus vniuocS.i quid geuut aiialoi>u: vhi dcbcs fci vmuocum . |7vljicii Auer.fecuudo Corli com.-tp.quod licut fpeciescftduplcx vinuoca. & atuJoKU. 2'ieniiiuoca.iia genus duplcx.vniuocuni.oY acquiuocum.gciius viuuocti cftno 5 K p,adicSs de plutibus otdine quodam iioi.mJo fuppolicu ab vnn fotnta leu " r,,ftd vna rationc mentalt omnibus illis coe:6V hop in.ju i Arift.7. Phyfi.. " Jicie.funi quida jequiuocitionum, alie quidem multuiii diftaiitrs : Cl guu ^txtp|i,c.iniscorlcflis,cl£canismarinus,3i:caniiIa:raiis, quae adeo diilanr. c -l folum in nomine func conuenieniia. Alix vcro habc.ites qtiandam fimi. liiudint: vt fuhltancii.oV accldf s.quje habet nonien comuue, 6c or.linc cff.-iuia» lctn dcpcdcntiae vniusad alietii. Altat vcro proximxaur genere.aut l^iltjudi. oc.V.sj.vt homo.&J leo.quar habct nomc vnu, A; t.irionem fou concpifi Tcii. jqnofuraiiur iHnJ noincn.ck habeni habtcudiiicm petfcctionjs.ci i|iip 'i<ertio-
C r, s inuiciwuia honio petfecj iqt cfl lconc. gx hoc ffquitut quid efi genos vnU- Bocj.uuij jrquiiiocii: efl enim genus yniuocuin nomc coiiucn.eitsplutibiJS fe» cundum vnain ritioriem rbrmalem.cttf nulla fotma correfpondet in reordirfs»' lufecundu pcrfecrionc & impcrfectionemigenus analogum,feu xquiuocinn clt itomtn coe pluubus otdinaiis fecundu caiifaui 8i caulaium circiuialitet , cuius ritcfjnni.ncc ratioilliseft commums.vc paiec in jrquiuocisfecuitdo modo di. ftii.Quod a3i gcnusfit hoc mpdo.vc dcxi.lucidus virThemiftius fn primo de antmiLJ.4.pulchreexplanauii:ci£ lu vide veiba eius.quiarnultu loquirur. Sed Dubilaiio*
.t.Auer.i j.Mctaphy.c5.i4.poititdirtctcntiainief vnitnc nuie n jr,4: gcne risrde vultquod vnitas gencrtsfumiiur ab vnicace formx : vnicas raaioriaeab Tniuceptiu.itionts. Ptarceiea.dicic Auer.prcmo Mcta.c0.2r. ctrca finc, <|Uod ftiiemfones vntuerfaks.quas uitus cSprehcndir.funr formjr, crgo gcneii cotref^aJrt aliipi . ijnna. 1.1? ibideca.iS.inquit,i'cniiseftaliuda rnlteria: genus.n. rflbrma vniucrfalis,&c.eccc,quoopponiiur dtctis.liaponii.e.Mciaphy.cora. nen.j.infinevide.&udtxfi hicdenniccourm compacii e'x forma vniuerf.ili ocpititciilui.iJeo JiiSuin tftud vtdciur teniotum ab intcnttone Auer. propter t TlrlJ srcloin.ljiidonuslgeneredixiicorrefpoudcre vnam forma diucrfam a formis i0,n,"n * ipeciticwfeddehoc ego locuius funt m qiiaeftiontbus uicisdc anima.d; in Ithro -->.tat:ii2 jib^cl; 111 cxpoiitiouc.ii.Alccaphy, vbi coctjdixi loJni in pat.
Difpuratio Mcraph.
.1- w ficiira auasftionem foiic in fine huiut dtfputati0nu . Tcl vbi r»
rooiUtraffc pro nunc.
A L G A Z E L.
AIcAlea Hxccftintclligciuiaopimoniscoriim.&rctmocon tra eam eil duplicicerincerrogacio,& ddlructio. nncrrogjtio auteeit vtdicatureishxccft narratioop!nioniSiiua;rovrid« iciuiftis hoc efTc falfum in Primo?adeo cp *dihcaius fuper dlud rcmo tionem fccundacio.us.quoniam dixiftis quod Deus uon debct com. municarccumalio.&feparariabcom al.quo: & .d , in quocft ahquid.quocommunicatcumahofeparacur ab co, cit compohtum , & compofitioin cocft falfa.
Nunc Algazel vult inducere dcduSionem ap:,d .llos PhilofoPhos,t,u, !,f, neum clIicompof;ir.c[l ..npofs.bile.& inquu.a.t Alg.rel.ad hoc.-d eB.illud, > Ueum c.ie co»"F . Aucr.natraui: 3l fic dtc.muj Daod a
qu0d nom.ne ph.lo opho u d x r»« g ft imporslb„e ,„ ,pfo Dc0 3£
V f .olum Ite nt »*1 expo!ni..J...a quod po.s.iis diccre quod Dtuia £>n c?« c « v. co nmu"ucetqcum al.qua re in aliquo, & d.rF:ra. ab ea ,n alu,:hos n,Ur rur fcilicet iltud fit impofiibile. ( Hoc tamcn probitum.)^u. refpon
V8°P£^™^ d,ccre koctSt otao1-
Part 33
^"'l^teZwto tZMc*. quia fequitur exhoc DeumctTecompoGtum. Cuiumrionen^ ^p^M.luud^atSque.quodduo tal.a habe. fc.l.ce. quodcom. Ouius ,ll,0»cm V . b (i co,npo|ltuni: hu.c ma.oi. au.lnuf
ZZr edpe ' ^com.nu.Scum a.iquo in gencre, & diffic,, ab co ,„ dXemia ^ergoDeus eftcompofitus ad minus con.poUuonealiqui, qu« L:> omnino jepugnat.cV eft incompoUibilis.
A V E R O E S.
AIcAuer.Iam dixi cphocfequiturpropter communicaiione, «11« rcpcr.tur ex partc gcncr.s difti vmuoce no autcm cx par leecncrisdiaifcctinduni pru.s & pofter.us. cV, cum po:,u:r cumDeoDcusingradu Primi inDcitate,tuncer.cnomen Dc. diftumdee.. vn.uocc.cr^oell genus.fc oportct vt d.u.dantur ab.mi,- „ cemaKa d.iTe.cntiaf&cricqmhbet eorum compohcus ex gertere, DT "kmu &difil-rentia Ph.lofophi autcm nonconccdunt dc cnte ant.quo ahetuamc~n.cat.oLm m gencre omnino S. vcrc* d. cuur deeo cii aliquo, ^cundum prius, & poftenus, neccfie eit vt pnus hc caula po
uoco.Sc dilfcr. »b eod,ffercnt,a vmuoc a.crgo^ *e D"P°^ moJo Dclll. Jegccre &dirF£ren,i.ianaloi;,ce dur.s.v .d.xi. /vup '°P» ',,,/,„ ;ai ,dc« flccnt.a mundicornmunicjn. i.. gcncrc.c* uitfmniM «quiuoc. <»>«» ov jionfequuurDeum efle eornpouium,
Septima. :
| A L G A Z E L.
Alt Alga.conrradicens eis.E 1 dicimus hrc fpecies compoficionisvndcfciris (pficfalfa?& non eftratiode hoc,nifi fermore citatusiiomineeorum deablationeattributorii, & eft cpconolitum ex gcncre,& difrerencia aggregatur ex partibus. & , frpofsi- Lj]cc'fctalicui parcium,automnibus cfleabfc]uc alia, eritipfa neccffariui" in efl"c,alia Vero non erit ncccflarium.&, li non eft verum efle partium pM-teraggrcgaium.&aggrcgati pranerpartcs.erit toriicaujitum,"1 digens a!io-& iam locuti lumus deeo in attributis^/p hoc no {ftfalfum in ceffationccmanationis.&dcmonftratio non infert nifi rtflationcm cmanationis.Magnificationesautcm,quas falfo inucneruiitdenecclMtateattnbuti neccliani in cfle, hocquidem hon dcmoftrar,rario. &, li efftt ncccflarium in cffe id, quod dixerunc ipfi, & eft a, non lit in to pluralitas, tunc non indigcret inconfiftentia eius alio: ' ieitur non tft probacio de affirmatione ncccflarii in cifc, fed probatio Eteflatione emanationis caufarum. & hoc cft,cuirefpondemus in attributis.&eftin hacfpecic magis manifcftum. nam diuidi aliquid in ecnus,& diffcrcntiam non cft ficut diuidi aliquid in attributum, & ii cui attribuitur.nam accribucum eft aliud a fubftantia, & fubftantiaaha ab :ictnbuco.& fpecies vcro no eft alia a genere omnimode.&, quoticnfcunqucnominamusfpecicm,nominamus genus cum additioiiC &, cum nominamus hominem non nominamus nifi animal cuir, additionc rationis. Igiturlermodiccutis an humanitas futticerctabfijucanimalitatecrtjficut fcrmo diccntis an humanitas* fufticiar. inf<;ipfa,cumincluditurciimea aliquid aliud.& hoc remotius clta pIun!it;itc,quam fit attributum,& id.cui attribuitur. Et qurero quornodoerit falfum.vc ccflec cmanatio caufatorum ad duascaufas,quanimvnaeftcau(acceli,&aliacaufaelemeiuorum,aut vna eft caufa C mulljeciitiarum,&aliacaufacorporumomnium,&ciitintcrcadifftrciuia in rt-,vt eft difTcrcntia rubcdinis,& calidi in codcm fubictfto, oitr diffcrunt rc, abfqueco quod ponaturin rubedine compofitio ge ncris,& differenci-e.modo, quo recipic fcparationcm, fed, fi fuerit ei plurjlitas.eil fpecics pluralitacis.qua: non ingrcditur ineffe fubftantia-:i|uiroquomodolioceritfalfumincaufis? & cum hoc declarabitur cos non pollc rcmouere duos Dcos agcnces.
Nunc Alja proponit loqui dc compolitione Dci, &primoproponithoc, d. Aii Alg*udice ns philofophis.qualii cft apud vos demonftratio ad remoucndii coripoliitoneni ab ipfo Deo.cft ergo tnterrogitio, qua poflunt via philofophl jufetie 2 Dco compofitionem.(Nili id,quod.)Ponit viam, vcl opinionem prt» philofbphts.d.nifi id.quod afTcruisde remoiionr denominationum a Deo.quali dicai.quod vn plulofophoram non eft valida, nifi tantum quando probantin Deononeffe compofitioncm cxfiibftantijrdenominatioiiibus, ideftaccidenli. httt atmhutis , & lic ar>;iimentum illuddc genere , & differeniia non valei. (Quodlihci.n.compolitu.) Aiiameu licet ita lit.adducii via de copofitione ex |«rett & diflfetentia,& dicu.quodlibetcnim conipofitum cx gcnere, 8i diffe»
Be f
,u,„ IPr.!iu ^"">'"e*\„i cx ge?Kre & d.iTcrcnr.a qu*r,.ur.vcl eft comBo* ? nlf compol, ,on. .n ptim« M (0Ium ,,, j el, cluf„u & J «P£ firu ex ..cvc.U <» ,« " ^ * f , ,;co ui,-ri nol, cft nece|Tc cff >*. quens md«« ™l ; ^tn(t.lb,lr.«.Solnd.ptl cauu.fi *,er„„m.c5 „**
S. verodicaiui rr°ci
|,i *.cn.um a re.ergo ao « . , on)ne compo|i|um cft 1 jc.
5S= nl"< viam:quon,a,n hec vu cft vu pcr £f£
,i« Tidl oc imporsir..l..quo„iam. liponi.ur caufi.um ab ,C fibile. ducu cum ''°c. rab.mr & fic procedc.ur ... infi„....m. incm,, , * f"0^ «« £« «.toSS d« dcl«,nP»,,o„,hus.iJ.ft »„t,b,„i,, gjj fpondeJo ^&''°Vc j.moofMhdcproCcdctc ad infin.rum. & d,,no„ftutl0
"nmipS.5 i.,?nfini.um «ft falfus. «rgo „o„ duc. ad ,Mpo/. rio„ hgninca, nui «V .,.n,0„(,taiio tcpuiat ducctc ad ln.pors.bilc, quoj „.
mc no„ crt ,mP°'f'„hTC8jcmonaraiiodc compol.i.oi.c cx R,„ctc&d,frr,„, •ut&nu„c:quon^ hxc ^tmon'u,oll „on cft impor,,bile . Ad formam „ g «u duct. ad proceflum '"hn"un . ffc ilKO„Ucniens. (Scd ad ..!. q„oa\ ruen.1 JicenJum .•n«n™s d«bi .«re.d.S«J ad id. quod iXda^ „ Nunctangt. vna !>" .q«od < «»» * |n Dco „u.Ufi, phuahia,. & • ,un. dcpo.lcre.ld '««™S!cm,, quod nullam hahct auS.or..„f. id e| «,u.a in fuo »d ^«cdum „«1 rai.onem ™»n,fc ftl.n': f,'fa0. 1 ' ,od jCmo„ft»alio illa nih.l «ft , q„* ptob» (f. ccrtc.flc,. eft «8°d'^ 1 ^&nolui. «xpl.cate illud quoniam r„pcriusJ(. fc vn. nccefte tfo.& M.»P« £ ,j. jn quo bene d.xejum. d.lllrf i>ui3Uliprolixe.(illu^
vero.quod probaue ""'^1'' e;'c?jcnllb„s fat.s la.e d.fputab.mu,. U.bcfci. wi„i, fe.d.& dc 'ft.s "2 '" P „2 ,,. uorum pr.mum cft.pt.mum „on , effc ccm, ,e,quod .,.a fun^q« A'f s; f^g je„omma.o,nequccx genetc & dtfrc.cr, pofi.um,neqU< ex denom.n» wne « a infim>uJ m ,„ Sri
«a, pe, hauc ,a..o.,cn..qU u tune c >« p Jf uius tal,0,lem. & tefp5.
«rt.cp Do.1 non fi. copo h.us al.o « W * e Jufil circntijltlet 0[J,„j^
fion.m lacuu m propr.» »« ma. Jixtl'p,lmum no„ valctc. co qu.a incS.
noneft ^'"^S sSbc.uwiIix» non valere.co qu.anu.
ucnicns non efl ^»"^"1*"'-^!.» "nfe raiiontm.nce refponUonc... exp.rf.
viJctu,dctnonftra..ua.* non c t,nLe,, inK||,gi j„cauU. pctfc
fc...,f«dr.m.....fe.T.r. um ^ pa.c. ( V.ulc Jic.n,ofc)
«iTen.ial.ie, otdinatis.al»" P'""»00,^'^' ^x je nomuiat.onc, & denom.ni» t iqui, ph.lofophi ^*»m co«M c° ! "i^rcn-ia . vul. temoucrc hoc & «llc eonl.m.lem compol.,iot.t «>«"" ■ , ,,oc pr0pol..o clain.s paichtfuo.
pcce»u.m philorophorum. v , hat«. j quu.d.u.fio rc.id rrt ipe
fe,l„as.(U.u.l,o "ln& ^'^^n ^nJ.s J,,,u;o„l ... aJ denom.na.tonl, £ic.ad6enus,& »dd»ff« "'^T'-"0"^ ,J eft ft.b.eflum c.us.huiusra.R.nemafti. jj cft a«.itH,.um,& »d de,,om'"1,'a'' J.ft rub,eAum d.trctu... abinu.cem. & to. ,„a..d.deno,n„,a,.o.& iublla W ' > j.ffctcmu. eu.us ta,.onem aJhue |,es non ditf«< » gcncrc om„ n...d cft «» on mc|udlmu5 g „.,.„,
ponK.d.qua„doe„..„ rat„„us '"l""0,s mcn ',,„, Jc a„,mal, . cum addl. ^uando d,c.m«s hom.ne.,. „os fac mu. «««. ou e coneluiionem.u. vnd.
?a,.o„U..d crt . vcU h — ;^01^0i,P0 cs gcner. & di.Tct.nm
pa.c, f hoc mag.s d.fta. a pl. t. luaic "«P f co„.Pofiiion. ex g«n«ie.el £j de.wmi,.a,.o.6£ .le,.om.„a.u,n. vu , «..P J{ Utrics fclte>,
^ce,e etr. mi„ore,cp eopohuo x .p «•«"«««^* , jeti„i,io,& ,dco nultofM iTucllcC-tu fpeeic, ii.eluduut S."«s. c U rtcr c< ,. .^. ^ c| , J
!rra=.r^;us:=;v^ B,.P».ya..««.»«. -
Scprirm. Uo
• r.hitM non intclliccdo AeciJcs,& ecStrjtidto ibi tfl diuerlTtat ntionis fot
h o. fjc mjtor elr ijfiitas gcntris cii fpecie.cp accidctit. fiue cois, fiue prd>
■% fuhiecro, vt dtcit hic Algl. & in hoc vcriftcatmr difrum Auerr. ptimo t'" . , com. % t .fcilice t fp mixiio inte ntionis vniticrf.tli» fiibttaniialu cu particu hiis eft fortioi mtxitone acvidcntiuiti cum fuis fubiectis, quod pto tanto din ptini.icliforinalis,fccundacll fcctiiidu fubicctu iaivum. (Rurfus quali- '"'•"ex Ji'lis Alga.i-ultdebilifareqiiodd.irn dietum philofbphorum fuperiux •6 in probaitt e niin philofopht vnunipnmum motorcm hoc modo. uift, fief-
nlures crgoconucnirent gcnere. & lic datentur. duo mundi, licHt fuperitrfc I iibat"t.liocoltend;t. d.qualiietctt imporslbitc finire ptocellirs catifjtor5 ^uaicaufas itt vnogriJu.i.in viiogeiiefcqualidicjt.iionclt tmpofsibile.qul \ i" li 1 quarii pttrua lit caufa oibiii,& altcra elementorii.id eft pot ergo fin» fint dModij.qnotfi vnus efl Dtuscaufaotbiti.id cftxicrrroru1, alter caufa S^eittoni.iJ cfi IphxtxaAiuoru He pafstuora.vr pofuii forle Aoice. rel vna i lii fup.CAufa iinelligibiliii rcrii caiil"ararii>& jIicu lii cauta fciilibiliuro, '""" omnturu corpcrff cadin.-uru.Bx hoc vuli habcre pnmum rnconuciiieni ferui oii tniultt.ctgo dantur plurrs itiundi: immoambo eiunreiufdc muit- J*J ' ,r. fecuitJO ptnem.vi vifnm clt.DixcruiUeiiam philofopht, rp tuncefin i-negt"*".* perconfequcnshlclTcntcopofitt.prcpter qnoJ refpodct i"ho- J & ill* Juarciufae Jilfcruni intcr fe tealiicr.ficin rubedo, & caliditas, " !13 I declarai.d.qux m vno,& eojc fiihicctOrcperiiiniur,& Jitrriutadiiiuiccm Qfa. fcifcet ln foima.fic illar rfux ptimx caufx Jiltcruht.f.quia funt in vno li fuhiefto.fcilicet vniucifo,& JirrVrunt ctuafi formi,& fccundS rem.Tunc ^ d ^ fu
uriiiM elTecompoUiai.Si per hoc p.uc: lol.ad fectindii incdnueniens, & ideo , j„,Vndc paiei ex hoc cto> phtlofopht detittunt in oltcnlione.cp eft tm-
1— ~a r>«. j, .\.~.. ........ ... k~- rriaro, c,ni cum trtbus
num cum mbus dixit
Miiilnle petucnire ad duos Dcos, & dtxu. paiet ex hoc et niifjrspaici peccaium quartum.vt crgo coliigerci quartt
Ei<|uJli.J.& ciimpateiiiillatlia, p.iiet etiam cic liocquauam viamdu-
rtiitti.»- ■
Cfiiicuiau fiiitaitm ptitm non cfie Rrmam.
Ait Ancr Compoiicio aucc.qus cft intcr genus, & curTtrcntil, elt eade c6pohcio,qua: ei t rci,qu.e eil in potcntia, & rci, qtia: Qirar <tt c$. critinacrtu.quoni-ni natura,quam figniricacfjcnusnoii-repe po^j0 g'i>* rnui iiiaftualiiiuotcmporc.mficx natura.qua: appcllatur JifTcren- "sc': t'**' oa. & forma. «omne id, quod eft apud homines compofitum ex ilujbusiltis naturis.eft gcncrabilc,o( conuptibile,& habct agcfis.ni Merenaa clt cx conditione cHegcnerisjineo qucdeft in potcnEia, & non tepcritur nudumdiCluntia. & copulatio vniufcuiufqne corunaltcricft aliquomodocouuicioin cflb alrcrius.& idtlnimpof-> fibilc clt vt fit cauta conditioni^ tflc fui iplius, crgo cft ci de nc- K&itate caufa,&cit illa, qua: tribuitci efl*e,cuni copulauerit con-> ditioncmconchtionaco.Ecapudcoscciamcft vc rccipictis in rei vcriurc lit id , quod cft potcntia tancuminam, li cflcc aftus , cft pcr acciucn>: rtceptuin vcro cft id.qnod cft a^lus. &, (i eflet atfius, cft pcr accidcns.nsm non difccrnitur, & coenofcitur rcccptum in coa rccitJicnn-,mft c x co quod vnurh eoru clt in potcntia alcirius rci> & cll in tftu rcsrcccpca: &omnc, quod cft in poccucia alccrius , nctcflario
recipi* illud aliud,& fpoliarur i rcqux eft in aftu.& ideo, fi repcricur D hicrccipieiisinaftu,& rcccpcuminaftu,anibaquidcmcxijluc m fe: fcd rccipiens eft corpus neccflariomam reccptio rcpcritur pnus corpo. ri,aum,quodeftincorporc.accidentia.n.iion artnbuitur eis receprio ncc forma,ncc fuperficies.ncc linca.ncc punftus, ncc vmucrlaii. tcrid quodnondiuiditur.agcns autcmnonin corporeiamdedaratum cft demonltraciue: rccipicns vero non corpus, ncc m corporc cft falfum . Scdid.de quodubitaucruntcitca incelleftum,qui tft mpo. tcntia,cft,quoniam,rumcompofitum exattributo, & co.cui attribuicur.nonadditur fubftanticeritgenerabilc^&corruptibilc&erit corpus neceflario.fi auce eflec compolicu cx eo.cui attnbuitur, & actri bucoaddicisfubftancise.abfqueeoipncinco potencia in lubftancia, nec pocentia ad accribucum illud, vc dicunt Ant.qui de corporeccelefti neceflc eft vc fic habcns quancicacem,& vc fic corpus.nam, li auferecurcorporeicasafubftancia illa fubiefta accribuco , aufcrccur ab cocpficrecipiens fcnfibile: & fic auferetur compiehenfio fcnlut il- » liusaccribuci,& fienr actribucum,& id,cui accnbuitur ambo inrellcftus &fiencidcm (implcx: quoniam incclleitus, & lncellefturo iam apnarec de eis, o, func idcm, cum pluralicas iic cis pcr accidens.f.ex parrc fubiefti. Dcmum homines ponere fubftanciam,& accribuca addica fubftacix nihil aliudcft nifi ponerecorpus anciquum, & accidctia pofica in co.Ec ipfi non confydcranCg>,cum ipfi auferunc quantitatem.qus cft corporeitas aufcrtur g, fit in eo ahquid icnlibilc non af.to, no fitibinecfubieftri.ncc prxdicacum.fi vcro ponerent fubieftfi & prcdicatfi fcparata a matcria,& corporcfameretur vc fitmtellieens,& inrellcftum.& ld eft vnf.,fimPlex,& vctum.Cuauc dixiccp faflacia eoru toca cft:qih cft ex appcllacione eorum meceflarm 1.1 ej£ & cumfeceric locohuiusid, quod non habcc caufam, non fcquimr prlmo id.quod inculcrunt ex attributis fcquentmus nccellario inefle, non eft vcrum.quoniam,cum pofitum fucrit cns non habcns caufam, f necelTe eft vc fic neceflarium cx fe: ficuc compofitum , cum fumc necefrarium ex fe,ncceffe eft vc non fic ei caufa: &,cum non fucric ci cau fa mulco dignius eft vc non diuidacur m duo , fcilicet cauiam , & caufacum.PoficioaucemLoquenciumc|>Pnmum fic coinpodcum cx accnbuco & eo.cui accribuicur.decermmac q, <ic ci caufa ages.c.go no cric caufa prima, ncc neceflarium in elfe.cc eft concrarium cius, quod pofuerunc,q, ficex encibus, in quibus fiunc actnbutu, ct id cui accnbuiruridem fimplex.cchicnondebemusreiterare quod d.ftu eft de cofuperius, ct protclarcfermoncm in eo. Ad.d aucem.quod d.xcruntquod beusglo.finonefcfalfum diceredeeo rp fit compolicui ex eo,cui attr.buitur, et attnbuto addito ei.multo d.ginus cft vc nou fic falfum dicere o, ficcompolicum ex co,cui accnbuicur, cc attr.buto, quod cft ide,quoa id.cui attribuitur.iam profcfto diximus quomfcdo cftfalfum,cc quononefcfalfum,cccfc,quia func leparata a matc-
Sepnma. llf
A ria. Cumaucemdixicqudddemonftrauoeorumdeablationefecuri. dationis prohibetquin finthic duo Dii,quorum Vnus cftcaufacceli, exempli gratia , &ahuscaufa terra::auc vnuseorum caula iiicellccti,&a!iuscaufa(enfibilisexcorporibus: & eric intef eos diftercncia non decerminarts concrarkfacem, ficut differentia.qua: eft inccr rubedinem,& calidicatem,qua:reperiuncur in vno,& eodem fubietfto. Et eft fermo non verus .nam , cumtnbuicur innouatipencis, & principium cius nacurae vni,& fubftancia: vni, non diuerfis nacuris, necefle cft vc,cumponicuraliquid illius nacurx,a:qualein natura,& intcllcftu naturaeprimi, vtfintcommunicantes inaccribuco,& dirTerences in acci ibuto . & ld , quo diiTerunc, auc eric ex fpcciechflereiiciae hominum,atic fpecie differencia: fpecierum .fi ex fpecie diitcrencioe fpecieruin,dicicurdecis nomen Dci f quiuocc. & hoc eftajiud abeo, quod pofitumcft.nam fpccies communcs id vrto genere funt auc contraria, aut ea, qua? funt inter cohtraria . & hoc totum eft fal - * fum .fivetofuerit difterentia eotumin indiuiduo. crgo ambofunc jn maceria.& hoc eft concra id, ad quod conucnerunc . Accamen , fi poficum fuerit quod hxc natura fuefic nobilior alia , & dicicur de cisfecunduniprius, &poftefius,crgonacuraprimi eric nobiliorfe- D< nJlor:i cundo, &fccundumctt caufacum abeo rteccflario , adeo quod eric, Analogatoexcmpli gtacia, innouans ccfclum innouans caufam.quseinnoua- lum. uit clcmenta. & harc ett pofitio Philofophorum. & ambx pofitiones rcducuncurad pofitioncm caufa! prima: , fcilit.ec eius, ciui poniccp Primum eft catifa cx fe omnium rcrum diuerfai um lmmediace. Veruntamert hoc non eft pofsibileapudPhilofophos.quoniamcftnotum pcr fequod mundi confiftunc ex caufa , & confyderatio de his caufis finic apud nos ad caufafn primam omnium . & , fi rion efleM omnia ifta principia diuerfa , aliquod eorufri proueniens ex aliquo, fcilicecquod aliquodnoncfleccaufaalicuius.rtoneflecinmundoali- C quidvrtuni,&copulacum. &quod fipjiificauic illud cfle falfum, eft, curti dtxic Dcusglo. Videce nuncquod cgo fum,& non func Dci mecum.cgoaufcm faciomori,&viuifico .ldeftfignificacproceflusencitatis dettructionem communicationis.nam , li tilec ibi alius Deus, tunc corrumperecur cotum,& cflcc ibi dcftruaio,& non reparatio.
In folutiont pfopofitt dubij ptimo proponit qufcdam.quat fub dtibio tangtba> lur Ircundovenitad propofitum.rt patcbit.inquit in prlma partc. Dicimusq» aiSio 3c pro.i. compofifio.quc flt cx g<net<,& difrerentia <« eadcm cum com ■ pofitionc.quc fit cx rt poienttali,& te aSualt . ellergo conclufio . corflpoliiio eXE<ncrc,& differentia eadem <ft cufncompofitionecx actu,& polcntta.Fro. batur h(c condnfio in littra, &.d.natura nanquc generis nunqtiam tn aftu rtpcntur.videlicet nudadt naiuradiffenfntiae. Teu forine.& hatc ratio fic compo' nmir.oniiiis compolirlo.cutuj Vnutn componcmtum nunquam feparatur a natu. ra formf ,r(r compofitio cx artu & potentia:tunc apponitur minor : fedcompov liuo exgcncre 3i difft renria efl compofitio , suiOJ vnum componcnuum nunv quara fecluditur a natura arrus:ergo compolitio ex gcnere & cfitFtreiuia clt ccr pofiiio ex actu 3C potentia . buius fyllogifmi tettgit lintum ininoiein ui lnertt
Difputatio Metaph.
v» D-'tt propcfit-o.d.omtns cempcfi.io , c.uus vnum componen.i.im n,.n~uani D
fcDlra-ri , Milva fottnf.e» Cottipol.tio.lt .Au 6V pem.a.eftman -dla (,<•,«,, *» & dr, l.l.i.ur M«a. .I.rttim rfi «nim tn.J.MIiuS propr Hncm . «r poi«t„ pfr U fii ci,n arV, I>c, fr vnum, adto qriod nuuquam po.tnr.i fote fi . 11« finc minora-t«rodi«S*,n Poirhytie.dtxi, citim ",n.ei,usteinr«. trp.tiiar tumAL J ff c,....- Iicr. af... "0,i 'i. it.i c-.m v,i .,u.„ po.s- rt.ccun. ahi . & iJeo, A • Vl I .. A. " .Mcn.dixit Ar.lt.gen.,, non «tfr ptf.ervci-rrts fpt c ci.c0qull m.nnuiinfft prf ,«r ..«i.fr.li.l.ffrit.uni.vi minlffftum «ft.
S, r> duh,Uu,.q',.o„iam,v:di«um tft.8 Plty.qufcunque repettiinrar vtth»
infimul fi vimm.cptriiur frparaiumli.it . il^ .i rel.q n d. ptt hocp.obu
XT.art.prin.il mo.orem. .u mouen.em <{• nullo n.o.lo iro.,c«.„: vi pcifpicffll fi.nel dcmonftritionemthidcm polham.Lu lem.r ncqi :e«-us. ncri; difffrcnti» ,,'rrun.u, i.iMra.im.qu.irt pouasdixii eius ...nuri cfle i.on pofiV fin, nJIUrl IlVfi rrtn.tr cu.i«ce.,i..,.v«l iguut .imho , oic.u„, «ITf ttorft.in v.rnt.oconclu. £ r vVl .toiulchu.. .1 ccrr magu VHim,,|u.t.n al.ctum. Diccndum pr.ino.tpre. t ian, A.iil.i.tterpreUtt^^
S . iu4o.tnir Al«x.f.<r il'u.1 comp-liiii lu copontum tx Juohiisf xucniis op. hofi Tquoru nc.utuin cft acc drns al.«r..D.x.i ex.rcn,., n.,1. vnumcompo. r»ur e'x mediis.non oporic. vt .utd.a p«t f« conftrnt.d.xlt oPI*>.,,,,,qni m„f ».a non repcriiur linc loima.cu l.t «xtrcma in ambm, poici.i.f. D.x.i. ^orum I nru t. . fi. acc.dtns al.eri.qm i.ibfiautia P;, «ilc l.« aictJeme , & nonVcW £ & f, f.n. orpofi.a iWrn dilp«ra.«, & «xtrfn.a . ift.S .r.hu, condtnon.b», B cplid. vrjr.ft Auet.r„a.n.f .l>hy. c6.,7.fi h«n« verba c.us Infp.c.anru, . Std Jicts. Ktfponfio. ^Vxhac tcgula p.epoUiS habf.ur dc p„mo mo.oic' lecunJo v.dcu, adhuc ? eumcmum ftarcXqSo cum genus n«q; jj»r»« .' "> Hne dift* «0» ?taE nn«"s attribu.i illud get.crl qulm d.frmm.f. fc, d.ccnduta, r,. p-,,,.,. „,„. "r & ptimum moh.lf luu. «x,rrma:hoc quidetn ... ra.,»u m..o,fl,.llad quoq, in iaiio. « mohilium.vt conftai.Suni ci oppol.u prr f«,S- fi prr acc.dc, cona Lat m. quod tic.lt d enob.iuc.cu» monr.c ti. ag««.«. muutr. pan.confta, , n wnk PM opHi» pluliiM» d.fpt .1.1. QuoJ 4u. ncq; primu,mo,o, fi° icc dcns primo mob.li.ntq: f con.ra.nctlp.cuum rft pr. fc. poi f rgo proble; m*A ^ifto.bccomponi.quvcunq^oppcli.n ,,vel innieem vfltaewrcwonpoft , ,uor,„n ,,eu.ru„ neu.io acc.Jii.poiTuni ftpata.im repeewi GmplKiWt. frd pn mu .no ^ or & pr.mum n.obilc fun. vn.ia ex.icma oppofiu . quorum neu.raj, «v.ro icc.dfi:creo i,. pi.ma figura pt imus nto.or.cV p. in.um mohilt poir..... fe oa aitm tcPf ' •lni«ll.go ftp.ita.im hoc modo, q, p.imum mob.lc „a moaeldl l nul 0 !o moi,ca..prim«s mo.ot i.a nioueii, q, nul.o moJd moa.iutecce. ?„o„ odocxpofiito ill.i Alcx.tV Aucr.eftcon.ien.cns. AJ fecumlun, J,c,„. | anomouo "K" d.tf.-te.itia fuui cx.ie.na, neque oppod.i .neque
D«emte * Plus fit propinquum mi.erif ,V. d.cn.it prl.no Mcta . co,n,n.t t.ct poicnux.ac p„"» . ■ , , , _ „,nt,t,quam cconita. cuni diftcretM
ideo m.nas ^^^'T^^^ac non caia. de dtftVtcn.L.vt co.
<|i compolnam cx afln . * po « ' w . M i « - , » de b ^
Septima. ]tl
» jeci^Jene.vioWiefraihetlo f" in fccnere,ergocit{rerierahllls .t .•orrupriMi s.et ti^hcbit agens.ccnclufio falfa:accidens enira, cum non lii per fe enJ nifi enp», jjeo non pcr fe gcncratur , nrquc hahei .av.cnr. ergo aliqua propofiiionum , 8c pott mtnor.ergo maior:& iia propofiiiodicens omnc compofitum ex potrniij, gl actu liabet agcns,& cft gcnerabile & corrupttbile, ert Iwpofstbtlis. Pte it. fcJ \\ ilti compofitioni cxgencre & difTrrentia refponclet apcns. vel trt iilcm cu«i agcntr compofiiionc ex vera matcrta & rcri torina, vcl ahud. fi idc.ttgd «nani Ac iJcnt gcnui agrret pct feduas compofitloncs vnica acnone :<|uod cfl cotirra Aucr.8.Phy.com.3t.St allud:vel eft indiinduii.vel vi)iiicrfJlc:& qulcnuid dicatni feqnitur incoiiucniens. Dicendum, cp in hoc diu fteti, Sc in magno 0>uhio,& vidi lo.in plurihui locisrangcrchoc , & nthild-eit. plura einm.quat (llc vir dicit.potttis iiaduiit ignoraniiam quam fcienriam largi.imtir . UicendS „0 iinn liccntfa diccndi alitt r,(i aliquan io aliter occutrit , cp in jrcnrratione pfjtoni* plures compofiiioncs occurrunt . quandoemin Plito accipll efTe, pripii cV propmqua compolitio ell ex niateria & fornn . fccuiida f x aSu & po» lt,ui.i,q"am Auer.hic elofat ex ceuere & diffcrrntia. irma ex efJV & cfftntta, auiw Aticr.fecundo Meta. tfiigit. corii.4.&.ir. M cn.com. ri.& hancappel' lintf x pawcipante 8c pitnc p.i o, quam drclarauidirfufctn cxpolitionc mea; • dc Anima Incxpolitionc com.tc.cV q.vide.& hanc dixit Auer.co.c. &.14.
8 illuistcrtij • quandodixit , rp nulla tntrllgrntia eft Itbrrata a potentia prartec mimaiii'& Vide. Vltima ccihpolitio riits trihus adiicmieia ell ex fuhftantii gl acciJcnie. omneenim nouimcft rccipicnsaliquod aectderiS , & prrconfeuucns ib' aliquacompolitioadtriit&.qiii:'. iftc quatuor compomiones.ittribuiiiiir rei grmtc.iJc-o ciuaruor alia atiribuuiuur apartc agentn. prima , quat eft ex ctTc Si rlTcnna rrfpondet primc cauf.c;iuiit!c timn caufaium cft compofitum ex tfitcV tiitniia,& pnma ciufrt ilhus copofitiomscft primacaufa, fcilicct Dcns. r>tiisrnimcrt ens prr eflVniiam , & pcr confcquens canfa cuii slibct entiipct Binicipa' encni. compofiiiotn vcro ex inatcria 8c forma refpondet genus parncultie , quod ptirao prncrat eompofiiumcx matcria & fotma • compoliiioni quotp cx fuhrtantia & accidentc 11011 corrcfpondct agcns dctcriniiutiiin : qnr t , . x funi pcr accidens.reducunror ad pcr fr.iltud idem ircns. qaod eft per fe coinpofiti trx maiena 8c forma.crit pcr accidens agcns compoiiiionis cx fuhrta 111 8C accidente.vi patci:compolitioni vcio cx genere & dirTerentia, quc dict.
actu potcnita.non rclpondct agcus aliud apudphilofophotah illo pac tktUari ficunJum fubiccuim.ftd hene fcctiudum modum. vrde Sor • generans. tccii Soitcs,& eil in gentreanimalis.i.cV cli aninial ptouteft Sor.gencrat m. *gWuumcompofiium tx matcria 8c fotma.prout rft 111 ge ncre aninialis.habet C |tn«rare fihi limile in gcneic:tdco,vl lic habet vnire geuusciim dirFcrctia.vni^ (gjt.actu.quo Sortcj.vt Sor.vnu matcriam cum fcrma, Soties, vt animal vnft grnuicii dtrTcte.niia.Bl cum hoc lii tt.a,dcc!araiuin crit ff cc exiftcns 111 ccnctc t(ir>cnci.ibi!c cfe corrup'ibilc,& liabci agcns:hoc modcf.omne cotnpofiin rx jtijiriu 6V fotma hahtt agciis.cV cft gftablle 3C corruptihilc.oiniir ciipolitu ex t,cnctr cV dirTcrentia cft copofittmi rx maiciia & fbrma.vt manifcftu tft: ctgo oinnc c6pol:tuin ex gcurrc & difTcrcnna eft gencr.thi!c Si corruptibilc, cV ha> ptiagriis. AJargiimcnta.Ad prinumdtceiidu.tp acciJenscrt ingcnerccV h* Solufio; btt agciu.vi paici:qrii eo modo.quocrt cop. lituni.eodein modo ert geucrabile', & hihti igtns.niododi. i i rft , (p tllud eompoliiuin cfl valdc pcr accidens, iJcncpoitct.vt reducaiut Jd per fe.eo niodo.qiio dixl. Ad 1 'CuuJum dtcftidd, ailliconipolitioni trfpondet idctn agtnstn fubitrlo , dtutrfum ftcundumdt' finironrm, vi diilum crt, cV idto diucrfil raiiomhuS xqur primo illud elt cau« |k diacifatuni compofiiiotfum . Scd adliuc aniiiial lotmidaf . prtmo, quo> DubitariO; tium piimi cafiia rclpcndct piimv compolitiont , cV vltiiua caufa vitimat; lompolinonl , fcihcet cx tnatcru Sc form.i : tr>'o iiiicniitdix caulz, vt tnicihgriuix. concurriiiirffCuiKliim uiioncs, cV gt.i.ltis iiicdiot . qul filnt ctgo irtif nrrtcrea Ircundo . .|uoinaiti alhcdo cft pct 1« 111 gcnere, cr'i;oalbtJorrt ptr it . p c.< gcuitc 04 diffcicntu.crgo uabet agcus ptt fe.llcet enira (tomot
Solntio. Etfcftusvni ucrfalei ad caufa» v.ii. ucifilct tc. ducuniur.
Difputatio Metaph.
-t,,K«.«»nsDcrf> attamcnalhcdodebtihabtrerquonlamarhrfo albiii.nonhabra«ag«nspcr>>, &: ditferentia pcr fc . Ad
eft veteen. vmuc.fa.csopoV.
». m caufa. vn.uc [a " '^crc^.arun. cft efTe . dico crgo «. m crTcftu illo ,u, piopofi.ton. rq. iu».pr ™» jj quorum „omi„a non habemu,. f.cun.
plu.cs conl.dc.and, lunt] graJu ici.cn . > f pUf0 g,,,,,^
dum quo, cauf* ^''^^^^'^ifiomo.p^tt cft cns.,cJuci,B, ad* do geneiata..fceni.fubfamu,eorp W ™ ' opriusel. rrTccrus Dt. . pt ™ primam caulam . qn» r «ft «^*^ caufa eft «c. HablliHuS , £ tft fubftanc.a.rcJud.ur ad la mn, '™-v' & eft ^ habttudim?
pctruane. feeun dun, L»^°"X,,u. ad ft lurnum . v. bene fc h.ben, . & vct£. vnde PUto. v. fubftan.u reduc „ ' pcui. eorrcrponJe, mj„j. flusad iou«m.prou. comr i«w uemr 8. i P P ^ «j
„g0 fecundus ^J^f^*„«Un«« lecundum aft.onomos. Si c?n" fecundun, diucrfu *^™"££™fo*e co.,cur«u.„.res altj. fc.licc. fol. vtnus. dc.eiurPla.o gfn' "S'^'"'P"S'J *0,"am pl3IO vr eorpus mo.um . ,ed,.c,„„ ad
artrc.noTnid.cun, folcm «»« d0'»,e nu mv «Juciturad vcncrem. VenrJemm, vero.vt corpus motum mo u g*"'»"0™ ''^, C I0U[cft caufa.eigcne.a.ion.s
v. dicun. aUronorm.propr.um eftrftum hatje, ,pr 5 ^
„,ul„pl,ca,um ... fpecte , ,r cducm ad n . r «• ' ,„ vna f je . s, £
p.mm ettc.lum babcre in muli.p l.eat toM o u, efteciusefl ,nu.
conlidc.atur.vt; „,„»*> c^.^rn^.l," au.cn muu,. & mu.i
,a„o materue, & d.fpoht.o ipl.us ad \c^'" f „ f f
plus .„ gcncrc ^^W«£™£^£t Co„fcqucn, lunx Jcbel £ ..art.& ratione eo.po,.. & ^ra tindh im * P hom,nj m; . hon)o ttibul. S.amcmconl.dcra ,,r v l.omo i.c a, imcrmediar concutr»
e,„,n homtncm gcnc.a .pa.et crgo „tonomj cxplan,n. in libtil co, fccundum gradus «^'"^^^concurfus illorum ,qu«m declara. P.o. tum. Po.cS ct.am *y^™V£*2&™ fatutnj aJ Vniuerfalialoca,& .... lemeus ,n quampam.o.inqu u nimeHe »■ a mcnfcS,lunar ad dirs.
pora. louis ad a-mos.mariis.folis.vencr.s . X m r ' „„, fl
rxccqnomodp . alio modo poie» «:c ;P fubllant>a. qu» moutt fup,
inft.umenu fubftan.la.um ty™™™£?"£aZ?vitimh : 3i fic eonrequtirw J tiorem orbcm , lit vniuerfaltorts «"«P''0"^^ quon.am prima cauf, con fuu. alix. Ad ptimnm ergo *p^™V^&Aam.tZte, cauf, Inte,. currit fecundum propr.am ratloncm. & propr. ,m , Ltrc
medix fecundum gradus '"'"'"^^""'^' f.Xit auftor d, caufis.prop».
S . d , adhuc.rt locus fit.one pnma.omn.s caufa pr. nar.a pl u ; * > . > ' fccunda. j.& Caufa ptv. cunda.E, iilud.quoJ plus .nfluu cxplica i propoi ,,o 0MM 0pCtl
„,a ad.uua. fceundam caufam fupe. . »^'",^mm ficii:c,g0.ad qutmcunqi Kra. ,,0„em.quam caufa efhcl, feeunda p m» w am emeii ^ . 4 confe<
dum concu,.,. eaufa "%™£?™£*tSZo£i*m eaufaf n.cdia. qucns homo.v. homo.rii ctiam lcc ''""" animal,& homo.cf o tum. Pr*.c.ea,fo..gc„cranscft e. ».fuh » ar . '«tP ^ lterum jnum v.luk fot.v, c„s,po,cft caufare n™n™"™£\™„ncote. Dleendum.c, Jj. fta„«ia.& r,cdeal.iVe.go rnpe.flnun [£fJ '™S™0i3i„onat modocaufa. ftum illud debei i.ucllig. hoc m°J°;ft,',ce ^uc,3tur a caufa fecunda.caufanri a ,i,vcl ea.,fandi.omnc cntm caufai. m . q«° d <^««« ' non conueinnrr* p',ima. V.g.for.eaufa, •'"««••^ g»' SS^n non po,«ft fcc hrd
Septima. i2,
■ Si fublimiotem. vnde dicitur in lib . Proculi , a quo fint exrractui llle libcr dt cauiis.propoliiionc ptima.omne, qtiod producilur ln fcciidis cauiis a priotihus, gi taufabilioribus , produciiur rmiucntius. ccce , quomodo idem cfi c.iufa.um vi : ii- ' lct! modus nan lit ulcm . Ad frcunduni diccmlum , quod illa funt jnfctie. vtin inftrumrnto : tamcn funt in corpotibuscalciiibus , vi i» agciue p,jiicipali.& hocdixitelegantiftunusphilofophus Aucr. S. Phyli.com 47,in> quii enim.homo non dai in genetationc hominis nili illud.quod eft qujli inftrir peiii ■■•■>',%' cotpota cacleftia quafi arrifcx:cV vidc reliqua:modo iniiruhic.uuin non agii.nifi conferuatur a principali agentetcV idco patct qualii-r corpota ccc leftia ptincipaluer concurrunt fecundura illos gradus , licct homo pofsit frcunduniomncsillosconcurrcre proutcft inftrumeniumomniuinillotuin . Ad fe» (uiidam taiionem principalcmdiccnJtim , ty li albcdo fccundum philofophoi nabetci RenUt prr fe,& dilfircjuiam pcr fe , eflitt vere ens pct fc e»*iftens.cum cmnis ditrercntia fitaftusfeciuidum Aurr.hfc:cV omnisartus principiumcft ef fciidi cV exiftciidi:idco,u" albedohabciciptoptiuingciius cV propit.tm difFrre» tijm.ciretcompletaiii fpccie: Sl per confcquensciTct vcre cxiilcns feorfiim fev cunduin prnlofophos:idcooporiet dicerc opinioncm, quam diu cclaui fcholati' bus mei», rp fecundum doftrinam Auer . accidentia bene habeiu genus pcr fe. Qopsamcn JtlFciciitiain per fc : immo JifFerrntia accidcntiuin fccuudum ipfuui
11 cftfubicctum. licutenirneiTentia hominis coiiftituitur cx animali cVrationali, naciTontia albedinis.co modo.quoci compeiiielTcutia.conftituiiur cxgenete, fcilicci colore cV fubiecTo, Verum debcs fctrr.quod accidcns eft duplcx:quod AcciJcs Ju> Ja.ii ptoptiuni notans prophum fubiertum, 8i lic difFeientia eius eft fubicctum plcx. pioprium.cV femper dcbct poni proprium fubtectum . Quoddam communc.cV quia cft indifFctcns fecundum fubgenctaiionem , idco non cxpedit ponctc prop,iumfub:cctum:fed.quandoq; apponimus propriam pafsioitcm illius acciden- At.pcrquodnotaiui fubiefTuin : rtpatct tn definitione albcdinis. Seddiccs, bxcopinio noua eft.cV UcTa, ncc Aucr. cain ponicin aliquoloco. Ptxretca, (A eontta rationcm:quoniam,tuncnon diffcrretalbcJo.cValbunucuin virunq: nolct fubiccium per le.ianquamdifTcrcntiain. Prxtcrra , oinne praedicamcntumhabet ptoprtumgenus,d£ propriain dirFcrent:am:quoniam omne gcneralif> limum diuiditur pcr difFcrcntias proprias eiufdem gcncris . Prztcrca , potiut fubicftuiu vidctut cfTe vtmatcria accidcntis:quoniam,vt Jiciiur. 4. Mcia.com. (tcundo.accideiuia habcn: materiam 111 qua,& gcnus puta color , habct poiiu* rptioiiem formf rcfpectu fubftantic , vt pateM.de Anima . conMpUrcs alias lationcs adduxi contra hoc in trac.de accidcnic.quemfeci paucisdicbus;cV Je. rjarauiqualitcr hcc opinioadeo euuatur a quibufJam , quod cis videiur vcnc-
fj :vun:&C non eft mituin.-quoniam, non viderunt dicta doniiui philolophi Auct. tl Arift. Ad prnnam diccndum,<p h;c opinto patct pcr verba,cV fundamenta eius 111 diucrus locis.pcr verba quidem inquit.7. Mcta. comincn. i.-;..uiiu!cdiiauit quod deflnitio limplicitcr non inuenuur nili in fubftann js, ncHi iu accidrniihus.quia fiini compolita ex fubftantia cV accidcnte.cVe.ccccquomodo po nu ucideniuim uaiuram c ilc coinpofitam ex fubliantia cV accidctuc.Prc/rrcai ibiJcmcuinmcn.a.inquit, eVdiximus quod fubftaniia cli prior deflnitn.,ie cu» iuslibrt accideiuiuraiquoniam neccfle cll, vt (ubllaiuiaaccipiaiuiln dchnitionecuiuslibciacciJentium.quoniaiiipattes Jeliiuiionis liiutilla, pcr quz ton ii. niitur rcs: cV quia accidentia conliuuuntur pcr fubftantias , nccelTc fuit v; acctpianiurin dchnitionibuscoruuiieccequam plane Aucr.illud olicndii.alia vcr» bacollcgiinfririjiu Jicto. Conirafundamciuuiii vero-.quoiiiam Aucr.4.Phy fic.comiueii.t>o.iiiiuiu, quod li ptzdicameiituin clTet fcparatum , tuuc quautiias rifci fubiiantia lcpar.ua. hzc autein conlcqueiitia non tenet , nili quia vanatur iiusfubiiamialis dirfcteiina/cilicci fubicctum.eigo variaiur fpccics:cV iimno/ rjtri 111 hoc cfi iupciiluum , paiet folutio ad ptunuin , Ad fccumlum diccnduiu Albu nofat ouod Jlirctuiu:quoniain albutn noiat fubieciuin tn aftu , albcJo 111 poicntia, VI fubicciu in diai Auci.7..Mcia.coin.i8.attaniciielTcniia ell vna, fcilicctalbedinis, albi.cV actu.albcdo IwiaiiiisalU.viiJi, licut idcm clt Uuuunius homo, 8i homo ratioualis , dufe- >n potcutia.
Dirimmio Metanh.
- . < i — ,„..,.„ v ho
• • i n.ftalhedo aib,mi, & homollbutfccun.lumpM. rlnt Mmen ln.meJa:^!X,u„.in mo lo. AJ .er.ium Jicendum, o, n„t0, eft lofbphos .impl!C.i«.« ™^«u; . „„„n,,m ficu. (..enefalifsimum non eft cnt p„
nen tn mo---- ; : _,<, i0. A J «eriium ui-cnuum, «P nuioi elt ,$ Umplicner.oV . auoni,m ficu. gcnefalifsimum nonefl c,i,prt
fci» <le Renenbus •>«'J'X?m_ ° fc.neq. .o_0_„..ua,. AJ lq.an.rn dict fr.iu non Jrbei habcr, "«* P„ & fot.na ... q»a: cfti lamen .ubie.
du,„.tp,I,d rubirftnm eft ma. «« I »tx oul H, acc.Jens.&c.ctgo acjt, flnm difFercnna pc-r q» »> Sc "& K|lliclle aJ fubftanitamrfcd h.c opOIlf, d.nsrft tanium f«u. dm> qu, d . Jlx, iblJcnl.i nuliu, bonu. v.tdeb,,
,et ampl.uS i.mnotati.S- » «l o.q inltUlgC11.em,v,primo cceli Jlc,.ut.ll)t0 conJemnare ahftme™.' J eft ( «J ? m _ no„ Jtbc, ,nt to„detnoM, in
hocbrcui.i ^Shac. occurrerun. quxftionc» . qua, .c.igc.un» F t y o s T o_v a m f^r.pli noc. fotma.fl- cflcn.iaalicu.us c5 . ~7 ntr,..i.„ ormia tft.per .a,q„« '_ ■ _ „ »„,.-,, r„ «.
Solulio adi ptimain.
Ad fccundi Rcplica.
Rationes.^ Aui. piobi* ici' primurri tnOiorc ncn cci
tinetl acce ,_,,."'"» . . , cf|,nlia o- lorma ....... — -~ ..
veYa.for.c» c»s-for f {"* S ™™!'&£to*\ <li homincm: npoMMh. poieft agere -»».«*%'^ lor.es v, inft.umentum.W
Mtfluui,, cotpora coth ti^a. oc\u,m f^.-? .orw,,.VIi,1ftrunicntu lu.,_ auin.jl. I producn a£mal,v. »«<™<"Z*™£»o«%i*cu clfi, I Ad pr.rn! J,. B pt^t qu.J.vr mfl»um| m um pnm - cauff r>& ^ d «ndum.quod f- r.cft 3" mal'"' " ,'i m.aho modoformal.ie. pet patttctpatioJ ' oJU.vno modo r_"»5«£j> ™ ,c„ e nsfo.mal .e, pct c_en.iam.qnmW "f.pnmo moJo non.qrn feta pcuse . f c_u.fc-.alto modo.fc fe-
fl. ,« tatiouc crreiidt cxcUiJnu, 30011 " „ pct effcmiam , cum tn ,auone
5_nS- V-Kfica.ur.cf, e.i.m foi.es «r non « me P [0tmal.ie, e. pe, fe.
effendi depcndea. a prima caufa fimib.e ^ ^e a, jnft
fed non per eiTentiam.cum *PeiKl« » ' f timo moJo, non fccuudo „ s /. llr Je aiiis.maio» Jebci '"«'">' u £. - 'ptinlus,uui nullu ahfi pter^Ad1^n.^,cendum^
Spp-nit.&iJ-onottpSt ^,07ftp"mlcxpoli,or,si.,ier. |a._u>sinlocoeii».
SeJ adhie atg-ituriq" mftn.me , u m_ ' '• f. 3uf-b„ fot. v. ,iifttun>cmum. Zl. ciuia producere.vl prii ctpalis caui , difpom. fot.
Kla ^ f'.bftam^
rei!-.«o.ncc ad illud f««"^ p-i 3»"'g»c vmu.cm p,mcu
& n pluribus locsquod jW^^to-ment-m iliiid »on po.ellf Wco v, plli. agcnti».PtoP't'ol,,.f^ ;ft unmcnl,m pt,nlf cauff , P-.cftp.od.ccre p dnut tlfe diceuJuin.l"00'01, VI ' ", U,..unlc,,iO concluJtr.ne.;; Icq.uiut q. fot. Pla„ m in e.Te.i.iOc.uan.um f» V^"^ CJC n.h.lo pet ic.o. leotluni.rr.o.. Steuia cree.,i|mc.e«,ocftp.od,lwo,pUus ^ „ nom,,It , vrpiiet.*
"o fo.ics »on factt efTe p« fe.fcJ I e»i Pr °« ^ nU vc„hca.a lin, Appa.
,uco Sdcra.quiaeft multum d ^^^"".jpfumqi non «ffc compoU.u ex e. arcr.c primi.m rt.oto.em ««!»'Xnta'ft,m hicTic compom.omne.o
Septlma. ?J
« ti(tfX fcntceffe euc.veinon G primoraoJo.nonccfrahitqiiotifqtie flubl ••r.-. * leii»1 vult Jtcerr.tuncgenut in aciuincludeictdiffcrcittia.n . inodohoc filfu .1 f jTe.j.Mf llPhv-Jeclaraiura e(l- Si dicarur.rp intentio geneti» non er i ncccf- E c(Tc crt coiiiluuriim e* ea,quQ.I non cii ntcclfe cOTe, quja cx ill i intcniione, q„x iion eit neceiTc c(Tc- Pofieriorci aurcm theolog.in.rcs adducunireriumri- ^iionem, qu*,poieft hacmoJo componi . omne exifleus iij gencteeli limiUt (urn. fcJpnmot tnoior.ion cfl limitaius.i.Mtut primus niotor uon c:l in gcnercV puioreit per.'jicua,nnnor pitet etiiin. cfl rnim prnnas mo.otperfcJlionisliili» ntiC- P':mU«exflofiior»uWiixiiquarrsrn vum, qu£iiccoinponi(ur.iii:llunic3 Ra|ioprimI iincns pcrfcflioncSQmniumgciierumin fc eft in geucrc. priimisinoior coniinet cy|>oljroris. pcrfcAioncs orqniuin gciierum ; cr.;oprimu5nioror rion cft in geuerr . Citci Poiitioquo» bjsriiioiicsquiJamdicuntritiQiiempriiii.im Auic.clTc dfinonlrat i. .a.l" cx- rundaui. pontrnr hono woJo.-i.leo.fccundum eos dcbcs fcire.quod tn lliqmhA rcbusge. pus,& Jifcrciitu accipiumur ab alu.cV alii cc:l.:cut poncnJo plurci forinis n\ Kinesaniraa^qqojl ciigenus,acc:pitut a feruiiiua , & raiionalc iii intcltcftiua v.icoS':11WP'onunc,aliquanJoibi non fiint tes.fji res iicm.ii acciJcnti, bus, feJ opottet vi imi rcalitasci; ic.il.t.: ;;qujeJaiii,n.ilicetai)uafumiiurgenus, alieta vero.aqua fumiiur dirfereniia:crgocujdup!excempofi:io, vuic.c ic.Sf ,c Jiueriisomnino.ilicra cx rcalitatc, .-c realiiaie.fecuudj c.i rainima componj
I iio, i'fjffic''JJ«',qnciiigenerii. Exhis volunt priinam rationrm Auic. ha*° bcte vim licc mqjo.omiic.quod e:i in gciieie.cll campatitura pri.na, vel iccuiv. (jjcoinpo.li'10'ie . fcn Dcusnon eit compoliiiis aliqua ilUrumietgo Deus noi| cflingencrc.nwiorpatci.niinoi.qiuiiium ajpiiuumparttm.cii perlpioia.qui (uro aJ lc.unJim probaiur: qni. oinnis icaliias iu Dco cli foiraalilei uiiiuita.cV: qualiteicunq: fu iipta.pct fc uon elTct iu potcmii iJ iheriicrgo.cuiu Deo qu£. cunque tealras clTcntialislit faiunluct iiifimta.i.ulla cil.a qu i poisit accipt ra (iosri'Ci s. Secunjam iaripnc>n Auic. Jicuni abfoluie valcrc , nec al icr eam jyponuni. CoiitrataiiQiicinprirn.ieiipoJiioris.Uj.juiir.c; i(li nuun ijde iitj Contra pnounotfin:fcJ hoin.0 coiuinci pcrfcAioncs oiqmumgencrum.qin honio co.'it.iet ,n"m r*poU c^ifeAioiicsoiiiniumcxilieiuiuiriiiigcncrciubllaniicerainciitct , po.ieiidoin. torcm. iclligeiiiias non iu geiicrc, Si o.imiuui uauciD prrfjicanicnioruin accidciiliuirj, crgo"homo iijii circi ingcncrc. ScJ n;ihi vidctut , .p ca. qu*hidicuilt , nihil r«P*t»t» funt.cV iion funt dlgna rccitatione. prima quidem cxpoliuc prunx lationis pa- ^10** litut caluinuiaui raanifciiam,quo..iam pciit.quod eii 111 pr ncipio.fccuiiJuni.il, philjfophos p::mus motot non cft ir.fiuitx pcifcciioiiis.i .^.i fe{ indum i.oschri (licolaslu::ct.jo illa tai|ofuppoi.tr Dcum clTe iiiliuiium.d; quojlibct ill.usctTe inriruium & licrea(itit nulla eliibi potcutialis .iJ altcraui; 5: hoc 119:1 uanf^
Part 34
q Ju or Jinem creJuluatis. Piatietca quarro ab lus , propier quiJ 01111115 rejjiiu» in Dco ciu niiatitclt .nfiniia.cV; nan omnis conccpuis rcalis in Deo cll'. ntu|i», tinmnfecus.xque enimeli circutiaiis hcc.fnmoplus, Dcuseii cns , vb< c.n. tiTri genus.cV; iuoJo vbi non pouimr genus. propicr quid er»o , mojo fecu.idi boscns 111 Uco eiTentialucr.ii: formaluet cxiiieus, non cli totmaluei inJjnuu, ctim prfJicciuiciTciiualiici.es; vmuocc Jc Deo, Si aliis: oc tuuc lic, fcilicet Vbipjiiiiutgcnus. Etfidicai-.i:qnu,vhi poniiur ^cnus 111 icalnas, cV oninis Ra-iooto ujtoitiUcoeflfcu-uialiiei inlimiaji moJo nou ell tealuas.i jco nonoporirt. Ethoc ajmtror.quoiiiam vitunque cll (iTciuuIis.ci: iorinaJi| pt*Jicatio. ' Wajsropici quid vno nioJoctir infinuuin.cV aliQ raodQiici.oc |am icJuciiiunt itVOluiuatcm. Prfietca.apudillosquoJlibctaitiibuiuiiiiii Dcoell fornulileiiiiriiiiiJin, &L (xmcn haec pn dic itio , Dcutell fapieiis.eli Jcuomitiaiiua 3c norieirciiiialis:hfc au:cinpr£dic.itij, Deiiscd c:isai{ cii" iuialis Si quijiunui, ergo ett cns in,timius ip!i Deo qiuin fapitns . fc J ciTcnti 1 hahet viin lufinitaiidi fjtperulim,rr,:o mulropl us habcr vim intiiiiiaiiJi c.s.cuui Gi libi ciTcniialtut. QuodCiu Jicos hpceiTe.quueiisnoii eiicapa»; mlliiuatls, coquu cli mdilfereiu Uco.i Jccem prjrjicameiuit , fcilicct ttniio, .i; iiiiiruio , iic Jicam Je fi ncuiiaifjpicnscuiiii apujcosprae.licatur vniuoce Je Dco, 6i homine.vt conipus , Ei pct hoc patct , qualuct ratio illa , qu* ptocedii illtuiiuitoiic
• r. nctiiprincipiuin . tum.quta comctdit cumrationt B TJJeftcSti. Dei.nihiunaumpt.mo.^npc : on,,nerc pc.fr rVones o..>nium .
1 l ;°,io Thorac.idementmtntclligit noml minere apuJ Thomam cfl vmmc pro;
«f «ft 5 neruVoi c» '>,,n,i,1,um;tqToJuc"e:&"c mi.o. e* vera. nulium con.me, £"«». f« prU.q..odl.be. .Ilorura pofi p«J»c «« .* eft fa . frf pt
Tho f ontinec Vi'""C ffi a li. lJii'iJ n.h.l c(l. quon.am ho.no no commet
' h cft fo.te efficac.or.quam l.t f.a. «' ■'•» conlinea, tn vfrtu.c p.im. continen'
omn.un, perfeft.oncs "XK*Serra ei"5- VCl «R «««««!«ti* . ,ts:f.c ta.io Thomc vel £ virum. I.crtrra.fecunda ratto Au.c.dcbi. fccunda ftodcnc in «P^1"^;""'",^ jUos.qu. tenent .1 lam.hoc modo jintenuo enti., „„onc Aul lira.ur.cV: retotqueoeam "n,rl0"^ljs>vc, cft forma ttcr neceiTe cftc vcl n5» ccn. qux pradicatur vmuoce de UeOjOc a. , ^ mcllK,ercI for-.llllllc, nc;
S 11 noii.crgo nccelTe ex non necc«e «lle. I. mc. b , mM<m Mmb
«fle eircfquod cft inconueoiens:.n mo P oie« B • I ^ yc, f(t „e compe..' Deo.cV al.js ^vni«oce comn eos n inc,udere, illud . & fic
ff™. vel non neccffe efTc; \n«f e e ffe . «ro i ^ cx non competeret nifi Dco.fi no.t , c feo . r . apptobi,it,raih. valct: fola cr- X* bUer -W«h»^TO.m^ «e habere cfficacum E, . cum go.itio Auer.quam h,« P^u,,nv'" j aiE;crslonem. redeoad expofinoncm „. Imor dicendi verttatem coegtt me w utg« h a D(i> caropo|llloncn, {x
xiiis Aucr.(Pr*tcreald.quodrec.p...) ^«n funJame..tu.n , perquod vul„e. gcnctc,* ^«^iS",^ om*S?tone.ae denom.nato.fc inqu„,p,£ rnoucrc compol.ilonem ab co ex : <K no n phii0r0phos,eft pura poienna.
Icrea id.quod rcc.p„ recundum W'»"™ ' q n anjml ,(cipll, & tamcn nor, (E. fi.) Solmto 4e*T&W«ee«e?X . clTet per acc.dcns:v..l, dicce cft pura po.en.ia.^ ]IK1U,,:&-U, ° "C jeln p.ou. eft potent.a . c* eft aftus p.r qu0PJ an.ma rcc.p..,* 1 J Lj«i» de ra.ionettdmtn.
Jccidtns Gbi.prou. tec>P« • * ru>c bjj quonl,m Auei . recuncfo mS« r, V...I. lis formaliier non eft efie tn aftu, aeo l fi & „ pr,m0 captrc de rubftan Dub.Wtto. l's 'o #4i8£ pr,rao PhyG-CO nmn"-°» aftUi'prou. eft in aftu: rubftj
"* . * .- : ..nll.DIOU. Cft .11 potcn.ia • ™ ,ft m.viu.fl.
Imor dicendi veiltatem coegit me M ««« moujl a Dc0 -aropo|11Ioncrn ex xtus Aucr.(Pr*.crea.d.quodrec.P„.) '-«n funJamc..tum , pcrquoJ vul.rc.
«>,ftr«,,'»»*UJbreXPqnS dcnora.na,o,& inqu„,pt£
tooucr; rcompc , t.ionem ab jo « *n philofopUoSiCft puri poicn.u.
qu0d antma recip.l.« »3r?*r SS d.cit ad n icc.dens Gb..prout refMf «f hoc «W • Iis f0rmal..er non eft erte „ ^aftu^ Se^ob Animacommcnio.4.oc pnmo r"r"7 .
a in enie ... po^ua.prou. 'XTgtnc a.io ... rubftant.a non eft.mo.u, cft: d.cit hcc vc.ba.Et caufa in noc.quod & crt C11S in potentta.qua.ido
qUon.am ge.iera.um in "^X^^RZ cft i.a in generarioot acci
gtmtumWrouiamm en.m in " ecr. .".nuu lolutioncm queft.on.s : vult enim
in po,cn,i> in qu.b-.s erbis Aucr in . m _ fd ,
diccte quod elTe iu aftu non litratto 'P'1 A ntcax.Vu rcqu.fitum ad hoc, ^crt ;«s in potcnna , & 1,1 ,n h^T' 22!
qu0d al.quod ref ipt.r ...o.um.& idco a« q Iranfm0,etnt fecu.tdum quoj 3tniium:.ratirmu.aiu.n cntm in e» ell , io forrnl„s lranfmuutioRH cfl.n poten,ia:ell ergo w Kceptwne .coBji • nf,nuu„one fubftau.uli . x crTc n po.en.ia . Ucet cpncomne tur c* re(iulii,um . vr innot, in pnm»
formahter & concom,a..oe «lTc .n po«e „ .a e.t ^ ^ & ^
vcrbis : & «c P»<« (°lu . (E« «d. ^0^,,,,,,,,, jl£>i.li fo.ie elTet potc.ia, cttei e Xs & ■e.niroloHqdsftlonem^B^em.a.fc cft : p0,cn,.acd
iccidcns. Coll.gamut crgo , du* dehntt ones j S n fc. & h£ du{ Jc.
E he.7-nr^
Scptima. iX5
■ fluo^unqne eft potJtiMiterfcilicct.recrpiuin.iliqDidrccipictiUailnecefririo, V J imwi' illud.quod aftualiiet reiinct. Verbi gratia.fi homo eft poientu calt. jjjrnquandoquerccipti iHud,& dimiuit frigus:ct hocdicuur.9. Metaphy.tex. £om:'nen.i7.c3£ io.omnispoteiuia p n w.i ei» comradic«ionii:v:de ibide Arift. (&i (i.)Poniiurtcrtu propoutio.di: inquit.& li poicrit aliquid recipcrc in actu iuin aliquo rccepio in adu.id eft.quando recipieits cft ensinaciu, & teccpiul tn»iii aciu.quodlibet iprorum c:i prr fe cxiftcns:& hoc el> prr fe manifeftir., <gI(iiamrccipicns)Apponit(|uartam,6>; mqu:t,& eiiam recipiens eflcorpus iiccciTjr o:cums raiioncm dicitinamque proquia.receptio principaliter rcpcrl- ; in corpore.vel in eo.quod ci( in corpoic: poieft etgo fermo componi hoc LjJo:oi'i|lc corpus, vcl in corpote exiftens.eft cerpus:omne rccipiens eft coi ous.vel in corporeexiflcns.ergoomiie recipicnseft corpus: & hic fcrmoalibi luitrxpoliius. Uebcsauie fclrcpro nuiic, quodcorpuscapiiur hic promate» tu:M hoceft ita.qmomnc corpus.vel cl)corpus,ideft,inai«ria, vefln corpoid eft.copofifo cxlftens pars:quod autc omnc reopiens lit corpus.id cft.rna» ictii vcl in materia rxiftcs.eft manifctiu uunc:& fic paiet ratio cius hic. Sed '":-: dici contra.qm aliqua accidcntia recipiunt.vt fupcrricirs:ctit rcfpondet. Jueiis.namqueproquia.accidcniia no JcaominStur.iJ ell.denoiiiinauiur a re. " piionr.id ell.rcccpnua pnncipallicr.ncq; formx.qux funtfuperficirs.neq; lt«
B nc*,lltlluc puncia:quod intelltgo principulitcr.quia polTiint tmmednic recipe. [t fcd non vii«uiepropria& prtncipaltier, fed vittutc fuhftanu>.(Tandein.) yiumo appouit ex dtctispropofitionetn limilrm maiori.d.tandem id, quod nS tjlilidiiur in aliquid.tion rrcipiticftergopropoli.toex dictis coiiduct.i:|nullum inJiuiCbilcfubieftum cfle poicftdenomtn.iiionum, 6V ac:identium. (Scdquod ^^jjNluncapponii minoicm.d.fcd quod exira coiupoiiiuin fit agens pnmu, ,„\.' : : cft Jcmonftraiiue:cft ergo mmor:rcd priruum agcns eft indiuiibilc, £um 111 piobatum dcmonftratiuc ipfum eirc extra compoliiionem:crgo piimuni «ecns non foieft cfle fubiectum denominaiionum,& acciJenuum. totaergori liopoicrt componi duobusmodts:vnomodo,vt eam formai Auer. in litcra.fcillcct,"1 prima tigura fic. Nulluin indimlibilc poteft eflc fubieeiii dcnominaiio» piimloJacciJciitiumjptimus inoior cft indiuifibilis,omni compofitionc carcus: ,»o non poteit ciTc fuhicciu accidentin.ck dcnoimuaiionu: & fic patct, quali. ict icmouctur conipoiTtfoex fubiecio, & Jenominaiione. Vel poieftcomponi fcimo (iciomne rccipics eft corpus.vel virtus in corporc, vt quarra tnquit pro. poiifiotfcJ ptimusmotornoneftcorpus.ncque virms in corporc: ergoprimut luoior non eit tecipiens accidcniia,& dcuominationes: & fic fermo eft in flgu. ufccunJa. Poieft ft ratio forniari iuxia tertil ptopolitionem.hoc modo, omne C KCipiens tn aciu cft pet fc exiftcns linc reccpio , vi diclt tcriia propofitio: fed piimus motor non eft in actu line anributis:trgo in fccunda rigura 11011 recipic mtlSl Gc.vi prius. Poieft & quario,raiio componi tuxta fecundani propou> iioiiem.hoc modo:omne recipicns aliquid.qaaudoq; acquirit illuJ,& quanJoq; pcrdit illuJ:fed primus motor non quadoq; acquirii atiribttia,& qu.lndoq; per. du:«rgo primus moior no rccipit:& Jic.vf pruis:illje ergoquaiuor propofiiio. nrspoiTunlclVcptopoliiioncs ad fvllogifmos lios.licctprima ponaiur.vt tcrmi roiumdcclauiio. (Sed quod (ii.)Nunc vult concluiionem diAam diflicultarc, cV piuno quali cnilogando ponii eam:fccundo ponii.q, circa illanuinquit etgo» fcJtjuoJ lii rccipiens incorporeum (iuc per fe.llueper almd, hoceft impofsibi» lchxc cft coiiclulio:m(i ln aliquo.quia dubium eft.fcilicct dc intelleftu in po< ttniu,ld eft.raateiiali: eft ergo quzftio:acceptis illis quatuor maionbus , a J Ji- 1:1 ifta rninortfcd intcilcctus in potetia cft injiui(ibilis,& a materia abftraAus: cigo no tecipii:conclufio eft falfa.eV non pro mtnoti.crga omnes quaiuor rai. iorci funt tmpofsibiles.(Et quomodo)Hic rcfpqndet Auc(,& vult conclufion! clTe veriJcilicet.qd intellectus in poictta no recipicqd imelligo (ic.quodnort Ci fubicdu 1 ccipics: ci hoc probat. J.& quo aliquid componiiur cx Jcnomina. tJene,ideft,JcciJcnie,ci£ dcnominato,i.fubiCi4o,& illa ^enotnfiiatio nS eft aJ. duauipctfubiiauiiajiJ cil,adueiiciaabexiriiifcco(quai|dicaia impofsibilc cft, DcftiuCiiodcOtuct.Auci, Fi
• ^uW.» fefup.quomodoelt pofsibile quin fuhieAu rc cipiens fltgcnt. Secuncio arguit.W «P-q» ntct(r»,io.qualid,c:.i,qu.a opo.ic vt fuhitaj tabile K cotfupnHle.&-e«jyaJ c0*rUptib.le. Bx hi. poflu,,, o,J„i Ju» recipien. fil«rPusS' " , I^fmnt acaJc.,» aduenie... al.eti.cum eo ftgS pogtioncl. (^"''mJ,,ln(,c5"& j||,idueni.cium: rcJ dcnomiru:,o imellccJu, eompolilioncm.eit c V, n • nj ., Jllemens j|tc,i.cum co fr.c.cm cqn,poGri0 in po.ent.i adue. "'•c j„cnlicjlim el:U.,c confcquc.s tcputi, p,o iujpoft.b.tj, nem:ct3o cft aco.dcn' *« &m0Ju e,eo ptopict propol,,,onc..cV noprn". non ptopier HgurX fyl KV StcfiVcft. omnc fubieAn tccipic, rwct maiotc.etgoprop.et minoiern. ^ „„„r,K,i«. *• t-jrll,raih,lf»fi.j "
«7, K.eri» propier min. «». & ^ "upVffl
5cs nou5idul.ic.fi ^T^Kiden. nouS aJuc.mciu ih cct.n r£ .ein.elleAu, ir . P0.cn "^™-^' nttabfle & cor.up.ib.le. & rconuc.ro .fgo.ntclleau ' "P^^^ LniAn.minofcm rall.Oc man.fcftw,. J,q vtpr.usj «Rfslfl"|°JV„ h.mcmoJumiJcccpi s nnionbus. iccip.o hanc.fecl cb.joi.i ^^£$ffJ$Zat» 4enom.na.ione. vt lumen.nSS corpus ccelcrte rcctp.,^. lc ' Me & cotMpl,b,le. Cu, re.podc. A„„ & d.mcfioncm.ergo eit corpus s - co <.tntr3l„|c &,
tro.omne recipici» ■••-«.... „«:. "-Wfj-Vtl-otBUS ««< cMbilc SiC0tiupiib'.lc:"el accidens auernum, _ den< noun.c* (5- c V" J™ numnrrnodo huic adJo minctem, fed inicllccl,,, »
&Sc cl.corpusxurmrm^™ & tJUjo flji, a|j
,,ec cft m^jSJSnib diAi compoBii.i.diAi in,«UeA« «5. fot,.s . Inqu '"«^"''Xaddiii fuetii fuPcf fuh,Un..am,,d eft recepn fue
«cn la.fc.l^i nc.ua ,» i ccn fubll:Sum ,„ po.enua andquaaccid
aniiqu, de "'^'V",,' c, nece riilo.quoJ imelleftus impote.v.ia ad m.nu, ll,
quiniuabde.flcquou iirttu, ,5matctialis,ecrcs illam denomiiuiionera,
porci.asab "'^^^ „S ' J mdumlual:. & fubicct.ua. & 1?™^ «mprehenOo* fenfibilis,ideft.reiind.u.dual,s. . - ftcundum Aucr. intertiode Ani.
S ' 11' c & ,V& 13 dqup?«x cft rclc .io.rcilicet .rafmu.abill. ft Brapn rB^commen.r.Ki^K-^ v ' d(! ;j me||eniis non teclpu imelleSa rrce. ci.c, fcu vmuerfalis.diceif ergo quou jone vnfuerrah: & lic atcu.
piione.wnrmu«ab,li«nd,uir.b,t..K P lcbcs
«ent6noncorc ..d,t W cft jnillttiltoaJ6 .
dixi in libro de in.cl ec.».qud ' °X^jiu.dual,s .iSfmu.abi... fccui.J.i A,ct. & rubi«A>ua.& omnu fubMft w e.i «"» ^ io obieAiua,id eft.co I,cmomnis rccep.io vn ucrfal s leu t.[ aJ ((j|nil
gni.iu.aco ™odo.quocolor e rt n 0'^^Ve vniuc.fali & fimplici.ef.fedO. aiccdS.nuod imelle^ us fccipii n £ , recc vnjutrfliu non lud cll rccipere lubi'ft'"ff'" °B j ttt obJcAiua.pa.c, ,c„io dc Animaco. 17, ,ec*P.io ^&^™J?'^£to*Mq«>i prtma matet.a cu cauu, ,«.
ccpiionis.fed caufa rccop. o, ,s it nlmu » .s.o. ncI^ilie cA m ntlmt, caufa au, recep.ion.s l,.-..pl.c..er d e(V v n^ u ft a.u . 1 jm ^
id eft,in.e..eAu. in W-««v* " , "^ofa ccUftu tccipcKn, taf
Septima. i2§
rt cioo.l «oJ5 ino Jo intelleftus in potcntia recipit inteJlrfta.ergoiiia non rerw ) fub:cfti'|c.1"':u' obiecriue.i Ergo illa.)Cu icmouit.modS falfum.quo iiu, ||e, P.1' jjtuigjiurredpere inttlleriS.inducit modu v«ru,& liiquit.crgo itlailrno. JjJJwo & illuJdenominaij.id eft,iniellectus,& iniclligihilc re<li" jui ni i.ini „,-rlle."tu.i J elt,pofsibili,& funt vnu & tdem,& dixit.( (n fumino fnicllr-
A ner acciJcns, viJeliect.raiionc fubiefti.
Sin H_v*i itiq accidit n5 parua.quatctfgi inlibro dc intellcctu pto. Pr:.aa tjS, liite ««° '»>'l,e{ius-Sc intclligtbile apuJ Auer.funt vnu & ide (ecundu rt, & t Vi lt P« ":cid"" Vidttar.n.q» lioc coira dicar lihi fibi in j.co.A ybi vuli u> 9*V .[itSus.eV intclligibile funt dlueria elT«ntialiter,& Gnt idem pei aeci "
' iicftas.cV intellicibile funtdluerla ciTentialitcr, Si Cnt idcm ptt acctdej : q» ^jnuibidc.d.i.fcJm rp acciditintcllcftis reru.qiiodfueriiit ipfe, iJ elr erTen. ijjeiiis.& hoceftecoirario dirpofitioni in formis abftraftis, iJeft iiiielligci ijs« ,i el>,'m,cS intellecto eatfi.iion cft aliud ab eis in inietionc, per qiil funi imcl. bgraiftio- inteHectus.Kko mtelliguni fe eficntialiicr,& noacciJcralitcr. ccce, o5o vult q> micllectus,& intrlligibilc in nobis vniutur pcr accidens, & dilfe. n „nlftciinJurcm,econiraininielligcntiisfeparaiis. Prjeierca ib.Jcm co.if. Luoii & nccrlTc cft vt intellcfrum lii pcr tntcniioiiem tn eo, quia formare pes ",tlic';-,5,ideft iniclligtre.cScformaiumid eft intcllcftum iJem funt intebns. j" ml(triilibus.& ii jfte iniellcfiuseiTet iMclleAum pcr rc.comingcret vt fcii. tii fpeculatiua,& fciiii efleni idemiquod eil unpofsibilc. Practctca. tunc noa jjff,,ret abopiuione Thcmifttj: qrn, vt dixl in lib. deintcllcrtu, Themiltius _i}lrt,a,intellciSum,& intelligibilc efTe iJ{ fecSdnm rem,& dirrttie in moJj. ouomoJorrgodilTcrtlixcpolitioabillaf Dicenduni, rp & fi de hisdixiibi, Solutfou cuantum potui.nunc Jtcenduni rcpuio,c|uaiuni fuf/icit. i Jco debes feire.primo, iinicllig(bile,duniaccipiturinrc,& noncampararurintclleftui.ril inJ.uiduu JcBlibile apud Aucr.dum auicm compataturintellcctui, cft vniucrlMe actu fccurtium ab bic,& nunc,& (oco,& alijs appenditijs, adco <j> nihil aJJiiur 111ifllicibiliin fe.feJ im moJus quidS.perquc cognoiciturabintctleetu noftro.&> » hoi|"l'-'hte di. Aueiro.iettio de Anima.com. f.qualiin flne. vbiait, dcbrsfci. fC q> refpeflus inicllcctus agentis ad tftuin imelifctu.cft rcipcchis lucis ad dia. chinu, & refpcetus formarum ipitcrialium ad ipfum, eft refpcftus coloris ad) duphaniim:quoddeclarat.d.qutmadmodumcnim lux cft pcrfccrio dhphani, 6c inicllcfius agcns eft pctfeftio inteUcftus maictialis : & , queroadmojuiis _ Jiiphanuinnaninouctqr acalore.ncquc recipiteum nili quando lucell naifte •> inicllcftus non recipit intellefta, quaefunt hicnifi fecundum, quod ptrHciiur ptrillmniniellcftum.&illuminaiurpcripfuro: & qucmadmodum lux facit colorcra iii poicniia cfifl in aft u, ita <p pofsit moucte diaplianum , iia intclleftujgensfaciiintclleetionesiiipatcuiia intellccias iu aciu.ita quod recipitea» ' "
initllcttus maicrialis. fccundum hoc igitur cft; intclligciiJum dc inicllcctu ma tctuli.& agenie.Ecce.quomodointelligibilianihil rccipiunt, ficut ncc color 3lJcc:frJ,licutcolor,quando lucet.ritactu rqouenj, kaintciligihile, quadjuicclligitur aciu, moueuir imellccium. ergo lanium variaiut fccundum m nlun abdraciioiiis. Hx his elignur rp iniellecms pofsihilis,& intclligibile funi vnl ftciinJifoi(ui:qraformaeftptincipi5iT|ouend;i. Cum igiiur imcllicibile noit mooeai.nilidum rttabftractu.ciTccrgoabilractu.eit fonna intelligibilis.& hcc cidi clt lorma intcllectus.qrn intellectus fecundum rem eft ablltactus-crso in^ itllicihilc A; nitcllcciu fuiii vniim fccundum fonna.differunt auie icruiiJu ma. iena.qramjietia iniclligtbilis funt indiuidua.quibus adiungiiut modus abi'ra« ptaius,maictiJ vero abftractianu.intellecius eft cfTcntia pura «i(is. SecSJo drbcs fcirc.vt Themillius voluit.rp intellectus agcs lii caufa oium formatJ vt paiciinp.-iiuofuf abhtcuianomsJeaia.& lic habet dicerc, n. imellectns aeesi .i!tiocsf«iaaifeiliiJ3Ucsiiipoictu,ergoiwbcl diccte» iwellcCtuj BU*
DiTputatio Metaph.
tefUll$inM«gc'"int'll'<S5:<R'»,:" mtell.gu ola entu mjletialu, quor cauu & fic fiimrlltfto .pud Thcm.fou.qn.cn.m.nicllcftu. nntcri,,,, '* O »cn..u7ad age,„em..u.,c comp.ehen J.j Hlum.tV otnnii fcnfih, ,a pct j,, £ «,.. ...tellcrtus Dei oncomprehfndllcncnilJ.con.prchenuinmm.Jcoi, Z » vc.o.fecundS A.icr.in.clle^s agcs noeft caur^
m«5 fcnfib.l.u.v. p^ci.7.!vle.a.co.,«.Sc .i.M«a.comcn..J.& ,s. u, «• .c. » . r 5 in.elllC!!. entia ma.e.ialu, qn in.t lit>j. . °pl
„ SK^^^SSta. & Ocpa.ct o.tTcrc..a ThemilT.i. * Au^ Aliqua effe "fis dicendum pu-o hic,p aliqua ciTe .dc .,. re pa. .n.cll.g. Juobus inoj,,, eadci rc du ,nre 1|UXell ma.c.u.illo moJo in re.iiui <ft fomia. Pi.momoJo,,,,,"0
pl.o.cr po. ^&imcUig.bile^^^
.nielligi. 'jXj, fecundn cffc.S: efle.uul.<cr,8c fuhiccc.uc ab imelleAu. & fic Uxtf* Aue™, .dc An..na,v<app.re..n verb.se.us.bidc.dt fic vcr.fiei.u. JitiOT nfi idici. qd in.cllertuspcr accidcs ett .dc inicl leftu.proui .ll.s.quf uim ,„q,t • 2Ccid..formaab(l.acr,oi,.s:vnde,prou. .mell.g.h.l.bus acc du fotm, ahfl„: «tonil, vt fic.acc.d.t e.s fieri elTenl.a m.cllc Aus.Secudo modo fi.ni idf, qft ' Klleaus 3C in.eUigibile.q8 a.lu .mcll.g.mr.f,.,,. vn.us mod. abftraA on„. „. eo fum iJ?effen.ial..er.3C real..cr,.d ell .n ormi qu{ ert vin elTenua . * feseis cd.s.Bc fic loquuuc hic.vul. cn.m cp l.ni .d{ ... forma.ac differql pct 1C£j dens f in maTcria.ccon.rario eft ... fubftS.ns ablrriAis ybl .nrellefl,« & .ntc, « ?tX vnuTum in ma.c.u & fo,ma:qa ma.cria ahftraci.oms „, ,11,, ,fteJ£* £ illa cft nntcria in.rlleSut.ac idco ibi Pcr fe fum idc.oC fete ornnibu. modis. & fc paie" J vcrba comf.i oftau. fed quid li. .fta forma abrtraA.on.s.r. a„ £ Ooid fcnfi. cidcns .e. in.elleaar.an accdens imeilec.ui.ct quomodo ha.. Au.c.quc fequim, JU.e «k for loan lanTopina.ur.cp fi. acc.dc, in.ellccTu. pofs.b.lu opi.u.ur.n.o, ,,,„ „eS ,ha,V i.',nli« „™ucd5uual,ia»,que crt li.mli.udo obicfl,.& quiaifta qualiastt.
" c.pu« ^ . ^ hic & „unc „ceI>1„ fe non fi, ,ine loco .ernpore : ctg3
iniellecrus pofsib.l.s.SC ob.cc.5 ex.u conuen.utu ,n fo.ma abftracr.on.., „„„ n U a fpcc.c.cft.n.fpcciesfo.maobicrti.^ fpec.es, & fiputa ,hca
cr ui a cft,& ,n.cllec.us torma.p.ou. c. .nharre. fub.ecl.ue, v< accdei ,n luh. -K-n fn, eX Auepaceafi..qucrofequun.ural«|,nodcr...,opma.useft .tab„„cl|cau P6 .Aocpa. lt«o • * ^ ,a,lus fp.ritual.s .n ind.uid.ils P«fe...a.,s pcrf|un.
^gfman,qu» eft accidcs.Uis.^c fo.mae,s:qm l.cu. Inx eft forma, & *(MUm coloris apud .pfum.piou. .Ue color moue. v,fum..u illa qual.us cft forma ,ndi ufduorum Ulo.u.prou. md.uidualiaa.nia .1 la qual.ia.e.moue, .„tcUea«poW. b U.eftTn minlclleausagcnsapuJ ,Pfu,n l,mihsfol,,& qiull,a.,Ua Umil,, |u e & ,„diu,duainphaniaf!na<ib,,scxiftcn,ul,m,l,acolor,bus. h»c Aucpa. ,n I ^mllola fua de luCe. cV lumine in.ellcrtus. Aucpa.ergo vul. q. m.ellcflus n..„c na i qui cft virius .magina.iua.ac ob.eciu funi m forma abftrafuoms conur. SkKlla qualiusefttorinainhxrcnsobiea.s. cV eft d.fpofiuo m,ellc«ui. Sl. i,,v eli J.fDolu.o vifus.SC color.bus mh=e.cns. Auerroes aul opina.ur.in P5 Ade.ro. ^ ^( 'An,ma.co.5.quoJ ,lla fo.ma abrtracTioms cft fub.
fta u f"mclle«us agcs: qm, qucmadmoJu aP.,J ,pfum lux eft fo.ma Jiap!»,:. £,hxrcf^ colorc.mou.sdh. chanfi ficMn.c lec.us avens clt fo.nu miellccius pofs.b.l.si.,.....feC4,quatad. H'";'i" : ' .„. ... ,s. rPCC,c & qua difpomiur ad hoc, vi aitinga. obieAa,
1 . iT^Si onme n.id quo mieliigibilc poi moutre intcllcc.u, pil Z^l u ,.e £ 3 i ,n.cllJ,aus, ic in.e.l.g.blU. al.o modo
& ™Tc .uxcrt oima cofo.,s,.o,,quaf..„t co.o.c, fed qua fun. mo.iui. «5 ffuma melka.ua cit fornu l.om.n.s.non qua ho.no ert.fcd qua homo cft op«-
Septima. jj^
,0(f,(l & cntare nunc ""',& non tunc,non eft locns hic , fed dixl fo libro I IB0 |(||rflii.&tu vide ibide ro, quia omma declaraui. & impofsihilc eft, vtali ,« inielllga' optnicncm meam, nili vcl audiuetit mc, vcl vtderit omnia 1" „,|i fuetii intclleetus mirahilis, hutufmodi cnim fecreia non funt ommbus nK" jlniJl.difpcrliin enim ttaJtdi opinioncs >,. ■ ■$ & idco.qui vuli lllis, coU B ' 3, illa lcripta, 54 fic tcmouebtiuromnis locus qiiatftianis . Dixi hacc, quiz f-fo ir prxfiimpluolt carrnies,& arte docrndi,& matcria fcribendi mcn '-(lionibus vtcntcs, & nieu opimonibus fc magnos prjrfcferenter, amant y ^^fopliifticam artcm, fcilicct flilum contradicrndt. & idco.fi voluntcon» ,r_Jicetc,compcnfcm bene.quu nm a iftiiu mci tingiilates anditorcs, qui lon« icmpotf audiucruiit me, qui potctum mc defcnderc poft mottcm , & pofc. funtiuJtOrc quodli aliquid cdunt , tam omnia cx mcis fciipm.quar dixi in [a\o & <" llb-',l: ^',mJ,& u.Metaphy.& in libiode fubllJnifa orbis, & in Lltcrioiihus.di priottbus,& Ptr!htrmenias,& in lib.de intelleciu,& in inflnj •jjfcripiisacceperunt, & lllud niali, quod Jixerunt in fuis cditionibus , cli tgc Ipforum ruduia, 34 ex eorum iacMiiiia.quatr.&c. Ad verba.ir.commcn.di -cnJu 'f 'P'c vu" 'niellecto Si InilrlllgihuTc non eflc vnii, &• idrm oronibui moJu fcuinluro raatefiara.icilicei 54 formam:quia,tunc fequlturillud inconue B1(ll, f, J fcciiitdu fotmanon eftiiiconueiitens.vtdixi. Ad Themiitiu (oKeit „ pcfpiauexfrcundolcrmonenoato.&flcapparcthoc. Bicumioiiim hoc ITi Brfoiloj, uj.juparet pcccttum loan. I.ind.tn lib.dc Anima, vbi pofuii intellcerum pof. "nJ» fbtlc tcciprtr,& cffc fuhiecto cmntu fpccirrum.rt pofuil toi.quot ncc tpfe.nec ,l,craJl>uc Intrllrxit, paucitas.n.exerciiij huiushominis in libris Auet. fecft lUura hominc errare.(Tandcm id.)Cum Jicta funt harc,conueriit fcrmoncni aJ corpus cotleflc.o- inqun. Tandcro tllud, quoJ pcfueruni philofophl, videlicet fubiianuS corleflr cu dc'nominationihus,fd eft accidenttbus adjitis ft/per ipfara fubliini'3."011 cft aliud.nili tjuia pofucrunt ainiquu corpus,td eft aciernum cor. pus,5;aJhafreniia.id cft lumen.nioium.cV qualuaieni>& flgura ciTe accidrntia uieodenuerco vult diccrc,qn|Jonuiiicotl5 recipere.ponuni ipfum eflccorpus: 4.-,mujiiJ,> F0"1"" ipfum rccipere rccrpifonc xtrt na.ponunt tpfum rffe corpui gnctnuin.(fai ipli.) Pouit caufam rrrotis.d.& tpft non xftimanl,rp quando ipfj KtAOUC.nl quaniuaic.quf cii cotporeiias.rrmouci ab ro toiam frnlibilc naitita, iJ til inaicrtam,& prrconfequeiis elfe inJiuilihile fcn!ibilc.& tnc infert, ergo> ■Kniciinbi getes.ncqtie geftura.(8t (i fortc. )Kemoiiet.q.ad hoc.d.Et, fifotte poneiriiigercns,& gcftiim frparaia a materia, fequitur quod rflrt intcllcctuf &t:iicllrctualc,ctpocrit vnusii-.irllr.1us fimplex. & fic fcquuur , vt priu», quoJ Gni iJcm fecundura rem,& diffetunt relatiuc raiione fubiecti.id eft raito» ( nenuietic vtdixi. Duhirail • StD rvbitatvi, quoniam corpus corlefte fccSdum Auer. priroo Coc LJUO""i°* ll.cora.lo.oV: 4f.& in lib.dc fuhftaniiaorbis,& in inftnilis lociseft abfttactura a tniirfiaietgo.per ipfumcntabfttaifliim a iiatuta fenlibili ergo erit intelleetitS' -,-„-_,( -. feufubft-iiafrparata.&prr confcquenscrit non recipiens. Diccndum.qiiod mairriapotcftcapiiripliciirr.Vnoroodo.promateriart.fmutabili corrupiiuc. ,,r,"U' ^1** fchancmaieria m pnmo Phyli. inueftigauii, & de hacdfdl tn r>.Mcta.quod' ctu frpatatum ab ca, uon rfl tranfmuiabilr.vide commrn, i. A lio modo capuur arairna.pto lubirrt o rrcrptiuo indiuidualitrr,& l?gnatr.& fic eft comunis cor» potiici-rlffti,& mattrif primc : materia enim prima eft fublectu omnium hts njrum fcnlibiliuni, vt dicitur in libr.dc fuhftantia orbis , & dicitur de corpore c<-lcfti,& verius, vi diciturin fecundo capiic Itbri dc fubftantia otbis, & 3, Mtfa.c6.il.Trttio modocapitur matcria proftibiccto fotmatum vntuerfalif, & Gcdicuut mairtiaarquiuoce, & valdercmote, &, flc concediiur materia in (•bfectis frpataits:rfl cntm gradus impcrfcctionis.quo res proprnqna fit ptiua< uonrcnns,& lic dicitur.j.de Anima.commen.f,& 14. quodnulla iniclligen^ M rr liberaiaamaicria, nili prima. Adforma argumeiitldiccndu, quod cot. pus coiltftr cft abftrartu a malcria.ptimo inodo.-non.ptoptet hoc fequitut quotl k abfltaciu a raaictia.fccudo medo,idco non eft iniellcctus. & flc potcft coo>
' DifputatioMetaph.
«31 Cdrpol ecttcltf tflr compofitum tx miteri» rcnlibili.eV forma, niij> -)M JVn tnjttti» tia fcnGhilis tft fub:rctnm,& fotma eft anima corli.i.moror ciuj. Srdlh CotH,& ge. an maicri» corports ccrleftts,& matctia gtnttabilis lini vndu tarionsj' Ty'b ntrabiliii fit dum.quodin ratione Mttaphyfica coniicniam:qiix tatio Mctaphyfijl rt2 riufdcm ra- uopotcnli* fubitciiuf.ptoutambx fuui rubircium formt ptopiix, no„ , "'» lioms, in ratione Phyfica, qux cft poicua Itanfmutabilis. maicria.n.corporlj Cnfn fliseftabftr»cta»rationepoicntixtraiifmuiab:lis,ctgo inateria ccrli, & „ lc' liagencrabillum funt vniusr.nionis,& viiius fpcciei in r.ntone, & fpecie ■aphy.nontaroen in iationc,& fpecie Phyfica:nec hoc repugnai fumljm, " & verbis Aueiro.vt alibi dcclataui,fcilicct ln cptftol.1 felicftatis.quj cxoof "" paiet ctgo qualilet cotpus cotlefte eft natuta fcnlibilis,& tamen eft abflraa n ptnna mateiia.& lu eonfidcra bencffi a J,id,quod)Cn declatata fum duo'c " rlamenta Peiipatheiicotum.quibus abfciflx funt dux propoliuoncs lalfaj „ "" ponit, & accedit »d abfcindendum aliud peccaium.S,: ptimo rrpcttr llluj' r quit.fedid.quod dixct.1t fup. Aiga. videlicei quod no eft impofjibile r. ,„ '"" ducaiur »d duo» Deos.qiiotum vnus ent caufa orbium.i.omnlu fenfibiliu.n alter no.fed c»ufaomni5intelligibiliu,&c. dicimus quod funi vetbacttonei Deinde arguilcontra illud tatioiie fortifsfma,& inqmt.quia poliio qdprod1 " ctio cntis feiifibilis fit ab vna &_cadem naiura, & vna& radc fuhftaniu no"' a5i » naturis diuetfis. & fuppolito , quod cftct produciio cntis intrllteibitt. ,k
_. r cn . r-. .......... ^^*fTi..« i- ■ - ■ i - & ,lran
niani in vno.& dilFctant in altero. & hoc poteft probati vitttue Inductionjivt conftat.cft enim maxima Metaphyfica. Tuncatguit &inquiii&id,in(iuo dirFrrunt.non cuadet quin lit de naiura.in qua indiuidiia dittVrunt, aut fup.de na ■ura.in qua dirFtrunt fpccics.id cft.quin lii ditfcrcinia inJiuiJinli5,vcl dtrrVrrn lil fpecifica. Tunc deftruit fcciindum mrmhrum.eV inquit.fi ftcundo modo di. ceiur.f.rp dirFctutti dilFetentia fpccifica. crgo nomeii Dci diccuit x.;utuocr ,<t* illistquodeftconliapofiiiimipoliium cnim etat illos cffe xqualcs in aliijiiina Itita.confcqueniiam ptob.it, & poteft feimo lic compoiiiiquxcunquecontiaru aut media in vno gentrc iion polliini vniuocati, fed fpecics, qux commuutcat iu genere.funt connaiia.aut media.ctgo fpecies alicuiuS genetis non vniuocm lurin aliquo. TuncalTumaturconcluliohxc pto maioti , & alTumaiui ftciim hxc minori fed illi duo dh funt fpecics alicuius gcnct is, etgo illi duo dij n5 pof. funt vniuocari inaliquanaiiita.huiusfyllogifiiii acccpittm minorcm primi.Sc inquit.nanq; pioquu.fpccies.quxcommuiiicant in viiogcnete, lunt aunon. ' ■raria,autiniermedia,quod,iJ ert.qux conclulio fccundtfyllogifm: eft falft, conti» pofitum. Uebcsfcitc.rpqiixcoueniunt in gcncrc.xquiuocafunt Phy. licc.-quia.no funt vnius naiutar.cii gcnus multas dic.it natuias, vi fupcrius ex. planaui;ergo,li illidijdirFeiunldiffereniiaefrcntiali.non conucniuni in vna na lura fpecitica.& hocaccipnur.diccbaturenim quod illi funt xquales. xqualrj auicm funtindiuidua in fpecic,& nonfpcciesin gcnctc.vtdiciiut.ii, Mcta.eS rnen.i.ideodietum iftudcottadicii poliic.quomodo autcmfprcics gcnrtis fuiM contrarix extremx.vel mcdix noneftopus hicdeclatati. futis lii pto nuoc, f iint ommno natutis difpetaiis oppofltx,& hoc ranoni fufticit pto pofsibilitait. <Si pnmo modo.)Nunc remouct priuunn modum,& inqiiit.fi ptiuio iuoJo, tt> gofuni amboin maiena.quoJ eft conirahoc, quod coiicefTumeftab om cftenimconccffumabomiiibusipfum cfTe vinutem fcpataiain,& line ro»tr. ria, (Sed li ponercnt,)Hic remouCidnbiii: potcftenim quisdiceir, q. illi duo (li)ditFeruni naturis fpcciticis,& gencribus, fedtautum analogicc conucnkal co modo, quo Deus,& opera cius conueniunt,& quo modo luhftaniia conne. Iiil accidcnM.hoc crgo lnquii.fc J,li poncrcni cy p.irs iplius naiiirx cli noklloi al»> V.g.naiura vnius iit pnoi fiicnt|.ilucr,& nobiluaic naiuta alieiiui. &
Seprima. 2Ij
■ hoc fiip nomf D«is predicatur dr eis anatogice .harc ell for.f Erd e«o nafota i * gjnfu.al .llam.il.crgoen, harc.aiura vna prin.a.quae cm nobiliorSl.crjTje gS fecunda.Tuc dr Ju illud.quod fcqutr» rx hoc.d.fc- Ge lecunda. c.-.cfjrur ab ,Jcn,primancccaario:quodcKponir.d.iiaq>PrcH!«ccnre«o,bcslidcft cau. fJiniclliKthdiu'ncr..p«ducci.s,,deft,c.nula.,scaufa,n.qUicclcmc,,iaP,odUcir. A. «nc.d.& harc metcftpoiiilo plulofophoruni. A: porcii inicJIiKi Jupliciicr • vel ar»budi.qui opmaniur colcodcam q„r cft dca actiuorum & pVtiuorum.Ss glfcquaru Ptaionrm in Thimco.& Themiftium. Vel Pcr.pjrhc.corum, nui ponuni iniclligentiam.qux mouu lunfi appropriaie ad gube. nandum h*c ac.i. gjtpaliiua.vedcdaraui m expoliitonr.com. n.&h*ceft plusd.lccia ap».J.oe. Dcl.c i fcirc , n, ,r.bus ..odls polT.ini cftima.i duos elleDros: vel TrinlW/v,„us gencrs,& diltcr.e fpeoe elTentialiter. Vcl vi.ius fpcc.ci & diiYc.rc maie „Y. P r J, VrlJ.rTcrrc gencre & fpccic,& efl, conuenien.ia i«»^MriJ^™.
^omi A uer Per hoc.qu.a runc no cftcn, «qualc, in pcrfeatoSZSeJ cff, D 0. <BWtf''""fun'f':n^^ nuinerl. vidici-
rurui faeiaphy.Sj ig.rur ,1 i di, elTcm J.lfcren.es fpecie.vnus efTci alicro pnor H, pcfrc. onc.vV ic illctoli.il cffel Deus.fecindu remouci per confeflum cont, m:,t omnibus.fcllicet quMtuncquilibetillofumefleiiii .uiieria. tiniumDot j^ouerepcrpnmuro.ana,nenremouetper.ho^qtiJa ordo analoeix cir ord. cauff ad caul.,i..m,yt nuuc debet homo fupponere: crgo prlmum ,„ lilo crdine B „„ caufa fccu.id.A hfc eft pohiio omiiium plnloibphorum: hfc leiiur eft fum pteoium.quf Aucr.a.<uli.h.c.(Eian,bo.)Dcbesfc,rc.cp loquci.cs frriccnl po,,u... Dcum om,,,a agc.e C,,e medio.&v lic ncgah, in.ellrgen.ias in.ennedia* .unraufisfecuiiJjs.Peripaibei.ciauiem ponunt numciiiro inicllicen.nrum (7. ttr,d,'„, numcra o.bluro.& alljs cife recndascaufjs.vt fupenus v.fum cft hai 5o J»as opiniones isgll Auet.vi d.c* amjbo.td crt. ,lle due opin.ones ponur li.r coguiiwr ponere piiois caufaro, vidclicer cp ponmu pnmum agrns acere rc.li imibus plunbui caufis.& qui ponuni primam caufam per fe aecnrc ouno a Ime aliquo mrdio. Apponn lanicu difrereniiam.d.fed hoc.iJ cft, primu aee „ ttnc iued.o cft iiupofsibllc apud plulofophoj, vt dirTufc, 6i clarc ortenfum eft lbe;S!„Jiucrijslocis.
g.p, b,c . st qucftioiqm Aucr.Primo C«li.co.,j.& S.Phy.co.t c.& DubilatiV, ' tositifiniiis.voluit o, loquemei f„f lcgia non polTunt po,.ere pnmam cau fJ1D .ircfeJbcncpliilofophi.aiiraiioncm.qm Uli ponuni caufam primam aee rtnoimm irainer!.atc:ergo h.ibei.i ponere illam elTe corpus. & per coufcn ciu ro„ prirnarn cauiam.philolophi igiiur bcnc cum ponant illa agctc n.oiu ccrno. DiccndB. Aucr -vuli <P amhocogG.ut po.ierc primaui caufam.bcdnon cxpref. Soluiia. C (..quonioJo.rcJ in locis illis cxprefsir qnomojo, qui., loqucics fuc legis habre ponerei.lJn, elfe «tpus ph.loloph, mo.otc fepataiu, &. C,e r.on cft tomradi! dn. Vcl.fotlc pondetanJa fuui vetbi c.us.hic inquit.n.rp a.nbo coguniur poncrc primatn cauf..m.licetdiue,fi,nodc:qm illi coguniut poncre.vi ctiiicn. nrorrf«ufaln*niiuiu:quriamcn raiionon cft dcnionftranua , crgo illi co?.miut ,«0« probab.l,,Fhilofophi raiione cfrlcaci.dc idc o dixi. polt. q, ho. cfi im. pi>rn>>!lr,vipatiiii:ci;lica!i.oi!ciurcoiiiradic.io. ST'wi
ttv i » I * »' Jic.is cft q5 mirabilis. quam mcilr Simplicius.Sr Aner. nuw«.fftS^A c':, & l^r-f"? im lh°-"f r"""'-Fl-''-'o.K cbfciram a phifofo D"»««'* £«Jr Tr J- r.r ? d,S"V,S «tclaraiu- cli rp mouens.i. mo,or C«« nonruoiiri Curlu r.tt, JeliJcr.o.i.vol.l.aie exiflcnlc i,i Ccclo jjp:er i.uellc.,4
CTuTa»,m '. rJ"n'a'c " """'«'«.qm exiifui.r in cotpore ccele! fli.Tu.u.a,g „!.J.quiJ p.oh.bcbi, crfo.rp flon iini plurcs Calillmmo dc hcZ
vXoT cX--P T,t ,BU," J''& prr ""'«1UC..S Pl«« Ptimi "!o..c.c , . v, vnoquodq. cccloru dchdcrai l.oc pri.uii mouiseiufde modi inrcllccius eil er
CSS?'^ s"Si P°,C,'1, V' "'L V"US P"mus mo'or°" "& quia fi„ . «r&rn.P. nn,sr,Z " "'«'"f?'"'»»". "8° 1'olTun. cfTe plurcs d j mouc! w.4: rw hnis .oB,B1Un,s,q„lno,. mouet, tdeo dicit, & v.mmquodque eo,u«.
ommbus illis duob ex
vtilc mouci oinni
Dilputano Metaph.
urnoucs.i.huncprimufinem.oui cft eiufj< tnodi intellcAn«
>us,tJ cft.qui intclligitur ah cis eoJem moJo. Hccconri:7n
icmploilicui iii nobis vim mtcllcrtu moucr pl.ira nnngminna, V.g.ci|,5 ? . ulc mouci oiniu fameltcura aJ cibu;oi foric l.c crn Jc c^lls.idert.primi, ml lotibui cceloru.crgo cft fofma.q.cj. poi ellc vnus lims ptimus, 6c ,'u» agf °
Te dq. 8c lic adhuc cnt aliquo mcJo plutalnas Deotii.M, sdedit foK& vult qnncm limdarl in hoc,.t. Friniu»fim. '1J jetla fccunJum fiibiertu:fcd iiom ci> ita.qni, vi dlcil hn» . . . r..„» H in r,.k..aA o. i..' ■fnniirj
Soltitl» prima.que poltiinl efle i Sireplicii. qufftioniStmpliciusc:
rinis,prim5 agens.i ptima foima funl vnum in fuhlecio, & dirtcruni JC|j ' ? tione.id eit,fanone,& modo.- Ad forma crgo quc lltonts ncsraiur lui-poKium fciliceicpfitvnuscois finis diuctlis,& duoagentiaptimaiqrortinius rTnl» gl pninus moior fuiu vna rcs finiplicucr. Et lunc f^r.Jcdii Aucr. d. dicamu»'»7 go.quoJ Jcclaiatum cft lam.quod tmaginatu.iJ cfi, ptimus finij i.n clleAatti illis.id eft.in abitraftis iJcm imaginanti.i.pnmo iiitclligeiiii:& cii il.i fif.ifo^j jiaiio.iJctf.finispiiinus iinellecfus cft cijc.id clt.eft vnus, licui imaginanttS iJem.iJ cft.vnu.iuc vltra inquii & cu iinagin.it lo.id eft.rinis (ii vnus, & e,j. non intenJitur nili in codf iniaginaio.i.vno intcllieemc.Bx his fcquiiui, qU0(j fuppoliium lam falfuni eft.fupponitut .n.prtmum finem efle Jiucrfum a primo agcnte.quod falfum cft. Polt relpoiidet ad exemplum.d.in homiiubus auiiljM giiiaiio.idelt.rinisnoiieft imaginanti ea.le omnibus mojis.ldco cocluJ.t,,,,,, JJ piopter pofsibile cil ijcimaginaiii plutibus imagi.iaitbus imaginatf, cVpluri. bus imaginaiionibus. Tffc an.fecundum hoc etgo dcbcmus fmol ligete imagma liones cotpotff caelel'tiff:& ia dcclaiauimus hoc in co. qil fctiplimus in ca icif. lia.id elt.m Metaphy.f.tz.com.l<S.& cc.67 alibi patct ergo folu. ad forml
Errorlo. adexemplff.iefertciSimpliciiishocvotuiiTe Ammoiiiii eius magiarS. Etin hocapparel peccatii lo.qut ponit primu mototcm mouere vt finis Injs i.qiio. n.iille lioraopoicf» faluarcdictuin Auet. ibi.&dictu Slinptictf.& cgodixi Je
Dubitallo. hocalibi. Seddices.adhuceftqufftio.qm Aucr.11.Meta.c01n.4t. volulnjj vnuni primff inielllgibile moueiplutcs intclligcntias:& lame hic Jicti.quodfii hominibusbcnepoteit vnum mouere plura iinagiuanita, quia imaginatio 1. ri.
Selutio. nis,& imagmans funt quodamraodo diuctfa. Diccndii.vt ibidcm capiurt .«jj vnum intclliKiblle,& vno appetibile mouct plutcs intclligciias 01 Jinc quodi. inhominibus vnum appenbilc pot plura appcicniia, & itnaginaiiiia moa {que ptirno,& lic eft aliqua diuerCtas, & tu cotaple ifiud.
A L G A 2 E L.
AltAlga.Si autcmdixerithoc eitfalfum, qih id,quoeft ditfcrcnua inter duas Iubllantias, fi cflct conditio imuTtlMtatc in eflc,ncccll"ccll vt repcriatur vnicuiq; nccclTarioin etTty er°o non duTerunt. Si vero hoc noneftconditio, ncc aliudconditio: ergo omnc id,quod non conditionatur, in neaifaiio in cftc cius tile fufficuabfqueillo.&pCTficicturiicctflariumiiulTc i .: aliud.Diamushoc,quoddixiltisdcattributis,iam locuti fuinus dc eo. Ettacit inuolutionem in hoctoto didtio neccfliirii in cflc, & proiiciamus ea . quoniamnosnoncontcdimustfratio lignificat neceflarium in tllc, nifi intelligimus per id, cns non habcns agcns antiquum. Si vcrohoc intclJigimus,omKtemusdiaioneneccfl'arii ln elic,& dcclarabimusq»1 cnsAntiquu.non habcnscaufam,eilfaliainconunKiatio,_&difTcrcntia:& noncritde hoc probatio, & remantbit cpdidu coru eft .an hoc iit conditio,cum non habuerit cim.Et cit crror mamtcftus.iu no
A habenscaufam dcciarauirhusqurSd non dicicur non habcre caufarri. v(7|Ucquo pcrquiraturconditioeius, & cft ficut fermo diccntis an ni- »rcdo iitconditio vt lit color. &, fi crit condirio, tunc rubcdonon tric color • £t dicitur ii) rci veritate gudd non conditionatur aliquod eorum > (olicct in afnrmationc vci ihcarionis colortitas ih intdltolu intflevcrocius critcondiuo vhius eorum , uon autcm dsnionftrati , cum impoisibileeft vt iit gcnUs cntis, qucd non habeat dirTerentiam . & fic ctiam qui conftituic duas caufas , &ceiTaccmartatioiri tis.dicitquod difrcruntin difTerenria . & quxlibetdiiTerentiarura. quidcmcftconditioconfecucioius abfqucdubio, attamcn nonindemonftrato.
loiuCil Ivc Algt.irgumtnlUrri contra fr: quoniam ipi> opinabatur n> in pri. Bio f ft compolillo cx ucnominatione,& denominato.vi virumjelt . imiuit mo. jo.S: U' »'"1"" d,c<;re' % boc ta 'mbofsibllf .fcilicc: impofslbilf eft dicr rt ihl r(jcduocomponcniia,rcilicfidcrloii.iiiaiioncm, &fubitctutii illius. (Quia fi ) tBdBdtir:o.loarguineiiriini.& potcft fic orjiri.lt lit Dto fi.m duo.f.dcnSiniiia. I i dcnom.na.uiu.vcl ambo ftint nf cclTc clTe.vel ntiitrum, vcl alit rulu fic tt alirtnm iio». Ii .imho.ergo non difrcrunt,<;uom'jni atnbo funt t\*<-'"' •<*• ^ — et«c cltc vnumniimrrocft limplicitrr.crgo illa non dlrTcrunt.l
ifcrlTeeiTe.&ne. li vrro nfuituro,
tra[tl" ' p • • " !-■■«.••". «gu iu.i iioi' niiTcruiif.il vito ncuir.im.
ergc loium cornpolitum eit fns pofsibile rlTt , & pofsibilc non efle, & fic pri» mus n.oior ludigtrcr aliquo prioci.quo perpctut tut, quod cft falfum, Si vero de mrifriium.iimcvnaiiaiutaiimplcje riTetdur naturr.fcillcci contiiigens & ne. ct iTiiii.horiim mrninrortitn tacuir tr niiim , quia raanifcftuin crit pcr re. ulquif ftco.Qiio.1 li id.in tiiio eltdirrcremiainierdiias rubftaiuias.i.fiambo illadilfe tentu , puia dcnominaiio , & fubicctum fndigent ncctlfc t irc.i.fum liinplicitef ncccfrrrirc.oporici <p quodlibcr iplorum habtat Vnum rlTt nccclTarium , crgo non dirfcruiii.oV ii iiullum iprorum Indlgci.id cft fit necefle elTc:crgo clTc ipfius tfKcrl compolm co iion indlget.id clt t rgo flTr totius non tft nrcrrte efl'e,& h« tcirc riTc prfficiriurab altrro.f.confrruahiturab altcroprlori.quod tft inconue: nirni.Tfin>latioauirmhrbrca tlt niultum facilis.& ficrcprriiur:&,li aliyuu fingit hoc rlir rcinotiim.quoitiam non ruadci.quin tlla duo, fcilicrl deiioinina. „c , SC fuhirctum fim nrccfte elTe.vcl non.& fi fic.quomodo ctgo ibi fiffiiabiluf d nrrcnlia, trgo non differum . & R uon , rotum in fui efie depeiidcbit ad aliud p,i.,.,& fic coninpohiuin.haiceft aperiatranSlailo:& eitquafiexplanastoil. lim.(NoJ vtto.) Hic rangli quali (of. argumtnti prxiciitis,& fnquil Nos vtta dicimus q. hoc i.on conucnit cum illo, quod dixillis in deiiomiiiationibus.i.qS rranamrnus dc denominatioiiibus: lunc rcrhiiiit fr.d.& i.un iraAauinittl de hotf inpffi.cJrn.ibus: 3i arponii locum lairnn*.c!.& lociu fophitlicaiionis hicfii- ^ln". ^c3,bul° "f C(<r? *Tt:quarr dimiiiriiduii. cft, ,,uia ncccfit tfit proba. lutnf«.(Nili lnicndamuOquiaproporuiilociim lophifticanonu clft in illo va. cabub nrccfic tfle.lioc dr clarat. Ideo dtbti liirc , cp necelie ctTe poit ft capi NfCtfff t iTr? rofinur '.prout add.t hatufam almiiani c.cul apponilurTalio mcdo prlLaiiut pro po!tft caoi Sff^n» Cr3n?,rSC°n"nr,Cn!'f & P°!?'b'li'»..s:f rgo ncccOc clle fquiuocfac pofit.ut °i cp <i. .& pct confcquens dlct i.duin.t,. (i nectflt tlTe capiiur poliiiut, vtiir tft mimiiue. 1, "^'l"1 c°"U"""m f" c,rf.''H ""«'» cadtm : frd, fi capiiur priuanu" P '
IX .' ™' '"""r* fl" J."aS f °,",Cni"m ca'f "«» cauia,umPviiion.' ibA fubirlr/J ITf""' ' 3 J*'n P^ornc-.t^o illa , lcilicet denomina.
r "' ca"n,in "ufc c°"<''ngcmi*, „0,, tamen fcqui. m <f un lidrm tnicr fc . dic t rgo , nifi imcnd.innis prr id.i dico arE, mcm."rrl «il "'"''' ,n'fnJ:1'"«P»''l«J...pfr tirccircrllc caufam carcnicm agen e") « lnu™.'ua C3P"Ur r"™<»c-"S°. Gcaccipirndo , no„ r!l impol.ibilc po.
Difputatio Mctaph. AVEROES,
» Auer Sumrr.ahuiuscft id,quod recitauit, inrerensciuidcrrt
Arationes conrra Philofoplios . quon.am lpfi dicunt non cuadii Sfferentia , qua tft fcctindano m ncceflario in efle.qum ficcon d!tio neccflarii cfle, aut fit diffcrentia , gux non cr.tcond.t.o nccdTarii cffc & li d.ffcrencia.qua differunt, rucr.t cond.uo ncccflarn mTc m dcfinitione vniufcuiufquceorum , & non diffcrunt in neceflario, cffc ioiturneccflarium incffe cft vnum nectflar.o . quemadmodun, fi cflet n gredo conditio in cffc colons,& albcdo cond.tio ,n efle colorcitatis nln d.ffcrunt quidcrn in colore.tate.l, vcro d.ffcrc nt.a, qua dif. fc unt,non ingrcdielur in ncccflar.um eflc.cr.t nccefs.tas cflc rrueui^ corum rcr acc.dcns, & fuut duo , non cx eo 9, vnumquodque corum roruroit. , ,cn nlc fcrmo non cit vcrus. nam ipc. _
Spedetbm cftncccilanum r ^ rf & vnaCjUC;q;earum cft conduUfta caniimo in cicsfuntcondlt.o.n clltgcnci j. , u>
<ffc Kcnci«. etntrls , non autcm quo ad md.u.du.tatcm , f demonlWmnem talem nam f. hoccffct.non aggrcgarencurin cuccolons. ]pftau_ cm contiadicit huic fcrmoni cfuabus contrad.ft.onibut^uarurn Vna cft cudd hoc acciditex co qudd ex.ihmatur quod ncxeffanurn m cfli£ificat naturam cx naturis . Atcamcn non cft i,e apud nos: fcd Siturper nccclfarium in cfle qu.d ncgat.uun, , & ctt u„6d ,« S ™fam ncatio autem non cft caufarum . bt quo.nocio fit
cri d Sffert non habcns caufam a non habcn.e caufam.cond,- Z e us 5d "on fit caufa, aut non ent cond.c.o.i. cr.t cond.t.o.non crit .b numcratio , nec differentia . fi vcro „on cntcond.no , non enr
™o3ff3ab«caufam. « quomodo er.t e, cond.noquseft caXucriu->& hzc cft fallacia : quoniam negat.o prouen.ens quaj cur rit »r u nominum imperfcftorum,& crt ncgatio.qus fit m difcct nendo entia ab"nuicem,hibet caufas, & cond,t,ones,qux dctermm.ue unt ci hanc ncgationem , ficut habet caufas & cond.nones.qux uerunt « »f ""«|. , <buta affirmat.ua,& ncgac.ua.St afhrmadetcrm.nauerunt c. hx"""01 fcparabile a non habentc cau-
"-fl-ium in <*• f,uc rf2
h, ™«_fim & crroreft Loquentis hocfermonc.non autcm ,aducrfa-
Septima. i
H cftfifJt rtrmodicentiscolorfi repcriturde eo plurqudmvrium.aut ericid,q«° ilmertcoldr acolbrecondicioinen'ecojoris, aut noncrit f eft cor.Jitio in cfle coloris, non djfFert vrius eorum ab alio, m eo q, r{tcolor,&eritcolorvnanatura. fi vero nulluseorum fatritconditio in cfic colorci tacis.color non haberct difflTeririam.qtia difFcttec ab a]io.& lioc c« «Uuni • Dcindc dixit pro Philofophis huic quaiulard jeftonGonern;
tvfiinc Auer.examlnando dublitm airttim.proponit e xpofitionem nutfiionts iflf.&f i"qi".<''ci'"us no* quoJ rcntemfa iliius rationis, quaitt allt^auii cfnra
Ijflc.H tf fijuodl.btttllorum fit ntctire eiredefiniriiie , & per 0 primo modo' „„ „on difrcruni in nt ctfle tfTc , crgo oporrct quod ntcefTc cfTt vnuiri fii un' tii.quod exfplo oftendir.d.vl li nlgtedb Indigct.indigtt in fiif neetfsiii.e cola. k ,t & albedo ri fitr in fui ncccftiiate mdigct colort.tunc ambo non diiTcrum iri B nt.ersiuiecolotit. bfd.fi differthtla.ln c|ila dilFtrunt.nullu inlroiM.n li.ihc.it irl neCflTe f fTc.i.fi nulH illorum Iti ntcclfc e.Te.erganecefsins c ft cmuslibet Hlora tfcriccjdfns.iJ cll crum ncccirc ciTe ab altrrb,& in fuis lumris pofsibilia vtdl aameAMxc tft fnM verborS huiUs ho.ninis.(Quc tiohis.)Nucexamina't hoc dtib 5.& prnno prcpcmt inremton? eius.d;quc nobu t Iror appjret. Bt hoeoiM du. Vhi ilf bes fdre.qitod Alg.fccii cnnmcnu hoc. illa duo runt itcccflc elT' ila oconucniunt in ncceire clTc.etgct ncjn dilfcrunt. moJo oftcnJit Auer.confcque tlS hanc 110:1 f cn'te pet limlle, qm Ipecies cbnnt nimu m necefle cfTe earu eene rii,& tamen diftciuiiiinitrft: immoquclibetipCuum viiiuerfaliicr fiimpia efk «cerTr elTr.Hcet non r-arliculariirr fumpij : crgo difluin illud cft dcbile . dicit «igo.fpcclcs cnim necefle funt in efle pciicris.oV.i.mimo & queliber ipfira non piniculatiict icnia.fcd viiiuetfjhtcr fic fc haber.i.cft ncccfe cfle.f St enim ) Po itflintcllui dnplicitcr. vno modo , vt alsignrr cauftm, qua:e d.ffrruni intcr fe & 6 conuciiiani.<I.S emui uaetTei fup. qiiodomnibus tuodis tllem eaJun non ccpulattniur In tflt cojoris . quoniain copulari prxfi.pponu diuilionem , idcro enuniion copulatur libi . Vcl potcft intclligi , vt dfl cjufain , qilarequxlibet tptcits vn:uciralfierlcnialil necrirecfie , & inquii. Si eniin ita f flct , firilicec q. cd qiuclibrt omni modo fiippotiia.cflfet coniingeiis clfe, iimc iton copularen- B .uiintirecolons.quiantctlTc f fle uon fii ex non ncccflc ellc. Sedprima eli me liocquoniam.Gc rpccics non copulaiur exindiuiduis.cum iilorum nulluin fitue ctiretire.vi conftat. (Ei hic obijcii.) Nunc ccepit quafi foluiio argumcmi.quj dcdii AlpJ. Vulicolligtrt vnumtttortm ib!:lcm.d.& hic obijcii homo.d.quoj hoc aecWit. r.illa cfle eadcm.proui quis imaginaiur lllud neccfTc clTe ligniticare quandam caufaro.aui nainram. (Sed apud)ponit foluiio.Alga.dic<ns:led apud nos nun cft lic.immo pcr id.i.neccflc cfle iiuendinius quid ntgaiiuum.f.non hJ hens caufim.quonlam ncganones non habent caufam.cuioi laiionc dicii.cau. fit nsiKii.qiiomodopoiluiitfumiinrcmoiione cuiuldj incaurjii.rlia ciucxDfiiin
aau.n rcfiimn viro.d.ua quoJ dicaiur.quod non cuadet.qmn lit ilhid.in quo di/ ftiuni incauraium. f.tieceflc efle , aui non.i.non euadci qufn i|la duo fiui nccefle tlTt.aiiinon.Si primo moJo.iiullj ctit ibt numeraiio.neq; dilTetcniia vi fupra d< flumcit..Si!rcuiiJomodo,i;rrfd,quodnonKabe(caurjni, efi vnurn:& forie li; imcn cotiupu,& fupcifluii ncgjiio,& dcbei lcgi hoc iloJ.>.& limilucr el.nj £ ?> ■»'. "u^m-'a vnuin.i.li.iiplex . etgo ibj non cll mulntudo. vel ttc SS fcrilfgi.&liioiliteici.q.iod nci habetcaiifaih.eft viium.i.li.mliicr illi i-uoj cft ncjuraium. hcc.quod efl ! caufaiura.dcbctelle vnuin.i.fimpltx:& quomodocui, 2«i icl P a"0 (El "«ONunc cfttndn errorcm eius.d. & nos d.ilinm. SWiotMttaun m to,qdoicdiiaiuscft, vidcliccti qJ quid mcaufaium litputa
Negitio <Jii. plcx .
Dubttatio. Solurio.
ptluano.qu.a "n'0,,o;,f , fflf.q.j.crt impolsibile . modo omnt ntceflc «!?«,;(, * qualuer ereo ciit ^—j,, 3UJm0S0 cttorcm c,us.J.& hic ett ctro, . cauia rui.Clit n c-;'- p|jlUll„imi nominum. f.ncgiiioncs , qi.*fumun,utin «.aiio.iei currc ■«•: ^u ,,j,nulcfm fine Julvo caulaj.dico caulas infctcwcjdl r,cgMion«...,& »JJii:& H affitmaiioncs.i.lubi,; f L- dcnommaiionc*, «rgo nulla JBfe,
Part 35
tft ,„ hoc l. ict Jcnom' ^ dnpl.cucr. yno moJo.prout tft p,
J„ln alt« vto.ccc.uvtft l" P"P'» a..»..all .quoJ »°» «mpcu^ vni.&non »u"l'X.,f*;> ■ n(Cutruprluan.i.fubi«Ai,eoquiaptcptutftiiij di.S£ fic ncgaiio voc.nut vu c»s ^ p ,f v, nM ^ ««
,,oi.dico quar.omoJo al,on.oJoc g ub.pr,ihtt. c« cgonUBti
bum:& l.c J.C. ut de cn ,8i . on cni , inoJohihfni clufam inWSlg
,ia,vt.d.hic Auct.quoniam n cga r Uc<} . l mi .
fcJ fccundo modc ,,on hab ^^fj^, Scd accidil qu.flio . S habei caulain Jh,$,ln fine.cp anctnum dtciitn pc, p„ul.
„iam JiAurn cll n llb.d « foblUi 11« o . § D, j Clu
t.o.umcaufc cottup ib ^'j^0 n ajjlu ruhicAo,cuiuscrt: 6c licpiitnum . po.cti capi dupl.clie -v . o m odo P o i {lf,num.& lic loquimt uJLaUo B
„0.1 habet caulam fi* 1 ^/^^"jj,,, vf| pro leipfo , ad quod fequttut ncccrTe D,odo po.c ft cap. pto canft.v ef add «. P _ _ « it
cfle.qu* ponus d.cuu rco niu u . v ^ ^ ^ ^
A L G A Z E L.
ATt Alea Si autem dixerit, hoc pofsibile eft colori, qucmiaw lab&c clatum qu.ditati.add.tum qu.d,tan & ho- ,mH. rf i nVrrffario mcfle . nam non habetnifi ncccfs.utcm fib.le cll rcfctatur lpfum efic. & nos bcnc fc-
cflft86 «mhjgS SSSita albcdm, non condiu* musquodd ffcrcntian g c , _ condluolutur mo
natur in colorctatc, ii « >V°*™ aa&u&i llc tliam nonde.
betcondit.onanefie ... nccc Ut 10 i colotcit.iti . Dici-
cut colorcitas color. , non au cm ficu f ^ m imm
musa>n°»conccto Cumvciod,-
CUt ^ltZ ibintcll.g.bu, &tT,t cunt quod ctt ens ab quc ab ationem lccundationa
funima fcrmon.s , quod m ^1'1"^ «din*
.. trtdicittiJ'P'^. «eoquode(reinornnibus eft aliudaquiditace, & * fXiitiinauicquod fermo corum acdificauerunc cum fuperhoc Acca txn d1(ltf'«tu)quam adduxic in hoc, no fcqU1curcx ca rcfponfio ci
qUodintuicrunccxrebuScoloreicacis,&dIircrcnciis,quar1iuncinea, Lomodocunque id pofuerinc.nam ncmo dub.cacqu6d difFcrcncix ee ^risfuntcauftgcnens.fiueponacureeneri eilcal.udaquidicacc aut ou.d.tas c.us ipfummecefle.nam , fl cflent d.fterencia* ipfi cflc & tfle coloris aliud aquiditace coioris , fcqucretur vc non finc diffe KnO«.qu'busdlul<J.ltjurcolordi<rcrcncix quidicaciscoloris, feddif ^rencix alicuiusaccidcncisaccidenciumeius.&hec citnplicio ral ti. Q_u?rc vcm|s .cft <]uod, cum nos diuidimus cdorem in diffe- Knthsfuas,&dicinius qu6deflecoloris,incoqu6d eftcolor crit Jnactu,aucquiaeftalbus,aucniger, aucalius cofor, nondiuidimus quidem accidens in co orem, fed diuidimus fubftanciam coloris turfcrmo.quodcflecft acadeascnci,eftinconuenicnsinhoc,& oue- B il.o,acrcfponliociusqua:ftionifermocadens. Cum aucem dixic o, jpli cdihcaueruncablauoncmfecundacionis fuperablacionem com poiiuoinsex gcncre , &difrcrencia , dcinde axhficaucrunc hocfuDer
Jblacionemqu.d.c.ic.Spoftcil-c:&,cumdcftruimuSvltimum)quodeft fundamcncum fundamencorum ,dcftruicur& cocum,eft fermonon ,frus.na.n ardificium eorum eft ablauo fecundacionisnumcroindua busrcbus fi.nplicibus,dequibus dicicur vniuoce. & eft nocum pcr fe ^,cum ponimus fecundacionem,& communicacionem m duobus fim ptabus^ l.mplexhccompoficum. Ec conclufio fermoniseft q. naturaappcllaca ncceflarium in eile, quod non habeccaufam , & mfum nonhabense rtcaufaalccnus.aucericvnum numero,auc plus Deind:, !. fuencplus, auc crunt piurcs forma vnum generedifto vniuoce aut vnum proporcione, auc vnum nomine cancum . Si erunc diucr<a numcro vc Socraccs,& Placo,& vnum fpccie.cunc eruntanimalia ne-
; ceflario.&hoccftfalfum.S. vcroeruncd.ueifainforma,& vnum in gcnerc.difto decis vniuoce,cunc crunc copofica neceflario.fed.fi erunc vnum in gencre.dido fccundum proporcioncm ad aliquid.nihil phibccquin i f.c Uc,& ahquod criccaufa alicuius, & deue.uuncad primu. &rirccltd.Ipoficioformarumabrtraftarummateriis apud Philofophos.jctamen,fi communicant nomine, nihii prohibet quin reperiaturexcisplufquam vnum.quoniamhiceftdilpofitio caufamm prinuru.n quatuor,f.agens primum,& forma vltima,& materia vlciina &propccrca non proueniccxhocmodofpeculacionisquidcomplecu, Irta de(ant &.)onhmtadprimuprinupiu,vcPuc3uicAuic.necot5 vnufinedubio. in am.quo.
A L G A 1 E L.
A^tAIga. Sccunda aucem via eonfccucionis eft vc nosdicimus ^juod uon cnc cffe , & fubftancia , & principalicas genus.quia iiog
Diipurario Mcraph.
, „j.mn(tnCTOuiacft. Primum viroapud vos «f\ tnrcllcftnsali- fe
fe ou" aopcUantur Angel. apud cos , & qux (uncau&aPnnuftg ,
intcllcftus abftrafti » Hxc (5'"Jcm vcn-,,ean° kn c-'uJ,t Priro,mLiusca-^
nu hm habcns compofitioncm in fubttantia fua.mh cx partc cnnfc. Snm , & tuiucomrnunicantcs.n co <p vnu.nquodq; coru„,cft E Wabrtraausa materia. & hoccl. vcril..-auoSc.Kt.ea .«j* L abllrafta in fnbttantia non eil ix conlcqucnubui , fcdeft 3w hxc qu.d.tas eft commun.s intcr pr.mum,& ahos „,«11* ftos & li non er t difterentia in aho , tunfi intdl.git.s fecundauoi SKutSS vcro d.ftcrt,id qu.den„quo cit d.fterc.u.a,ctt aliuj tblq, d^*B™ _Urticatio, & intelleftio commu.us eIS elt commu
nis in rn k ciuodcft cx leinteUeftusabftraftusama-
PSSTflBi funt caufata,habcnt fpec.cs d.ucrfas , fcd commumdt
n cat cim omnibua in intcUeftionc . iguur aPParet contradift.oopi, S«Kqu«i i»*»™ ad intellcftionero , non conftnmt fubftantiam,& ambo funt ^ ap«| con,rlpcripIlhc,ico,,c*p.lrw
Hic Atea.inJMC.iqttoWan "gumcn''^C aJ ^ohandum ph.lofophonfu, pontt ^'"'^A^ Dcus nonc6,ca.cum ahquom
opmionem 11 ^"«^ii, „£ccft opinio crgoph.lofopho.um.to gene.e.ncq; dtnvr ab « ''na,Irc'c" ab 1H u0 d,feten,ia dittert. (No, cnim.) licct cp Deus non ert r ' ^ propofi„onem.. J. Noscnmt dic*
N„„ fa.u monu, n & p imo^ ™(-*, ePa principlfi ncqU„ tBe « rnus fic «is.nc «. f 1>I tan t.a .ncq. P H u eft Ucus: & hcc pIopol}
oina.mllnmt.iorum Jr .J ^ u 'Tunc,nfctt vn^ccunJ5.o.& fup.cS Dcus l,o fu.t pol.ta.3i l,ccll"'i ' PC , '"UJ «nus.crgo ptima c5 apuJ no$ eft ,„ , „on fi. fuh^ntu.nccu ^«^'^£„3, p?,nciPU fup.inco.quoJ tm, lclleAus.ficut funt al.f m.cll gcn v.q. { . >« H r cluflnlur ,
v<d.ci.ur..r.Mcu-co^ Dcut t(l
c5.&fu,itfincJMb.ofcpaiaca ?"^* ^," , " #t !„e«r 1 1 tgr « iia me. «erss. «c llam . Aui pnm. a ma.ena '«f «««•',^ Dcus uon ctt
DubnVfo* , S E n dl,h,'"^.^ftrcllcc t pu 7« ncga,iua.n.non fcquhu. afiitm.,,,.
^U f«bftanHa.ergo Deu .. c , u P ,t chlmcra non cft bomo. ergoch.mc
ua.vt dr tn fc cumlo pe.mcr . i.o Lllllilur creo chimcta cft leo.cum l.ni ia cft «0»^^^ ^oniiur c^ftan.ia fubicfii. Sc diuift, cft fpciata. Drbcscl^ofc iic qn ptf pp af,irmlriua. V.g.fupponimt.q. 1. . <to»ru "iembroru.m.bu. = »„7*^^ ru6ftan.wn..«3c accidis. Tune benf ftqui
r"en, '" '.?S,;fn ^Tbftam a' go umen eft acc.Jes.qm.iam fuppoG.um . .ui.lume., non cU f..b«au u c S fa ^ , , lccldcns,idco ii,fcitu,.etgo acd mcn c IJc ensti cu ins oc , c. i .uo • lub(tllltll cotp6rc5.m(xlo ctll dcns.l.c .., .n *pol..o A g.pruW ' V ,u ?. & (l,pp01!,, Dcu crTc.iJeo
< Sepr/ma.
j 0ht.Urt continttcmhm pr.mlr.Deum.e* primumciurVdm.r.mrellice.n. ,i,,.ex hoc f°rtM*n«n ra.iou,,.d.p,imu ergo cn,.i.Deu, fimplcx tfl al>r" rfj»«SptfdoM in le.& ex parte fuotS confeareiiiiuin, U crt acaJtmS iJ c * peu5 efl limplcx fimpl.citate oppofita c5poi?iioni ex materla & formi & fin plu-waie oppoffrj compolit.onl ex fubierto & acc.dcmc.& cSicim in £« <ft t tf»P"^« ' £ !n,,ci"«,ml?,*,!i q,,f "b" ipf,,u,n e(l «"teuSw re'
«iriius J Maieria.Od hcc. 10 elt creo htc tH nmi i., r iZZ "
vnde.u mwuu »ii«ui|,n ivutui pcr ic.ergo kl.in qu ferentia diffcri : ab eo quo c5icaniur,f.iniellcrtu. vult crgo habcre » jJtoTeCL quo Jifftrunr,* almd.quo conueniuiit : & per conrequem Deu, eil in >'cnetc* & djtrerenria, Sc ita compolmi. yt fupw vifmn eft . Qnod autc.p conueniuui.' probar.d.Dcus nanq; intflligii fcipfu.n, & alia e„|ia:«go conueniu.it M in.cU . |t .iu, « i" taitone geneti,:& fic pnmum ca..rat..m flc fe habct fcilicei q„od eft B imellcctus.cVadditprietereaintelltgcniicdi^ &comounicantgener«,vid|eturrieu.fcilicciin iniellectu.ideocpnctuditconclufionfi d.pat»/'8°. ^°,m°d0 P'lm^ufi communicar cu.n o.nnibu, i.,tclli8eniijs i™ jntclleflione 8i J.ITcrt ab tMtm m ali|S. Ei debcs Cdrt, quod lon railonis v.t tui "' hunc "loJum co.i,poni:on,nc id.quod conuertii in al.quo qwdiratfi ' pcprcdicaio cum al.is,& ditFert ab ei> in alio.cft in genercifcd Dcus.vt dccla- .u„m elt, conuenitquiditatiue cum iniclligcntij, in ciTe intu, , & dirrett »b eis la a|io;crS« Dcu, cft jngenere: 8( qec «ft virtu, io(i0,iu; Algl3tu
AIc Aucr.Si incdlexifti id, quod diximirs antca dco co , qudd funchic aliqua.qusmduduncurvno nomine.nonindufioncrcrumvniuocaium, ncc iiidufianc rcrum Jequiuocarum, fcd inrlulionc rerum rdacarum ad aliud,qua: dicuncur fccundii prius, & porterius , & cf propnccas harum rcrum vc dcucnianc ad primum : 101II0 gcnerc, quod eft caufa pnma omnibus, quibus lmponicur hoc nomcn.vc cfl namen calidi , quod dicicur de lgijc, & aliii rtbus calidii,& Ikuceft nomcn cncis,quod dicicur dc fubftancia,& aliis accidcn tibtis,& ficuc nomen mocus,quod dicitur de mocu locali,& aliis moutmvion dchcies fciremane, quod ingrcdicurin hoc fermonc. nam nomcnincelleftusdicicurdcincclleftibusleparatisapudPhilofoDhos fecundum pnus, & pofteriuS,quorum cft intellcctuspnmus, qtiicft aula.i i.,riim,&ficcftin(uhftaticia.Ecra:io,qua;d.monitricq i 1 Qaire oij nonlubctic vnam nacuramcommuncm,cfcquoniam aliquiscorum no" hst,cni efi : caufa alrcrius.S: id.quod cft caufa rei, cft prius caufato. & impofsi Jom^i bdccll vcfic natura caufe.&caufaci vna gcnercnifi incaufisiniiui- c°mmaac' dualibus. &harcquidemfpeciesco:nmu:iicacio:iiscftconcradicciv;c6 mun.ccuomgencricarvcre.quoniamcommunia gencrc.no.n cft in «uprimum , quod cil caufa aliorum, fcd o.nnia iunt in codem eradu. ■jBOKpencurineis aliqaid fimplex , ftdcommunrain rc,quadi--
...... tVnndumprius, & poftcrius, necefle cft vt ut in cisptimum, D
2 rlw * hoc Prunum impofs.bile elt vt luug.netur e, fccunda! rio n/m iotie..fcuuque ponatur ci ,ecundum,neccflecft vt fu i„ gra tio. nam mu natmanv.Sc erit lbi naturacommunts cis , qiu
dU 8?„S r»mmunicat«onc generis veri:& necefle eft vt d.fferant (ommunui pt.neri: creo cric vnumquodq; corumcompofitum 4iffercnt,» ■ addm gcnc ^ g c{lllliu(modl,dt innoiWuU™
„ cV^Xnuod cft in vltimitatc pcrfefcionis in cfle , neceOe eft vt q»0j tft n Pen,um ninclVetvnum,impofslb.leeftvt l.t e. vlun..ta4cfle
n«c«ff« fi, vnum.nam, n. i rtiec , , communicat ci 3llu j. na ,
+ idcum quo^ g^^^d«o.nn«,ac«>«r«6il5
C ' v vno 1 .tcrc Au.cenna aucem ncfciu.t in eik hanc naturam mc- Auic igno- nescxJ"rnatunm .auamf.gmScat nomcn vn.uocum, & naturas, ,r Ana,p ^2S^cniOn^i«b««an«n,»ul acadcncircmo- ,
' , r ...... jrrn Al»a.&primodicMicimiK nosquodquibcntintet.
H.c vu!. oU »' "g« ^ Jfts(|, ,Mftij error.bu,. Tuncad foru», ligi, .d.quod fuP«iu S IX . .j tft _ Deus>?£ jn,e,„germx fum tcIjl.,1)e
coutmcniur fub vno no do conllncnllf noni.num vni rct a.tr.butorutn
dtllctt, eq<».uocorum ,m n moJl c5cl e u1i & jeclj
ftcundum o,i*'u,ionj™_a j " .,roprie,ast:,|,um cft.qnoJ ffgniricata afcendi,, IMtun fi, t il.um no m.n f netis.quod clt caufa pr.ma omnium app<i
id ert,ordi»tn«u, rtV^^sffiwn»* illonomi,,c.(Vt,b, g,a,,a,)hoc |a.o,um,,d ttt, omn.ooi , »»™M »6™ nomfn CaUd„a,is producito, ah ign, , & pftcnd.t txtinplo m,i • ^ cotrupM.&J debct d.ccrc.vt r\«n;ci,cal,.
ab alijs itbus caUdts.Cv .oril : » ^ ttbuj j$. nomen cnlltiqij fllb,
iiWfe'S-^VrHtUaV.^nlmtnibus,id «ft.alijs GRnifiea,is ll""um nominliap. ftantia dic.tur.^ itc ai .» Jici„,us quod nomtn tntelleftuj dicnur
plicat mc-do ad P'0P°^m~\oSc" ap„d philofophos.ua quod.id tft.tali ,nodo Stfcparatisinicl ge». ^ cxufitt», quod pmi.us intclicctus l ' . „ _v fotlc v„i, Jiccrt rtfptftu acaJenuum: I & fic*fi.n.li.tt *«xm"*£S&**, _ accidcmt . Etfor.t vul.dicttt.fc 0icit.,r «n«m e»s a»nlo^. u^mm hoc.qlloJ prcd.catur dt Oco.fc alrj, inttl llc dicimus dc f',b»3 n'1? , ™ce Ex hoc rcfpondc.ur ad fonnam, nep.u, ligtntijs P'f d'c,Xuccmus no « compeii. quid.tat.ut illis. cum non dic.u, vni. mlnpr:quoi„am '»'cU.tc' "s folumnomt» communt tllis. 6c nonnaiuia . uoct.fcd analog.ct . oc, ut « ,antuni, oi fic tatio npn co»cluJu:in.clle
qu,di.as.ncc al-qu. d M. »« «^i'»,», pa.t, . D.bt, fctt qucd <Suscn,md,citurdc Uco.O- oc , nomenamhiguum .vtlfccuu.
Au«.vb,q;,V. #WMPP' K ^'hoc at.ifc.ofc . Qj.on.am Aui.primo MtU. dum attribut.onem.yt ac.t rtt . ju0 ,jcel fccunjum aliquam prioritjic: ca.6. vidt.ur pp.narl quo d ens 1. 1 vi, de in(enllone ,„„5,^ Jubi.a
& argumtntum tms <ft;S» ^nl^ lccjjemis . trgo t»s dicit tntcnttoncm 11 bit dc intent.on.busfubft^ ..«ftcundim ipfumromne nomcn , dtcutuiuwfc & fyl|ogifmus c.us compo.U u r Itcun V _„ nQta dlcll mtMu.
jionc itittlltfl... cft ^«^^Xt^Mtta* nomcn.dt cu.u..n.cr, 'ncm .trtiam & pcr confcqu «»» ^ lnfinllonlbu, acctdtn.is , & f*B«*« jiont intcllcSus cft c"'uS;,cen cxe,„plo dc tefimccVone, an cin.an non;
^u^ Hos "6uB,tnittm —rr
. ,.urinuib«rii«.qu°<l«i»viJ«ur Achillei Ztnonit.quiburJam alfji Vli» A n'*BrnpcJocli«.quibufJ.ialijs Hector Parraciiidis„3« Mellifsi. Bgo auie repu * ,niiim nihileiTe.vi dicamndeodebei fcire, quod argumentuni lupponii fal. {"an fcilictl qu°-' 'nlWo enns fii id.de quo imrllrrtus eft ceitui, immo dico qdj " \„ nonien ini fignificans xqualiier iramediaie fuhftanti3 Sc accidcns, licec r, ,hi orJo caufx.ideo iniellercus eft certus Jt diliuiiflo, dubiui auic dt alirru. ,,j jtloiuiQuilibet enim fcii quod lumen eft :. h.'..;m.y«l accidcns, licti dubnu r. ,., fitfuhAaniia determinate.vcl accideni.ficni qu libei fcuprincipcnifcde. ,, vrl non fedcre.nullui nili aftanie» fdunl illum fcdcrc dcter.uinaie, vel non Jrlere detrrminaieiic hocailendtns Auer. appell.il nomen eniis amhiguiim.
! r(Cunduin anribulionJ.a J norandum quod ens nihil communcdicii nili di» «unftione^qiiinJo crgo capimr drtrrminate.accidii dubiiaiio:quando vero fub jubiiJ'""11 * J:l'"n,'i'one accidii crriiiudo:crgo certiiudo uon eft dc inicni.o- "r tciia.ffl Cgniflcatisalio moda ruppotlcis. Contra hocucrum iuflaiquiJS, t, „ puiaiargumcniiim dcmonftrare.d.ilta ceriuudo prxccdir omn? apprchen* f,„c puotucuq: diuiJeniiii ipfiim cns.ergo prxcedit ceiiitudinc de loio diliuru JL AJ hoc dicendum quod tlla cermuJo prxcedit oem apprchtnfionc" deier. miiiiiJ. non au'' confur,m dc 'Pfiu1 emii diui Jcnnbui: &, lic apparet qualucr SrM^enru lioe i'"1 iranftcndll metam ftrmonii fop!iiiMci,(Ri probaiio.)Quia fnYoliiiiont daia rupponit eni n >n diccre naiuca icrna, idco hoc imeiiau proba- ' ^ apponii aJ hoc ranones duasifecunda ibi poniiur.(Ta;ide quod.) Ei primoptopo»i'c3clufioiic.d.cl4probaiioqdcnsidco haheai vni. & e.indcnatu- :,mCocin,iJeft,vniuocameft. Deindeapponii raiionZ.clc drbrt lic coponnnul l,c:ufaefleniuIis,cV pcr fe alicuius elfectus commumci cnm eoiu vuanaiura vniiioca.quS dat illi elfcflui.Scd prima ciufa eft caufi cflcimlis, & pet fe lr> ^ligenliarum inenie.qrn daitfieillis.quod habci in fe fornialner.cV ptt rflcn iijiri"«S0"on c5lca"uin eu in efle vmuoce: ponii cr^o minoif.d.iguia quiJa jprorScauftef aliorfi.deindc ponii vim minoiis.d. 8c id, qdcaufa ell alieriut. wxctdit caufaiS fine dubio:quia impofsibilt eft quod naiura caufx, & caufaii };, irna ,& eadc in gcnerc nifi in parnculatibus caulis.id ell, 116 cflrniialibus cf. ftniialiifr ordinatiiicV oppon.nur crgo conclulio fupcrius pofiia. fcilicci quocl (rlj non dicaiur vmuocede Deo Si alijt. Debcs fcuc.quod quid.1 rujes no in- Itlligunl hincraiionem.cV ideo dcndeni eam:vndc cxpofiiorei laiini, quia illim olfjciunt.ideo tam appteciam:propier quod raihi vidtiur, quod lii propinqui primis principijsiconfiflii enfm in propofiiionibus pcr fc nons, quarii vna «fliquod id.in quo aliquid anteccjii eflicntialittc aliuJ, non conutnu t i vniuoct.dicoefitituliier.quoniaSoriei paier ameccJu PIjio. filiu in hiimaniiair ■ uincquia antecedii accidenialner & non efiemialitcr.idrohumaniiascum eit* ! counnu:iis>x" vniuoca:rrgo,quando aliqufd anircrdti aliud cllcnualiicr & pcr I, fn j.non poicfi xqualiicr Sc vniuoce conucmrc in a, ldco hanc raaioiem vo. Iuir imelligert Auerro.ciim dicii.oV: id.quod caufa elt alierius prxcedii caufalun Gne Jubioiinicndii cnim id, in quo caufa antecedit caufaiuni eSeniiaiiier &• pri fcimpofiibile efl vi fii commune vrrique vniuocc, quilihcl enim concc dic hanc icrminis iniellectis.Tunc accipiiur Kcunda propoliiio:fcd prima cautianiecedit omniaalla emia efTcniialiter di per fe in cfic lali: 6: hanc Jeclit Aucr.cura dicit.quia quidam ipioruni efl caufa alioruin : prima cnini caufa eit cauli enris in eo quod eni.ideo dicnur in libro de caulis:prima creaiuraium eft «iTe,vidicebam:clthoc dcclarauii Anfto.i.MciDphy.& Auerro.ibidern co.J. vM.-.lix his conclufio fequiiur dcmonfliatiu^.crgo ens non potclt eflc commune vniuocum pnmx caufx.S: prioio caufato: & hxcraiio uon potcft lolul f! Utie i.iicl!igiiiit:poflunt emm tingi folutiones fed foluiioues non fum nm vccba,!, roft conliderenlur.(Et idco.)Hlc conducu cx diciis iheorema ad propo- Ciuni a: inquit.cV idco hf c fpcciei coicaiionu oppoliia eft communicaiioni «•« nculi.ij efl.generis vnluoci, di hulus dcdn ranonc.cl,: aii.ret.n.qux in cencre «mmuiiicani .,non liabtnic cem pnroam.qux caufa «i alioru, fcilicei, ellentia- M,K anicccJcns lUa 111 natura genens.nnmo omues (uuc m vilo^raJu tire.«
Deftcuctiodclttuci,Auet. Gg
Pirputfltio Metaph.
.. i _.„,tun fHreo, fi hibetent.) Ex hoe orlendlt i„ rm 8- eadem _»«*_• , '. ' re. & lnq-«t,«go.fi fun.mi.lMi
Solutio. duplcx or do eflcmia llh
.. , «„,tnM mtco.fi hibeien».)BxBoe oit(n«itt tnirlH.^ij,, »_
M & «^Turn n"mim fencte.cV ii.quit.etgo.fi fup.intcUigcn.l, «> conucM.te ^ 8 verl .-enef,s.,d ert. vn.uoci gtnt,,, . jnmc.em • Jcl^c fffmM5 |jpir _,__,,,,,,, ^ .uncinfe,.
tV quod JitferS. in 1^ " & dirTerenlt.i e.pomtur, & addii Utuj, qui_; etfio «l.bc..P f«3-" ' ^"cuihv- fic fc habet.nouun, eft finedub.o , _? vl_. •_£_._,___ Jcompon.t7t?v«Pt.u5: pa««< e«;o p.mu.a.to, & *._,«„,,__ „„,
duftatxuli. |-or,e..qUC.nn,(?cmdccl..t»t Auer.>o.M,.ar.,.t_ .
f? W".Kk« cr°c " %c"eb„som„iS,er.s eft otdo: .el ,_,,_, ,___£ IU in illo ge"t'*;'V<.,1rcntiM s.erco i„» eti ciufiilictluj.i pet conlequen, li,.vcl ™%^&s£l:uiJto.btat* "°n d.ftruninW peracc,de„, genu, iion cii vm.iocu . » . c „ft Juplcx r_,|leel r« •
__, dtccndum ot.e.q«o'! oroo ^ c<j quu_ lbl tft orJ;1 tft-.n
«em.&fecundumpetfeft °n,;d%jur,,u. & hoc pon.t A„ct.,n recundo Me«__
- "-5 ^.'iTO^ jpp0"" ™'™_W.iB hunc moJ3 =5
. c3.i.&i"b..( • innc.;i> _,.„_ jdeft. pct eirc.lS aliqua naiuu ,„ori VO^m^.Vfi.^^^'^^ pltcffcn,,-. r„s, & inflr*,«C £5,ca. cum »««"|'V"i1\Ie«PJi ,li,s .,, cn.e:lu.ius poni. ira mnom vim.d.«.,_ „ inumen$:ergo ..ocomun.ut ^o « , „_,__•_.,,_ quod fi. vn_:„5, fl vnS
dem.quoJ tft jn "^'S^ licSuafi rcfu.m. ma.o.t. d.td.quod efl ,„ 5°" 'ff:!fdS „_iu« non ri.ca. cum al.»ln tlla ftip.* fic paici vi, i.u,o„u. (fi, flne cutufdJ naiurx.n™ ' ' Aul qu,a Auiccn.non eftimauu i(Hm na.
qu.»OH'eponiicauratnerr« itowmc(iM nomj,llbus vmu,,.,;, nat
,uram nicdii tnier na.u^ ,omm„.,ic'H.i.q'Ui n"> tcp,.ut mediu intet vntuocS. .um.qu-«intum nomi e c0™J,ftuinVgumen.um. fc.lice.quod qut» „.„,,, & «v,u.uoca.ideo fequuu. ^^tc.quod ,,,, ra.io fecud» efi multumfo,,,,. arquiuocq.e^o vnmocu. Confifti,ptopofi,io,ubu.,quir5 ptimi r , ,,
(i confideraiur oC e.u«« ',lcmast_,,onis, vcl natut* , vcl Inren.iorui Uea W>q,,od cft - in fuinmc %££S*m eius.non poieft c5mu„icar« „, ,o v„i. suod prr , ^""PpVopoG.io eft manifefta p.t u quia en.m humamta, rum
uocc cura il.- Si hxc prop . pu|0 p^.^cp.,,,.
tl, ,„ ,ummo & pc efte, am ... borj i ,.o non Mt
„o:Gm,li<«r,l, homo ,n f»»1"^ * ^,. e0 qllla,|i foimalitet dT.t inimal . S.
Bial.nifipirncipa.me >\ : non - lus e(re, ,„ hominc.quam laam.
«ali:e>i_opi°poi..iod,ce^ ,0,„n, ambuun. «tu».
vcl na«urf.vel,n«en..on.».adeon'^ „,a„.fefta pr, fc. Secun- f
„0,, Po,eft commumcite cnm al» m eo ^ ■ & ciren.iM. cap«
da p.opol »°e'"^ut^lsU£h0ce^ cen- onl.b.tieigo fequ.tui.ex hUdu-bu, «o.am utifec.ionen. cn. s.K noi ^c commiinicaie in mrc cum
piopofi.ionibu» concluho.f.d. quodlJ ^s 'v° p „(_„,, ttcte „,ip'cis. fnM _l,quo vnuioce:^ ™^m«\*Z len.a au.ein, qu* fiun. comra l,a ,c poB. pulium fubttles. tt f0' (• m* "X Me.-phyfi-im tx.rantan. .r ad iopM.lU rioncm Aucr.fu... foph rt Jtn ,„_, . quos.lli fohm. uu.mhcmi.
fi.io fepiimj» difpuiationi**
plSPVTATIO OCTAVA.
pE DESTKyCTIOVJ DICTI EO^TM, q^VOD ESSE PRtMI SIT SIMPLEXi jCILICET ESSB ABSOLVTVM>
ginon eftquiditas,nec verificatio,ad quas referatur cfle, fed efle conueniens ei eil ficut quiditas alteri ,
A L G A Z E L.
IT Alga. Sermoaucede hoceft duobus modis. ciuorum Primuscft intcirogatio d^probationc,Sc dicacurquo fciuiftis hoc.an necifsicace intcllcftus, aut fpccu]acionecius<& non cft cx nccelsicaccxrgo mpofsibileeft, abfquc co cp recitcmus viamfpccii ' ationis.Siaiit dixent, quonia fi clfcc ci quiditas, cflequidMpfumcfftcrelacum ci, aucconfcquesca, & proucnies poft ea:&,cum confcqucns fic caulaiuro,crgo neccflarium in cfle cric caufacum: &contradicic (ibiipfi . nicimus quod hoc rcucrfio erroriscft, cum profcrimus dictioncm tfft ncctflarii. Nos vcro dicimusei verificationtm, & quidiracem. jcilla vcrirkatio repcricur,id cftnon dcpcrditur, & aufercur . & cfle Jnsrefrrturad cam.* Si verodilcxcrincappcilareeam cofequcns, & Hur rfqjeS prqucnienSjiion eftcuradenominibus, poftqua fcit q» non cft agens «""""' anti cflccius aliud.ftd non dcfecic hoc eflc anriqufi cflc ablq; caufa agcnri. ^.'in^qug Et.fi intclligiitpcrconfcquens.&caufatum.quodhabcccaufamagcn nbiis Vci« ttni,non cft fic. Si vero incelligunc aJiud,proieifco conctdicur,& non uihil. tfl in co falfitas, cum probacio noninfcrac nifi ceflacionem cmanauonis a caulis, & tamcn ccffatio eius in verificatione rcperitur, & quidicas cofequcns cft pofsibilis,& no oporcct ponere negacionc qui- Iracis.Siverodixericquidicascriccaufa ipfiusefle, quod fcquicurei, ereocffecric caufacum, aura&um, Dicimus cpquidicas in rcbus calidisnocric ca tfle,quaco magis inantiquo,fi mccllignnc pcr caufam agescius.Sivcrointclligucperea aliud, &eft cj> no fufficic abiq;co, tuncerichoc,& no cft in co fallicas,fed falfitas eft in emanatione cau Jiru.&,cu cciraueriCjtuc rcmouecur talfiras,& aliud ab hoc,non fcitur talfiiascius.& impofsibilecft quin adducacur dcmonftracio dc iallitatecius.& oes quiJe opinioius eoru func induftri.T,qtix xditicancur fcipra detiniaoncm dichonis neccflarii in efle , in co quod habtc con-»
Gg a
Difpnf nrio Metaph. r<quentia.«cconccdsnJ-.>7 «tio infcrat necetTarium tn efleeo modo, D quo 3ttnbucruntei,8c tamen non cft Gc.ftcuc dixtmu» . Dcmum htt nrobatio eorumred.icituradpiobatto.icm ablationis attr,butorum &. ablarionisdiui.'.<*>" gcncr'c.r,&di(R-rcntialu.ntli *eftquidroa. Eisprowndum,Ko.-cultum,&dvbiii;.s:.Hioniamh3tcpluraliCUno|l n-ducit.tr mii in abftiattudifttonis.Jinautcm.runcintellecini dilacz rcturaJconfidcrand.im cilcvnam ^itditaiem. ipii vero dlcunt orttncm quiditarercpcrtam an efl> pluralicatcm, cum in ca ritquidita»,8t etTe &hTCcft vltimitasobfcuntatis.nam ens vnum cft incelligibUe fempet ,& non eft ens.quod non habet verificationcm, & cfle vcrtria tionis non aufcrt vnitatem. CirciiiitrcduflionchiiiusJirpniaiionii.primo.!fclartbo titnti, dlfpmirlonti Qttid e etTe, dcinJcad exoofiiiotiJ llhus vcnia. Ucbes rrcofcrequid :.i rfTe. quijq: „„,. & quid Qdi- di„s.& dico.quodeflc qua.ntoq; KCipnur pro qniJmte feurlTrmi».& Bc g£ iu. J f'6 Topico.cpdrfinitioeit fermo.,1 effc.cV hc r, Aiier.S.Met.cS. tr.rpfo,mf
habrnicir.-inmJ.crialo..quo:fui..inetFert...i' Meu. co.j6.&tS.fotm* , habcm duplcx cfTc.f.in m»ierii,& m primo mo.orr.ei nc concedi.ur r roG ir. a bvcmc habr, cfle.capiendo cflc hoc. ,nod.'.qu»."docj,,. capitur.ld eft effe pra pifilionef.ib:cciiA'pr.-eJici.i.vtdici. Anft ,,, . Per. .ermcnu.. qu,,J ve,b5 Lnifictr cftc nuud line exircmls no.i crt intelllsere.illam. n. compoGno Jicit fre.re qiionnineirccft.quoasens .duc.tco.nnol.iu.n ,n ictu, & quu intcllectuseJuctiprodolitioiiccompoli.am ex fubiccto dc prard.cato in »c„ medun. te iila vnionc idro vn o illa ciTe propofinonis J c po,ert; v. declaraui in ptimo noRctiorum in verbo Arift.dum dixit Jefl.iliionc non dicerr eiTc . n-que „o„ ifTe. vide Quaiidoquecapiturefle proforma.cV hccapic.it lecindo PhylicorS commen. joTvbi diciiur quod form» eft caufa materix kpro quamo eft cfle elr* Ouandoque capitu, efTe pro in Jiuiduo, vi dicli.cV exponii Aucr. rcrtio Je A „,. ^ Z " Pilludvcrbum»l.ud cft magm.udo, & m»cM,.,udimi clTe. vbt "ult Auer.in commenio.cf. clTc poieft capt pro .nd_uiduo. Vlti.no captfm efTe promodoq.,od5cfien.i*,quoefrem..ipo,.iiuriueirr ex.r» c»uf». f„.,s <w ..c .I7> no„ cft tlitid nitl proprieii5qu*JJ.qui rei poniiurcxtra fuas caufu,* ,t S,*fol««p^ica5oJ.« cn.i.:cV lic loquutir AriHo.fccun.lo M.uphy.,. & PAi.etro.comme..toillo4.& . i.Metaphy.comm.n.t i.vht yolui, quodpci. rnuVert cfle pcr elTe„,i»m,& rel.qua pcr primu. Ei. cura conhd.nbuntut om. neViftimodiaccipicndielTc.»brci,.dcmuri,,.,umc« ob.ectio.ie., quae prtm. f ....... . a i T,„.,.nn J.Ais faDicmum. Di.rndiim.quoJ qutdita» cjpin.rci
Multiplici- l^^^^Z^^Tvno^M^ modo procircniia eom.lS u, tercapuu.g ^J^^Q^Xq». capitut^utd.,». pro dcrtnirio,,, v, diot •* ?t 7. dc 4 1. Ouandoqueprov„iuetf»li, vt .liceham icrito dc
jRS£££S^$WP><> fo.".»PfoU.v, diciiu, 7. Mcraphyfi. con, rn 1 ™ . & » b Uft Mim formaquidi.as.prou. cft pr.nc.p.um .Irhn.euJi. f ct To maciTen, i prou. eft p.incip.un. eiTend...<t et.am qu»ndoque f.rma naiuri otou. el pr ncipium oPe,ra„J,.a.Phyli.8i 6c quid„».c»pi:ur pro naiura «nl. Int.1l.AMi. PH\° :rfiSPJico qPuod ,nPel..ctuSd.lP„.»..o„,. . M- De,,. coinpohiu. rx ,pu,»,.0n,.q,,,J,,»,«^
K SS^^ '»« vniuerC.ll* indiuiduo.fietJlta
frttdc ^.n ?n ^Dcc t\, compolit.o clTomic Si clTc: & llc.l de hoc JinJ
quoJiminodo poientu »J c.u.otc.i^ . . »,,>,,o.3.Je Am-
. OSina.
,m:JSr?cpc4t?ftfWetrfffai frnfus, an in Dro fir compofitio tx mjterla Bc I f| ^ji^hoc moJo capienJo itomin.i. hfC (juiilrm quf ftio clt conunua frpnmrt uonu'm,cuinihiqurlitum (iian Drus lii 111 genere.quf ftium eft etiam I iteier, ?n Ifi <° 1,1 "'"P01"'0 r* vniuTfili & patticulari, idco confequens ctii per. ?"rut.-ir« moJo.an ibi fir compolitio «*c rflc rlTrnua. pofTumus (uque m Deo |t,,oiufierqu'nquecompoliiion.-siiiielligerr fc»Hc«in nuinrfo, videlicetcn) £,n|jrrsdij,cV pluranecrfle cflnpropier quod crdmau fuit tjuinta difptita. ,e 111 ftilicei ln vnum neceflc efle. an pluta. Pcflun us eiiam h"np,ete in Deo EJiptrilionrm ex drnomrnaiionc , iJ tll aceiJtntt 6V Jubieeto , picpiei quod M& tui) fui' frxudifpuiaiiodt clarans f.irnium Dei nou eii quidaJdiium tU ivmif • Pofliimus c,'am 'Pr"m :rnJ!iinari eflr in generc. & diflvrre dirfctcniia. L |jccompo<iiionem cx vniucrfih & particulari: & hunc tcmouensrrrortia fjjin jiih dilpuunonem frpiiiu.im. Pofliimus tiiatn imaginati in Deo corapori ,ioncm tx rflemii & eflc.oV propicr hoc hnr hfc drlpuuno . Pofluraus riurtt finic" '" Uto """Polino"4 m cx marrria & forma , & lic ordinati fuit noni Jifpuiano.Jcclafans Dturo non efle cotpus.neque coipotcum. ccr banc ,nun iioii.ii" .ilMLiiiJrrrpofliiniiiscrrorempofsib.lcmcrcJi Uenm eilV .ompa (iiurorx paiiibusqiuniitaiiuis,& cx maittra &fonm. Cum enim Jcclarauit oooJ non cft corpus.habebitur quoJ non lii coinpolims cx p.imbut qiuniuari. t Jit.Cmi' vctoJcclaiabituttjMioneft corpoteus.fciciurqiiod non litcompolt. ,uS <x roaictii Sl fotma. Polcrit autcm cflequcUlo.an ipfe reniar cum aliji in coinpcfiiionrni.inulii enim ihcologizSics diciir ens efle limplcx illis qoinqt Coinpolii|-3,,,t"'s> arramen Jictim ipfum elTc alieri componibile. Btitm mulii aniiijiii Jixcrunr Ocuinvemte in compoliitoiic omniuin rerum. Jixii enin» i. , ntonas vnum folum eflt omnia,& illuJ cflt Deura.airtium eflefcripttini rn iriuplo Palladu. quod Pallas eft quicquid fuir, quicquid erit, & quict|U'd cft; „tc 3|illuishominumditexitpcplum,quo radrscius velabatur:& inquitPlu. urchus philofophus.quod veiufttlsimi plnlolephi inttrpretati fiini illud elTe di. rtiimJc Deo, quipcplotefiuseft, quiaomnescum ignotant, & omnes mhil jl.u.hinani eiim viJcnt.pcplum enim.quoipft ttctus cft, viJctut rflc fenfus.
-il m anim.i,& forma.quf tft iu corport, quibus duobus circiinfcripiis ab antma.cV cotport.tunc quod rtmanct, apparei rpfe Deus in propru fui luiura: prfpirrquod vrrirlcaiut Orphei dirturn.iaudumeflf dljs plcuum, Sc illud poc u Iouisomnu plcna.vi.de. & Lucanut, habcmus cuiiAis fupcris , rcmploque cVrrnir.nihil agnnus nili fponlc Dco,& poft piuci.cft nt Dei fedes iiia rerra, pifjpouihiis.o: arr. lupurr eft quodcunquc vidcs, quocunqtie inouetis. Et in. qon ttiam Stneca.quid rft Dctisf niens vmuct fi.quod eft quod vides toiuin, et C tMoJnon 1'idcsiotom vbiq; eft opus fuum intr.i,& txira rrplcr:cui JeinJc mx •nnuJofua tcJJiiur.quonihil nugis cxcogitaiur. Hoccruia Vlrgilius, fpiri. unnw» altt,c«:c.viiJe>& Parmc.& McliiTiisptimi.ci vctuftifsimi philofophS Wtlbttr uni omnia cfle vnum inflnuum,& immohile, & hocidem tniell:guiir. quonum Deus omnia tft.qui cft inflniius.cV immobilis.cum igiturhfc ITt anti. quo'uni opiiiio.vetiuseft quodapud eos Deusin compofiiionrm venii retum, jtJto toirum cfl cum Aucrro. qiiinquc, immo fcx illos imcllcAus prtfcrutctur tfftim prfirrmifiiTchiinclongedifficilioiem alijs. Ei forie excufantlus eft pri* ras.qLU poicli ex dictiseiusqufftio, & opuiio bfcadmouctl. Vel fotie, quia ipfr non intcndii loqui de huiufmodi nili frcundum illa.qiif Klga. tradauit, Sc cootdinc.vt i" ptooemio propofuit dicerc.& dico notaniet eo otdine.quoniaia fonrqufflionrshf poiruni in alium moJum ordnuri. Declararus cft tguur tWpmnonisliiuliis, qufftiouum fcrirs,& quf llionis iniroJnctio. Alga. ergo piimoinuoJucii argumenium quoddain phllolophorum , fecundo debiliuitl. luJ. Quanium ad ptimum.adhucprimo diuiiioncm facit, & poft membfurtt rlipu.in quoinliltrre vuli.intiuii crgo in hoctr.ictandu , idcft ptoccdcn Jii rft thpliciicf.ptimo.fcilicci moJo pciitionis, vidrlicei quia peit mus ab cis.fcilicet ftulofoph .s.qualucr fcins vrl afleritishoc.id eft Deucitc limpiex ens.vcl pct •Ktfnutc iniellcctui.aui a cocJuiione fpcculata, tJ cil vcl fcms hoc, eo tja iii
G £ ,
•MopoRiiotlotlltrminis folo inlrllertu nota.vel dem5nraiione.dc!ndc.j>n . tncmbrum Iilfum.A: olh vetu Jicr.is.prtmiim rll im.>ofsihile jj eaV~n,t ' prnpofinoncmillam clTc notim cx tcrmtnis folo tnielleftu cft itnpofnh.i '" ius rationem dedit.<;uia notum cflct omiiibus.iicui funi altx prim* co , . ; ■ caid cft alix prtmx digniincs.cV tunccollign mcmbrum vcruni.J. erCO r, ' vos.quoJafTeraiishocexaliquifpecuUia coucluflone.i.lioc e(Tc pcr ^.,,0,", iiiaiionem cui Jcns. Hic oportct aliquam Jtgtcfjioncin faccre.iJco ob0.?mon" dere quid lii prima propofino.ot per confequcns qux fii concltifio q.i* , vi' tnaontur propofitione.fecuiiJo an fciemta.qux cognofutur primi p,0 '*.P'< Qo* prima Ctviiiusratioiiiscumfcicima.quaJignofciturconcluiio. Qtjjntuin id n : propoiitio. dicendum.quodprima propofiiio ln iJcm quoJ piinciptum dcmonfitiiilSj rcpcritur autemab Atiftoic.duobus moJis JetTiiiiiopiincipij.vno modo ' ' «ft autcm principtum dcmonfttanon s propolitio immcjtata, &c vt dcfii"K'U"' vertor,& exprefsior fubdil.imrardiata autemcft.qtianon cftaltcra prio"'
Ptori unc
priitcipium dcmonftrationis cft propriitio.qua non eft altcra prior. Nun dcm patct illadefinitioapcrtius. Cipttulo veto.j.ptimi pofte.du.it, tcdAV cipii fcientix quoJJam cflc diciniui.inquaiitum tcr.ninos cognofcimus Ci^" loautcm 9,inquit,dico autprlnctpia.qux co fint, non contingii demonftra'Wl, Et illomct cap.iuquit.n5 aut fuppi/litio.ncque pe itio quoj neceilr ci> & " " ptct leipfam videri ncceife eft.iion enimad extcriusdig.iitasr.itionemcft Prt°' Tnrtrtimctu y«b*Aii(t.in vetcrittanslauoneicperiuniur.in qutbuscolligere voljini'ci7C * cognofccn Ji flum defiiiitionis principi i . Ei dico, quod Inltruinciitum cognofcendl pioneh propolitionc lioni'11 duplex:demoitilratio,cli lumen iniclteaus.Jcmonliutiofitcx proDo" eft duplcx . fitionibuseo.quiacfl frllogiiinus.L.umcn non lii cx propofitionhus,i,cque Vft piopolilioaltquomodo.cuiiiiplemet intellcctus agens.& cumhoclii it, ,DCI rci vetltas didorum Aiiil*,5£ concotdia.veriiasquidc.qra cil pttucipiumde! monttratioitis propolitio.qua iu notitia non «ft alcta prior, «o quta non dcmj ftraiionedignofciiur.fcdlumine iniellectus.quod non cft propolttio, uciiur d " moiiftratio.ergoprincipiutndcmoiiftrationts efi propofitio, quoniVpiopofiiio «ft enunciationisaliera pars,6<: perconrcqucnsfyllogifini pars.qua noiieii altc taprior^i non pofsiidemonftcaiioiiedcclarari.ncquc pofitione ncquc pciu:.,. * tic.ncque dcfiniiione.ncqiie altqua propotitione.fed folo intcllcctu.uui non cA piopoiino aliqua.Concordia vcro:qm,qn dicit ptincipiu ptopalinonis cil pt„. pofitto imBicdtaia, qua uon eft altcta prior .oportutt declatatc , an fit allqud piius.quo dignofcatur.iJco fubJn ca. j.fcd Sc pnncipium fcuiitix.i.cocnolccn. dl pttmam piopoiitioncm cfte, dicunus quoJ Jam , quo tcimmos cognorctrttui.i, lumcn inielleclus, quo tcrrainos.i.panescius cognofcimus-.co «rgo, quo putcs etus cognofcuniur,& totum principium cognofciiur, cognofcuntur amcm par. icsiniellcctu.ot: foloetus luminc.cigo loiuin prmcipiu tntcllcciu folc cognolci. ' tUf.cUinhuiicmoJuni luciJus The.inietpiciatus fun locu 1115. VnJe ibi ca,T. ail.iam piiuctpia Jcmonlttaitoni» Jciiionfttaiioncscirc no poftunt.lcj piopolT. tioncs indubiiabilcs.immcdiatfq; 8i lucc fua pcifpicux. Hts peifecia mcnsc.l, quxiciminoscomprchcndii,quoiumcoinplcxudigniiatcs,&: prxfata conctpt. nius:cccc,quo vult co propolit.oncs cognofci ptitiias, quo tctmiuos cogiicf^imus,& illudelTc luce.n i.itellecTus.Hocti moJolocum hunc pcrfpicuum fcii & Aucr.J.enim lic.Sc cft iiobis.vi concorJcmus fophtlticis, quiapttncipia Jc> moiiftiaiionis noit fum noia pct alia, fcJ Jicamus «p funt noia pet imellcctuiii, & ipfccft.quicomptchciiJii paites cnunciaiioius noix peifetpfam, iJ eft, prtmi principij.Ei cum hoc lii ua, appaiet crrortranslaiionis veierls,qux.J.(ln' quantum iciminos cognofcnnus.)Eft cnini lalfa, & tdeo illa fuit caui i cttajldi apud l.itinos.propicr quo J 111 gtxco lic tcpeiiiui.Et ptincipium fctentiz tjuoj* dam ciTe alTcmnus.quo tcriiinios ipfos cognofcimus. Et tJco ioan. Graram uta cus.quiciS rtudiofus ctai,plnloponusdicriis ctl.tn hunc modS cxpofiuopeothtfc ius locicotcxiui.Huic ajiiioju concorscft illnJ capituli.j). Jico auicm prtnci»
pta tii vnoquoq; gcncre,qu( cii liiit.tion couiingii dcmollrare: qu politot vnutnouusuibucmodumtcxiiiintcrprciaiuscfl: Jtcit, 4u
0<5taua. 2?<y
Part 36
a pfCfl»"^ «Piluiiprf potoh nfic drfini.ione fl,biccti in demonftrjiione proP0
SEa fiuit rub;e/in,pifsio.ei digmias.vul, ergo ibi in illo vcrho fubieiia Ar.ft. jcn: i.n boc rooJo.dico .iui prmcipia fubrerti in vnoquoque genete fcennx qux, cum lint.noncoiuingli demonibare.i.qusr non poirum dcmonfttati cflfo & hsec «Pjl'"° a/f«f" fupeiiori.qii dixu. oporrei pnfupuo.
*[f Jc febKfepa <ft\*q«uJ eft.Them.a,,il Auer. & L,,,conie„fi,grol£ i£lU.& l?-'-,,n,l''P0»u'deP"ncipiocoplexotex,6illducuni, cV ideo cStex. ,u Sele<fro,concor*Cce«e po.clt. djcoaa,pr,hcipi.,,:.p,opoG„oncs prmas. fluXcii Gni v«r non comingndemoftrare.ergo vuli qTpnncipiu lii vc.apro £6i ,6t indemonarabile«& Bc hic trxtus nuc cou Jrserii prrcedenti.Hcc BpoClo ert line ddbio mens A rifto.co quia d,x,i In priucpio capnuli.fcire rf. it tx piopoi,.lonlbuspnmis,rdeoquaC remcmotldo opus fuiiinducrrc,.„id lit p,,„cp.u.r i .dco verus imelledus. Ar.ft.tlt hic. Po.tft Si .ertio. icraa fe. ;,,s,cx.u».b;dem nduCtaconcorscirieri.primoiameindMcetu, rxpo(;1|otx, «fpoGi* uanc Ol.ui.quam laikl flngunl ob care.uum crxc.ru... I..cr.ir..n, i I onoVi ,i"u0"u»'« 5poBlotun.idlcfii naque tp concluCo lexius eft .,r dignius noh cft po.io.ne, qu, fuppe '"0.'''q"''«rHo,quod.i..d,quodneccfteeft T„tt,& il.quod propier fcipfuui viden.neceffc eir.i.digmras.qu» cx natiira fua eft neccftjr.a & uuo ad ft Bosnpp?/" u.ccflatn.non cft luppolmo.nequr peu,io:eil ergo fcnfu, fccunda B fcwluc.diguuaj . o.i ert fuppol.i.o.neque pcmo.S: Arirt. fecundo cosritioci. ,,j,ur (uc rone.ownu l„ppubuo.& omnis p. tu.o eft ad rat.one cxtta.lcd nul. liJ.giiitasclladraiioneexira.fcdadraiio^mira. ergo nulla d.g.masclt f,u> jnGllo.neqi pcii.o.l.ums ratlomsaccepi, mIjlotf & dixlt, non.n.dhfnn.s „-, aJ rxicnus raMonc.fcd ad ra.qu* clt ,n an.ma. Sed hrc . xpoCo.S: ,tx Impuinati» &t»niMdici.,&expoG.otibu^^ impugnan» jjj „„. „c exicr.o.i d.gnolci. mojo ra,io exierior.vl ib.de fubd i. <it Matit -u.Wo.locomlai apud Arirt.co.i.p^m, u„us pti.,,0,,?, & fuipol,„o',c uie jgaui'»" d'P0'"ion»s,que no ryllog.foio dlgno&i.perfpicueqrflerj poflm.r. Expoluo.ibus vcro qmi l lu ,cx„M,,ducO,Jicu. i„ g,*co haberur. uc.n.ha. bc.ur.,v ingrrco.vlin rt..tlino„e. B;u..„jappa,c.Non ell a*i ,d luppoCio. nri|„c pe.u.ofanequo ucccfle ert pe, fe.pmmeiiea.q, v.Jcri. & teliqua e £ .c.us concluflo,,,, e,i.,d quod per le vr.di ell in ful na.ura neccflariuu. „6 di. nJ,.„u, ruppol,„o„e,neq; pe.mone.Ud p«, coufequcns in.ellc^u i.in,u. & Gc vc.bua, ,lluJ co„fo.,u,n cflc pcipicu.nn ell ve.bopr»df«o:railo auicm quau, ,on„ ... rcx.u hoc. v.de ,., .ruml.i.jonc B,fani,j.&: cu„, res Gi i. appamirtS n.».-rf« b&,svetodc.iniiionupr,nc,pij,e« enln, pMncipn.o, ptopoCo. qja ,,o ert Deffmri» C al.cn pr,o,..adhocv.l.tvcru,u:d.co p.opoC.o loco genc.s, i v. no.",u P""^ olncum pr.nc.p,, inran.um en.rn ptn.c.p.um t.t ptinc.p.um, inquamum txtt. CC,ofn..uu. ptopo ,„o,„s.,d ert..,u1„a,„u,u cll .d.quo propo i.ioncs sTcorc a Concs nu„, „o.ar:d,c,,ui qui non e.i aUera pnor . quoman, omni co„clu!fo, e «l»pci,.io,y.l ruppol,i.o.vcld,gniia.prior.hoc au?em, ciua n.hil C. pr;us mll imcl cdus lumen.quod non ert p.opoCo, ,dco propcC, o cli prjoa Pqua'no« cf, aLcro pnor d.c.ur ad hoc v. li. vera ; quonlam poir.„it c^muh» T.LIZ lloncs pno.es p„nc,p,o nega,„,o.rcd „5 pt^cxafl» ad illuJ v, Cc vcum-cS fic ,x ommbus ill.s vetb.s lucc, defln.lio prirn, pr.ncjpij. arn ,lla vc.ba d ?P«lmt «u,a,fi,nvnucoll,sa,u.,fac,S,acqu,re.e.,„ellcftadcri11,,^ kocfcqu, «,., dt rauonc pr.mi p„„c.p,j non tft, v, aciu on.n.bus C, U4 bcnc ,1, J quod eft ap.u „.„„ omn.bus t.re nom:& dcbe , i.ucll &, dictu MgZ
■omodo vZf l lf. 1 1 " " nW'°"e-W °«"" P'""'-' debc dcl,.„,i uiomoJo.vi.de.oV Dcus pc, inegano.ic lerun, dehni.ur, ViPSKei.pJiid C, ,i ,ur Pr.rn ;)po,.,.opa,c,.QU,dfiaa, cOclu,,o:ex h.s n.oJopct p.cuu tl h ,1 c ,n,
Kt^ru . eJt lcnfus hu.us dclu.iiiows cx rc.utoue pwdlcto paict. M
Gg ^
T>ifputat5r> Mctaph.
Cplnlo Ijli-
oorura. iitlnorum turr.1 rere toii i oicut vf .c.c...... tM..It,,„0.u « concluHonS omnino
diuerfaru ritionum c(Te debet.& tdeo fcientii prtncipiora non fcentii fcj tiuslniellcfliisdicitur.Mgniiiococlulionu fcictu vera. Hota rjtionei Ooirm» rfl'c:qi»,fi cflcni vnius rationis,ib etfdcm hercnt & prindpii.occojiclufionei! ergo prinaipil ex principiis innoiefcercni.licut cdclufiones ex principiji p, ? lerea.li vniusrilioniselTent.ergoeflent vniuocj.confequeni fjlfum , quonijii principi i funt cJufj concluftonii per fe.& e(reniialitcr.& non econtrj.et»o iol titur viiiuocilioperdeclarjiJtn flnc fcpiimaedifpuiinonif. Prxterti fifr, fcnt vnius rationis.ergo efTent vnius deflnitionis:qm rino Jeflnitio eft 'vi pj. tet primo Topic. & 9. MetJ. inoJo pitet qiuliter definitiones fum ad * i .1 mignuin diuerf*. In conititmm viJeiur fentcntii The. qui t„ propjfiuwe «oloilo. diceme^ptoptcrquod vnumquodque ule,& illud migis.Gc probafil|jn,:o,nne compciens per fe plunbus.& vni pcr ilterum.id perquod cornpciit, eft misi tale:fed fciri competit pracmifsis,& conduGoni,& prxnnfeisper fc,& conclu. fionibus pcr prxmilTisiergo raigis prxmifsis.modo, li fciri eflct ilicrius rjno. nis.crgo cflct xqutuocum : & lic argumcnium The. ertet fophifticura. Prx letei.m quo fit contradffrio eft vniuoeum.modo Arifto.com. j.loqucns de fci!. : lij principiorum,& conclufionum inducit contradtrtione jiiiiquor.:m, & ponit fuim pofitioncm:ergo fcire eft propolitiombus & conclulionibus vuiuocuni & lic patet ratio. Pneieren, Arilt.copiratione facit.d.^pierquoj vnflquod.itile,& illuJ m igis.Modo declir ltu efl in phyficis compiritione firri u\ vnu uoco. ldeo di;endu fecundiS expofitorcsgrecos, fcicniiS principioru & con. clulionum efle. vniustltionis.ittimen.prololiitioneirgumcntorum, debesfci. re q> vni ntio dicitur qmn Joq; vnilite fpecici.qiiq; vnit jte gencrii anilogi. ci.vt dicit Auer.in J.de Anima de definitione Anime .co.n.Jicoctgo q.fcic. lia cocIufioniS, & ptopofiuonu (unt vnius raiionis gcnericx, quii conueniunt in rinone cogniiionis.eft enim cognofcere genus fcirejergo in ratione cognmo niscopirensfunt.differunt lutcmm niionibus rpcciflcis: c6 fdre principiorj lumiucfolu (it.fcire veroconclulionii dereoilrationc.vt vifum eft: & Bc irsn. mcii vndiq; poflunl concotdari,& Gc coplcta lit digrefsio, & id piopoluu tedeo.(Bi (i forte.)Cum induxitpiopofitionc illam non elTe dc pnmis pjindpiji, fed de condulionibus,& omnls conclulio [yllogifino aliquo, vi dirtum eft, m" ducendi Qt. ideo inducit fyllogirmum philofophorum id illim, & inqun, 3c (J fone diceretur rp auctoritas.f. lyllogifmus ipforum haec cll, videlicet & cWit illum d.li ipfe Dcus hiberet quiditJtem.id eit, fi L)cus efiet compoliius exer. , feniii & efie.oportctctqjipliuseire efiet relituin fibi.l.ciufituni i fe. veltaufj confcquens. i.non caufa per eflentia.n , fcd per accldcns. Uebes fcitc.quail omne ens compofitum ex elTe & eirenna cft caula pcr panicipjtioncm , & pet coufcquens iion per elTentiim.CJufi ergo pcr addmonem, & lic qujfi pcr aliu J & tdeo bene fequiiur. fi Deus eflet coinpofitusex eftcutta & cfie.vcl clfei cm fatum a fe.velciufj peraccidens.& perconfcquens d-pcndens ih llto pnon. quod eft caufi per circnium. iJco aJJit, feJ quodlibet coiifcquens, fdeA pitticipaiiue el» ciufatum.ergo necefle efleeHet ciufnum.quod eft filfura.elt ergo visritionis.li pnmus moioreft compofitus ex elfc Si clTeiitu, cr$o cju. faiusi fe.vcIibaliero.Vel fottc visrationisell.quoninn, li ibi eirci compofi. no cx cflcniu Si circ.crgo eflc cflci rel.iiuui aJ quidiiaicra.i.accidcns quidita. li, vcl pto & ciufi pcr accidcs.tV non per cflenti iro: il viroquc uio>! .efficax . Refpondet ergo ad fecundam vnn,& ioquit, nos vctodicnuiis quod hrc fophifticlilo otuui i vocabulo iicccfle e:l"c, quo.l drcljt jt.d.nos namquc »iicimu*quod iplc Deus habcl vctiiatc.cV quiditatcin.i dicimus cp illi c rt cns linc ptiuaiione.i.enspolilluuni.& fortc efl «101^1^10115,0«: d. re & illa vernascft ensliiie principiaiioiie.i.careiisprincipio, & line. 1 u« ad formaru dtcit, & cius eflc elt telatum dicta: quiditatis, vcl pto.i.cius conf*
• oof n«.i-«<* «eWens efreiitult. ratio ergo formalitrr efl foIuta.C q, c(Tt cff jc. ;,Jfn»''ic",,alt',j5,,,<,nDeo.n«hocfQimpoliibiU. EtauaOw*ba«ur omi.e acctden» confequcn» •:,...„ .,,„ e(l cauCitutn. Refponder.q, duplrx cit c5 fcqaen«.vno rooJo nouum.alio modo etenmm.primo modo bene eft caulaium ftcundo u.o.to non . inqun ergo. Sed u iniendrremu» de coiifequent.- c lutaio' ouod habci efflefcnteij caufam.dtctmui q, „011 cft fic. ticut de alns cmCns . re'. ^llyil vimfoi.d.undei» de iiitcimonibus non eft curanJum, ideft.tanJem Ji. ciiou» noii ctle i.iconuemens in eftemia eflc adjuas imennone».5rponii illud ouodden.onftraiiue probau<runi.d.ipli*„„n almdnon ptobaurruni fup.de.1,5 Utiiiiic.mu quod proceuutcaufarum ad mfimium efttmpofsible . Uibrxfa ~q fo;.hifticaiio,quandoque eft tn tetmiiio med,o , vi ti dicaiut. fidus c.lcfle ^uis.oiniiitcamscurni . ffpus coelefte cutrit . QuanJoquein coi.fequcmc vcl ^jdiqoa ptopoli.ione, qn puraturconCrqueiu.f.eire impofs.biurquod ,„ rttni! „N r,i iteceifariuui, vel aliqua propoiiiio efle itnpof«ibili»,qiue non tft. V » itr Il£0rp„«naiurilc.oin,it corp„, naiutalc luobile.tctra mobilis: co..fequeiirPu, ^utfjlfumfecundurnapparemiam, auamen fecundum exilttniiam «V ,„rci ycrl.aie comequenj ctt iieceflanuro . Simihicr, itrra mobilisTccundum locum omnewobilc fccuudum locum pottil tecejetea loco.flc accedere.ergo tctra oo _ iclt accedete « tcctdetc a loco:hic enim vtdciut mmor impofsibil.s.et nou eil- • fc m ptopohioargumentuui philofophorum crai.Dt... compoutut tft cx tueu iii & efTe. Bt om„e compofiwm ex eifcnua & eftc con: ingt ,,s , d: non neceife rjfc. ctgo Deui non ncceflc efle . hic igi.ur videtur ,p mmor U, vrra . ptoo.cr vcbum iiecerte euc.quod puia.ur erte dictum de limplicibt,» tm & „0,1 cooofi ce.-ceigiiur.quoniodo tcaed.xi, Alga. ,f fophilticaiio tll ,„ ,||0 vocabulo nectlTeefle.qm apparenna elt locu«,vnde fi.miturfophirticano: 6i ouia ab 1II0, ^ocabidofuiu.iutapparcii.u.crgo&abeotumiturlophifticatio.
A V E R O E S.
Alt Aufr.NonrTaniluLtAlga.opinionemAuiccnn^debicc, Amcpv». prout eit, vc fecic in Itbro incencionum.nam vir, quomamcrc u" ?efli *** diuic.pcllereiCgniftcacaccr.bucum.add.cum fubitant.ecius. impofubile quidem eit apud eum vc fublhnciaeius fil agcnseifceiua uu» teiV 1nrcbu1.pof5ab1l1bus.nam, h hoctflcc, trtcrcscaufatflc"fui, & „oa Cjjtnagc»s.& lequicurapudcumcx hoc.quddomne, cuiuscilecft S aJdif.unfuWtann.rfua?,habcccaufamaqencem .&,qu.a Primum. «nud eum non habcc agcns , conclufic cx "hoc vc Gc eSk em fubitantjalu. iplius.ccideoitr.quocontradixicAlga.cumafsjmilauicipfuin cflccoifcqucnsexconlequcntibusfubltancia-, non eft vcrum.quonii fubltantu rti t it caufa, ex qua aliquid confcquuur, cc non notcittile rc^aublmefle.namtflereicitprtusquidtcace eius : & ,cum pon.c tjuMitattmdreeius.noneitabhcioquidicatis, vcdixic.fcd vnioqutdiutis, & cfle. Et, cum po.umus quod eife eft pafsiocx pafsionibus TOIS.& id , quod pr.vbtt efle rerum in rcbus pofs.biliiuis , cit a«ens nrerl K ;eJl vc lic id.quod non habec agens, auc non habcbit eflcl hoc e tfallum.aiicdl^-iu.ericquidicaseius. Atramen hoe totum ard.fi- Quidf-niii ciumciuseit lupra t,ifi=,tcm, & e/t qudd efli re.efl al.quod conic- e2&f£ quen, tx conlcqucntibus eiusrnam efle, quod prercd.t m fciei.tu nott^a faenciani dc qu.d.tace rei.cft id, quod fign.ticac verum. quarc idc e» , ac h dicertuius an ahouid fic , ied in «o , quod habttcaulaoj,d»-
Difputatio Metaph.
tcrminatcflceius.Sc visciuscft visdifli noftri.an aliquidhabcatcHj. D Hvu. p0. fain,autnonhabtatt2iifam.(K-aicitAnf.in pn.ui] io SccundilW "scoMicerr ftenorum.(cd,cum non habucnt caufam, crit vist ms analiu.uidha. <p Dr.s '•'• bcatcon(tqucnscxconfcciutntil->us,quodactcrniin:ii.t(I( eius.>.umve habn ciTe ir fo ( l1Cc] t icicur dc cntc id , quo J inrclligirur dc re, & fubftantia, CUrrit S??«ftAiD'a 1"'Jtl" «.tfugcneris,diAi Mm puus, & pollcnuS.& quicqujdfi^ elie vrl <3 nondiftcrt in hoc hnsc.im,& non hnscaulam , & non fi^.i:ucatrcm cfftmU. addituni de cft"e.& clt id,quod intelhgimus^ verum. itd.ti lignifitaue ricqir.daddicumuibrtancije.ex coqmdemtf tft quiu intelTcctualc, non l-.tbet tliccxtra animam, nili in potentia , prout cft vniuerfalc. Hic profcvtocft niodus. quoconlycieraucrunt Antiqui dcPrimoprin. cipio , & id ccnftituerum cns puium . Sapicntcs vcro Maurorum pofttrioVum pufanr , ex to tp confydcrauttuntdt- natura cntis , in eoc* citcns,g>conftcu(um tfta|nidtosadtnspurumhuuifinodi.Attamen via,qua pofsibile cft proccdere apud ine.adco <p appropmcjuctur natu rardcmonilratioiiis.tiltjuoiiiameiitiapolsibiliain tileexfe, cxipj» * eorumapoctntia ad actum critnttilLriotx txtiahcntc.quodtftin actu,f.agcntc mouenteea, & txtrahcntc ea a pocentia adaclum . (i excrahensefleccciam aenatura pofsibilis.ntccfleeft vt lii ... hens.cV .li hocctiam e flcc de natura pofsibihs.f.pofsibilisex (c-.necerU eflct vt lithit excrahensncccflariumex fc.non polsibiie.Bc hoc< dcmadconferuandumca.quje funthic .& pcrmantbicftmpa nacura caulaium pofsibilium , proccdentium qui Jtm m inlinicum . nam, cum ipfe tuerint iuhnitJe.vt appartt cx natura caium, 6; vnaquacjue tarum litpolsibilis.ntccflcclt vt cauliiiisin cns hocftiibucnstucorj tinuitatem,fitquidncccllarium cx i"c,ium apparcac deus nece&ufe pioccllusininhnituin.f.rcrumpolsibiliuincx (c.qm.lircpcrirecurte pus.quo non mouerttui aliquidomniiio,n'oiufl'tt viaaa innouationcm motusifed neccficcft vtcontinuetur eflc innouatum cfleitenio, abfqucco <p cucniat 1'rimo mutatio mcdiatc motu,qui eft aliquo mo f antiquus. & aliquomodoinnouatus.& motum hoc mocu t-it id, dc quo dicit Auic.o> lit ncctflarium in efle cx alio. & hoc quiacm nttclla riumin ifleexalio, impofsibilc clt quin iitcorpusmobdecontinuc. nam hoc modo pofvibile eft vt fit innouatum ex fc, & corruptibile ab a?terno:& hoc appropinquatione rci aliquando, & remocionc ab ca ali quando.vc videcurrp hoccucnicencibus generabilibus, & corruptiU libuscum corpoubiis corlcftibus. Et,quoniam hoc moucnseft neccfla rium tx fe.pofsibilc verocx motu innouato.nectflecll vt JeucniataJ ncceflarium in cflc abfolute,f.quoa no habet pofsibilitatcm omnino, non tfl"entialiccr,ncc in loco.ntc inaliis mocibus, & tj, fichuiufmodi fimplex neccirano.nam,li efiec compoficfi.tflet poisibile, nonautneceflariu.& Ulatio probationis de nectflario in tfle hoc modo probatio. nis lufficic apud mt hac via,& clt vericas.ld vcro,quod incelligic Aui. ia hac via Jicens a> neccflarium in cfl*e neccfle eft vc fimatur aut m
. Oftaua. „
A neceflariumincftexalio.autinneaflariumincflcexre & f, ,a * neccflanumjn cffeex alip, necefle cft vrncccflarium in cfleex aZ eorftWrexn«eflar.o«
«flanuni incflecx al.ocftpofi.bilcincfleex fc: pofiibileemm indiget neccflar.o h.Tcqu.dcmadd.rio apudmceftfrpciflua,* error quonian. ncccflanom, ^uomodocumjLcpollcurfl fucr.c.m eo quidem , noneftpofs.b.I.ras omn.no, & nonrcpericur aliquid habens vnim "'-"^ naturam, vt d.caturde hac natura cjudd fit pofiibilis aliquo mod" £ quVpX"' ncccflar.aal.quomodo qj.on.am declarauerunt bominea quod ,c- & & «flar.um n.h.lcft pofs.biJcomnino.pofiibile en.m coutradic.t nc- «h>i>>»°'*' ccflat.o. Id vcro, quod I poteft effe.cft vtaliquid fit nccefianum ex P"rtevnius natura.,&Dofi.bileex partcaJteriis nacur.c , vt ex.ftimatur de corpor.busccelcit.bus.aut co, quod cft fupra ea, fcilitec qnSSS celfarmm cflcitaal.t^pofiiWe tamen quo ad morum ad vb . !„""! juiramcneumad hantd.uifiotlcm : quonian, iprccrediditquddcadi lU"Ccflcnt.al.tcr,,ecdla,,ux alio^pofiibilcstamenex fc.&lm d^,ms ,n flult» locs qudd hoc non vcr.ficatur. & dcmonftratio.qua „
d.fl.naionc,&conrydeteturhacconf>dcnitionc, eftdenaturafe riSS
numcommun.umtop.corum:cumvcrodifti„guicur,eft dc 5uS fermonum dcmonftratiuorum. * Ecdcb«f;-.™.„,/ 1 . "«ura
kxdedarauitdchocmundoiifl riuff fori? ^^212?? "a™^ ** n..ranmrethif&rlr;iu „ A C1Ujden 'Pecle' cum .nnouat.one, luuior. quxawwretliic .« cft .Ha.quar cft m form.s cnrium,quas appclJac fefta jAflar.a attabuta ammal.a, & eav appellant Ph.loLhi fo J 2J & tmouidem .nnouano elt ex a),a rc, & ,„ tcmporc ! O S22 lutem ficdilpofirio nacurxcncs pofiibil.s cun, cncc fcc^KK dehoclcxpropccr rcmoc.oneme,us abincelligehcia vulgi : J&S quanoncft nccciTar.a ifiienr.ac.us, quoad vufgi fcliciufcm Q uo j vcroex.lt mat fefta Aflar.aqudd natura pofilbilisfi taEyjgJ C trrata a mh.lo,cft ,d, inqucJccrmntcumcii Pmlofophi, SSl at.nttouat.oncm mun J,,qu*m qui nondiciteam. &LoddixTrun cum inlpexcris ,d,,n tei ver.tacc non cft cx leec Mauro-um * Z ft.ruiu.rdccodcmonftrat.o.quod vcroeft cx? uc-acuralpccuIacoiHbus , quaslcx tacuic. & ideodiacu KtKS ^^concefumcitt,bi,inquirc,&n0ridct« ^Ius.&Tc.ascj, vuJgUS dcueniread quarHcum huiufmodlctcxin uolutionibus.ac crronbus. tu e* ln"
•pmionrro Auiccn.d: inquii Dli ,nu« n«l H ™ nuit rcci< inJuxilT.
pbn.uui, cll trgo prunum StCCIiS .» ,S t".^ ^ """'«oiiuin philofo.
Dirpurario Mcrnph.
Inu fubnanii».i.«rentu ac at fuum «"> ««bus po&ibilibos.i.gtntrabilfhu, & | ^ S p(, hoc tunJamcmm ..t.quu ftqu.tur quod rt» r,T«, c»u,a ,,„•
' V , . , |..hu. !>-. ' »gen»,inimo ip(j ^pu .^,
!, ;L f « ,1. r,oU..c . q- vn» re» no» po,«ft clU cw.a fui «ITc . rfi^ St.. irlc.i icrtum p.opol.iioncn. cx ratton. ftcum.af pro,,oi,i,0„i,.n, £1". .1 ."V «r omnXscVe.Tc.opor.e. v.cusclT. ca.fc», » .«ipfo.verg L^«o "ato concludi. quali cor.tla.it bancf.<r ornne habeni t(f« ahabtn, „'"na/tmen..4.ci.ergo,ftqui.u,«rgoturn
mmfU1.lf,n.nrub^ co h« p o U G o loco nu.ons . . hunc.f modum omnc habcns elTe aJdu4 f„» &/ cauf .m age,,.emthC. pi.«.,5i cft conduAa ex v«,b« .ll,ul.TBe , ,,»i„o,.(.Ei cura prima cauf . apuJ «um aS«,.s non hab.at . «ft ergo mt, cdpr uu caufa non iubc, ag«n*. lc,u.,„. .„ Ucunda figu.a. quodp,Inu «uf.non habta. eflc aJdituru elTe.U.*. po.ui. e,go minorcu, & ma.o,,»^ Bonconcluno..cio.uuat formaliif , fequ.iur.fcd q„f potntaie ftquiiuT, & dici-
Kweta efl« idcm iVquoJ cius fubftan.u ,. Hec qu.d,
co,',cl. lio non «ft illa.qux fequi.u, «x propo.,.,o,„bus totnaluci , feJ poieft,. ««:& conf..«,uJo Atift.* Auc.eli iOa . quar.doq; poncic co.Klulmneo. su« formalitetftauilut.quanJoqncquf Uqultur poicmu ptopmqua . vi n;c.vtrUB, au.cn. om, e compo iiun, ex eflc.& cflVnt.a d« neccfs.u.e md.gcar caula . ve, "on"fl Z «ftio ptrferu«abi.»* mulium, & nolo nunc, fed fc.c „, fine huiu.du. bi, immo abo,.( V nde ex hoc.) Vult nunccollige.e t,,o,tm «.u, «x duSi, . & inquu™ nd« cx boc Uqu.tu, <p id.in quo Alga.obit c,. Au.cc.,. v,d«i,c„, „ul_ polui q uoddam conftqucus lubftamif ...«ff.n.ie el. U.I.... . caufcw d u,b(ra.,tia.i.ttrcniu «nira tei non cft caufa conftqucniis. .t U quod ,cqu„nipfam quu imrof»ibile «ft quod ,cs fit .".ipi.us cauu.H .J.. cx fccundi ca» lau d & uuia cfle r«t pt*c«d,t fua.n quiJ.taiein , crgo qu.duas non potefl „r» cauf.cfie l o modopot.fta, . ...neniumhot con.po..,.omni,caul) ,,a,un|| u^S*ifc quid.nsnon pc*ccd,t efle.tramo iuiu,al„, - „S„;,I elTc caufa efle . Debes (c ,« p,o ».eliefi« n,,,,c,„. mfcd comP1,a io qutdnaii» ad efle r„ compataito po.tnt.x pafc.uf ad ar»a for. ^ll,ccmp . „'',",,... ..,foU, e,l uu.,1. ti.birfiu.n.ccipiens .,nodo.,,.a l „ 0j BUlcm eo quu po.eniu , a 6 ua e . qu <!,.,d;,a,i» adefle efl caZ
cotn. coni
r0c.rP* p. sS^
locis pryp..|«,rennq.uiui y . r , ,t- _...cej , eficn.um na.utaliicc- li.nplt. .ue^ & Uc UqmmVc Z ' V^S ^ eSu non po.cft «fie cau.a natuuH, ?« uaml^.cVre :& 1 c pa.tih.c locuJ. ( Vndt pof-ro.) Conducnquod dic.un, „1 mul a. , iula.uk d.vnde poli.o.quod tfle li, vnum «ntis.l.cfl«H„_i couftqu& qual, Lapiiuianoo . /„, « , ,s fi| $ feuml„u„ou ,,, j
& poii.o quoJ Id quod Ja. «0. : r.ru. P fft b oJ (fl.f ^ ft ^
n«mAlg..npar.«.vu «f^M^X^o&rfMn^M 6c lnquti.fcd om..u Hta tunuaniur .up ff ,{i :) oltenj , Mvi
tft vnum f«'>'um1COnfttVfum & inqu.1 d „K"q«od |Sr«d- in fcicnti, „o fundamemum Alg.eff. ■ fa '"""^ veru quf rtio cnim an res fit, eft pnot
ftra qu.dna.em re. J hn. '^''^ j„ ?,Ju.al„«. d«fini.ion«n..os P«.
Wh,o„e quu ,c , « .U ia „ e ^ . I f ^^.^ (,,( lJc0 .„,,„
con pcmuus
bc.ciTr 0mplicncTiitme&ntif,vrwm*aala:8c<^httli,c^& ,,',,1 £orrd.u,equf.iionem.an er.diuerfimode ordiri.n reprienomodo , & in c fc. cunda modo.Br Huit,& Uce quandop,eimus,,i rcs ,11 eiti.vel S nabct eflVi ijco.quancb |u*r.,i.rquffllo an resm.vel hibeaeefte. Si ,11 . res.de qua ',„«: fl.o atl eft ."J.ic.ur.haber canram inferenrem fuum efl>.i.ageme„. eiu, cffi di. co T q'»»"> u"""n ''>l«.q»'nrum dicne. veru.n habea. caul im vel „5 M p.itefcc.r Ar.flouin prmcipio fccundi ponertorum . in rcbus crgo hihcihui
cflc.fScd (i illa) Ortei.d.e rcnfum quarftcon.s >n eft in rrbus.quaeum clFc eft » ejuuium.J.fcd I. illa rcs non habetcaufam.ianium valcequfrtiofup.aneft -111 „s,quai..5 d.cctc, v.rutr, , tc, bahet confrqucs infeten» fuum eftVe. vtrura habet ,fle,qiiod eft iJcm.quod f.u quidiras.aui diuctfum a fua qui li. „r-
S , D . hic cll loo„ qucft.on.s:quon,a.n queftio an res clr JeiFcre a que ftione Dubiearl^. prc.picrquid :quodJec .iraiu,fecu„dopoftcrio. Sietgoqoatuioanffi ! UabUlH+ Jpj.ftto de eflc relaeo ajcaufas quxftto an res elVnon differrcr.aqurftio.ie p o Serqu.J. Dicrndum ,. quod iftum locura omnes fere laeim ignoKMi $, „„„ vid. aliq.iem.qui porer.1 ponere fcc.ndum fua fundamcnia Jiif\rr..tia$'<,ua,uor „„fH,o,ii..n frcridopofterio . In crin.arum . I.lrn », ,.„....... *
umciiinm imell.ga.
v.ui ji..."^'"'"i"* i — ■ • rw"*.* *tw.."uuin .ii.i lunuauBCqia qucftionum fecundopofterio . in cupcjrum . Idco vt ara
I (ur.dcbc.fc.tequoJq.iida.ndixcruni.q.iodfenfusqi.fftionisai.rcjeft e_-_ rt5 in elfcclu 1,1 jrrgo fenfus quf flionis.li ,es eft.elt de elTe cx.rte.ie.f .Sf tus .,«_ fljonisciuiJ resiit eft de elTe cflent.f. Al.j d.cun. q, frnfu, qurftioms i; ,es ie ,11 de eifc feoefum frnftis q..f ftioiiu quid res lir.cft dc qu dienrf oifun, fed hcc pjram.aue nihtl dtlTcrunt inter fe.ego in fccudo poftcr.o. lcrio . ooin ones his __ cit conrraJ.x. argumeni.s firmts. pro nunc d.co.cp o.,.,„j ,llf ftio cft aoeCKo eflenelf.eo qiiiaciTe eft Bngiilaris, & indiuidui , veduium cft eer.eo dr Anima commen.o.ergoefle noi. initatfciei.tiain, dc per coi.fequens nondehe. ntraie OUfftioncmfcibilem.ontnisergo qufftioe.l crTe..eif.<_ l.oodix.e Ar.rto.o _„.s Ols on,BU oufftio eft qtif ft.o rneJq.elTem.a au.em rei potcft ad qua.uor comparari.v.l ad e_meJ,i caufim ponenicm illam exira mhtl . vei adpnncipia formal.a inclnf j m e.lcn- '* ,ij,quf dicuniurgenus Sidilfcreniu.veladconfequeniiaelTcni alia tlli vela.l principia illorum confcqucnilum.G eir.-ntu illa tcfcrrur ad cauiam as?'em vel poneniemipfainexrra i.itiil . eric qurftio an resi;.. Vd principu .mrinfcca cius.& lic eric quf ftio quid res Ct. Vcl ad accidemia eflencialia, ^ tfc etcc q„e. Oio iplius, qu.a eft. Vel ad caufas accidencium, Bt ITc etii q.tfflio propier oit J- ,rgo vni eft namra omnium quE rnonum.licce modi refcrc.d. Ilius naciire linr diueilT.ck l.c veriricarur fermo Auer.hic.Hfceft inrrnno ie.Rr.immarici i.po. 5 ftecio.aprr!e.& 1 hcm.ft.us non videiur c.Tcconirarius huic,., b. ne conl^dcre. «rvrrbaciiis.CSedquandoinielligiii.rOCuminduxitcaufamcrtotisAln.i 3c conduxic modum.quomodo quffttones vefificeniur.fccundipofterio.poiiitn.ul ttolicem .nJum capienJi elTe.ee vulc quod vnornodocapiiur elTc p,o cnce iim fUci.SC quiJuirc . & l.ceft analogum genusco.nn.une deccm pr.Tdicamemuj. cip.iur ergo cire pro enre inditFcrenic ommbus rehus.cir; hoc mquii.feJ quando Ijtelllgiiutdcenteid.quod intcll.gin.rde le.vrlquiJn.i.e.idcfl !vc cft .ran.cen drnt a. habens qu.d.eaccm, vel I ad ipfam quidieatcm . eunc fuenicul ,,,oJo Rcne. manjloglcc dicri, id eft cunc cft conin.une. i o.prf d.can.cneij .an^„..,n «enus. (6eJ I.. ) appon.i fcc undum ino Jum cap cndi cfle , 3c vulc ,m,o.I fccu,, Jo ,q j io capuut cftc pto quodim addiio elfcnfUe.quf elTeniia eft qu,d cn po.cmia i „3 excta anlmam.Gcu. cft vninctfalc.& fic elTc eft modusefleniie.quoelTe.itia po. S1"™*"»^ hoc J,c.e,fcdliligniricare, tcm adJiean, fupcr fubrtan„.,n,P,et liiqt. d.n.ag.nabile:3c for.e l.tera cft corrup. i , & debci lcgtluprr fubftannt q»f eft quidmiaginab.le.videUcci non habens rem.id eft exiftcm am exera in • Kllcnum.nil.iii poccm.a.v. vniuetfal.a. d.cmus <p hoc mo.iocapicndo elfc p »oJo cllcnne eft illud .d, quo fpeculai. fun, anc.qm it, p„ma caufi, dc qua lup.
C"S tPUX;t'i "8° r" .P cf. po.'ert cap, pro
frno,.yrn0 taU,6c poicftfccundo capi piomodo eireoilat.ptimo modo noi. cut
Primavia fa
tacenorii .p tanl pnmfi moiorc iion cfle copotili cx cfie Cl cfleitii», Sccnda. V».
Difputatto Metaph.
■mertio apuJjntiquoi.fccunJomr.do hene eftqufftio ™ Deni (Tt (Tmplex.vel "ompolitui ex elTenlia & eflc:& fic patct quomoJn efleni.a. ahiato c.re.el. . tum ens in anima.et non cxtra an.roam, vt yniucfale.vt d.clt hlc Auer. hoc d.cam poft ,pepe.(S'dmoJc.ii.) Ajpponitbieuiier v.am moJernornm r,,j,ipo
r»Plctei ucfti.
ergofueruntvif .V't^^»!.u^ compofitione cfle
cns compofltum cx «itentia ot cnc eu v«u....»,..~~... .6«m..jiu pi
pofi.ione cflentic , & efleiquarum prima efl aniiquorun, hoc rooJo : omnt co-npofiluro cx c.Tciuia & cfie cfl caufaium.lubeiii igcns: fcj p„mut mo. lor non eft caufatus, caufam habens: crgo pr.mus rootot non rfl compofiiuscjc elTc.itia & elTe:h»..cv>an. dcclarai.it. Vta fcctinJa fataccnorum moJcrnoruin cft quam hic fub hrcuitaie tengii.quoniam omnc ens.vel eft cotnpofiium ,Vt| iimplex & cum non fii piocelTus in mfinitum in compolms, opcrtettanJein vcmre »J ens fummr fimplex om.il compof.uone, & compon.bilnaic careni. fSeJ vndenionltiatlua api.J nos.) Vifis duabus vijs.qux forie pofllint efie fai. tes vult inJuccte proptiam vi5 peripathci.corum, & primo accepit vnam pt0. Do'iiione ouf eft.f.quoJen.iapofsibilia, & coiitngeniia Jcnccefsuaie habcnt aeens cteVnum confetuaiis tlla in con.inua tranrmuta.ionc . AJ hoc ptobandu acccp.tpiopofitioncs.&inq.iit.fcd via dcroonfliaiiu.i apud 1101 m hoc ntopofl» 10 eftquodc.ilia quc runt pofsibilia in eoruro fubftaiinis.i.aJ hoc viflniaeiu opoitet vt ceredianiur dc poicntiaad afiii: hfc propolnto dcclarari pjipt,„' quc dlfl» ruiil ab co primo cccli com.i »4.(Qiiare ill..J.)Ex illa conduciiifiam r-topoliiioiic,& incuu.quare UluJ.quod cxirahu ca a,l artiim. eft agensinaciu iiecciTmo-.dcclaiatiiin eft.n.in naiurali ph.lofoph.a.quoJ femper eHimatut fot. ma mouens.&quoJ om,.e,q«oJ agit.ag.i vtcrt cns ... a.lu.habctur crgo hcc 4, pofiito.f.quoJ cxttahensentia pofsibibilia depoienii» JJ iniffl, coiifct.u„s ,| la in tali continua tiaiifmi.taiione,eft agens 111 »<tu.(bed G. I Hoc ftame atguii, Si intendii hanc uiionem diuifiuim.f. li eft agens 1II11J 111 aetii, vel eft agensit. JuJ ens pofsibilc , vel xicinum:non euspofsibile , qui» itetum haheict ageni, vel ici ut elTct proccflus 111 infinitum, vcl oportet vcnuc lan Jem aJ agent {ut rtum vi Jixi primo.ergo temouet ptimum mc.nbtum: recunJo conJucu fccun. duincx deftructionc primi.inqult ergo, fej fi illud, quoJ eis actum Jaici de ni. lurafucru pofs.lHlitaiu.indigetfimilltctexirahete ipfum:& neium, liilluJmet pofsibile fuein inJiget exttahenie Joucc perucniei aJ vnum iiccelijrium in fua fubftaniia fcilicct.in fcipfo:Jico tali modo, vt confcruetur coniinue:nampo(s| b.lium caufarii.» »'d infi.iuu.n ptoccdciium.quoniam infinit£ tcpctiuniut , ficut dc ipfaruin naima apparct . cum quf libet iprarum Gt potcnt.a, lJ cft. pofs.bilii efTe vel iionelTe. (Oporieicrgoneceflaiio,) Cum Jeftiuxii membtum falfum, riunc conducit membium ver5. & iuquit , etgo opottei necefutio vt id . quod dai eis cfTe coniiiiuum.iJ cft.fenipiieinum.Gi necefrarium in reipro.poflquampa tcfirtum eftquoJ res pofsibilcsin feipl.s proccdunt ad infiniium.(oientm.)Ail tioc arfiumeiiium Jixciunt loqucntes fuf lcgis.quod bene necertatii.m eft vei.i re ad acens atiernum: feJ oporlci ponerc tcinpus.in quo uullus moius fuii.necji aliqu» res munJi fuii.immo Deus Itcm »b fletno , & poft incapti moucic raoru nouo. Coutta hoc loqwilur Auetro,& tnquil, 6 emm cflct quoJJam rcpnc in quo nullum mob.le fuciu.nulla eflei via.vi innouarciur uio.us: confcqucn.u fuii inJuAadifpuiaiionc pnma.( Immo oportcrct.) Jicu imroo oportnet.vtre. quifctctur efleinnouaii.l..miiipefTei ncc«ir»num ptoefle inoius aliquoJ mcJiS atiquo modo nouum vnitum.idcft.ligaium cum ciernalt cfle. dico uic fit & mobilc.quoj hocniotii mouciut.quoJ vocatut ab Auic . neceiratluta pcr aliud quodeltcorrupiibilcmobile neceiratio conunuc:& h(ComnudUU|MI dirp.uaiioneprima.& pnmocali coinmeii.»i.&.} J. & nolo moJo immoratu fQuaie hoc.) Dicu quali ictnam rationcm piaJtcia.ii 111 pnma Jirpuianonc, ' & l7..3.coniiiicn.i5.46.&.4^ & recunJo Pctigciiefcos, & mquu quuhoc mo. «lo pofjibilc tft icpciue^v» tiat innonatta & conuptio ab attcm»li «utc, IIP
Oftaua. ,
A ct j.ipproplnqnando Sl diftindo, vt in r mihus gf n.rabilibns eV cormniibllih.u " £.on.n>un>or.husrcprr.rur::notuitnim folis m obliquo circulocaufa rfl ern,r, ,ioni«* comiptionil coniin„c:&: hoc.or.im millit» vrrificat.im crt m M..,T pUca.tV <"«"''«'• (B. q .fa.) E* hoccon.lucitp" poZoncir^ piopo, Mn.,& inq»' ,dc qu« hoc mo.,rn( nrcclTiriun. tft a f,, & pVfllbllc ,,, „10,,, ». 5«biH,id «ft.qufa calum fftf tctn ,m frcundum fuhrta.n.am , & rcnrfabile co;r,.p..b.lrff cuudu.n mo.um oponct nrct flar.o quod p*TUtni«ad vuun n(:cl|.r.um ibfolute. v.dc licer. hoc moJoquod.,„ll,m habea,pofsib,li,,,em. (02itf oportfi yCmn conduxirprapol.i.on.ni frlncipaler». rcilicrl.d.ctnirm oJ In naiura tfl t vnui prlmus motoi *„,nui caufa ommum rt rum poitibiliff conJux" piopoltnonetn inifntam fl£ inquit.qu ir< opo,,,, o, fi, ,irnp,,x & d,, dll ia,miicin. J.fi tnim copofiium rurrii.efTf, pofsib.le Si no„ ntcelfatifc cV fcr wor^l'nnu,icmoJurncomponi:^mnt compofftu.nfftpofs.bilr.pthni.smoro. f8cornpomLSptrif,trgOfl>pofsib,Ii,:conclulioffthlf3,&noirp,op.ttfiju flm.rrl uwJu.n. etgo propterptopol...oneni , de nonptop.ct maio.em ereo proptc t minotcm trgo prmiui motot «ft Croplr x . Dicir, hxc via aPud ,'nt t* BSe.cnl.cV verfsima aj alTettndu.n necelTe rflc.(TlluJ autem.) um ind',x , peprum viar».vult abfclndrrr viS Auict . e* .dtoa.t.illudan.em.quodd ,x" Xmcin hac piopoi.iiont ,f„ni amb.iges , 3c natrai opimonem eins.d.iprc enirti 0 au v po'stb.lf effr oportet quod prrurni.u au, ad nccclTiti,:m rflc pet il.uj iul aJ nrcriranum rfle per fe.Si primo moJo.oporieb.t rp (llud ntwflSriuni ,. .1 liud fi, confcqurni id cit.depcdeii» cuiufdam necertafij prr fc.td rft^ib ,li ,uo quod ,(1 nccrirr cfle pet fe ipie nanque opmaius fuit , q„od nt cclTa.i.,-,, per ,1 , d fit pofsib.lc per h ■ & op.natu.tft quoJ I quodl.betpofsibile .ndiget ..cc.flatiodSie &»>:hxc ert ffnltnria Auicen.eft rrgo via Au.. h*c.omnt nrcelDrium ptt al„,J re^cnur ad "eceflinum pet fe. fej cotpus mobile mo.u a,;,no crt necef. b,uimab alio.trgortduciturtd r.tccflaf,um ptrftiquatt. fi ntcclTatium tll m ,„5 na.uta ab aho fr.l ntccflariiS pt, fe ,„ rc,S nJlurJ: & hoc Vl>|u|I ff (j ^ pl,x omnico„.pol7-ionecatens . ( VnJedicimui.) Nunc v„li dcfttuete hanc Tii,5;pt.moofteinM m.note eflefalfam.d. vnde dicunus qnod addffihfa
J! '.UPt , An™ dlS?. :^8",n <l"oJ J'icIuoJ "» nectflarfS per aliud in fe pof «bilt.cu.us tSncu, dedit 8i d.x.t.nece.rar.ff nanqj.qualirtrcunq; flt. nulH lia tetpoli*'"""'''"; .oin.ceflanom eft i;raplic,.tte:ttnu. Sc nullomodopofsihi Ir.SJ dicu.nrq; vlla eft natura pofsib.lualiquo modo.oV neccir.lt.a al.o u.od,' drclatatu.n rlf.n.aphllofophu ,p „„||„m „ecelTariJ p,i.ft„t habtt. (Scd d. .auoJ)Cu inJux., fttotfm.dat locu.n ctrori., & mquit, fed id.quod duxfl .-uni aJ t.oc.r.1 q..oJ.pfe opn.aius eft.quod otbr.pofsih.le. fuutdc fcipli,.,.,., nim
c <',''"i'","irir,,oer-y^^
n» dt.btauiinus i„ pluubui locis.quod df mo.iftta.io Am. tfl vllje dcfetflibi. lii.ilJcodeiftisi.onopofieidirfulius.rJdite. v«m«h»i«iib»
a S * " 0 ' "liffi ' !* ' hU'US ro'u"0"il '"»' q«f fliones non paruf. Et ptim.T qui QSclio,!. drm qurfl.o diffic.l s muliuo, eft, vlru.n ou.ne compoi;.„m rx eiTr . & S ^geaiagcntr.velnon 1. Cmi aug.t qut ftiontm vrrb.m. Aurr.cd d ci, ,uoJ "l (ompol„„o. c, pofs,bM.,cV ,dco quert.o vna in.c.ra po.ert fleri . v.tum omn. copoluum ex elle cV clTcnl.a I» pofsib.le habent agen,. Sccnda q n -ftio C.t v..u.n oonrndo tnqa oi . tflc dt n.uo farta. po.t ,|BtITr via fltma probVndl m3 ES:''!'1;0?!:', ^V^ W".orft. vtrum pofs.l r re al.quT: " ceflajium pcr al.ud. pofsibilc In fui namra . Bi It.ihc, arsoniema pro Bitl<4 Pi..r: qmquf .bc. :n.rl.i?tn, u fccu,,J„m Auer . tft co.npon, t x ,nP...crU * .
nuo. ln coin.f. & ,„con.,ntu. ,4. i>ro oppoli.a vtto p.„,c fun. conclufiOn* Z, ZJW^,n:"■, Qm"r" "!nP°">'° <=•' Po/sibil.um componi £ tWt SSS
Sk2ti.rft nofs, q"S^ cT1°f,:b" ! '"" ^'l-lui.compo^ .
t «u , ^ e 2 f'""4'^ hanc via dixi, At..„.Mtia.«rDii(.lu,i. - ■.prcietea.omne compofiiuu, cftnouu,D,i*.M«a,c5.t5.eum igicut omne cS.
Qtftttio.l. SlCTKD* qj»
Jt ' ■ I
Dirputatio Metaph.
t,oGr.-mextufnrii eVeTeiltcompofi.umtcrgoeri. •ouum. & p„ eonfeqatnt Q F , f tnspofsih.lc.ergoqnfft.opr.myft multum amh,B„, ™ O
c. . J v n a o vaiit i o cum c 1 difficilis propic, duo. primo.quj, -j defu qnod ,«1onVqu« dedi. Ari. in.S.PbV«i fun, ra.one.dcb.le,, feUJ roTun, p.nirw rtrmf.fmmo poi.orcs v„s prjJ.cli. . Hur.,,.,1 ;u„m v.t A.jft " dc".Aue,«o.S.Phylic.comn,en.i7.JJ.4J-*.'-7 .PhyG.commw.prffi £'o fund»c ind.ubuspropolmonlbus: quaturo prima cft .quod omn«m„,u^ ihfiimoiorern- fecunda eft.cf om.iu.quf mouc.tur inloco,reducuntu,aJpri. It mL & J ptimum moiien,: il h» dua, pcrfctu.a.u, ert tn.7.q»lou, vmT h rptobu illud pt.mnm moucn, non t flc corpus m hunc modi^J £1 mouen, immohde fimpUcc crt corpus. feu v.i.u, ,n corpo.e : fcj P,lmu, JZoTeft mouens immobd» fimpI.ctter:ctgo non eft corpus.neq; vmu, i„ ca| oort ,ni or cft manifeftap" fe. mmof declara.ur in.S.quodeu.n, flt moun»* OTimum difium cft m.^.quod autem non mouetu,,ptobaiu, tn.S.hoc moJo:q00 n n, vc mouetur pcr fc , vcl Pcr accMcn,:no„ ptt fe qnu ,,,„c non eflr,, Jrf. inum.qu.a mouetuiab alio corpore pr,ori . fi pcr acdJcn, , adhuc llarenonp.. Jert ctuinu,nou.n«peraccide.,seontmgltnonc(rc.crgop, mum morrcm»». uc pct UCdcns potcft non cue , & fic polito ... rftc nullum fcquuu, mco.iue.
Sic Sccunda ti.io probans eandcm minorem rft . aliquod tft ruoium „ „ „;0„ens.vt ptunun, mobile.alicjuodroourns rnoiuin: c, 30 I, daiut metu» * o,- mouens dabitut moucns immobilc.per tegulam An.qu.mdo fumduocon. Sinka < vm m pofft eiTe l?„e al.ero . & alictum line alicro . rf,„a u,, sJ idcm leq liu r quo.l ftrcn. fctte.u. , 8t Jocens aJd.fcetc. cV c; let & mu a ul.a.quc omn.a funt fimpltc.tcr ,„-o„ue„,c„„a. V Ittma v:aofla. 1 mididcmeft quoniam omnc cotpus.vel vit.us 111 curporc mouct pcr.empu, «„,,' , n fcd prtmu, moior non mo.ic, pc tcmpus nm.um.,,,, ,1,0 trmpo.e .nh,„.
,,Bo'primui wotot no» cft corpus.ncq; •>,..:, ... corpo.cwna.o, dcclaran t« ibidem pc, hoc quia nulla vinus f.nua mouc nu r.ilc fmuum lenipore mhnio: fcd corous vel vi,.u,inco,po,e eft mouens himuro.c^o non m luetmobue li imum tcmpo.e tnfirti.o.Iftc tguu, funt omnes v,c . quf lunl cnumcraic h.S.« i opTer quas fui« ordo tol.us ph.Iofophif na.urali, . v« pa.e. e,s qu. , c,u,« Solutio. FnfiPJ, Sed ficutdixi.vieiftf funtdcbilcs:&pttmaqu.dcm nuilus modis ar,tprum. heW«cu' o« ra>oJ| JlcECIldo quoj p„ accid.ns e.i duobus modi, ; can.
111?, , A- r Mcaphv-Commcn.vltiroo.& albi: d.cccm ergoquod prunus m. ™, moucuVpr, accdens „ecclTa,iO . & idco .unc non contmgetc, no„ clTc . «ormouciutr Jicendo.quod ptimusmotot potcft uon mouni, &
5f. .Wrfit, fcd non cu,o:fccunda c.iam 110., confen , & Inuenuu, niftanua ; f rZ ,tocmX"nr.fumn«»«ett in.c.l.g.b.le in.cU.gcn, v. ..„«11« noXr & .n.elltg.b.lc non in.clligcn, . v< res ma.er.ales ,,rgo dab.tu, intelli, «nVno^ md ufibllcconclufio eft fal fa . ergo regula illa . fupta qu, 1 fuuda.ur: « am nihd eft ouon.am illa uon fun. inconuen.en.u. fed necclTa.ia.quo. tcttta «n»™ ""mmeniS &.4.cc.licommen.ll.&al,bi. lapt, ta.tonc maicj fcn« 5n"fo?m» fi fcrtfccundum en.m Auer. .dcm po.cft fc moucc.fc lice. tarione famf fe mouci. & ratione maienc, fcillcet mouetur , V, dixit^ tihl '1Z rV, , 3icum .KcelTatium eft vtdocen, addircai,qm,a..onc.n,,l
ifcnli. s Xiciti pr.mo pofteriorom .quod agcnf inici cAu, ,ft vcu.d^o . o ,1 memem ,1 umuiat.oiC.Et c.am ncceftarium tft .trt.um. aquatn.m ft.g.li. T 5 rJ « d ci. Aui fecuiHio fuc fufrictcntif. lftf ergo ratloncs fun, mul
ftrpofi".^1;' non P'»C«Ppo(Ttj:& hoc dicit Egtdiut expoffior.S.Phyf,. drca Xcipiuni:.i.n.moiuj infaP"-Pottil d«cUf«l primu rfte impar.ibile.c* I. e.r ^,rrnus,ciiim poteft d.-clar.iii:ciirergo diot Auer.quod „on po.rft iciii.mpar
pr.mi.nil. cxviernttare moius? vlde. broido pnncipallier videiur Vic (t,mi„ i,,od poT"»' '" Jl'c' vi» hrmiore* a J probi Jum i.np.inihiii„,J p,ln)1. & ,n no ,„ ,d T,»" Li philo'op!»c* vlrr:,5£ P"™ ™"a «« PUiomtin Thymeo quat I ccoDoni 5- . uj ^,einc3?cn»IJexc>Uride«abfttaft««ft,geW .bl^Zn^^S £,1^2 ivjs cgii :JPU' =>J "£emplM cu.,3c munjii aj cxcpla, ful idoli: cr,:o Deut rll „,,?, P '
AflHtataK eft ra iadcmonftra.iuj.oi ,f, noa eft n.iurJi^ fcd /vW '°"** phvlici.Sccuda vii efT« poieft:ornneagenspcrinrellec,a. & volumaiem line
pe.u, V ll! -V' V'r'us a5 '']?*" 1 CO,,p-"': feJ Prlmut '"«»' '« ago.sper |*l|ieAuin,o£ volimiuem.oi luicpenj & laborr: ergo eli virrus abifracia a (Crporo:al'f rinoncs langeniur m quatfttoi.is corporc.
T ■ r. t i a Q v s t i o. fdlicet.dicetl* >p no poftii eftj ,liq„a naturi i„ - , , jwpo&iblu &».cri.apfra|.uJ.eftcrdifhc !.s:a£vi Jclur<j. lic. primo quonii Te',l»<l*,« p„ics cl.rilcs tcrrx funi ln fu.s naturis p^fi.bilcs.d: ifi fu.it etetoe peraliud.i. Lueisno po. appl.can agenscorrSpensiiimilircr parics ignis, qtJe concauii tjncuni Luna-.funr ar.ern» ritlonccceli.cx: gciierabilcs in fuu na.ut.s. H.ae lt,c"a rideiuf,i}.o.n..ecJufata hibcat niiurimpofs.bilc: aliquod fcmpiternum I ,« cjuiJium: crgo altquod frmpiter.iiim habct iiatutam pof.ihile...: mjio, p,0pofino decljraiur:quoiiiam,<phabctcfTeabalio, nou habcielle a fe: crcoha, f^,Jefenoncire:ienci cofcquc:ia cxncgaiiuadcpr*dic.i.o limio ad afnrmap,,jJfpr*Jicatoinh,ii.o fecuJo Perihcrn,cnias:ergo. oiornnc caufaiumha- ^rlTejbalio.omuecaufaiu habebii dc fe non eiTc, & pcr coi.fcqucns in ful narara etiiei.spofsibiie,minorafll man.feliacft pcrfc. dc port dcclarabitur. Circa iftas quKllioncs per ordinc lic procc daimqro, pnmo foluj p,i,0j ,iclmie jliis. Dcbesergopriiiiofcire)c|.inoninicaiifaio,immoinomni re exce.uo In °' «"*»- Deo,c(i»fsignarc JnosgraJus. vnum, quo res appropinquji opumo Si l.erfe ,0 "* t,if,iDio,cV quo receJiiabmipcrfeAifsmio.alium.quorcsappropinquji iioi>ra. 6'
....■•■••.■•".,:!!.• I f.' II. rl l &/ >.-.... . I. r» , ' "
ft dupfi,
ciiiin..",o<. "••. -•■••""•'."u.^"<i..i.iiuorcs.ippropini|iia[ n6i>ra.
dui pcrfcciionis.qui forrc eft niaicna.oV quo recc Ju ab optimo. V.g pro iuiiio „1,,..,., mufci cft vnus gra lus.quo propinqua clt primo & opiimo, 6l quo re. {,dirimaicria,5ianograJuperfeAionis.&: cft aliergraJiis, quo vicmaiiir ma ic..x,& tcccJu 3 pn.no cV opi.mo.-ilii quid? graJus ... aliqu.bus rebus funt di flln.ii.&modo.&rcMn .nufcj.n.cft d.ue ma.enain.qu, vic.naiur non Eraduj pctftfiiouis.a: coniiiigit Jate forma. qua propinqua cli Dco, 6c rcmoueiur ab Ulo non gr i Ju pcrfec"nonis:in aliquibus aiii fuiu in fubiecto 3c re i Jc 6V Jitfe. mniin nuJj taniu vt i.i lutura fuperiori. V.g. in gcncre fubftannaruin ab.ira C rtarum.hui.isdiucrliiarsraiioeiicpotcft:qm in rcbus generab.hbus ijndiisilll jliqu fufrut dillantrs Sc inu.cein feparaii, in naiura lupcriori lcmpc, fuerunt lnf»ul.Iii acftcpotc.ialicraraiio:qm qux difperfa fu.u in natura infcnon fcn,prr collieuntut in njtuta fupcrtori. adco rp, quat fum ,c & fub.ecio Jiuerfi l.igriic.i.Mlibus.ianiummoJccpcriuniur Jiftmcia in naiura fiipenon Sccii. dodfbc<rc..f..p M.io,c\-ca_ufa vcra quare hu.ufmodi gradu, teperiuntut in Caufaouar».
S,ra«,D.M*.' ,qn' ' '""r '2mr C'1 dart «*'"»»'» pcrfca.fsimu" d5,„ gSf foiri ciah lius.&extremuimperfeAif,.mSnullan,raiione caufarhablK illi i i omnj iq,UDcusell tanium caufa , & i.ullo mojocaufaius , iJcoeft ou.nino hm «ufuo! pkxA- fuininc Ijmplex.-i.on.n.habci cx.rcmum perfcctius co.cu. pofs.. appro HiuJ.a quo pofsir fece.lcre.Ueo omnmo limplcx ifi, l o.„„. co „ -jrcns ..vi Jixi.Ei cuinhoc iiiiia.po.eft hoctheorcma co.iduc.,fcilimSETcnflto^r Con!P°l,,unl cx his du?b"S Stadibu,:qm omne caufa- ; • uftfi ia.& ^•habctgradumimpcrfcAioiiis.&f.-in laiurilli.oclic
Juhng.Jdu.n pe.fcctionis.crgo oinne caufatum compoliium cll ex Hlis f7c S
Eal,; n ?'*,^uoullm 'cpcruur impcrtccta inia.uum, inquantum ha Dcfttuctwdefttua.Auet. r Hb
A.im eius fupn.tp ««« compolTtum cft iio.ium: quoJ int«UiR8 omne comp9.
fi ,,m qul-u^uVfpcc.c.co...,ol.:.^MS.ert „ou„ ,.d..l cauf,.,,m proptcT^i
D uctfis no nem *fta». impc.fcc.wa-i qiunJoqs «nVnifa,qlttIlA&*
min.hu. no- nuncup» .d citu ' '"'" B p,r.,h,l.«. quandoqur pii.ia.io. qua„ Joque £?* m.nliurgra 1™ elT.n,.a,,,.o,„a n fic... «lTcn..a .11 po.,„&
-U$ ""• Z J «« ah etf fi Ufc Pcrflcnr a ^J., ptrfefti m» s. U,c,.„ in,.l,,.£$ Sbi^, Quoniin. .» in.ma int.llecVuacum ipfa G. tmpe.fcft., prop.e, Mmv a 2 ilS.Vftnati pcrficipetillum.^ pcr cc.tr |uc... d.ci.ur pote.ma inuiui £, ' vlfio dicirut inieUer.... po&ih.l... & hoc «omen habe, fcCf notoiS.'''",'1,':n l,uiK "on lic J c!'ur'" ',ll>,•J,ft:, e« '«l.b Je i.
> vtlic, cliCir.ir in. ri.tin.» r»""—"' ■•—■■-—•... io.„n,,« a ,a..o-!.itc:n.qu:tcnan lic d cuur m ali|..J,cta cft in lib.de iiuelie, "Bi « iHdoq-.cm.u.ria.qniliciit niatei.acft ca..ri feiimpcifec,i01,i,
5oT. ad pri-
nocifeciionis pcrtfci.one oc r. h ........... ~. ...... ........ -nu., p,0ul
inieileftumens.qtT.in amma ..oftta eft caufa.qua m.cll.g.b.lia f,„, nob.,p,t « 1-e ,, a i.i tai.one i. «e.l.gibi..i.ve ....ellig.b.l. ac.u.D.c.iut cV hahi.u,. p,omtJ cc d. a p,.ua.:o,.e,a: ab.pfo non eff.,v«yid.s.E« hoc modo vri.tW dir,, Anet icti.odc Anima.commen.e.& «4.qrt dicu.cv omnis imelliyltia eft c5pa
n ,..rclii •cniiacft li.-i.plcx. Si ofsaliar fum co.npoiu* ex patncipi.o, . I eft «eff.iiiia & cftV. H:s viiis paiei rolu.q...T,i.o,us:quo.uam v.l compoliraoc o,„. . - - cflcn.ia cft topolitum.in quo ,lla lu.u re.&J mcdo d,rPerra,& r.cqir*fl,a
,„.-. qo.icoi « rc,llccIrrlic.omneent,.i compo.uum ex clTciuia & cfledtue.ii.re.
cu" luro .tm.eft gcuciab.lc.cV: per conT..|ncns ens pofstb, .. S. compofi.5 fue.
" no„ f«undum tcm.fcd fccundum modum luie.lige Ji diutifii . tm fl o non ver.fica.ur nili hoc mcdo.fcilicc, q. omne compolitum quomodocSqi. habci Mulam.v, vifum eft. AJ arg..mc,.ta pro v.taqut pafre patei folu.prW Ti\m n i.il eft ciiii ii-,«ellisen«u cll natuia caufa«a,&£ hoc fufricn.frcu„Ja ve. TcoZ e?S« ... qii fuct»»' a^.u-i ho« dilian.ia. v. pa.e, in geneiabil.hm: frd vbi fui.t limpliciicr .den..& diiliiiguuur lantu.n ta.ione. non valei.«tr«W b -rTA val.« ciuoma vciiricatuin cil in vi.o tenfu. v« paiet «n cotpote qiwiiionl,. 2? h^U. ?«. . ap«m«« qualuer diftum Aurtr.d.bc. «nielhgi hoc modo. rd. t^ om^MuZ «x illi. d.ucr.is fecundum tem eft pof.ib.l. a.iu, v.conftat. Citca quxllioni. folu.piimo debes rcite,,p quaftio an ptimu, mo ot li po.cft duobus modis «n.clligl. V no modo.v. pat, fub.ecTua ,„..,ib. ftraf. & a Mciaphylica confiJeta.i . Al.o modo abloluic. C confidc.a.u,. vl oa?s fubieftiua cr...« Me.aphylicc conliJetau.v. iic accipilur pt.riiu.mo.or.vt ?KaVX.Tma«Ciia cV .noiu:quon.an.. vi lic. cft ad tationem Metaphylican, tanAuc w "conl toin mcJ abfirac,io„,i a ma.eria cV nioiu.y. djSjun eft «S. ffite m oJo ,1 •' quatfito cft problcma dub.um.A: d.fhci e dlffolu,. Si H ™fiJcraiut vtpttmu niototablolu.e.v. licnon l.mi.a.ut ad al.quam „.„>
. m,n.<?3.'>Pl""i «orpot» Cotleftia efTe Df os, cV fic oplnrl (linf primll prin
* cjpiniii ffTe corpu», linc du.no, & hoc tdcm opinaiitr KmpcJo. vi Auet. Jicie j phylicorum commen. i .opfnjrl fiinl enim Deum effecorput in nofetta con att^i.ltotnoneffelenttniutriisttum, AIm quouue philoibphi ,de quoni.o „umcro ful. Sptuiippiii.Plaro.iiepoi.opinati funi prim.nn pnncipiuui f ITe cot pu5 imptffeciuin.vel maif ria.d.-cuni enim prrfeciioneui conliilcrc in fine, S& Jon in principio.& hoc narranr Arnlo.& ia.Alria.commr..p. Alq .111. |{ln,vtPla'o.viJixcruiH Ar..to.& Auer. i.Pliy.com.ao.opina.i luut prltnunt priucipii flTe fuhllaniit abtiraf,3,& inf)niiat& crnn hoc fit in veulicilur ftt» jnoprxdi.tus.paiet.n.quoniodo omnes concordf< fuui q- priniiis uioiorlit , 6c „ piimutn ptinc pium lit. iej.an lii corpus.vrl forma abftracta. & tf cotpus. Itvrilut quxli.o, vt v.drs. omnrs crgo conutniuni in tHe elus abfolute, licet j,|fcraiitinnioJoefrenJi,vipaiei. •
B T.polttp Jccluatacfl visqiifltionis.ftipfrtltmodo viltreopiniones c5. nueftin a tritiat vf rliatl.eo quia vttltis u5 elucffcii niii ptr coutr iria, vi Aucf. dic.i nri, ,-^t,tlo•',, moCalicom.io.Eipotldtcaniopiiiioncm Pcripaih«icorum<feciinituin poiTe mtam,Sc abfcnnlam uuxftionet.qur inducuntut contra cain. Alex, & Porchy ,.us Itaque.vt Simplieiut narratinproainij Phylicotumcoinen.ario.argi.inrii tjiifuniinprimili^iirainhuiicmodff. omnia principia fciciiux fubalternarat jchentJfCl.irariinrcientufubalicrtniitc.fed ritbltantix fcp tr iic funt princi.
P piarubicSipl»>ljfoph'»n.iiuralis,&Mftaphylicafitluhil:rr.iaiis libi phy. |icam,& maihematlcS.v» Arift. Jiccre vidrmr poltr. iorff prnno.creo tn pri.i.a jguriprinciptailladcbcniconftarcin Mctaphvlica.tnquii iiaq.it "Slmplicius- Jt Porphy.Porphytius am neq; na.uralis,inq..i..eirr quxrcrt, A fint piincip.a ,t,u iiau.ral.um,rcjri.pfrlonsariihcis.naiurilis cii<m,vlconcefsis vii-ur.Ain. pliusaiit magis vtiq; d.cerct.quxrcre qualia fuitt ptima fupcrioris-ITc ariiflc.st nrq;.n.«comtier,aui medtcus futjplius principta demonflr ji.fed ian.5 txiltm. tibui.oJ ulihus exilleniibns viuur.poli monel quxlttone.i. quanda qua vidt fi placet,& B coiiltderabi» hatc vt rba.ex tis iiitf lijgcmur im, pnmuui etit.qil pnncpia hunn rcirnitx.rcil.ceimotorcs reparail an finr, debeni in Me.aphv. lica Jeclaran fccun Jum.q, 110 modo au linr.fcd qualia fi,.t, id eft qux fiini pra, pri»pafsiontsilloin,&qiialliattstoriiin.tcrii..m..itelligiiuftnotimim et.is.ru- Seniaiurenim in hoc.quod Metaphylica fiibalictnat fibiomncs aliasfcitniias. Harciuienipoliiiopoiert dcclarar.vijs Auiccn.& Alga. in Meiaphyfica. & p,imaTIa, 9lt,s plutimii.quat quxftionei faciunt nobis, vi videbuur.& pruna quidcm via Aui.clt tn octauo fux Meta.cap.primo.& poitfl in huuc modum ordiri. omne tnsmunJiauteri caura .luicauraium.rcJnonomnctltcaura.ntqutomnt cau-
C fitum.tfgo.iuoJJ.im cli caufa,& quoJJam caufaium:&, lunc quxto dc eo qil ftabiliiut c.re caufa.an lit caufatff, vcl non.li lic.ergo t rit. vi prius , q.ixltio dc caufi illius.vt I oporitt yenirc ad priraam caufam, vcl erii prnna caufa, & illa «,ii prnnus motor & fi dt tur al.tium mtmbrum , ftquitur conclulio line labo. „. Stcunda v.a fuppohti ptr d.uifiontm neceue elTe & cont.ngentis. tangi. Secndi. tut th. Jem cap. a.qux poieli. vt pnus.ord.nart. Ttr.ia via tangt.u, ibidt mfe. Te ?a . Aumo.poru.ieam h.c,& m let.to cap.de r..bliantia otb.s , rc.li.-ct hoc modo . rto«d xternu e l corrup.ib.le ex rc.ergo oponct vi de lut al.quod ..cceffe clTe txfeioihocmoJoJeclaraiaeiihxcvia. Iterum poteft atguiquarto v.a com n.iana • poh..on.,& ,mpl,c..a,.s. Ei qutnto.yia JcpeuJcnt.x & .nip ndct.e U "x , al ,o,p>.v,3m ftatusin caul,,:&om„es iftx vix funl c..u,ne,atx ih A„t. ... prt. sT,, S «P ^W'*.* ^«««feqMen! fequifurquodprobart pr.mff mofOKB £ »,?, 1» ^"ofoPh,Jt f"m' »on «aiural., philorophix.Poltcriores t.,a noftr.irrapot.s.quorum .oium lludmm rtiraSum tlt in Mctjphyfica, adducot adhoc alta. ra.ionei & dicfit.l. natuial.i po.eli ptobart primff tns t,lt vtl Pij »3 ptincip.unteire.hpc e.t.qu.a primff pr..,cip.„m c.le vel pr.mff cns clTc co. ' fin.iu, for.nal.itr vt v,r,ual.ter ... mo.u vcl pr.ncpijs mo.us.no for,nal,.er vt ^,. J....C4UC v,r.ual ncr, q.ion.a conctpius t,,,„ phy.ici non conutn.i il , .„ MIMu^ , ergo „ec y.r.ualucr U cognoiabUua.e. jccundo d.c.m, li ptmci!
Hh J
Difpntatio Mctaph
pia MctaphyfiCi dtcl3Mnf.it in «amrali. ergo Mc.aphyffcs cfTe pofttrlo, <fe
Fuhal.crnii.i lc.enn* „a,»call.con,ra Autr.6. Mcia.com.nc. ;.&: 7.M«fcc2 i .„h,.n/- mpdum probant, quon.au, itl a loeimi rrt. i,m..i. '
i. r«j*i
ca fubilictnacnci i'»»™»-" - "7 k , ", " — V ;iu,:rclurom.
nmo o.huiufmo lipnn-1 morotem non po.cft dcclarar. niR m Mt.aphTflci. Oninio ptrf Sup.Kft modod.cfrcopiniont.nPtr.pa.hci.corum.ac pntno p,op«, • up.nio ptn pup. rcu m - abftrartum a matcr.a.f. vna mcdo per txdulK„-
Pa.ht.iCo,.. ^^^^^fc.&acO^l^ni^in fun. abffij " : u ftcundo modo ptr mJ.rfcrcnt.am.& non mcluGonem maietije. culut m^li f.inth*c vi.ielicet,fn,,pt«nciptum,caufa,artus, poicna, vni bo»S, &c □„* poS nHnc fft tn.l,.nquan.um tn, d.cun.ur cnim hcc abftracta pt, ijg ?enriS qmma.cr.al.busScimma.eriallbusfnntco.a v.confta. Iniell.gemibe. nc vfpa.c..6..Mc..co.i. Sfdindo dcbts fc.c.qd I.ccuftuiuo mod, cn.i, ilv ftraftifi.it J,ucrfi,aitan,cinuiccfuiupctti,,e,i,ts:qni non poieftefften, abttr» ct"ama,triaptri,id,fTcrfnri5.&nonmclufio.ie tmOOta. Sum a raateria pcr tffenriam.ac P« "^'"^" A""0-6' Mei. vb, i,„ul„ c!i;,ocirc«al.uJBen„se.itiSfcPatatorum Phyl.ca effet pr.ma pb.lofophia. . vb. v.de verba Autt.c5.;.q..5 conftqutmul dccl.ra. Auet. primo Mct. com. 18 4V Ponit eiiS commento Tl.imo pt.m. Phy.Hu.u, l.aq; confcqucnj deduAic, «ffe Doreftrqn, vbi non poniiut ens immaterlale pet effeniiatn omn.a ettttu c& «P.a rceiilar, cr cii ma.tria,8c per conlcqutn, idcm em ens umphctwAea. m.a,c,hlr 3C pcrconftqucstnsabftraAumamaier.a j.er eiTemu amoutbi,,,,. &'pcr c%rVq"cnsamo„chi.,,rensabftra,l,ff pcr ind.fferent.im cn„ ma,(r„li. & ^ma,f ,ul.:nihil.n.tft ind.ffctns Sc c5c ...qo n5 tft .ft* toqu.do» tnrii fbftTacti fpec.ts bnt inuicc ptriinc.es.ac *pmq„{, v. v.de,. & Cff h« fini di. Aa fta n ?elinqui.ur opinio Periparhct.corff.f.q, pr mu mororc effc p.ou, ca. d,, fubronc cSfiJcSd. Mciaphyfica.f.primu pnnc.pin tffe & ptimfl enscge, prout fun.cadctia fub taiionc col.dcad, Me.aphyl.ca.f.vcl I» fu.it abftneH., i, dirrcrc.ii.vtl ptr effcntia tm iu natural. ph.lofoph.a debc, decla,a„,an finu ©,(,«, .R »3 iii motus clctili vi dic5. Ifta oplnio pol proban.iihus ta.uiubus.
nnmo ic fi hccrpol i" prima, mo.orabliraftus tft.probamtalia v.anuam %Z*^^™*?* natura.i: vt. er,l il.ud med.ff naturale v«l a„a,a Su a rnittria fiprimu.etgo n5 in Mttaphyl.ca.ntq: fecundnt qm tunc, v.m. f^sl S fn ph. ofophics, Ucm tffc. conceffum & quf fi.um , quod non vu , AtHl m poftcr.oribus.& tgo mduco hanc confequent.am: qm. I. ni.di», p,ob*,s i , propoliuoncm cil abftraftum a mat.ria. v.l tft ablt.actu pcr ,f E&ficnlc t,i. coccflum 8C q„{G.iS.hoc.n.genn,en,.nm quf,cbamus : vcl ,5c "lt abftr »3»fi pcr mdinvr.nlia.oC hoc ..trff. v, P««-qu'>. v 't' fecd «b riVal "tUtdi prclupponil prima fpcc.c cn.i. abft.afti. r,go , v. priu.. leeunda. Sj .„, coecfn n & quf l..fi'& hanc viam accep.t for.e S.mpl.cm, p,imo Mc. ' ,ac u . J. %«,..mrn ,7 ScciiJa ra.io, qua lauv.i Aucrro. pn.n»
Ktma™^ aTc^mi^ \fr*l 'fuu fub.caftftf . f.d fubftan,,,- ab.i.actf fon, Tertia. Me.aphy.ica nd proba, illa, effc. . ct..a tat.o
fe^ *f„.hu zfphy ^li c5. tx.& potcft hoc modo ord.ri.accpUiu, mcd.um pro. ffiKq«pW'. vel illud mcd.um eft f„b;.an..a,vel acc.dcn,. S. fubbancilia m.ocq UI"J"" . . c. "enctabili, , illanon ducii nil, adagen.
tcI petmancns.vcl tuciVfiuumi noi, pctmancni.quoiiumUlud u.< tclacu.
Otfraua. ,4,
■ St n« C«". vf 1 dirnenffo materif : & quodlibei Iflorum inurnitur mofu:ergo re. li1U|iiirurqiioiI folum erit motus ficrnusi.iiculuu.vi J. Auer. 1 j.Mr. com.41.
cn his vijs Juoreltnquumurfcilicci r i-r:mum moiorcm clTe, vclgenut /iihltJniiarum abftrartarum clTe.non poicft prohari nifi mcJio naiuralt:& cp i\. |uJ mcJium cfl folum motus rtcr:ius.& tdeo iiiafniiur Arilro.ii.Mei.iex.co. a\.SI '" *l''m0 ortatif, vii hac via.que poieft lic compoui.omnis virtut in ma* icru eft "nitJ "' '*P°r* -fed priinus moior non efl linitus in icinporc: ergo hon ( ,| vinus in nuteria.njinor profyllogimur iicomue moucns inoruficrno non flniiur in lemporc. priinus moior mouet moru f terno : ergo primus inoior non (jnirurin tempore.hf c igitur eft ril,qua proharut immediatc priinum molortm abilrarrum ell'e,& dico iromcdiaie.qm mediare poicfi prohari alijs vijs qu.is po fuii Anfl.i" J.conira quas arguium eil in principio qucflionis, Et dedit Aucr. lienuni.T' {o1' vl1 naturaii potcft iJ prohari.t 2 Meta.commc. r. inqnii enim, £ eiiirn erTcnt »V( vif .clTeni numcraic in prima philofophi?.. modo Ariito.non eniunet ju" niii hanc ibidem. Et JcJu fecunduro ligmim, quoniam omncs alij Tir, quas JeJ" Auicen. fum dcbiles, & non tranfccnJuni orJinem fermonum BK>bibiliin",vtdfclaijbnur:hfc igilur elt npinio Auer.& Arift.ct ili* eft via },rOTa.& demoiillfaiioimmed>are prohanspiopofiiioneindirfjrn. Eidcbcsfci In noruca rc,r|> in moiucorli cftduo conlidcrare.f.innouaiioiic fcu pofstb;litaiem.& con- .iditocofide lii,'geiiiiJ,coftuptionc,6V generalionem. El conlidctarc iccuudo fictnl fiiccef. ramur.
■ lioitem.contiiiucenim motus cotli innouatuf,& per eonfecfucni allquid eiuscot ,unipiiur,& Jtiquidgencrarur, &illa fuccefsio ell perpciua, crgoduo fuiu tn eo. Inquanium v|uidc innouaiur per gencr.nicnc' eius fccun Jum partem, & pcr coiiupnoitcmeiiisfecuiidii panc.dai lnielligcrc rp agens cuin cll moucns, &fii fubhocrefperlu.ducitiii cogniiionem agenns, vi agensefhqm, vi dicit Auer. priinocorli.coin.lo.oV 3. de Anima.com. f .raiio agrntil iniclligiiiit cum difrj. culuie cx effe.tn ftcrno.& iJco dicit.irafiiiutjito fecll fcite m.ncria, & opera» lioformain.i.agens.S.iVlei.co.ii.Inqiiaimim vero huiufmodi moius cll conii. nuui.&lempneriiusdiicilln cognilionl igcntii fcparaifa maieriatqm nulla for ujicorpor.ilis vlnnlc aapria potelt irjnPuuiare aUquod corpus iranfmuiaiione |ltrni.crgo inoius cotli Jucii in duo.m cogiiuionem corporiscorloftis.& 111 co
Part 37
f.miionrm agemis fepaiati.qui niouei 1II11J corpus : quomS mquantum effrctut tcundum p irrcin & parie nouus.oponei vi pioueni.it a corporc aliqno modo vel principaliier.vel in Ariinientaliicr.vel pariialiler. f nquamum f icmus proue nii 111 naiura ab agenreextra corpus,& lic Jticlt 111 coguiilonem illaru duatura tailonum,& hoc pllne innuii Aurr. 1 1. Mei.com. 41. & iu pluiibtit locis orriui 1'hyii-Et cu hoc fitiia.apparci dirrerenria oSaui a.7. I'hyli. fcpiimus enim . hhn .liiciMn c.-(jnitionem primi abflracli quia proCedit per ranonem inomt n ov
■ foe lif ficrnus. Imc nouiis.octauui aui ducii in coeniiionc priitu agemisfub ta. 1-"*'''enliit jjofic ahdraft i a maicr :a,co quia .pccdu per ratioul motus fubforma ftetni. Ee
huiui licnu tft.qffi in principio fepiimi non propofuit qiif itioncm an moiui iit ttiquanJo fanui an non,qucmadmodS propofuu 111 prmcpio octaui.eo cma in ftpnmonon pioccdii pct viam.inqua mcdium lit moms tiornus, In ociaiio au. Error The. trm tic.Ei cum hoc (it.iia appatci pcccaiu The. ipfc enim 111 7. Phyfi.non ah. bMraidemonflrarioiiefeptimiteoquia dicinlla trantferriin octauo, di petfe. fiiui.Pjiti.n.qualiiet Thcmillius et iauii,vt Auer.dicit iu 7.commcn,primo Sc 9.8: in 3.ccmmcn.;t.i7.&4)-.& 4.Corli.iangii hoc commen.lf. Venflcaiui ciumquodmcdium immediaiumdicens in agens fepataium efl motus fternut, qnnum omnia alia inducuni ad agent illud viriuie moms fierni.Quod igiiur piimum moiorcm clTc fii perfenoium ,&qoodprimus moiot fii abfltactus, probjtiirva n.uuiali.& hoc folunircr viamcuius rncJium cft luotus ctctnus. Itjnifcftum clt.
Sr n, m folutione hacaccidutqufftiones.quf faciunl mulros etrate. Quaru Dubilatj», pnma ea.cuius clt conliderare qufiiiu.eius cll cSfidcrarc icrminum qufflionis, tcd .Mciaphylicf cli conlijcrare hanc ptopoliiioiicm, Deus eft , ergo eius cfk tonudtraic letminuui huius problemaiu. Secunda eft, nulla fcieniia ptobar
H b j
Difpntatio MetanTi.
mrtesf-hieetiuaiffrc fm fubiecti proprij.vt d. Autr.i.de Aniina.r.tT.lrdrati. n
ftantije abftraiftc f„ni rarics f ihictfl-u» emn mobilis.quod trt fuhicctu i„ u tutali rciciia.vt d. Auer.ia.Meta co.c.ercoprobwtUlaselTe eft al.ciui fci *
tic. Ttiiu.oninisfofiupStpiobartpii^
com.ii.& KS.& i2.Mcia.c5. c.fed (nbftanc abfttactf runt pnncipfj enij, J* nu.iniriens.quod efl f.ihieAS m Mcta.vtdicit Auer.ii.Met».co..,.i.eti.OM u.pot probare illas effe. iftf igitur fum tres qonei, qux faciuni .imbig,„„f jipoUio.cV polT.mt c(Tc alif plutnnx.quas eiiumerain dirpctlmi in nmhi, „, " xdittonibus. Sed quo.tocunque.qucftioiies h* nihil funttad pti.njm.n. dicen! dS T> propolino .Mi .ihrolute conlidcatut m Mei.airamcn n.eJium,quoc6c|,_ diturilla.propriuett naiurah lcleiitt-iquemad.nodu hecpropo,ii,o,conrimiui_ ert Jiuilibileiiifcmpcr diuifibiha.cft ptopol.i.o immopra.ciptu ingeoratirn & tfi mcdiu cius drclaratur 111 6. Pby.6- hoc d.Auer. i . Phy.cS.j i. & ,„,„ ^ «a hec propoliiio (iniphcitcr in fe.c. in rclanone ad mcdm col.dcraiur ^bhahi. lumixio.f.eeomctri-.SJ naiutalis. A J fecunda Jiccu.lu.ij. J.rta illud inielli. eiiurde patnbus p,incipal,h„s:inodo rubllaniic upataic iionruntpanei ptlnct piles eniis mobilis:qm intamu pimcipant motS.inquaniu agiu iil5:o/ hoctH parfi panicipaie. Ad icrua dicendu.ij. maior dehct iiiicMiri Jc piincipi|».qme non inciduiin partesfubicSiuai princpalesimodo lubrtatif abilraflj funiplln cipia eiitis.6- panes ftibiectiuf cn:is prmcipalts.vi rci-:. fci lic abrcilj runi que. _ ftioncs.quf inducuinutconira Arifto. Sl Aucr. o. quia qucrt.onci
.quar inouet
Alex.Por. Auiccn.Sc Alga.funt mulu"i lpparciues, iJcoopor-el (bluerc ill.is. AJ quas ergo diccndS.q. oU illf vif r.int tenucs. oc no cxced.,: o..h„e fermo. nu probabil.S.vt J. Auei.i.e. prinio Phy.quoJ dcclato.qm vel iupponui pto. ccilum in infiniiS in caulis cllcporsihile.vcl tllu elTc impofsibilc. bi hipponut pofsibilitaie illius.ctgo tationcs illf funt rophirticf , cE rulttniStiii In pn.icipto falfo conitario principio vero.Si impofsil>ilnai< cius, c. non poiefl declarari illuJ in Meia.rcilicci pet mcdiS Metaphylicu, qm non oftcduut id niii pnm» Cor ct 1 Pctisenc.pcr via moiusicrsoocslulteniauiut m vuo .pbabili.nonta in vno limplicuti ptobato:tigo itando ptf ciIcm.. li.nuibus Metaphyiict . p». ieruusdiccretq,noiiic6i,cim procedcre iu iiihnitu in ciul.sciiirdc.y. I jiicriui . latioms. Et lic Mciaphylicus iK.s ad i.uri liinnei luf rai.onts conl.dcndi. nS Solulio to. hihtut vl5 co,utljjCeiidi illi.nili Jclceiid.rcta limite (ut fcicnt e m raiionl „, nS Auic.c- ■ ^^(.gjijf^non^.Eicuhocliiiia.vetiticabitutvetbu Aucr.d..t.omnt»»if ahotuin. Aulccn runticnucs.c. 110 dcmonrtraiiuf , & <p fcmpct inueimut mediui mirr looueiiics 8C Pcripaihciicos:qm vnum accipit tanq.ui" creJim m MeiaXft,- ,5 effe m caufii.aliud accipit tanquam proba.uni m Mcta.r.cp ptimusinoiotfit Caufa,& non caufaiii. ic quod non omnc en? c!t cauh. vcl om.ie eft ciufaium: tt,.o rctmo hic.ftandoptfcifc >" limiiibus Meiaphyl.cf ,ell rtt.no mc.lius.pjt t ,im crediwstn Mciapliyl.ca.patt.m confcfTus. & hoc ,a.n Jeclatau i in qoua _.fp,..a.io„c,& cxpolitione mca.S.Phy. Ad rcx.a.n J. Auci.a Mcia.c6A & conli.lcra.io vmuctl.ilil in ou.nibus ca.ihs In co.cp iunl cauf^ .ert huius CcO. lic Ei Arift.iiuamuis via.ur hic dcino.ifttauonibus lcien.if luturalis.iamein. ducic cas v.iiut,ralius:quoniam,quanto fucr.. denionlira.io vn.uctlal.ot lan.o inic.sctu piopilothulclcie„..f,oV Anft.obrcruat r< ,in hac In.c.iiv.t. .ind* Ccndodcm.nftiatio.KS v..iuetUlesal.omodo,qu.lin .., lc.cnila i.a.uraU. Et hcc cft caura m ncta.ioiie illatu demoiirttaiioiiu in l.ac fcicntu.yi le.i in iuc. mimo.E. li mrpicuniut hfc v.tba Aucr. mi.lia nob.s v.il.atiadunlut i pnnh, cnira da. imclligcre d,lfcie,...an. mt. r conlnle.a.io.iem .u.utalcm d : cj,.I, , &. Mc,aphylicalc,,.,& inquu.c. conli.lcrauo V,.,uc,Ul.s ... o.u.ubu, _cau j. in (inouloccncr- ca ,fc,m co w fun. cauff .cil lu.lus lc,c,.ttf ...Mcta.A fup..o.
liJcaiioni na.utali.& hoc d.c.a.n Auer.7.Mc.a. con..7.i<> '•""■Jgj „u„ rof.cuiuldam quf rtionis.polTc. cn.m qucrctc qu.s.cum ilaiui c "''» ~J piobeiuinili v.a natutah.cut Atifto.tc.tciai lui m Meta. Cx. ro lu. I •«Jfc'* Scut » I cui alujuod conudctaiur a naiu.ah pc, u.odum ma.hcuialic*»**
. ncniiiini polfft velocitati Biotus, rl Aue t .inquit tS. Phyfi. commen. tr. if* ■ j^ioitrtralio eft natnraltspcr feipoiefl lamcn tra Ji fuh modo 6V foima ' j nphvlicali, videlicct fub raiionc vniucrfili abliracra ab indluiduis motus, i!on 1 geneiemotus.cV fic ttlis deinonfttaiio fccundum tcm crif naiura» "CC|| ■ef fecunduni modum crit Mtiaphyfica.hoc Inquii.iV Arift.quamuis vta. "S'l IcdciiiiHiltraiionihusfcientif iiaiuialts.i.quf fuut fccundum rem Pbylicf: "" eninducit eas vniucrfilius.i.pcr moduni vicluum Mtr.iphylicr: quoniam, "'"-«ohierii demonltratio vniuerfalior , tanto magii erit propiior.h ptopin» JjJJ?" jmjj fcieniif .8i Arift.obieruat fe in hac inteniionc.f.mduccndo demon» n'" noiies viiiucrfalcsalio modo.quS in fciemia nnural::qiri,iii fcieniia natuta» 1 Jiicuiitur Phyltcr fccunJiim rcm & modum.hic iiidticuntur fecunduro rcn» phvlicc liceiper inodtim Mttaphyfici.Et tucfoluit ad forma d.cV hfc tli cau t lii itcratione ilUrum dcinonftranon5 in hac fcicmh.i. 6V quia Ijjf demonitta fjlicni fccuttdu modii diifcrtli ah tpfis, vt pontiniur a naiurali, idco non l'° flu„ cas teiicrari in Mcl.iphylica.& pcr hoc apparct fof.adfexil tatio» ■I P AUic. ad feptimS dtccnJS.cp priin.il ciij clTe.Vcl prlmu pnncipiu efTe nS po J". _robari,inimoc(l pcr fe noiu:qiMa,vt lic nec liraiiaiur ad tJiionc confiJe» ili Hhvlica.ncc Mctaphylicamifcd ofienfocp primus moior lii fubitatia ft» "aiaia oricndit rp fii primii principiS fubllaniif.vt d.Auer. Adociauadicen» lun rBm.iiot'"1tll'giiur,vbidarciomiifeuidctiiiaapriori,ck no in giie demtS a jiionis liRiii.oV itrru minor falfa eft.non.n.dai of m eutJcniii, fcd liti tetmi» . mrftion! li cfl.qoncs auiitcs alic ictniiniiiiir tn Meuphyfica. Adrario» Jiaiyi' „ L j: j- .11C r.rtr . *^_r;.;«„« f.i,-, „mM.ntiliirlii.i
t Alex.cV Porph.diccudii illa fuftfuri in .ppofiiionc fall'a,qra Meiaphylica ■ftftbaliernai libi alias fcicniias Itthalicrnaiioiic coplcta, vt lanus expofui iu «oikilotihus. Supcrcftmodofolucrerciticjinpriiic'pioq5nis inJuctas:pro Soluift» ccj» Sujitl fof.oporltt fupponctc iria fiinJamfudcchiraia infciciia naiuiali.& pri t, \ Alcx. niiiiiutJi til q> onine.qd monciur.ab alio moticiur.^jpoliiiont ui.n.hac dccla- Pfimumfurl rtiiitT.S; 8.in 7.qutdf a priiicipio.iuS.aiitdcciaraia cft pcrfcfcius, vtd. Aitcr. jjnicmum . ^Co:.co.»f.*V nta.vime detlarat.a tcx.c0.1S.vlq; ad t).eV ti 1ex.co.40.vide.
SccunJu quocit fiiuJameiiiu cft.corpus cuclcfte ablaia inielligtiuia cft fim. Sccundum» Blex."°" copoliiii ex maieria & foruia.fcd cft matcria liii ad vbncV hac pto. poliiwucm nolodeclararcclTe Anft.nunc, qnipluricsictigi ipfam m hoc lib. T-c,aurB Teitiu vcto fundamenia clt.cp vmi & idf elle in aciu Si 111 potenna POMtl ni. 1. .. moJisiiiiclligi.vnoinodoiii niixns.cV hoc modo vnuni inixiu cilc inafiu moucnJi.i ln poientia ttctpttua molus uullus negat. hahct enitn niixtutn vi Gc icliltfiiiiam Iniriiifccam.ranone cuiuspoicft moueti in vacuo, vt Auer. di» ctrc videtut.4.Cor,t3< 1n1111Ji.com. li.ck 4.Piiy.c5.7i.crgoin aAuraiionc fot» nif.cV; i" poicnii.1 ratione maictif fub mifeibilibinl tcfra^tisexiitciuis. Sccff» 00 itnclligi po:ell 111 compolitis liTiiplicibuJ.vcibigraiia,e|emeniis,quf lamen fonipuniturcx matcna 6V fornta:& ucruin hoc cll pofsibile, qra forma graui» vi (oinu niouer,cV tanone nuictif inouciur.vi Aucr.d. j.Cor.co.iS.6V4.Co:» tom.zf.Si li.Si alibi pluriti. Terno poltft inttlligi nicoipore limplici carc» . ic miirna ciTciuiali.cV carctc cSpolitione eneniiali.cV hoc modo eft iinpofstbi» le Smpliciter, quonum agcrc cV pan fuiu conditioncs, cV diipofinciics valJi» epp litf. & agetc anribuiiur forinf ,cV pan maierif iquaiido.cigo rcs elltoiali» . icr fbnnj.iunc loialifcr agir, vi paiel in intclligcnuis fcpaiatis , vi d. Auct. p» . Mci.coin.i.quanJo lOialilci inatciia.iuiic toialiici cfl fubicctura.quoniam ntS habcii|ito agat. cV cttm cotpus corlcfte lii louliier maiena, ideo lotaliict ell fuhtccium inoius.cV hoc.d. Auer.S. Mcta.com. 11. cV in a.cap.Je fubftauua or< bts. Hu viliscrtgcrciurdcmonftraiio Arift.m S.quoniam cxprima propoli» dbjk Arlio.tn 7,proccd.i ad priiuiiin inoiiiui.quod cfi corpus cotlclie. & qitU tllud pttnium otoium,vi decljtatur 111 S.mourtut motu f leino, codudiiut 111 S» quod rcl niouciur a fc.ua quod lit corpus moi:< s 6V moiuin, vcl ab alio.li a fe, crgocomra tcttiii f1111djmc1t111111.fi abalteto,cV cit illud alicrum 11011 pofsu cf» fc coipus,ucqi viilusi corpore.qa liic 110 iuoueiet tnotu f icrno.ielinquitui >p in icitua fcpaiaia.ili cx hoc appaici peccatu cxpeiiioiu ijiiiicru.fTiigui.ii.U»
DuWtatib. Solutio.
Obtt-tV» al
«naJum r,,ndiment» Atifto.corpu. ceclcftc fublHJ iintrlh>rn.i» per ln,t1lec,a Q
rffe >pofit5txmattr » & rorma.& qSoeft pofs.h.le raluate demonftraimnl Ar.fto lemprr emm Jicam cerpus c«lt ftt mourri a f..a form» q,,t „,ooei ,nv Imda.t fu i corpus pcrno uporc.to qu.a tft al.trins tatioms a fo.m» Kc„mb(, h & lic ollert.ur dt."onftra.,oA,,ft.quad«monftrwnun,t,,,m inoictwnpf, „„mc™mnobil.um,n,t.Mc<a.&n.uliaalu hortit.tha.fc qu,a iu„damc„u Au« rumco,,uc,,.cnriapri..cip,is Anrto.tJco co„.uc.usfu,n J.ccrc mc„fcho lar bu quod Auct.cft Arift.itanfpouu.s.qnen.m homo coul.dcra. fijn4a,nt„. i» A ,' & coll.gauer.. ca perfcf.t cu... vrrh.s A,.ft. non Mucn.ce di.cr,p,„. binlflphTnuftlce. A J pt.mam itaq; J.cendu. quod omnc pcr accdr» p0,,ft non ctTc licct no inh, tert.fi en.m pr.u.us .<>o:or mouciur pcr acc.lcs.conlcqui i„ ireo poi non efletqtn.vbi mouctur ptr acodens. ergo cflti : forma ,„ „„lt. «iifc Imne .alc poicft corrumpi.cr,:o pnmus motor po,«ft d.ft,u,.& pt, co,u fcquens non mouen.atgumcniu «tgo Ajtfto. va lct flmubus undan,cnM fu„: ..cchocobltat diftinft.on.pted.Se.vnal.quodeft P"»«'J5"« «cccha.io.r. Sum "ubicafi durat.aliquod cotinfs J5 fub.c<a„.n dura..a,tamt omne eft «„„> Sis^^d5tfre.quiarubie<!t5poteftn5circ. AJ recundi. d.Au efl i„ hocit. 1 ro. ra.io ,lla hn.da.ut ,,, ,ppofi„onc vcr» tr.b». coJii.on.bus.f dtcUw), la ,TM"a.co.5<.SiinS.Phv.co.57.&r,op,.5eft.v,Jt. Adtctim Ucc.lun,, _
% .qucdo in mo.u local. «ft impors.b.le .ou <"™"*'°<™ lTZrZ",M?- .a,,o,,cJiucrr.,ru par.ium noncft inconucnif ns.Scd a.l illud dealterarion. ■ dj cc, J5 rccunJu do&ina Aucr.cp fi aqua «leHt.ipb »on '^ . kgm, . v. Jicu iofe a. Phvfi co , nihil poicft re alie.»rc,& hoc m fimphcibus. Sed dices.op. £fi,6 fcnru d.gnolciiur.v.demus.n.aqu» ca.eh*a &t ■>«»•* '.!>?»». Kduce. sefcad priOinaiu frig.d.««». AJ hoc tcfpondc. Aucr. rccunJode Anunj.du tnqu. & piop.tr hocquod d.ximu, . no cft opjnandu aquj cjleficr.. o .n f^c aquapuralncqi quod acr infrigida.utdum efl at, puru.: cd hoc ac c d, promtrTorpora admix.a c.n ti.calida.au. frig.d». & po.m ah» mulu . ™» • I i ... cxvofiiione mca de Anima.eft crgo foluilo, quod aqua. q»f a
aut ciltriun. flcideo iqua pura non alierat (c . fcd mix.um, quoj conctlT,,,. S rc al,cr ,te.& huiuita.ioncm ait.qui» at,u» pura non po.cft al.cu,, eftpolle lcaliciatc.o. s d oblicll Albcr. i.i illo loco, quoni.im aqua poicft ncquc actputu. &c bed«« V ltioBtm p„c«r5,l al.c,»„0,v,
^^^XSS^»»*^^ hocargumcmni. Bi ,,„r. dictum «ft tn phy I ci & «^P" i£> tcJl,celur. & prop,„ quM „5
'"'Pft f",U/Zco« Td hoc olclnJumquod Autt.luftcnia.ut in hac r»ri«e poicft r« teducctt. au 1 n« ■ n.admodum calot .gu<«. 4 hu. »
quod fr.gld.ias cft " comn.cn. 67. & ..«11«." fun.cft«t
,„or »„..& !,ccu™ " u$mV,cc\dcns . on tcm,..,,.,..ctgo, c«m aqua Gt fub»A« rem.liliur.cuius p.opr.un, a»£ u Icaimll„r,for„u fubllanalis »q.u; ,,n.„. ftigidii:,l,..req«.iut ,f quado ' ' 'sVr. i..fr T, m.li Ver «n calor ,cmi,,i,ur.& .£„,.?.. ...5r,formarubrt5,.W
Si l,c dta „s.,dco tcp .i» Auc ^^,,,.,, (ub.cftiu. intPro. li ergo alieraiw.
„6 pot alierari al,cra,.onc. ...p uf «x m ^ i a|,„a..o clu. „
„5 ttmanc. .„ ru» P«^^ J dilcndS. <p fj .le«Ml t.
puraalicraiio.rtdadmixiagen'"''" ie(ltc fc:Maueclato,qni accidlspro ducere, r« ad ptopttu accidcs.i poffc t gc'^ 1 c6fcqucn.,... ncc alnrr pr„l da.«t 3bagc,e_m.d,a,c forma dascn.n, rm ^ j.Ccllc».
^ffu... dar. co fequtna fo.-a "^VpX JaK fibi r.igiJi.».?: ergo
»8. & 4-Co.l. ^-"V^^lUa cdftqunur Illa frtgldnas. & A> pr-u.dat« p,„,s oporitrc. dart fib, fo,rma;9u?.':"'" , fotl„f jc poida ad acu.trgo ?.M fonna.cu j.n.ra. .0 ...h. ^ u , ,T bnbs iutr^c.tmcn.um pu.um
nm p1«T<murn>f'»nr mJthfmaiica.oV idco valJt dilpenta i prlnclpljs n> I I»" .u't altamraiionemptincipjltm pattt folu.quoniam rivm prarfup» iiuromnrm moium inciprrr 6V nullum ciTe ftcrnum, 6V tunc dcmonflfjiio
P jucit jj age 111 feparatinn , fnl a -eiis corpoicnro , vt in corpoic quf ftTonis
"""ijraui Idro quf ftto illa tl> valdc neceflariJ,6V maxime vt ictminatiir ad par iceaiinam. Ad tinonts Plato . paiei infiit.ul falu. rmnes enim funtpro-
""hkiianium.foppoliiii cttditis proccdcntci.vt vidcs. Etfic patrt folu.hviuji ', niifftioiiii.inquilaboraiiilongoieiiipore.&dceainulndifpci-limcon.
* ,..uuc liinvnorediicaiiiutcapiie, vcntas ern palam. Supcreft modo ooiwu» **»
S'i nrliionemicrriam moiam diccrc.vhi dchcs fcirc, tp iiTaq.if ftio habere po- "* qonu. » luos intellecfus. Vnntcft.vifum vnutn 3i idcm pofsil efiepofsibiTe feuco • ns cV neceiTaHam. Secuiidus intellertus efle potcft , an ncccffatia poflimt
Sr^ufaia itacpeisvtneccfTananonrcpugnathabcfeagens. Quaniumetgo C2tt>ltuplt» i r'iiniiniintcl!ectum,prlmjdcbcsfclrc,q> vnum & iJrm didrut quaiuor nio cllctJxvnB. p, .>ii,cct vnum mimcro, vninn fpecic. vnum genrre. & vnum propornone
5? ,',l0»ia,vt. c.Mcta.tex. commen . i a.d. Atifto.eV ptimo Topi.capitulo.c.
t «irtrlo AuicJ . quod vnamrl n.nura ninncro potrfl tfTt iiccCiiatia re fpcfiu " cV pofsihilisfeuconiingcinrcfpciftu jlirriiis. Hiims tatio fottc fuii.quo-
S« modl emis poflunt incrte vni AV cidcm etTentiat ftanti fub fonna e liu.quov - "''"J mJj„j rci non vaiiai rcm. Scd coniiiigeniia dc ncccfsitas funt dilfcreuiif
filJilcsentil.ct^ojneflipotiBtil vni rei ftanii fuh eaJem foima . Pofterioret
!".iotuin dicunt quod vnanatiira fpecic porcft ctTertcrna, 6V cottnptihilis. V rhi gtatia. parics ccnir.Mcitcrrc funt ftcrnr , Sc pjftef concauum tangemcs
i 'is Sc tamcn illc fnni vniinfrecici cuni fuis toiis coitnptibilihtn. Alij dtcitnt ..ua naiura vcneits potcft efle flcrua.cV genctabilis. Vetbi cratia , corpus B '. flc ^corpiiigencrahile.funtenini vniuspcnrrts prf Jicamemi , 6V lamcii 2rh.juf.no*, vtvMe». Scdquomod. cunq; >rimf opinioni cotradicit Auer.
Pliv com.43.vh' iiitiilit.oV li hoc fuctit, non ent CoritingeilS njjuraliter: qtil Softouennam declarat Aucr.;.c«Hcom.t>.vbiponitquod omne.quoddictu» Sbnet compiraiioncm.non diC'turtale naiutalitet netiuc fiinplicitet . Con. " (^nndjmdicil Arifto.cxprefie in lih.de iuiicntuic & fcneflutc.vbi oftenJit. ' j nattcs funt viio medo corruptibilcs.quia non x:crnf . alio modo incor lupnbilcs co qtiia funt difricilis cotniptionis . atiamcn ahloli:tc ponii lllas cor» •itpiibiles! videcapitul.j. Item, fi illf partcs elTcnt ftcrnf , ninc naiura ccntiit» oriis venerciurin naturam ntcefTariam vtdicu Aucr.pnmo cotli. comm.i jS. ConirJtrriiamopponit Aiier.to.Meijphy.comiii.vlitmo.ai htctitdifputatio. -»7 vbldcclJraiuinefttqiiodomiie.quod cft in gcncrc, eft corrupilbile ,«m e iciiio ca.dc fubftaniia orbis. Diccndum itaq; , vt dieTutn cft, quod nulla vna (-« pofjihtrt rtjiuta necnuintro.ncc fpecie.ncq; gencrc , i"cd taiviim lccundum ptopoitionc tafii, cV ne» poicil rlTe f terna.huius ratio cft.vt dfxit.quoniam cauff conttngeniif 6V pofsihi ccfiitatu. iJnrisfuntmateria.&conirariutn.vidicTuui eft.cauff nectisttatil funt pnuafio n,jicn*,.v: contrarq.ci; ideo ariefnnm iniantum eternufu diciiur.iiiquaniumca itt puGicontingtnti» & pofsibilitatii.ctgo inqnanium zrcrnum elt abfttafla ipuicru.ci: cconiratiomodo impofiihilc cft vnam naiuram liue numcro , liue fceJir liue gencre habcrc maicriam.cV conliafium.cV cirerehrs.oc hocdiftum Ittfunciius.hfeigliuf cltpofilio Attfto. cV Auct . Adargumenia dicendMU Adpnnium , quod diircreniiar modales fccundum Pcripathcticos funtduobus tnoJii.vnomodofundaif 111 ptiiicipijsoppoliiis:vi necefljfium, cV coniiugens, . & lic vatiani effemi.im cV for 1n.1m.al10 modo funt fundate 111 cifdf ptmcipiji, cVficnon vanaut:licui clfc intenfum.vel rrmifiiini, vt dicit Auer.r. Phy. fal» ■aniutin eadtm uatuta numcto cV fpccic: cV lic pirci folu. Ad fecundum feeundf opinionisdicciiduii., cp pattcs ccnttales terrat qu.indoq; huntciicunfcr* «alcs hocniodo:quonum aflta confumun: tcrram ex vno laterc,& tcrra moue lur infcqucudo .-oiifumpiioncm, adco cp centralcs fieni citcunfetenlialcl , licct hoclin ininagnoiemporc . Sicctiam paitet ifci"» concJuales riunt aliquando fcpeiflcialei in tiunc tuoduiji : quonum aliqua confteilaiu» fngefactiua gtaue.
DiTpntario Mernph.
fccititln & Cci1tfcfmliml,&"nJcmrcnfimt7(llociimfti»eoniipHi>nta. A» u,t,.im VlM.rft mamffrtJ , quomJn, huiufrnodi corpota d.fferon, gcneit.S efl ciinf.ibltJntu r-ouscorroris corlcft.s *C pmcnh.hs! fcd gt„„a|)W|^J
It mamiena , i!»»» ' v"' un.riuni griicrc.no
jr-M.i f>ei.incot|-oti5Cctieft.»,rtC pn.ct.ihths! fcd ptnri allrsiraui lernbilc Vidicft auctotiiubhtnii.iiT.iu fu.i lu|ict Poiphyrio 5urctc.1mo.io vMcrcdcrccundclntcllcO.i.vbidcbcs fciir.q, finisdateir, "eL
trhus pcr.ihillbustquiJ vcro ta.qnx funt dilpctf, ... .nfcr.or.bU5.colliguntut ^ fimciicVl.idto ... Droirrsmod. cauf* vn.un.tir . adco tft uuh ag«n,,rini£
Aforn.a vt Aucr.diclt.xij.Mcta.ccrn.6.lft.i?tturirtsmodirumvnn»inDtc. & ptcrrtrcJ ncf-aw i,i.uljm illum cfi> as.cns.ro quu t.o polfuni l.,rpicet, tflo, nrs modos c..u.r,:.n co.poflun, c.^o ..cccrtar.a hjhere caufjm agfttn fm * linaltm & foi.i- ilciu non i...tinff nm.fcd cxtrinrtcaro.Et hoc vidtiard,cj ,c A,icr.fccundoMcu.com..|.iV.t.,MctJphyli.icx.com.ci. ait, nt«fttiowM effe ilieia cjnram. Pifierca Aurr.i i.M,tJ.con...H plin, poiiu hoc. & infe. cundodc fuhftannjo.bis.v.de. Ad tatioius . ad pr.ma pattt (»1 AdftcnndS ncE-.ur mator.jdprohaiion,m dicndum.rp ptiinacorcqufniianoii valetjqin, I cci Jluiuod hahe.it ctTe ah Jho. non icqu.iur . crgohabc. dt f, non efle: quo, )ia.n..io,.i.,HniiJ.utpr{d.cJium:fcddchet(.carsu.. non h..htt de fe efl,,,,^ ,ft non Uabrns de fc «Te,& fic co.iccduur.nec eft coira mt.&i vide d, |»c tjS flionc «1,3,1.1 linccxpoiiiionis conimtnii,ir.
Alc Alea.Sccunda autem 'via eft , vt dicamus eflc abfquecniidj* cace, i.cc vtnficationc non eft lncell.gibile ,& quemadmoliumnon inccliigicur pnuatio abfoluta , h.h m relationearj efrcicuiuspriuationcmconfydcrat.iicnpintclligici.rdleabfolutnm, nifi relacio.ic ad vcrificationtm dc.nonftracam cale: quauco tnagis.cu demonftraiur vna fubftanc.a. ta quomodo potcit dcmonftrari vnum ienaratum ab alio ... rc . Et non cft ei vtr.hcatio . nam rcmot.oquiditacis cft rcmocio vcr.ficacionis & , cum aufcrcur vcr.ficarm tnt.» non intclliiiuur tns.& quaf. iPfi d.xennc d.c, & noneiTc , & coniudicit f.bi ipii . & id apparec .quoniam , 1. hocclltt intclligibile cunc eflcc poiMb.le vt in caufatis lit cns, cui non eft vcr.hcat.o quod comn.un.carct Pr.mo , cu. non t ft vcr.hcat.o.neequ.d.tas , & jh It.nguerttur =b to , in co quod habet caufam : Vr.mum vtro non ^"«uiam. Ec quare hoc no imaginatur in caufat.s,& an i.t e. caula? fcd hoc non eft intcll.g.bileex fc.*c id,quod noneit .ntell.g.b»le« fc,n*G» fcraturcaula uus, noiur.cintell.g.bilc. &.d, quodcft.n clhgib.lc, cum non confydcracur cauia c.us.non ex.c ab to , cf f.t mte.I.g.b.lc.fr. pcruenireadfintmhu.usterm.ni eftobfcu.nasc, v*>ftqua ex.il.rn» uctunt cr ipf. dcclarant pcr viam dcmonltr.ition.s .d, quod d.xerunt, & peruenu f.. mo corum ad ablat.ontm abfolutam.nam ablat.oqmditac.s ett ablatio vcr.f.caiionis , & non remanct cum ablac.one >enfic.con.sn.fi d.a.o.pfn.3 cflc, & non habct nonrtftracurad.u.uhtaccni. S. vtro d.xtr.c ytr.hcat o t.u tlt T l.c "ece 1 r.un.5& elt quul.c„s ipfa, D.anu.s n.h.l al.ud cit ""^num. mfiablatio caufa:,' & cii ncgat.o , qua non couftuuicur vet.fican»
« fjlbft.inti.r : & ablaciocaiifr a verificationc cft quidcopularirri vc* plic.iti >ni : igicur verificacio intelligicur, ita quod actnbuicurei.i» Lj,nhabeceaufam , & non confydtratur priuatioeius. nam mhil clc pfCti>ifas , nili hoc: ita quod , fi ncccfsitas cft quid addicum cfle, tunccitpluralicas.il vcro noncftquid additumjquomoJo eritiplk j-iidicas^efleenitnnonefl quidicas . fic igicur cnc id, quod non efi additu'" ci.
QuU Perpathetfcidixerunt Dtiim babere efTe,& carere quidttate,ideo hoe fn |oc«3 Algi cjnira.1ic:t ei».c3i pr:mo prcponu iiiteniiouctii eius.d.ait AI.m.ic- ' ,|j f.j.i rcprobiroms philorophoruin in prc fenii trac . hcc eft eigo inientio Sfta.inducere recundim vili conuadicenJi Peripathcticls.C vtJcliccTc|iiia.) C5 olVit cius Intenrionem.nuiic excqunur:& poteft ratio eius in liunc modutii C0r E,nl iu.oc iiiflligib le elt linr quidiiatc.lictit ptiuauo linc forma.& h.ibttn fcn S(<iii:frd priulriorJnci fortna non cf( iitielligibilis.qm priuaiio iutciliguur pcr rc JUffliini fui Sahitus, VI fcis: creo cffe no inielligibilc eiTc line quidiiaie . Huiui |_ n- :i|)po''it inaiorem.d. v-.dcitcci.quianosdiceiniisquoil elfd (ine qiuj'ijie lie j 'j|j,,i|vlr cfl, ficureft priuaiioabftrafti rcfpefru cutufda eiieniic ienlihilis.i.
B fctraf feiifibilt»- Dcbes fcire,quod forma fcu fpccies tei tfl duorum.vi dicimr. jyi^a.irx.com.i^&.ri.Alcta.tcx.commtii.t i.prinio& ptr fe.fui oilenliua, ■ 3i pcr acciJens fuz priuationis dctnonAtariua:ideo, li cft aliqua piluanooniuiiio abfolutaa formj,& fccunJum circ,& feciiJiiiii rclatioiiein.ifta vi« ^lli -ibilis t<i,3i idco dixir Auet. iicui efl prluauo abfolut j a [cfpcfiu furmg fct,K[,;lis:quoiiiam,G efl priuatio aliqua abflrafta actu a forma , non lamcn ab. HrJ-' ' fccumlum rrfpcflum.aJhucconcipi poieft per fofme refpectum . In ptopolito ita cil dc effc cjrentt qiiiditaieiquod.n.catctqiiidiiaie, caret vniuerfalit Jjiunr.quoJ carei rone vniucrfjls.c.trtt princlpio iniclligendi,oia eium iniet Uanniuta nobis,proui vniuerfilia fiinnergo.fi efTc earet quiJiiai*, & inielligi. biiiiite ciiam carere vf:& iic apparet dwtum Alga.(Ma.<imc qinaO Adducit ftoinJiin raitonem,& fortc poicft iu hjnc vim componi.omhe reru habei uui» diuicm.fcd clfc priml cft verS,iinmo renfsimii : cfgo cfle pitnn babcl quuiital]:htiiiis ungii ini viin infnoris fuh formj duhitaitjnis.diceiis.nuxnue quu pj fiu aiiqua vna fubflantia leJliter.i.pofiio quod cffc Dci lit ens iealc:qualitcr di (lineuiiur ab aliqiu rc non habcnie vftiuiff vulidicere maximadi. ditiiiigui. hfteigoci.src ilc efl vctum.cu nondiflinguiiur abco.(li cmoiio iiJiiqi.)r*orte hic probat maiorcm dirti fyllogiliui nunc,& poicfl tn huuc moJii cotiiponricv
r trns yeriutc,c.irei qiiiJitaie.ergo pcr coiiirarium habcns vcruaiein, habei qui> tIiMicn:& lic vrrii Inbc: quijuaicin. Rt fone efl ratid principalis , & dcbci trt fcnHC rucdtiiti Compuni:omrte carcns vcriijie clt intclligtbile) v(l nullu atttot rctuaiccll iuicll>^tbile:fcd oc cirens quidtiaic cirei vcrtiaie:crgo nullti c. tfs quiJuaie cfl intclligibtlc.Ei lunc affumiiur coclulio hf c ,p maiori:& fupplcas bani: minorcm.fed (> Pcrtpaihciicos cflc Dci caieiqui ituic:ct,>o cllV- Deuarrt iniclligib!liiate,& Uc 116 cfl iuiclligibilc:piinioer> oijgit nunorc priini.d.ienua lu nanq; qlitdiians rcmouo vcriiatis efl:cit crgominot.oe cateni qniJiraicca. rrt veriiair.deinde accipir maiorf.d.& rcmou vctiiate ens dciiulc intclligibile •S elhelt crgo inaior,uu!li] c.irens vcritate elt inielligibi|e.Bt iuiic appoiui ca> Cwlionc,vcl rius vnn.J.crgo liTi valei id,<p dicuiii.quainu diccrccffc 11011 in cri kXtBtt Uon cnt.vel non fiuclligibilc limpfr:& pcrconfcqueiis nilul cfl'e:rr> clt eoniiadktio: & lunc tu apponas reliquG fylloglftni. (Bl declaraiio huiut rlt.) Appuititalii roncm & poi in hiicniodii iuJuciritcui I16 cjui.mis a Deoeilliiie Mruaie.iia Deuseru linc vcriiaieifed houio line venutc, & quiduaie cft uoii tni.figo Dcus line qiiiditjti' & veritalreft non ens:hulus priuio olteitdii i|ua. Bictiii pofsibilc iulcillgcrr hciem,& Dcum iti altquo coi conuciifte>& in alii 9«» proprio J.tfcrrc.Jciiulc pjiut vitnconclulionis,dicitctgo,& dcclataiio hu> hom j elici iniclii^ibilii.t.dit.poiTcl cu'c liimliicr caulaius.Uiliccl
T)ifp«ratio Metanh.
r>,„ (Tnr vtritate:cl..oniam cffcS.i» gctit . vel gctcrepot fui eauff RmiHtBjl, , ,C^, Wto" » p.imo..nquaiiiiim iion habci ycua.cm neq; quiaia|, T'",;^ ,, r,fnh co n co.i caufatu,,, cft a ptimo . &pil,«,i«ini,»,,,„i|0 mg & diffcttei aheo in ^ . r j jf j,. p,„no,Jr cauf.,to . Et i,mc Jppo.
„„ eonclufio iis^ vim . f ,jc,„c feu ,Cmoiionem .crgo nnho crun, „on
«"•'^«luscanfanio.c . q fic mhll. c „, D( t
rio.i.ert remoi.o l,m»n1''-"'f; Sor. n,or,UU5 hahci tm nomen Sorti. , |icct ,„ "
iiomen cuc K no» „. ■ . foluliol,cnl philofophorura d.ccnj, & . fi f„„.
,„.;,„„, ;,uo.l necclsii:» non cu ..»..» - . — I» ' ■"■ic,,,,.
5 V" ,i,m vVdtffi eft: & remotio cuiufda caufc.f.matcttc crt «muq0&3
_ »,,ngc,,,,;im ,vt d «u e, ^
a"ndC",' fom „t , r qoodnon habea. caufam:ficu. homo pnu. cft quao, Cb, __ poftca W^Xoci prius dcbe, ,n,elli_. tiTe , qu» carcnti, caufc lduc. cdeii ru j fui ...vctuatem pt.uar, l>mpl.cjitr.t.cfl_ non cn. „0„
i„at e,:4: ldd "£T0 fupD noi, catctquidiiaic.Kcddi. au, caufam.quart neccf. tft imagtnandum.tdeo fup.iv on » g „on cft jlluJ niC noc i mfi „
flta. cft p.man< jngu , , » « ^ I ^ uat,o:qu.a,l. «"''""^f .as.i.compolliio. (E, I, non.) qual, dat fccundj ». „go h.c.i.in Dco clt P f iuJ cft ptul_,io.qSo,8t quillicr cm idtn, Cum q«| lioncm.d.K I, non l"P-""f«,hilc-accidt,is.».I'Ol,„uuiu non poitil ,dt„iihcj,i
A V E R O E S.
ATrAuer Hoc capitulum totum cft fophifticum .nam homincs nonponunt pnmo eiTe abfc.ucquid.tatc "«ou^ttctM Tf,v , flb ftdcrcd.derunt cj.efle incomrolitoeftattributu,
quiJdtia.e. f dlCl;" , ' in t0)quod cft «mplex,non habnu agens, rj, hocattr. ■* __crcdidcrunt m co uu . m non^abct .)Uia..rattm
buiun. c. non e rt add.n ^'"^. t P omn!no,v t tu„
d.uerfim ab ^™^^ , Contrad,ccndo cis . Et um pofu.c
dau.t tpfc in hoc krn oncm i , .
d.x.t.nam.f. hocdk mte f .* iam Pnmo cui non efl
non habcn. venhcationcn i , i habcnsquiditattm ab-
vcrificatio.namhommcsno ponun^
folute,fcd ^g^^SS^SSL foPhiftic1s.nam nomcn rum entium. Et h cquiucn, . f compod-.um
qu.d.tatis eft ^ww^S^rloirm cft. non , Jccundum eam eft ^SX^^^ Tftc igirur w
bu.turei.cp negetur a^u\d^Sadlt a „rauitate, & .gnorantu. in hu.ufnVodi locs in hoc l.bro noiv ^»P™ ^ :'nifluixa ,mus & magu propinquum cft P"«™^uam^Kutem d.xic qudd nc-
i rt-JjCUfi1 dicimusdeeoquoJ fir neeeiTarium in cflTc.eir atrributum afgriTiatiuum, quodfequitur ex nacura non habenciscaufamomnmo, Don agcntcm *b excra,nec partem cius. Cum autcm dixic qudd ne- ^CjjtaSjfiadditafueritipd circtuncefl: pluralitas. fi vero non eft adjjjjjquomodoeritipfa quiditas? eflTcenim noneftquidicas, Sc lic id» 10(lnonaddicurei. DicendumquddneccfsicasineiTe noneftattrijjutumaddicumapudeosfubftancia;,fedeft ficucdicimus deeo,quod eftnecellarium, & .-cccrnum. & fic,cumincellexetimusdenect(sicace jnefl'eatt"burum inccllcccuale.noncricquidaddicum fubftanciar. fi verointcllcxerimusdeea accidens,ficucdicit Auiccn.de entecompojjt0jCjjfricilcquidem eft vtdicatur quoroodoeritcflcfimplex ipfainec 0UjJitas.nifi dicatur.ficut fit fcicntia in fimplici ipfummet fciens, Cii vcro int<llig'curdeefleid,quodincelligiturdcvcro,h«c dubia nihil funt. Sc fic» " incelligiturdecfli- id , quod intelligitur de fubftancia.& (• l,ndumhoc verihcabicur fcrmoquod cire in fimplici eftjpfamct BtTe fnfT«,
■ • i ,c plici i ipf».
m quWS- meig,dua». rumpnfu'! vliimam viii Algazel contra Perfpatheticos.hocin loco vultre tr( iiium:& primo ponii peccatum cius quantii ad id.in quo fufteniatur,et . jjn.Dicimus nos q> ol.i ifta verba funt fophifticalia.quia philofophi non ilt. '"ri quodprimS principiii habeat efle lincquiditate,neq; quiditaiem fine cffei opin.ii! funt.quod eiTe compsflti cft denoininatio addtta.i.accidens addi. f.,ocr fuhftiniiam,& quod hjc denominatto acciditei ab agentc : ergoid, uoJ fuppan" Algazcl in eius via contra Pcripatheticos.error eft. ( Bi putat.) Ouii dix<t partem opinionis Pcripathcticorum.in qua crrauit Alg.bonitate do. I-jn,jnjucitilia,qiif Peripatheticidicuntadcoplendum opinionem illorum, JVdicit:&ctiamputant quod id.quod eft liinplicitcr, 8c abfque agente.no habeidi(i3dcnominalioncm additamfuperqutditatem, Sc q> quidiiascius nodifferitafuo cfTciquia.igitur folus Deuseft flmplex.i.a (c,& caretagente:& idco fcluiri ihi eflf ,&' quiditas funt vnum oibus incdis: Sl adJii.no quod habeat qui. diniem.immoeft ipfaquiditas:cuiu/i conttarium dicit hic homo , qnifundauit fcnorninephilofophoriim in fuisverbis ,non videndo verbaphilofophorum. Dibts fcire.quod quiduas p6t duobus modiiconflderari. vno modo, vtquldi- _ ...
C nieft.alio modo.viquidit.ndiuctfiabefTe: ftit ergo eife priuari quidiiate, vt •?' 1.% diltinfli.quod tn non priuatur quidiiate:Deui ergo non priuatur quiditate ab. flu,di"s cofl fotpte.tVJ quidiiaie dirtinfta a fuo efle, eo quia quiditat fua non eft diuerfa ab "t,1,ur' <ITcfu'o:&quia Alg.ignorauit hanc diftinctioncm, ideoopiniophilofophorum Iiraiicum. Secumlo dcbcs fcirc.quod diHfert mulium quidttas ab habcnte qui- ._ Jiiiitm.iicui definitio,& haMsdefffnitioncm dirTerunt: dtcit.n. Auer.7,Meta. y"*ttt qul. com.40. defflnirio eft vnum cum detnito fecundum predicationem , non quia f|"ls lrj i-fa Jellimtioque eft forma.eft ipfumdetinitum, quodeft habeni formanuhoc bc,,le 1>"M iuii.S.Meta.com.9.beue ergo dicit Auer. q> Deus non habet quiditatcm , qrn ,Jttm» rft ipfi qulditas: effc enim in eo oibus modis eft ipfa quiditai : ideo venfTcatut I eiushicifcdquo lii hoc com.j9.11. Mct.habet declatart: 8C ego dlxi ibt Imxpofirtone mea . (Vndc poflto q» ipfi.) Cum in parte opinloiiem phitofo. photum pt(Jixeiii,vult cx hoc infcrre peccaiura Alga . Sc inquii, vnde poflto quodipG remoucani quiditatem,quod eft fup. vcrum , trt modo dixiraus.f. 11011 qiod abfulutc rcmoueantfed fub rattone diftinrtionis:falfo,id eft.maleriiccrpit itJitcucrr eos.d.hoc vctbum.vidcltcct, Sc fi hoc elfet intelligibile.f.ty flt eiTe fine quiJitiie.poicrii f t dici de caufaiis.quod commuuiceni cumprimo, inquS. lamnon lubent veiuaicm : hoc lemouel.d.i' plnlofophi non ponunt ens line VUduaicabfolutc^cddicuiitquodptimacinoo babeciiuiditaicmliniilc-iqut.
pifjnirario Metaph.
..)• mlAil iTlltitltlC I~^#-t I
mus locifumm.ra vocinuioM»™"*"*-M»-" •••■"■ «■t.oieuu,
Tu.dna *qu,uoccdcq.,.d.ut;bu1ge..rrah,l,«m,t*D«. .yituudMi^J n'vf „,c commen.o.."''! «« A„,ma.l> ,.et «tgo.)u„n d.xirlocum „„„ -."L.uoJo prop.c, .II..J emu;. AUaaet J p;.ct crgo i|«oJ ve,b" n i & omn.i,c|HC.f..p«« fu,.J.».ur. lophul.calu foni .r,qoft nVnJof, ed: * :.ppon>t rmone.oi qu.il. Jtcj«.quoJ pl.il. fophi „or| ,,e abfolurc eJe Dc.e.rc tineq.i.J.u.e:iJ eni.n.quoJc.Tet pnu»rt ,„o quiji.ate carcns.ncquu. iJ ci». no.i potcft denomioiri i prtwr*£ nVkVicu.us ab co. Vcrbl {.ratu.chimcra non po.ert J.c. lapis.ncqu. „on bplt b .inr,n^oncc,.iu?J1.l...co. .d eft. Jc puto pnua.mo non p,*dicai£ 5«2- aftir ma.iue.ne .;: „cga„uc:quod in.cl ,go prcd.cauone ex „a.ura ,e..(S,j i Utoo I ) C utn hcc ,x,T. nunc aecedii ad .ecnndum , fcl.?« ad rcprob„,Jum td.quoo.; . „afr.iieius peccai.im.ei .nqu.t, l, J id.quodd,xf,„
r,..,.,,. -r(,0 Ai.cr.quoil neco.iiiuu, m>..«.. ,«■■•■ r~- •• irinn.c;
,,.««.» viJic,. AUarcl. Icd W politiuum quoddam tcquens niiuram il. fam habco. cwfim fi.c confccut.oms: .V hoc declat^ f«
. 1 ,Z ic.i.a ,.cq,.c opus ert femper rcticrare ideoi, q.iando imellu P" ",d,ff Vho c iam q .oijNunc aJ.ert.um tranli, di.lum, & propoouU 8' Tfna *muu, fhoTe.iam.quoJ dixcrai.v.dclicetquorl li i neccfsi.ai add.ra >» fu,T "^,i,4 « io hic l J el* . ... Dco eiret plu,al,us:3c fi non.quiliu, „. fuen. ; fupjtr clTe « £ h . ^m ( uic(|niIS nofc) Ho . ,„ ^ «J
80:%,„«. i i dtc musquoderte non ellderib.nii.atio adJ.ia iuptt fub.la.uuai ""' f «^lhos & «xpon.t qu.d intclligit pct eflc . d.ccns , &ianium valtt apud pmloiophos . . ac «xpo 1 * ^ acctlUxmm ^ ab ,„ll0:e(1
efle apud eo ... Oco qua-i « H „ d t-0(mllll>& ,„qulf.vnde,fl .iul„. $ffSc" »r.^cU S j.are.nus.cV..«c.,dc,emusp,oeodeao«i5S do nos J.c.mus , eceisiu ^ , uluerul„, ,e.fcd jalione ab ellentta.no,, erit
nCm, Tld u fum- fJbaa»riam:f.d.li in.cndc.cmus Pro eo accid.n,.&W> cmid add.ium rupir »D-"' . Dej ,; , „, Aulctn. de emc compol.to . m perfu.,, fccunJum , m ab.flci ma U« . ^ il( fu, „„„„ ^ ^
qUo dicu nc« flc ««« ^«»» quealil„ r,motc)< Ul ,Jem cum qu.duatt. i ncccf gcns.vtrt eirtt d. <^\^c c ; d rcleil,j1 ,„ Bmpl.ci eadcu. eft ci
^.^^XXXfm* non limpl,c.tc, . led .,, fub.efio. fed , . „uk trate fucnii*.vbl e .c- j^fubiumia . id crt quando p«, iplum
"T ''STi™ ft-m q od qildius limpl,C«cr.,o,.c «... al.quaa,nb,&u,.a,c ,c. elTe tnielllg.tui ^ J.ni.q o c q i^ te„pllllUn Jo ,„4ui« pa.
.noueniur ^'•"^^^tur <P clTe limplcx Ucn crt, quoj quhluas.O tet ergo » hoc modo i cr , , ^ f r 0eo & moJo neCcfsuM
yrt^dfo&rron!lq^^,,,.an,d,,a lun. ,„ JHpu,a.,one .«nu.cVco.
tinue in il.,s d.fpu.at.onibus^ lu «fpice abi.
DISPVTATIO NONA.
DE DlMn^VTlOK^E TL 0 \ V M Cl\C A CONSTITVTIONEM PROBA- TIONlS, Q_vOD PRIMVM" NQN SIT CORPVS.
IT A'ga.&dicimusqu6dhoc dirigimrad eum, qui ccncccpcorpuscft innouatum, cx coo> non cuadit ab innouaciombus, & omnc innouacum indigcc innouantc . Vosauctm ,cum intclligicispcrcoipiw inciquuni id,quod non hsbcrprincipium entitatis, cum hoc , q. ipfum non euadic ab iniiouaciontbus, quidprohibttquin fit primumcorpus, auc Sol.auc orbiscxtericr,auta!iui?Siauccmdixcric, quoniam corpusnoncritnificompoficumdiuilibilein parccsquancicaciuas, & ad maccriam , & formam diuifione cfltnriali , & ad atcribuca> qu:bus appropriarurabfqucdubio,ica<jdiucriificatur abaliiscorporibus.fin aucein,eflenc corpora *quajia,in co cp funr corpora. ntteflarium vcro inrtTecft vnum, non rccipiensquidtMiuliuiiioiicmaliquohorummo doriini omnmm: Dicimus quod lam deftruxim.is hoc vobis,& dccla rautinusquod vos nonhabctisprobationcmin hoc, niliquodaggregitum.cum indigcc aliqua pars cius alia, cft caufatum . Et iam locuci lumusdcco, &dcc!arauimus3i, cum non firabfurdum confyderare C compoiirum abfque compolitorc, & confy dcrare cntia abfque huienrorc.nam abiacio numcracionis,& fecundacionis/undaftistam iupcr ablncionemquidicacisdiuerfcabcfll-.&quoi eft fundamentum vltipium, iam id ruinauimus& declarauimus induftriam veftram inco. Si vtrodixcnt,corpus,li non habucrit animam, noncritci a«ens:&, fihaLucntanimam,ttincanima ciuscftcaufaeius: igitur nocricpriniuiiuDicimusanima noftranoncft caufiefiecorporis noftri.nec aniniaorbiscancumcftcaufacflccorporis ciusapud vos, fldiplitnucncninrc.mfamaliam : &, cum polsibilc fit cflc corum anciquum, poliibilccft vtnonfit ciscaufa. Si autem dixcrit quomodo tuciiit COngrcgatio animx,& corporis, dicimus quod hoc cft ficuc (ermo dicentis.quomodo cucnic cfle Primi.& dicicur cb hxc t ft inccrrogacio de innouaco.id vero.quod nunquatn dcfcctcclk, non dicicurdecoquo «cnit.& (iccorpus.&aniniaciusjcum nodcfcceric cflc vnumquodq; corum,non cft abfurdum quia fic agtns .
«... • hiirnn fnrrirt
»J« - . .,or(tMi ^UH,. -v - oiUMOCX
o„ J'xi . eompoiiii ^ tluUcm |1UC aiicuitatioms. <s: tianc.an;;it,cma pnttibiis e0'1" ' ' |-„ coipns.ltLiiiiJo moto fx pa.tib..s qtuliniui,. (y. d,, , q-ioJ;P<« ^'ur„bi .tiiia.tx nuicrii & fo.n.a-oC hanc ungii,CuB1 d,clr l.cci cffeni"'*'». * " moJo5 compolitioim .iiieuJ.t Auct. hoc in loco fciu. neq: cotporeus.iios ., ,,,„ arg„„,c„li philofophotum . & potcft m hunc «ar^pii»'oer&°V'0',ne COIuutci't „oumu.primuimo:oi non eftnouus.etgop„ nodurn componiJ 0 "" r^ot probaiui m Itteta, & conipotiitut m hunc tao. miis moiot noti cii '° _ , cft nouum. omnc coipui uuligei nouuaiibui;
dum.omne in.-tgciis m^gt fy|,os,il"int principal.s, fciluet Ji. pttmuinio. «,go omne coipus no • accllraji f oicrt cx litcia. omnc nouumexigi, m. tot non eft nouus.noc f in|10lll„s : „50 rtimiis niotot 11011 crt noum.
nc.uaiis.nrimus moiot not f f UJC apparc, ,n dilpuuuon.s tiiulo.bcne po inquu ergo.au Alg.n,c o> OMmj.,v c mnc corpuscft nouiuu. & hic
uft.oc optimc ilhrumi ju* ' n)|nor |upp|CI| Jcbct tn modum, l|Ucoi fect. f,m maiot fyllogilm. ptinc i , . & mmotcm tllius . cV inquit, ptout
DcitiJe acccptl Pro^, ' 1U11U1C 1 noutianbus. & i.cium hutcprcponas ttuio illud cotpus non eua.ic c ,„,notis,cV buius tantu itctum acccpit ruaio
,em. DetnJe acccp>. r 01* m txigi, ,„„o,,a».cm . c* uetum pc,fic,a, rem,& inquu.tx. 'l"01", fi n>ump,opofuilopinloncm Petipalhcitcotum.ot hunc.vt Kl'V,n_m-£'u7 LJC i„ loco mcoipit dcb Ht ite tpluni.fc v«b qj cos fun Jaincn.u cotu nar luii. 1 gc„cf abili ic cottupttbjli. alio n,5
p„s pot imel Itgi duobus „0 J ^ vn F fn - fMa p(j
pro yK»no,an«"W «0« » ab >llo P b„ ruIB ,„ effe coipus am.quu U.c.iu. i„u motorenoelTecotp ;s ou , f j corpll, lmiquum ab «teino. I.cc. con ,,.,ioni»noiiCogeret..nquii crg , £ afltiral,.cu,,1SuI,oiic inquti. quuc .inu.tecip.at.n,ioua,.o^ fir„umcn.u,„. vcl fol.veUllu.o5it
cnim eft i.cgatum q» pt muni eniiu ^ ^ un|um , bt[ur( pfliau
ouali d.cat. ta.to non dcmo, «» efl.. , a,„(q,lum jlict.u. ta.ioi.u
Son cffe COtp^Btn"^'1'- , 2jhuc ll( Jm phl,0,opho.um atgumen.
„on habet..t.(Et l..)Hoctn locoi^ ^ c omru Co,pu! ,ft co
„ difti conritma,tonem.& po u. matctiam Sc foimam tuli.ct.A: m
poHtum diuilibile - P^/jTffc aba" " fui gene.is. Tunc fupplcas ......otcm.
Part 38
iccidcniia pi^pi.a.quibus ll",t",jl,ir.bil, &c.eigo pttmus mototnon eft cottti ^ptimu. moiot non eft <«j^*"^i^£ filliqui.dKne. iotic.q, prtma p„s.huius accepi. ina.otc.n ui ,.. um.« ■ q , tnaioien,.d.qula omne cofjui I Lufa non cft cotptis. bcc e« contli J»-" ^,^, i^.cicdual.tet.iJ . c ft fc«n «11 co.i.poli.u.",& d'u l»MI* »»P "'' " ^„ & formim icali.e» , tl ad dcnomi. duu. dclignattoiicnt faltc.i.,34 aJ ma « ,j cft qu{ f„„, proptia.pa „anonesr,Jeftaccid«n..a,^
Lc d.t&i. ab alijscorpot.bu mu. J ofttndimui ptxccJenu.
A" numit.Dicimus nos.q- Otniua UI3 1 cau . ( rt.Aum crt . f
feTnnlUm "»^«»»«0..«««. "P ncccfiv cic non cflc
ph iWbphi nullam habcn. P'0^'^-^ 3„„J tft ntfi «"s ea«n. a«fi»»g ^s:quo...a.n ncceffc cfle V< d «um m ^ ^ cotpus.n.m.t. ubus-modo hoc pou-ft vet.hcait oe cotp ^ ^ Jgcmc. c b0 a u
llfte fi eft ncccnc ctTc.catc agcnu,*- craopo,ctl.. cgatimi.ioi, gle,.un.hoclu..op,melou.u.n^
*™ diccns <p pt mus m°'01 "°" C °/P TliM.rluS fu.t tn bunc n.od.im p.obj. t. „ 1 s a m'"or non P.oh«u. hjc , ,< «d '" , ™ um>ai ml,e,.am * hw* omnc corpus compolt.u.n °»' ^''^"udpnmus tno.o, non habe.agen.. kc.
irens Jgf n,f • f»niIiier,non «I* negandum ponere compotifam no ind(gens c3. h Sntnl«.'J *ft '" PJ,crt ""gi aliquod primiim compoiituni afc linc toraponca P H„,l.quo'ii.im,<icut uiciiiibusUatur primum em a fe, iia in componeiutbu* tCJ,npoliiisdrbeidirip[imumcompou"iiim a fe.aliierin corapolittt cffci pro «fiusiii inrinuum. tandcconcludit.d.tandem fup.diximus cp omnia vcftracdi jrruiinus.(EtC.yltcrufeciido inducit altcram,6<: fecunUam coiifirmanonc p.,ipaihct corum.ck inquit.et lialiqms vellru Jtccret.cp illud corpus.quod pri tjp.mi.ur.aiit.-ita.iimatii.aiit no.li nomcontra arguit.d.crt inpoMpttc ■ ( ... fltii<.quod iiitrlligolimpliciter.quonumomiie agcus.vel c 1 naiu'. I", vclra Tenii rt J,anaU:& non p5c pom agem naiurale:quoniam,iunc darctur agcm ali.u: ro 1 13' ' u jgfnsnaiiirale dirigiiurab agcntc raiiciuli.opus.n.n.irurx cpus cftintcl. Kjniii.ii.iVle.coin.i3.ii raiionale.ergo eft amtiiitum.ii cft aiiimuium, crgo viia p ir» eius.fullicet anmia.caufa erit altenus pariir.oY, fi licfergo rlliid coi pus Ioncriipr'''i«.'.cl""babetaliudpnus, aquo UepenUct, fcilicet animantehiti J.plCimus.;Soluit hoc.U.Uicituus ip animanon cit noftri corporis caufa,& pet i ^(■cquciis,necaiiiiniorbisCmiliiercaofieftfuicorpotii4pud nps.immo .im. T fcjbiritniefic abcxirinfeca caufa.id cft immo conipolttumnollrum habetcflc. jhtxtfiiiiccacaufa.iiiqniiincdo,4;poftqjaiiipofsibilc cll cpamma orbis, SC * (,,s linl ab seterno.crgo pofs bilc eil vt auibo lini Incaafata. Htcuitct crgo di. 0 «nJunvp aninuCctlinoii cftcaufa Coeli, nequctoium coiiftuutum cx anu _10v corporc Cosleii eitcaufatura.cum iit aticrnum. crgoCurlir eft primu co ooliium carciu componeme. Drbcs lcitc.cp Alga.iuhocdubiodebiliiauit via V,lt.iti S.8C li.Metaphyli.cratcniuj via Arilro.haec, fcilicct omnc corpus, v, l virius incorporcelt timtu in temporc.priiniis motor non cft riiiiius intepo ic piouct.ii.pcr inlinitii tcpus.-ctgo primus moior no eft corpus.nequc vir.usin £OIpore.Obijciiergo Alg.fubtilifsiuia obieciionc: diccnduni in;iiotem taniiua TcrJm elfc de cotpore gcncrabili Si corruptibili,& non de cordore icicruo alte tlus rarionis.hoc enun corpus eft inffniiu in lcmpore,cura lii antiquum.cV: alieimt raiiouis a caduco. Ei hf c quidc obicctio cft fortifsima: &: loan.Graniiua' licus jdduxit fccundam obicrtioiiein huic.d: cft multum difhcilis.vt co.ifiic:ur Aucr.in S.& ego in hac difpuratioue apcriaiu ambas ba$ ebicctioucs fccuuuu pollc mcum loco cius in fcqueiitibus,
A V E R O E S.
Alt Aucr. Cuiiautem nonhabet probatione, fj,primum non Gtcorpus, niliex eoq, verificatiimeitei, cj,omne corpui cii p , . innouatum.Oqua^ebiliseftprobatiocius, & quaeir. rcino Deusnon vt u i natura probaris ea,ex eo cj> przcefsit g> probationcs corum,("uper corp' eo qfii quibusxdihcaucrutcpomnecorpuseft innouacu.funtprobationcsdi <""!'* corP* ucrfe.& quatomagiseftdignius.quacocefsiocopofitiainiqui, vtrc eti ^1'"!!]'* cinui tibi de fefla Anaria.quas concediteflccorpusantiquu.qni aliqct fifpnoricJc^ cnt accidens antiquu.quod eft compofitio exepli gratia.& no vcrifica bilis. wrdemonftratiocorfi.cpomnccorpus fitinnouatii.nam edificaucruc bocfuper innouationeaccidcntiu.Pliilofophi aut Antiqui no admicru:euccorpusantiquumexfe,fcdcxalio.quare impofsibile eftapud »s,qiiin htensantiquumcx fe,quo cft corpusantiquius antiquum. (td.htranftulerimushicfcrmoneseorum, elfent topici, &declarabft turinloco proprio.Cum autemdixit iudubitatione,contra hocdiamus,cp nosdcltruximus hoc contra vos, & dcclarauimus qudd no obis prubatio de hoc.nifi quodaggregatmn, cum mdigetaliqu* Dcrttucnodtitiuct.Auct. Il '
Difputatio MetapVi.
.i;* /.(> faufacum.i.cp iam dixicfuperiusq» nonVur>e„r pro- _
* £ ncXmn in dfec- fc non ficcovpus.quo„iamcfiene.
^0- £ eflefx f 3 * "on habec caufam ag-tem. Etquxro vn ccQarium m e lc cx^R, .F bens caulam agentem , &
^ ftcumpoPniturcorpus[.mplex)„on d,u,fib,le, nec^n »nconuenicn»eIt,cump compo„tu.n antwmum abfquc
qUintl ffi ^&cftU "adiaio vera,aquano„ poteft fe. faluarc,„lG compof core,& ' totunl>quod cft Alga.m hoc l,broco„cra Pw. fermo„ibuscoPic.s cx -^monescopicex xqmuocarione ,v,-
lofophos & Amcenn^ > ^ ^ Jum w ^
&SXs pro feda Aflana.antiquum ex fc „o„ indiget au«m Jwl^;P°",u" "& ponimusa„ti<]uumex ic, &pom.
mus 3 f"?1Un"a fequitur ei vc antiquum fit compofitunux cauquacx aho . D,x, ^P^Xta f,„ta„«qua ex parte cauf*,& eft fublU ^&"u&l^J*_"S conoinoineflcfui.ergo antiquum efi a
caufa.&mcimus cf iu vtp0na„tcaufam antiquamex ll-, &
ta funccaufata. & ^"'"^'^ cft Deus. & hoc ilemeft , 4U0d rCs antiquas ex a hojx • ^»£8 cft antl ex ,b & mun.
«Gnegauerun cont a . ^emc J ^ ^ _ eft
<fus eft ^«quus cx aho, ^ cPontradiaionls. Cu a.t dixit,G pon,
«gohoctotumd ^
niusensabfq; inuento.rer'Vuiufmo-i ,aut plura , non cft talfum m po„cnte:&.ponere vnu i «a huui dmo d, , P cQm confyderatione mtelleaum c tocu 1 r fltus> aJto £dc_
tio non decermmat <°nT?c™>V u fuerit cauutt( deue.iita_au
uen,atadc6pol,tumexij:i,cuc cut ^.^^
fam non caufatammec ctia.c u .md uci < uentorcpoteit dcclarar. den onltu »ue cx ^ £ dixicq,,cumautcrturqud.ta ,au PunKquomamPhUo&.f . „, r firmare compofioonem in pr'm°'o,0^ufcrunt „, it ibiquidita, u»
„f ^ P"' ^^^^^^^^^^ i„ hoc libro,fecundu ens „eceflar.um:& quod
non fit corpus: & unt p po ,t lc Ju f ,} cft „'
non enunacpofsihilea uccllario.mi corpus£<_IdV, &
motuseiuscircularis.Eccit lut oentn s o corin,>,dcPtu
d.ceseoru^omnecorpusp^ cft potciitiam inhmtam tn mocu ab cncc q
Pofliio arabuiu.
moi3 rl,,on' colufcuW cotporif ,& per cofrquens primo credut effe pen/. ,< ftpjraiu a matetia,& a corporcitate.Inquitmodo Auer. dicimui nos, quod o"i iioii habct demonftrationem, quod prima caufanon fit corpns, aliomedto 9 ficmatam.nili iqtoJ quodlibetcorpuseft iunouaium, liciu philorophi prae» JHj jixerum.ralde diftanr a veritare.di a demonftritionis natura : 8c , qua li veliti qiiodcomra eos valet obiccto Alg. cuin in vno fundrniur impofsibilia. (Qua in pratcedeniibus.)Afsignatcaufain,3i inqult. Quia in ptarccdcjtbus de. claiaiu™ fuit.quod fuppofitiones iftorum.in quibuj fundant fe ad concludcn JS. auoJomue corpnseft innouacum.funi debiles, 8c crronex: maxime , quu ipfi ruiidant fe fuper innouationem accidcntium.argiicrcnt enim, omne corpus efTe oua;propterea,quia ti accidentiainnouantur.vt vifum cft.(Sed philofophi.) 3pponitergovcramfolutio.vbtdebesfcire, vtdiaum eftiulib. dc fubft.inn.-i O,bis,quodcorpusaeiernum,(34gcnerabile habentaliquodcommuife, 8c habct ditfcreniiain:communeqiiidem eft habere agens, nulhim entin corpm cft.ile, 3/ ideoomnc cotpus habct agens.dc caufam fui efle.dilrcruni autcm, quoniam Corpus geiierabile habci agens naturale, per tranrmutaiionem & alteralionem Cout nifli*. aeens. Corpus aeicrnum habet agens.quali aequiuocuimco quia dc ratiouc agc. & differetia nsCceleftis non cll nift,vtabeo dcpcndeai corpus, vt diaum eft primo Cce. corpisaeter. commen..°.& alibi.hoc auicm non probat Auer. fcdfupponic clfe declaraiu: ni, eigitalls. p poi(|t ergo demonftraiio Arifto.in hunc modum coponi:omne corptis, vcl vir. ius in cotporc cft ab alio:primus motor non cft ab alto:crgo primus motor non ,d t-oipus:inquii ergo.fed philofophi antiqui non concedunt efte corpus ami. quum prr fc.td cft.a fe line agenic,fed per aliud.td cft.ab alio, vi diffufe decla. faiumeftin ipforum libris. (Sedid.quod.) Cum aliqualiier rationem Arifto. txpofuit.vult tranfire ad dicta Alga. 8c inquit, fed id, quod dixerat quod ipfe calfauiiomnia ifta in praeccdeniibus.&c.inicmlitdiccre.tp philofophi nullam babentprobationcm.qiiodnecefrecffe non lit corpus. cfc hoc oftendii fecuiidS Alga.d.inieutio namque neceftc eftc de fe eft rp non habcai caufam agentem < inodo hoc.f.carerecaufa poteft effe commune corpori, 8C enn primo. qualiter «goell impofsibile ponere corpus non habens agcntem cauf.im, maximc poU, tototporc limpltci mdiuilibili fecundii rem in quantitate,& indiuifibile fecun. dum rcm in qualitate. nndem dici potcft.quod antiquum coponitur non habc» componcns .Jic fup . quia fi habcrct componens , ergo cflct aliud corpus fupra jlluJ.Silieru illud haberct componens.Sj ficin inrinitij. Hanc obiectioncTol. ml Auer.d.& nos dicimus quod haec obtcccio acerrima eft,& difricilts ad folue Jii.i non poicft folm nilicum dietts topicalibus. ( Ainplius. ) Et fi obtcctlo fit diflicilis,foluii tame,& negai illud.f.quod deiur copolitum afe, 8c iuquit, am. c pliusid,quoddixit,yidelicet_<i.quandoponimuseiis linedantecftcfibi.tm va- " lct.quama dicerecopolitu coponens ndhabens.&c.dicimuscp funt verba er. tonea. ic raitotie inquic.d.quiacompofieio no Infert coponens effc copoliium. iaimopctuenicadaliquod lnc5po(itu,i.agens fcparaiiide fe.vi,IT.i.licui aliqua, catifa caufita perucnii liuc dubioad caufam incaufaiam.(Et licct.) Tunc tran. I)i i J (ocm.i.argucbarur.n.hoc modo. licui daiur primS eni a fe.tta prlinu copet. IMa fe.foluit.d.&licct probatii fucrit pcrdcmonftraiionem, quod tit ens line danic lituciic.i.qideiurcnsprimum afe.fequiiurquod iidaretur, ex hocfup. agens compolitionem,quod lii vnum.id eft limplex. Et forie Ittcra crraia cft a> irjnilaioic, vel fcriptorc. 8c dtbtt dicere, non fequitur ex hoc quod li dareiur componens.vt non fii vnum.i.limplcx:qm primusmoioreft prtmura copoius, iJcit,pnmuni agcns compoiicionem,& primum ens.
Sm. hoc in loco funt qones. Piima qufftio tft, qm tion vidttur folu. Auer. cSucmcs arguinemo Alga. Secunda quaeftio,vidciur ipquatftio loa. Graman cino foluaiurcxhis. Tenia qo eft.cjuia vf tp dcbeai dari primu compolituir» a fe.line agenie. Quod folu.Aucr.no iiicouenics.oftrnduur: qm dcmoftratio Arururai.omnecorpus.vel vinus tn corpore eftfiniiu in tpe.vcl igitur Arift. isiclligii limpitdc omni corporc.&iuc huic maioriaddo mtnorem. fedcorpm Caltitt cil coqius: ergo corput Ceeleftt cft linitu m tne: 8i bzc fuit obiecil*
Difputatio Metaph.
.... r-nmmaticl qajm.vl diot Auer.f.Phy.com.ro.Sf lettio a.it tib(hB.
E Anft.*£ito«f.de «'P°re «""P0'''0 »»nium:inne A.ift.comtn,«t, Wh, l0t ,,,.u.BJo.pr»nuf motor nonefi cotpus compoGiaBhw~Mi
cam «nfcqueniis.a i^rnJ ,p fcp„.ua:ilu01ium.vl j,cll Alg».pof,?h?
lccftintel tgiP>"''«m/,''t P , 1Hm.llt>t, Auei.Juobusmodifpecrt; „^ f,„, ob.eft.o Al8»^n;« s;tf01(cqm Atlrt.ad alum ,«....m,q«M?2*g mo.quu "m™',,1'^"n"„dum pioh.mil Aucr.quomoJoo-mne corpl?" , '
detabalio,« quo-i f Aue..conuc.iicns vidcui. Quodjm.l
c, nondum folu.f apparcn, ,neq ba,ut. iam in omni 0,^e 0 "',*,
«lebca, ^ ' 7U1P; T ecundo Meu. trad.m eft.vbi non po,.«., SL? vcnirc ad primum.quii.w icc n.imum.ncuue vlumum. ,
... >-h<-<r,-<rc ouod L)eu eiKccrpu>u..wu»- . .— B- r "'"'«nio
"1° dcb" ' n * ' oli.um iicut cft clcmcntu, vcl m.xtum.qujt componuntur ex «ffe co.pus , uompo cmodo ,cl, in.ellig. cfle corpus Gmpleic, lica.C*. matcria & fotmJ.l cu n porjlis l;mpicx,compol..,onc otcn, cx inaic
,um:cft tnlm C«'u(m,^J ^ompolitioncm cx partibu. quan„n:,u„. Idr.ococ ,u&formahab=mnc lllof,luo.v..um.quop.obauuP.imumn5elTe g„ At.fto.f. cct« • ^0Sm''UCiV5) tobat ipfum non cffe co.pus compof,.»,» ,„ co.pusiimplcx.al erum^^ P p1lmavi.fu„ inhunc raodun. compofiia. rnaietu & orma «cque.n xtum. Ca.lcftc mou„u,>v, hn!a
rnaicu & forma equem x, ^ CorpusCc*lcfle mouetur.v. renfupj. omne>quoamo..en.r. ^aj.o mo f ,„ „„„„ uniplia. Juium cft
,c..etgo ah al.omoue tur. m 3,°VPU j corpus cmpXtx vcltotal..erai....v,l «nim fn calce .«'fP''""0"'s "Smr.quod pr.mus mo.or no„ .1. co.pus fiov ,0,al..ertec,p.c. ^^^^Z&,aa^m«umi abaiio. leftc.vel fibi (..", Y>b£tn° Jc.co ,p us ^ BW „- eft .„ , CaeUfte<
„on tnoucur »b^"™?m^0|>lu, ,& ,n hunc modum compoliu. o«nc cor. Sccunda fu.t polua n vl • compoU.o. cft finiium in .empo.e . p„.
pus compoBi»a.vt\^*^^ ptnnusmo.ornon cft co.pu.comp,
,nus motot non eft finli. s in _ «mP« ( ptobjnju„, Dcii.npartib,ll.a,c..deo fi.u.n.ncu.ra c.go dcmonft.atio comp|cu in hunc modura.nrant cot.
poteftex ™XlIO ^ Gmplici. depcndc.emmab a.lc. fal.
pusdepcndctab a"0'^'" " L f licc', moluln.compol,.u.n autcn. dcpende. il ,em ... fui operatione proptia. fc.l.cc. m . pusHjCpCnjei ab a„o nmmam elTe ab alio: eft ergo vera ""«'^™ ° „ je, ab al.o: ctco primus moior no ab agenic. Scd pnmus motor no. d -p. '^Vj,,,. Aj PprIBUm dictmU, •
corpus. H»VI^.^ ^ £ v.,n.,lcx,uS.«.Cotpot« compoli.o <Z •nillademonftraaonc oaaul, Ui cc. con(cquen.u: «««
duin^quod conc ul.o v l,,,ni oA au. no, cft conc^^ ^ » Allfto.fubln,^
fcd tal,s conclul.o cft 1i1'°= ''"'',' r„uul, ln hoc loco. dico ergo quo.: ligi, in illo .cxiu.quem Aucrro.lornuui t n compS,i,llnl ,
fiofyl.ogiftn.vh.m-cl ,Ppr.mus =
.d.quod mfcrt A.lfto.ex .1 o > t t con * vir.us m co.po.cfcd fub, cct dicit.quate primus moiot nequi .lt corpu> q fccunjam paw, to-
ftanria.mpa.tibUis)&,.id.u fib.l s. &^ fyilog.fmS fab.
|u.Ulc en,m „on co mmu.au,. de ftrw «« « . 0mnc co.pu, dicl.». ab .1». «nt.llcaum Ar.fto.v. patuu. I r* « ,M" 0 compo,UUBI.dt li limpltx.con. ma.ufcftaeft.omnccorpusvcleft ..mp.cx vc c ftmllblli n
fti, illuddcpendciem opciatione a fui lorma,
ott,poh*iiim, conftae ipfum de pendc re a gcneranle extrshente fotmani eiirt
iinina :id acruro:& hoc Auer.fuppofuit. Ad tettiam diccndura, quod in 1 orduie oportet darc vnnm primum: fcd non oponet illud femper efTe euif. tationii cum rne^lt>:<3£ Gc in ptopofiio in oidintcompoiiiorum , quod eft nuin coinpofiiorum ,quo nullnm compofiium efl prius ,licet lii prlus eo> P'." | Hmplcx Vetbigiatia primusmotor, attamcn piimusinctoi cftaltc cr'iionis.t compofitis.& ficintcllcctafunt dicca Aucr. & cgo abbreuiaui flU.a.''* V'ctfUxe '*P|IIUJ" allbi'
A L G A Z E L.
Alt Alga. refpondens dubitationi, qua intulic cp non erit ages apud Philofophos,niu" orbis,qui cft compofitus ex anima,& corpore. Si auccm dicicur, quoiiia corpus,in co^quod cft corous non crcaraliud, &animacopulata corpoii nonagic,ni(i mcdia- [ecorpore, & non critcorpus mcdium animc incrcationecorporuin, jjccin produftione animarum, & rcrum,qu.-e non habcnc relacione gdcorpora. Diciinusquare non cricpofsibilc vc fic in animabusani jua, qux appropriatur aliqua propriccacc,qua conucniat vt rcperiantur corpora , & alia prxter corpora ex ea.& falfitas huius non habcrur neccii.:rio.& non cit dcmonitratio , qux probat eam , nifi qudd iple jion vidcthocin iftis corporibus nobis apparcncibus, & non vidc-re non ficnificitfalfitatern.Igitur dcdicauerunt enti primo id, quod nondcdicacuralicuienci omnino.& non ttftificantur deco alia.& BonvidtTchocin alionon fignificarfalficacemeius. &fic cft deanima cori'ori5Acorporccxtenorj,aucco,quodconfydc-ratur.
Cum Inducil viam A riir.& conrradiflionem illius.& dcfcnConcm.hoc in lo 'csinJuc': Jefcnfioncra Alj.& primo propomr tntcntionem,& inquit,ait Alg. jjrfponJctispro plnlofophis 111 co.in quo cogit philofophos conccdcrc, quod no lii iliu I prirti 5 .igens.mf! coipus fupcrcixlcfrc.quoJ ex anima & coipote com» poniiur. efl crgo induccre verba.quibus dcfcnduur opinio phiiofophorii dc pri< nopiincipio.ancorpus.an foima lit fcparata,(Ei li.) Cmn lndnxit inrcr.iion! ! Alga.poiin vcrba ew::,& inquit,& 11 aiiquis dicctct cp impofsib:lc eit, p:ir.i5 ijRCorpiisihaecelt conclnlio.quam ptobaitribusineJijs,& primum poicft cr> poni in hunemodum,N'ullurn corpus crcai.primum ptincipium crcancrgopri* Bum piincipiiun non cfi coipus.huius appoim uiaioicm,& iiiquit,cotpnseiiim, inquaitium corpiiJ.nulla ctcat.& adJiJu inquanium corpus, quoniam fatis cft pof«bilcfubta:uiic,<|iT.i aniniaiC.vel vincns.vt dicctur ln folii.dubij. (Et.ini. aa. j [njuciiui fecundaratio,& inquit, anima non agiicotpora, nifi corpote «Kdi.iiiie,& corpus ncquil cffc mc Jiu ad animam 111 creaiionc.id cir,productio> necctporutti nnnio nequit cfie mcdiumin attribuendo aliquid fpccicbus an(« ■aruni.vcl tcbus corpor.ilibus.PoicQ crgocx his vinus huius raitonis ntdiri. tiulli aninu agcnspcr corpus pctelt crearc corporJ,vel aliuJ atiribucrc fpccic» lm jnimatti.leJ ptinium piincipium poief)crcare corpora,& aliquid attribuc Mrpecichtis autiiutum.crgo primum pnncipium noagitpcr corpus.& fic vult habete ipfum cfTcomninocxita corpus.vt p.nci.(Nos dicimus. ) Imlucit icrua »jnoncm.& ptnno proponit id.quo j vult rcprohatc, fubfomia admitautts, & inquti.nus dicimus q> hoc magis mirucli cfTc pofsiHle, <p in animalibus lii ah> qcj snimaappropii ,1.1 in qujja prcpriciatc.t.fccundum quSJam naturam, ex. u,ui:.ilc habetaptituJinc.ip ab carcpciianiut corpora, & mcorpora, Ucbct
T)iTputatio Metaph.
fdte.o opinio.qtiam AlRa.appiobauii.f.d.ptimurnprincipiuniefli como, j-i n. mal ^ernum.l.Ccelum.habeiponcreanlmaliaIeagefeccnpor.a. r\- i!lr "'' ° rea:corporeaquiJem,vtinanimaia.in coiporea.vt aminns ammaiorun,. i„„UM' modo Alg.hoc elTe admiraiione dignu.oi atreri caufam.d.conira hoc cnim L quii aliqua demonftraiio duci.licei ad fenfum vfque modo vifum non fi, & : .' quod vifum non eft.ncquu pre dicari de pofitbiliiaic.Dcbcs fci.e .p Alga. ju ' biciangitdtillo.pnmoia clfe admirabile. fecundo id elfe impofsibile. QuTl uuidc liumpofsibile, oilcndu pcr hoc, quia nondum vifum eft. li enim Qt„ pofsibile in tanio magno icuipore cgrelTum efict ad afti, & pei ooiilequen» aliquo patrum iufct ipi ii.Quod vcro lit mit u.hoc modo ofttndii:qu jmam MUilj eft impofsibile catei caufis fui eflc.a: quando catet caulis fui cffc.non po, clrc 8t pct confequcns, fi poniiut inelfc admitaiioncm caufai. etgo o| imo iC.u, ' Algar.probauit.in iribus peccarc videiur. Primo.quia primum pnnccpij non agcrei corpora.Secundo.quia primu principium agerer pct inftrumciuu.Bt iet lio quiaiucanimalaliquodeiretduatulpecictu caufa oppolit.iru.f.coipoito, iu,'& incorpoieoiuni,& lic opimo bsec cttoribus plcua clic viJccur,
A V E R O E S.
AltAuer. Diccrc auccmquod corpora non creant corpora, cum intclligitur decrcationc generatio crit vtritas contr.iriumcius. namnon gcneratur corpusinco, quod - ukmus nifiex corpore.ncc corpushabensanimani, nili ex coiportr habenti animam.quoniam non generatur corpus fimplieicer. nam, li nciareturcorpusfimplicicer.critgencrariocx pnuationc, non autcmpoftpriuationcm.lcd gcnerantur corpora dcmonftrata cx coryoribus dcmonitratis , & cum corporibusdcmonitratis.& hoccjuidem, cumpcrmutacurcorpus ex nomincadnoinen, & ex definitio- «ead definitioncm.permutatur cnim corpus aquar, excmpli gratia, adcorpus ignis,cum pcrmutaturex corporc aqux-adattnbiitiiin.m cuius permutctione pcrmutatur quidem nomen aquar , & dchnitio cius adnomen ignis, & dcfinicioncmcius. &hoc crit neceflario ex corporcagcnti communicantecumgcntrato.aut fpccie, aut gcneredicco vniuoce,aut lccundum prius.&pofterius . Attamcn an per- F mutetur indiuiduum corporcitatis appropnatuin aqux ad indiuiduumcorporeitatis appropnatum indiuiduo, cft in eo confydcntio. Cum autem dixit nccerit corpus meditim animx m crcationc corporum , ncc in crcatione animarum , eft fermo fundatus n opinionibusPhilofophorum fccundum opinionem tcncmi- qudd tri. bucns formascorporum, qux non funt animata, & animas, eft fubftantia fc-parata.aut intellcaus,auc anima fcparata,^ quod lmpofs! bilecft vt tnbuathoc corpus animarum.nec non animacum.nam.cu ponicur hoc,& poniturquod cceli funtcorpushabcns animam,impofsibilc cft cis vt tnbuant formas cx iftis formis generabilibus , & corruptibilibus,necanimam,necaliud.namanimaexiftcnsincorporeagit mcdiancecorporc:& ul.quod agitmcdjante corpore , non rcpcntur dceo ncc forma.ncc anima.cum non lit dc natura corporu vt agatformam fubftantialcm,necanimam,nec ahud.&cit umiliifct-
Nona. 2jj
« moni plnronis Jeformisabflraftis ;i matcria,dcquibusdicicur.&hec cll opi"'° Auiccnnx,& aliorum cx Philofophis Maurorum. Et ratio forumttiamcftjquoniacorpus agicin corporecalidiracem, auc frigidicatcm, auchumidicaicm,aurliccitaccm:& hx funt opcracioncs Jorporitmctxleftiumapudcos tancum.id vero, quodagic formasef-
fcncia'«.&Prrcil,ua*anim*1"'tftcnircPara:um:&eft iJ> (Ju6<J aP" «ellantcribucns formas. Aliquicamen Philofophorum ccncnc con-
[rarium hiiiiis,&cftrpid,quodagicformas in corporibus , funt cor-
pora habencia formas limilcs eis.auc fpccic, auc gtnere.fpecie aucem
Bcuc corpora viucntia.quoniam agunccorpora viucncia, v»videmus
,,, animali.q^0^ vnum generac alcerumrgencre vcro in his, quar non
«eneracurcx marc,& famina.corpora autcm cceleftia apud cos funr.
aux tribuunt tis vicam,quonia funt viucntia. & ifti habchc racioncs
Leterfamofas.quaru narracio hic non cftlocus. Ec ideo dubitauit
^lca.contracosinhoc, & dixic & quare lmpofsibilc cft animabus
_ quin littisaninia.quxappropriaturaliqua proprietaccqua conue-
(Stvtfincex cacorpora,&alia acorponbus?ideft&quarc impof»i-
bilccftquin lintanimabus cxiftentibus incorporibus animx,qui
,npropn.itur generationi aliaru formaru habentium aiam, & no ha-
bcntiuanima.O qua eft cxtranea cocefsio Alg.cp no fit teftificatiode
gcncrationecorporiscx corpore,& noeftproiecio ceftificacio prxtcr
hoc.Tuafitdtbcs fcirc<p,cu cxcrahuncur fcrmones Philofophorum
abartibusdcmonftratiuis,fiuncfermoncstopiciabfquedubio,fi fue- Hic definir
r;n:fjmofi:aucinconucniences,&cxcrane',fin6fuennc famoli. # Er amiquior.
caufa in hoc eft, quoniam fermoncs dcmonftraciui difccriiuncur a
ftrmonibusnondtmonftratiuisjcum confyderantur in genere ar-
ns.in quacft fpeculatio.& illcex cis, qui ingreditur in dcfinicioncm
gcncris, «ur jjciius ingrcditur in definitionem cius, cft fcrmo de-
uionltratiuus. & illc,inquo hoc non videtur, eft fcrmonon dcmon-
C llratiuus.S:hocimpofsib]lecft,nifipoftquadefinierisnaturamhuius gmcrisjde quo conlyderarur, & abftrahatur modus.proptcr qucm rrpcriuntur prxdicata clfencialia huic gcneri,a modo,propter que Dpnteperiuntur ci.& dcbcc confydtran hic modus, vt quilibct fcrmo fcrmonum politorum in illa artc, cum fuerint continuc apud oculos rius.Sc, cum habitum fuerit in anima quod fcrmo cft cflcncialis huic gcncri.aucconfcquens ex confcquentibus fubftancix tius, vcriiicatur urmo.ann vcronon confyderacur hxcproporciointelleftuconfydciaims,autconlyderacurconfydcratloncdcbili,tuncfermo eftimaginatio.nonauccm vericas. Qjiareencdilrcrcncia incerdcmonftratione,ii exiftimationem prxdominantcm incclleclui fuhciliorconfydentionccapilliad vifum:&occultior fine cxifccnci inccr vmbram & lucc.&prxapuein rcbus maccrialibtis apud homincs dtbiles vifu, <]uia rjnlcef in cis id.quod eft pcr fc, ei quod cft per accidcns. Quarc «quod id.quodfccitAJga.de translationeopinionuni Plulolopho-
Difpntatio Metapfi.
« Jcui.it
plunmos homincs cx fumma fcrmonum corum.St qui facn hoC>mali-nicas in co pr?dominatur,magifqua bomrascirca ventatem. Q u? rcbeus "lo. benc fcit cp non tranltulillem m his nbus alic1Ucm j^r_ monum^orum.necpcTnulWrcmhoc.mfaefletmalumKjueniewCSe-
Qu* Gtp. tiX-&intciligoptrfcientiamconfyderationcminri.busj vtcxpoftu.
imcfcictia. iacn3tLlraaeinonftrationis.
Cum indnxit dcfcnfioncm philorophorum feeundum Alga.hoc in l0r0 Vl.,r vidcrc circa lUam ea.qu* benc d, Aa fun,,& qu* tnale. Dcbcs crgo fere, t, c«a 10 poteft capi dapl.ci.er.Vno mudo.pro produfitone allcului e« cn.c prX W-nfi,o.& fic "dicilurgencratio.AHomodo.productiOiie iliciu. cx mh.L fimnlic.tcr & fic dicitur cteatio vrro nomine.Crcatio cnini potcft rcfpkere ,„ minfi a quo & ad quc.fiquidctn cnin, rcfpiciat ic.roinum ad quem. fic genciJ. S poteft i rcat o.pro quanto tetminaiur ad forma qu* creatura dtdr.rt B. cut d.cuut «ncratio natutalis.quia ell via in natura.St vcto tcfp.cia. ,erra,„5 * t auo fic fila produftto ex nihilo cicaiio d.c.iur. Oftend,. ergo Airer. ,n p.o. poiito." n quo fcnfu verifica.ur d.SS Alga.fc m quo no & uqu,,. D,c,.nuI nc, ^1,1 i ouod non crcat corpora. li inlenderrni pcr hinc crcaiioncni , „onf ft
^£'ffn™ca™m.i.*to« Algi. falfunieft. ..nmo ...um ccntta.iS
rfl Cu us ntionem fubdit.Sd inquii.quia vt fenfib.l.tcr patet.corpus non Rc„e.
«tur n C ex co"p0,e.& corpus animl.5 nif. ex corporc an.ma.o. E, dcbrs fci.
£ cormis tMm ind.uid..um tcrminatum fit ex corpotc unquam ah t •cmc.qfi, «ts.corpus enim , „,fi cotpus.vt t iclumcll pti.no CoeUc5.il.
Sh* P7°M«S S ™ StaTcapiS.10 dePfub>aniiaotbi,. fimphcite, nonfi, fk i ex corpor quoniam flf ex mater.a fuppoh.a forma corporis. &de grnc.e ?ubrta1u.c & dc ecncre quantitat.s.vt declariul alibi. S.m.l.ie. cerpusan.ma. rub„ £' homo fit ex corporc anlmato lanquan, cx iiuicna ,«£
lanoul %Z£^T%£*™4™ quidem.quon.ar. ho.no ho.n.ncm tanquS cx agcntc. s tiuomam non ceftam pams rpctnum
netit.a.Phy. Tanq u& cx n.a, Phyfl.commcn. 6u cenltai aul
cotrumpMifi poftqua gcn yp Aucr.dc1clari..7.Metiphy.com.„.
fpcrma clTc an.maium u i«. >upo. .,' cnaj,& lS. SiuaQUCcreJtia f
« oftiuo Phylt.commei .4fi /^f"™.! cft.& c.usoppofi.mn eft 10U. cipi.urprogenera..o^
liter veruni.(Cotpus ,3n,clue-^ ' jft Al^a.e.t ve.um.atnincn minor lalfa lione corpot.sabfoluteexn.1 lo.dirt^
trt.& i»q«^» ^ ' „5 «tpore fimphcu.r. & cx nih.lo: eft?.. tfietnecclTarto ex ptiuatione., ex ""^ * Jex Il5 corpore.minoi un.cn
go ma.or vera,V,del,ce,,nulJ„ corpus ctea, ^co pu cx
corpus.tuncco.pus hcreicxpriuai. , lcll ptopr a.i. corpoti indtui.
pmnu mcmbru,& ,iiqu.t,.mmo cotpora n du . Pf plH Jlclll J. In j,u,duta Sua dera5ftrara,feu p.opr,a.i. I.gna.a ^1^'^^ 'J m „,„,. ,„nfrm« . dcmonftra«is.& oftcd.t quomodo hoc^ fi« * con„c„i.ur. dcmde
,ione acc.dcn.ium permu.antur vt XKr|Pafmu,a"ur.DebeS Ibrc, VI fumi. U i^nem.quadoque .mmcdia. n quod b^ e, «' licll|iullef . ext».
Nona. iyj
Part 39
P"" n co.pus e« Pri«»fa »n gcicrc.Tunc cft queftio,& qucro.fi corpus he- Dubifalio.
Brluaeione eft inconuent'ens:vel eft inconiienicns, capienJo prinanonem *' ' i iirr vel in genere. non pt imo moilo, quontam priuaiio corporis non ett ^ 'nfiiripliciter vt diVtum eftnunc : I! iitgcnere , hccnon etl impofsiliile, -riuJi'0 .quoniamomne .qnoJfit.flt cx fuo oppofito priuatiiio: v: Ito.
{mn.o "t", hon) inf ,vt primo Phyficorum vifum eft. Dcbrs fcitc.quod rxpo. Pofi.to latlr fciXlitini h*it"unt maerram rrctindutti nudam rlTcniiamrecipereforma ipf noium, C ar'l!-oonnnt cnim , qilod quando matcria cft difpofira pro forma IgutS liue " i< eunc omncs difpofieioncs pnrutf cortunipuntur. & mnc tii imda cllcn nom"' ! '.if rccipniir foima.q .x fre.ind«m icnfeft omncs fotme.at gnunt enlm, nl t atetfa Pf i"5 iniclligitur pctfici fecuduni formam vniurrlalsn., quam Ipe 11 i m|kut priiisintclligitiitaliqutJciivqu.im viuiim,& viuuinqua ammal.rt " in.iam homo.&.quia quotllibct cfle ycncris.vcl fptciet coiifrquuiuur f *".' , ' .iJrntia illius genetu. vc! fpecici:ideo, quando ma.cria int, Iliglmr pcr- Pi1 r,-undum raiionem huius fetirris.quod eft corpus.polTunt in ea mtclligi dl
liusgeneris.cV, quanJo niaicna inul ntelliguntur ri in rfle, i: eodcmtempotis in> % Uti VS^teCoUnioiirpoBiionum prcccdeitiium, & inductio totmar fpeciflcf, i -rii-t vno inltanfi tcmports indticatur , cum illa fornta contincat graduj ?Uf ,r im fitpcriorum fccunditm erdiitem rattoiiis, potcft inielligi foimam gc» twenafu' v c{ fotmim _ & accidcns gcncris limiliict pt*cedere acci- K.)?D!ropria fcrmr. fprciri. E t tunc, apu d hos cxpoliierrs oportrt concrdrre 5l! „Lb auantttatiuil grncrari nouitcr tn grner.iiionr for.u* fpeciei. Et te.
, «norte concedetc rp fpecilica forma fiipponit mairriam diiiiriilto.iatam ?m luin riiionem.tion fccundum rem.cV tn hiic mod.ini Thoinas aqutnaj ve»
i'4"", jWumAiict.primoMcia.eommcn.i7. Ettetuo opottct coucedcrr, <p , .
^XenGovLnnmtro^ttTnzmMk^.SlvUmtet Ai,er.».ccc.c5 Conera pofl " i-i finc ar<i".tetrattonrmhuius: iiui.fitc.iin. , <V ctiam con.tngcrct huic tionc.n laet. 2Si«ni ve rupctficlrs fine f„bUa.if.r:quo,uam. quod pt ...s clt fubna.ttia eft.r. uotuua. I .? fornn corporis cft r„pcriTcieS.& cotpus cft fubftaiitia.digutotcs funt lupet ve fint fubftantic.Ex quibus vcrhis apcttc acipuur, <p dimenEe nott rft f,«p.ainma.criapri.iscpformafubftantial.s . Kationcs auicn r homar fu.it ~,iTiV&foliitcinfrCunJodc Antma , i.i cxpofi.ioiic commcn. 4. &. 1nl1b.de Sliaitfia orbit. Pro nunc autem Auer.in tib. dc fubl^m,aotbi«jewouli pdfl
^flo!m"<i'uo tccipit.it ■. Quomodo "autem mfecncni hoclit inconurntciu.
nijtrdo.maieria qui.lcm cns iiuiiiiii.Diiisaiuiiioiii» ncrvi. . ..-.» —
bilr non potcft firrt diuilibilc.nilMmagi.iaudo 1II.1J ind.utlib.lc extendt.ae lie. ndiuilibiir.hoc autcn, cft imporsibilc.licut tmporsib.le ctt diutl.bilc rw rtind , uiiihilr. Pnrictca.<l'uili!-;1. uidiuilibilc oppomtneur. & vnum oppoliioiu nonrft liibiefiiim ftn oppolitt.vl didt Aucr. primo Pliy B.loCO cius . ocJ luc moJui oltcndciiJ. iiiipoliibilitaiem cotifequcntis.non clt con(onus:quoiuaiiulla iftatum taiion.i!.i ncccfs.tatcm habct. Pnnia quidtin non : quoiitam . & U matrtia (iiiando iuielligiiur rccipcre Jimenfioncs.aflu indinilibilis.iit tatiic po itnua cft dtuilib.lis : Si modo diuilibilc tcctpl 111 fubieAo a.'iu 1.1 J.u.fo potciu
Difputatio Mctaph.
tliiillTblli non efl inconucnies.immo nt«(Tariiiir:i|m omne recipiem rt,b„ ttr denudaiiimanatuta.cccptifeciindo Jc Amraa.com.67.cV.5.de Amma.com * Pnricrea.nec fccunda rano iicccfsitatcm habet.qm indiuifum actu.poienm t men diuilibile p6r extcndi.crgo poi intelligi fieri Jmilibilc, non in econirv. H'
& hoc moJo vnuin oppoliioru pot rccipcre altcrum, vr matcr.a priuaia tea, formain. idcodiccndiini.vi dixi in lib.illo, cp vircus argumcnii Aucr. ert ,., lus eniimemaiis vnius poft altctum.atgutt cnim Gc:qra,it Jcnudarciur,tunc Ca, pusclTcicx non corporc, 54 dimenfio ex non dinieniionc . eft crgopm„u,' entimema.fi dimcnlio ficrct tn fubiccto inoJo , crgo tunc corpus ficrer ex ncm cot pote,& Juncnlio ex non Jiiiicnliouc: & tur.c non ititit hic,fed apponn ftC5 duiri entiincma.cV dcdit inconuenicns vliimuni,6V tnquit: Bi tunc fonnj corpo' talcs eflcnt comtarif ,8£ fucccdcntes fibrin hoc fubtcdo , ficut efl difp0|i„0 , ' fornns fubftaiiualibus. Eft ergo fccundutn cntiineina, fctlicci G dtmcnfio flct " cx non diincnlione.ergo dimenliocotrupta, & |cnita clTeiit conttattf contra. rictatc proprta.d. per fe. hoc aiit nonctl tta , qnidtaum cft in prcdicainenni conimune efTe quaii[itan,& fubftantif non habcrc conttattum. P5i ai!t & ] confeqiicniu vliima iu hunc modum componi.oiniic accidcns, quod cotru.npi. tur in aducniu formf pofterioris.non proprium ilh.ncc ption fonnc, coniraria. lur accidcnnbus fequentibus formam polieriorciii.licc maiorpaict in Itb.Je 15. gitudine.St brcuicaie vicf , quoniam accidcns duobus inodis corruinpi poitvno modo per viS fequelf.V.g-vt inquit tpfe.qfi cft accidcnspropriu.licui corrumpt tur rihbile ad hois corruptionc.alio niodo corrumpi poi prr fc, qft non eft plo, ptiuiit acctJens fotuif nec prf ccdcniis , ncc fcquenlis , fcd corrumpi ut ini pct fuccclTum acciJemis comrarii lcqucntisfotmam gcniiam nouner ir. nniciu.cft cr<o maior illa vcra . Tunc accipiiut hfc miuor , fcddiiiieuiio prfccdenscfl accidcnsnon ptoprlii forntf ption.ncc poftcriort:6c pcriecotruiiipnur,<3c gcncraiur noua . ergo dimcnfioiics illf f unt tnuicem contrarif pcr lc tucce J.ntct fe tn eode fubicrto.eo inodo, quo fe fuccedunt formf fubftantialcs : dc li_: ra er conlequcnlia Auct. Oiccndum liaq;,q. cotpus fietl cx non corpore eft tntpof. libiicino quia.iunc indiuifibilc fictctdiutfibile.fedquia, luncdimefionwcfjinl conitatif .pprif Si per fc.vt vifumeft. Ad forinam diccndum.cj, cns in cft dtiobus modis.vno modo copofsibtle cu quoltbei cuiufciinq; gnitt, vi foiou corporis.pot cnim ftate cii quollbci cuiufcunq; genctis , vi vtdes.Altud eft crtt tn generc.quod cum altquo liare poi , Si cum aliquo non: vi fotma igms.poi.u, iiarc cii gcnerationc.Cx: fotma lconis,& non pot ftare cutn gcncracionc.ic far. ina aqufiiuiicdiccndu.quod loqucdodc cntcprtmo itiodo,impoftibrl< . ticri cx priuanone fui generis.iiec in gcnere.nec fimplicilct. Loqi.endo fccudo nioJo, benc cft pofstbile:qfu,de facro hcmo titcx non hominciidco pmei.iotpus licitcx non corpotcclTc impofsibilc, hoinini afn ficri exno i lu iccfl uc. ccllariu.lllud aut,quod tnduccbaiurex tcriio ccrli, nihileft: qni Auct, ibidcm poii com.6i.fc expontc,& vult quod diinenlio non Inlic cotpoti , fcu uuicnje nifi ptfcedatformafubftantif.&ineodc co. inquic, Si c5 quodfupcrht cscxiftat in maieria cft.quu prima forma fublianualis exiftit in ca.f.grauiias , 6i lcuitas.t.forma corporis.quf nominegrauitaits,6r; lcuiiatis appcllaiur, vi clarittl imelUgitui:fcd pctlcruiano dc hoc.vi fubdit, pertinetad altum locum, fctlicet, lunttatum Je ftibrtantia oibis. Si tbidcm com.6i.poireic:iam tn hoc locu viJc. ti qutd lit ifta imerminaia dimenlio, Si quid termtnti» etus.cl: quomodo uitclli. eitur in matcria.an actu.an poteniia, 8i an qualnaics prnr.f itanfmutamui r, uil formc tlcmentoriun tranfmutantur:& niulta alia.quf non oportei v» ntc Jici. tur qin vtfa funt in lib.de fubftantta orbis,& al.bt in roultis mcis apol dc. (Scdidquod.)Cum vcrificauitqiiodammodoopinloiicillam.i: quodamo. do falfauu hoc ln loco itanfit ad cxamcn fccundi lui difti . &,pnmo icpciu iU
Nona. a_
« lud.K Intjuft.rfd id.quoddixf». videlicet.quod cerpui noneft mcdiu a J anirnS * nrq; '" «eatione corporu.ne q; in fpcciebns aiarum, Sabdn examrn.&.d.dici muj <r hoceft iuxta opmionc quorunda philorophoru.qui opinatifunt qd dant formajcorporu inanimator5,& animarorfl eft fubftanria feparaia, vei tntclie. fluJ.vel aia fepararai dan» ratione eorG inquir, quia impofsibilt rft apud iftos a, corpas ai.nu.vel inaiatuin pofsit dare formas. tft ergo vna propolitio totS-* iuillncofpusdat fotmas.deindeaccepitquafi minore,& inqun.poliioqScaluri cft corpus aiatum.tft trgo minor.fcd cotlSeft corpusaiaium.dcdii conctufionc fijinquit.ergo iraporceftquodfllud corpuspofsii darealiqua fonni generabile gC coirupnbilf, aui aiam, aut quScunq; aliam formam . (Nanq;,) Hoc inloco profyllogi:-1' matorc,& poi in hunc modu coponi: nullu agens mediantt corpotcpol agcre formns.fcu aias.fed corpus igit mediante cotpore : trgo corpus J,0np5t»gerefonnaj,ftuaiaj.accepii minoreni,& dicu.nanq; corpusagii line dublo corpoic mcdiame.deinde acccpu roaiore,& inquit , & quod fic fcliabet imp0r<cft quodabeoprocedat forma.neq; aia. cuius rationc replicauii.d.nori tniincftdcnaiuri corporis.inquaniS corpus, agrre fubftantialclformain neqjnimam.Dcbcs fcire, quod Auer. vf fccundum illos cdmincre circulu:qm vo' luit probatc anim.tin non agerc mrdianie corpotc,& probauii pcr lioc quia nul |5 corpus dai formas.dcindcprobans hanc,accrpii,nullum agcnsmediaiitecor B poicagiiformas.modo hecprobaiioniaiorisell conclufio, quaintendit eteoin opinionc illotiim comimt circultim:poicft dici.quod hcc propofinoeft vniuerfjliar.quSeoncluliodeclaraiida. concluiio enim dcclaranda crai, nullaanniu agu medianie corpore.Scd probaiio hf c eft.nullS agcns mcdiame corpote agir fJiinas.oVc.modo quf funt vmucrfaliora.fuiu notiora.ergo hic non vf circulus commiin.vt paict.(Ethoc.) Comparatopiuionem illani opmioni Plaiouis et lnquit.& hoceft limile opinioni Pla.in formis fcparans a maicria. Debes fcirt.ii»oJ limiliier hoc alterum.eft quodamodo idem , & quo.Umodo alietu. Ide quidcm.qrn quemadmodum Pla.d.formas rcrum non a corponbus efrlui in maicriis.fic.ck hfceiiiinciaiopiiiio:diiieiriiiiiqiiidem, qiii Pl.no concefsir numetS foiinarum fcpiiaiarum fecundS numer. fpccicrS gcncrandorum. opiiuoauiem h(c,vitum nn agens omnibus fufricere dtcit:& forie opmio ifla cft omnmo op» nio PUioms.vi Thcmiftius dicit.fr d quomodo lit hoc, fonc dicam & poft.fHt bfc) Cum dixii hoc tnducii opiniouis auctotcm,& inquit, & hf c eft exprclic opitno Aiiicen.&philofophorum faracenorum fcquacium eius.qui aflcruni id ril.manifeiranr ipforum opiuioncs.dicenics quod coipus agit in cotpus calidua ll.fcjftigidiuic.r.illud corpusag«in,quodapudeoscilcorpusc«lellc:eft creo ptjpolitio vna.quod cotpus non agn nifi qualiiatcs.vi dicil Auer.de mentc ho. C r»'n.7.Mcia.com.3i.&com.iS.ledilluJ,quoddaifotmasfubftaiitialcsmaxu nraninus.cft lincdubiocns fcparatu.quod apud eos nuncupaiurdans lormas lrabicc rfi colcodca.( Alij vero.)Inducu opnuonem veram omnino iilj oppoi} um.&inuuii.loiu coiurarium iftorS opinaiiiur.videlicci.quod illud quoddat brmas corporum cft corpus habe ns liinilcs formas fn fpecie , vel in gencrc for. miirccipientiuin.id cft,gencrator5,idcoiniulii:ergoapud eos viua corpora cffi uunt.vi apcrte dcclaraiur in aialibus,& in limilibusgencrabilibuseis.f.ex ma Lulis 4' formtnis piocreaiis, V.g.plantis:anima I enlm ammal geunit,& planta pUntam.(Scd illa.)Cu dixit opinionem prcdiCtS.fbluit monuum illius fotiifsl. oum;rt4i.ii.afgumeniiim eius deanimalibuscx puttefactione gtnitis.vbi non climasnci|;f«niina,&tamenr?unt. Kcfpondei Aucr. fed illa animalia uur expuircdmc tiuiit.gciieraniurex corporibusorbiura.id eil,ftcllis:& ipfa cor. potJ.lcillcei ftrllf dani etsviia.quia viua funl:inqiiii enim Aucr.ia.Mtia.c5. lSquodcalorcctlcrtis in acrc.vel aqua diftufusaninialia gencratcx puircdine „1\ ' h l<'1"om ° no? °P°"et "currcrc ad form.im feparaiam. K cdit ad id. on, „, ,7,'.'' 'anHU" 1 & ?d VTtnnAS hancoplnionl.We form.shabcni farra^ -u. n, . ,a'",,d c"-r-1"o»«.1«« nos qiiamum ad ptaricns. dimito.
S Prolixiiaiem vcrborti.(Et huiufmodi.) Induci, argumiiu Alg.
walaraccnos.a; dictt, & huiu&nodi rauone argu» Alg.d.fupcr eos,lic,quod
rion 1 1» impoftihilc.finpJ '" animalihiis fit quxdam anima:intendit dice»« _ fin.inanim.tlibus coipcn.m a.nnu; appropriaif ad pciiciandum alias bim» vidclicci.animiiorum.vcl inai.imaiorum.eft crgo vis.quad non inconticnu cr' fc fotm.isnaturales.quf immcd.a.c agun. quanJoque aiunus. l tfc,mf Jnj |iu,„:qu1ndoq;for.nas,v.^rn,*c1cmfnioium.R,addnciiconfinn»^eJ5j; frnfu & dicit, vndc m.randu... clt Jc homi.nhus dimii.c.ibm opt» frilf|bl| * apparen.ia phant.fn.aiw lum.ni i fcqucntthusiipficmmappodlaiir,,?,!^^ hVhilm vcha.dcilt.iunt dcmcnfirah.Ha . tdcoconcludu cffc hciun, horruWn, & dtctitqiisre decct, immo pct.us dcbc. homo lOlis, cimi fti:ii:.cibus fuis,cput; ri in maxima prauitatc:& maximc.quando hoc.id cft.opi.-io contradiccn» ren fui reocritur, .d eft.cft d.fta ah cxccllcn.ihus prudeniibi.s.qi.i m a.duotntcil, ctu funi ptomfi .1 Dco glor.ofo. .d eO. qu.bus Dcus glor.ofus dcdii arduun m. tcllefium, i J eft, lummam prudenuam : tlll quidcm vitl funi ccite maximc de. iclan.li.vil.pcndcnd.q;. « ^t v Et cvmhoc fiiiia.ptopterbcmum.oportctaliqtiadtcctcdcillacolco. Vt coicc r,„-uiine daior tormatum cxpcniii.r.d.cla i.itcllccrus. anwa. & r,,bf|Jn 1,1 uu fotma fcparati.cVin ptimis q„at Platoitisfcucmi.,, Iccuudo . qu* j„. bo &a'norum tertio,& vlnmo quf Arifl.tn hecquxfno rx.nut t.itentio.Et li, <ct'dchocl:tdicl„maliquidin hoc libro.fcmpcr tepctcndo.aliquid noui.jddjt ^ r- cuod&viile.&digiuimlcgentibiisappatcbit. Inq»'. crgo Plaio ,,, T himeo. V,°C'M- OuocS» fico. rario hxc nobis probabilis pctfuad.i: d.flum cfl hunc munduin PlatoniS. VB»<; • • . ln,c|i,Ecns.rcucra duiina prcuidenua conftliutuu
iSfetatiimal hoc.quod mutidusdicitui.adcuiiiMin.ilwudN cm Hlpraduciiu», tranfit ad animam,& inquit:animam auiem tn eius med.o collocaiiu . q,ia fci Vo.„m tend..,.-.tquc ca ^ovpi.s ipfum oK.rmfccus c.rcu.ex.t. V. crt.oPlai.ni, iVntenih i„.elliKitur, pr.mo ikhes fc.re tpfun, pofuiirc prius mlormcm nioiea rtmrdi nu-im formata„i,& foima.am qucda.nn.odo pt.us, quatn animaiam.or, do ciim naturx ex impcrfefto ad pcifcctum proccdu.non quu inrorniiMsaw, forii ationcm fucri. fecundum tettipus.vel formatto corporal.samc an.mam.red hic ordo ra..ontseft:& vi cognofcit.ir tam foimalem naiuia.n foimjitoniicw Dorex gratia.q.iam corpotca.n for.nattoncm gtu.ta ai.tmf tam;uam n,,,,, CrT« Ouatuor ad dmhmus infl .uiam.ordii.cn. illum Pla.o cxpr.fs.l vc.bis feie fcnr.biltbus. « S .nam mu a 1 ral.on.s ordmcm ipfu.n adap.are opus eft . Secundo debttseliani fd
d oettmsT tcfc^
d.per...Ki. "•'«unap lmlln, Ui1,c,„(i1„.,|cftus.nfe mancns .mmoh.l.so,biur0,rptara.
rurmr moior.ah amftorc rerum inl.uutus. Secu.idum fphf rf a.i.ma.moicr.qK, LTs QuTdcin fcd mob.Us pcr fcipfu.n. Tettmm .ntell.gen.ta quxdam huicani ruxa ^Deodiuinitus mlita. Quat.um.naiuta td cft, fcninaru, v.iahfq; vnm Tb anima pltfs.m .nfufa ma.c.x. Eft «tgo Pla.on.s fentcn.ia quan.uro ad huM mundiTpimum,& clTc .n.ellc<flun.,a.,imam.,niclligc....anr,& „a utam.intetle. Tusl ..dc n ptout rcSor orb.um d.ci.ur.&tnotortamum in.mob:l.s:an.m« ve fo d out & moior d.c.ur orbiu,n,& a fc.pfo moucr. & po.cft.& mouetui. Dw rimMnTeUizTn u.prout omnium rcrun. ell prou.dent.a:d.c«tur & nltura. pioul citut miemgeniUjH & , fubltmi f..flli..-nt„r. E. liccl omi.u
ahc :,n,xTecumfur,e. v"?,™ .» afctiban.ur . in.c.leftus quidem . & amn-a fifhftinri* fun fpuitus.vl fp.t.tus «(tnn.elligen.ia autem, & dc naturi qual.ta 1« f i. h .TlTcf flucn.es:.amen an.mali . q«i mund.is dic.ur , ranone nuicm
M ,i • • , vi d.cit Plato. Tcrt.o.dchcs fcitc on.n.a elcmcn.a ad horu qua.
Noia. intun. m-,8'*- v' ^ c °m |m
^""^«.^mX»^^ animam:fu„t au.cn ...tcllcflu. ... .
_ pUJ iHgi>.iJ<°. in inlelleftum referr:quia vero terra diuiduJ. difrotmis.fctera. poialw P'"s jll's *d*o naturam rcfcrt:quU vcto aiiima media cft, tdeo
JgjiiHim aJ lntclligentiain acri aitribuitur.quantura ad aiirraaiioncmaquriqua, luor iraque elemenia illorum quatuor imaginesrefcrunt. Prartrrc i , quaiuor tiix ttellarum horum imagincsenam declarani:faturnU,iouial's,vciierca,dio. pyfiaca. Saturnia quidcm imcllcaumrefcrt.fouialis autcm intclligeiitUm, ad actioiitn' iam mobilcmdcclinaniem , Vencreactiam animalcm rcfcr.t vinute, jain maieriam amantein, Dionyfiacanaturam.o- materiamTeiVit. Pneterca, ftnfusquaiuorin vniucrfo connumerantur. Primus quidcm imagitUdn«,tnr«U leAinn leprffenfarrhic enim ynusexiftit formastcrum pamc .larcs atitnpcui, v, i(lc vniurffalcs:auingcns,inqiiam inirin fccui.idco nullts cgct iniiruiucntis, «jncraidiiiodum il intus.neque extta proccdii vfque,ncquc p.aiitur.ideo intclle eium referi. Secundus vero, fenfus communis cft in animalibus, & hic lutcllu ccniiam refert:eit cniin communis, 3i cxtra procedcns . Tcrtius, exieriorfcn. jujinanimalibus particularibus, vllra vun rationalein iam perinflrumema lin gula diftnbuius:hic qmdcm viin animalcm refcn.eo quia cxua fc porrigii.arqs \ pafsionc exoricns muiaiur. Quarrus dcniq; fcnfus.a pvthagoricis plaims co teJnur:& id quidcm Bupidum , nulluin iam habcm ludicium qualitaiis , fcd in foia pofiium paOsionc yolupiaiis cuiufdam , aiq; doloris , Et hic quldctn fcnfui B naiutainilliusiencifpifiius. Dcclaratum itaque habciut, illorumquaruor fcre IBlum niundum hunc formam. Iflorum ctiam habetur ordo in hunc inodum: quomam mundi quidcm materia.ncque aliter fufcipitanimam, quain pcr natutjin.ncque aliier intelligcntiam.quam pcr animam.ncquc aliicr intclleotTi , quS pct iniclligenttam: lic quoque per tcrram accipit aquam , per hanc acrcm , pcr hunc igncm . Quario dcbcs fcirc.quod duplex clt ,id Deum ordo reruni: vnus D"pl«x oruuiJeni, quo ab co proccdunt , alter , quo procedcmcs conucnuntur ad ipfinn. Jj retuin ad CumigtiuthseccxP!aionisfenteniiacollij;aniuf,in hunc moJuin vctba Pla. Deum. tonistiiicrprcicmur. Dicit enim animam in cius mcdio collocauit , qux perro. lumicndii.aiquc ca corpus ipfum cxtiinfecuscircutcxit : hoc quidcm ignur il» losduosordines iignai.Cumcnim diciianimamin racdio cius collocauir , quae j«r totum teiidit.oVc.ordinem proccdendi rerum ex Dco fignai. Cnm vero in. quii.aiq: ca cotpus ipfum extrinfecus circuntcxit, ordincm rcrum proccdcntio m Deum declarat:quando enim mundustn Dcum redu.exira molem.ot fui na lurat» exicnJitur.cum conuertatut in id, quod fupra raodum reperitur . His et veibiscomparationemanimjeadioiumcorpui, oVoinnespartes perfcribit : ad cotpusquiJcm.cum dicii eain mcdio collocaffc : ad panesetiam omnrs, cu air, quxpct toium icndii.hzcenimaiiimatoium tcnct, & lingulas partes rrpln:fe C cunJura enim illa quaiuor.onincs fcre mundi partes lencitquia pcr iiiiclleetura Igiiciu.faiutnuro.o. imaginariumfenfuin.perintclligentiam lotualein.aercru.ec iomnuinem fcnfum.pcr animam vcncream , aquain exteriorcm fcnfus partem. per naiuram dionytiacara.terram.naturalcm lcufum coniinet.iita ttaqueanima toiumcft, &omne:toiumquidcm,prout in medio litacft, omne, prout fin-ulai lenci pattes fingulis eis gradibus. Hecfunt , quj formaluer cx Proculo, Si Poiphyiio excipiuniut m huius loci commcntaiionc:quid igiiurfit mundi ani ma,& quomodo ad ipfum,& fiugulas partes fe habeat fecunJum Platonis fen. itniiim.diSum lii iuiantum . buperell mododiccrc quoraodo hasformas relum,& maxime aniin ts procreat, Sl quoinodo illas fot mat , diccndum ita j . quod cum Deus omnia pofsit , cum amma hec in fui reditu in lllum , iUu&re ur, appciiiuacceiifo illt inhcrear.inherendorormciur.omnia in mcnte /ibi inherer, naiut js terum crcandarum efriugit.in caq; fpintali natuta quodam modo, vt ita kquatdcpmguiiiur omnia, quse in corpotibus ittis feniimus : huiufmodiigitur retum.fpc cierum Dei fomcnio quodammodo.m illius auim * mente concepias, dcpirtalquc non dubiianiui idcasc*r fecunduui Platonis fcmcniiam. Cum igi. l»t annnj hfcominum fpecicsicucai.meriioomiiium formatrix, 8C ariifcx re. tumdictdcbet. hcc vtique animaomnium rcrum forinas conducu 111 raatena, ptouicatum limulachra prc,concipit . Modus auiem foimaiionis hic tSt : cum
Difpiitatio Meraph.
rmteria J'RnJ R< »eclt* " <orm:,n,'& m""" c*nt r'" lb h*( 'Pla propria id« »v Drxconcepta.foriuam Jai fccudum mctiium inaieiif .hanc 1S1 opinione Thcm in J de Ammi.co.lT.quodammodo prf diCJt:mqun emm.folus inictlcetui .•,»»; orooric & maxime ccnfendus eft foriui.immo vcro form i formartim.infcrtar» cnim cctera.modo fubicctorura loco, moJo foimatum habcntur. Hauc. pre(e. tcaidem
ler.r.inojo i.uihi«i»»i — » iuiic, prere.
,.,.i Themiftius i" de anima primo com.ij.drclarauit exemplo.nuod vi. dras.quomodo quiJem iciuu hc c .intma procrcai cntium formas . dcqusc fin. ideae & vbt «ini.lii dictum modo.hxc ttaq; Platonu opinio pr^ nunc credatu/ liccrcomplura lini necclTaria ad illiusexpolitionem : vi . dc.auftorc eiuj ,„ Dcus cam cteauit.di an ipfa crcat.t v.m habcat tn antinas tanonalet: & ' dam alia quf non funt hulus loci.fed in libto de tiiielleciu fermoncm proliXUm P6 atabu. inquire. ' Supercft modo.arabmn lentcntiam & aJduccre,& declaraicammodo dcbes ergo fcirc, rp fphf ra aciiuorum, ol parsiuorum guhcrnationc indjgel forte non nnnoti.quam lingiilusorhis.dJ.qiiiaomnisorhisinJiget motorc .ldeo dicuut lotam hanc fphfiani motore indigerc . lift autcin motor duobui modis: quiJampartibilispetiotain qiianmatcni uiobilis , qmd mi in lmliuifihill cocHL itcns.inotor enim.qui tcmporc finito mouct.ab eis ponnut p itiihiiii.d; diuifibi Jis qui vctotcmpore mouetftcrno , 6i iinpattibilis , & lndiuii.bilis cxiftfc, hic ieitur motor.cum habeat fphjeiam,& gubctnct.di tempore inoucai ftetoo.hae de re ctcrniis. imparttbilts cxiftii linipliciter . Dicnurquidcm hicmotor btmi B fphf rf dator formaruin.inielligcntia fcparata . mtcllccrus, & anima.prout dt. uerliJ habiiudinibusfphcram hanc rcfpicit.rcrpicii enim primo hanc fphf lant. crout iftam confcruat in cilc.S- ni opcranone fua.o. qina forma rnncipium clt eirendi dc opctandi abrolutc.ideo rcrpeSu huiufiiiodi forma diciiui touusfphc. rae Diciiui fecundo.daior formarumjaiinc, arabtcc vcro colcojca, abopcia. 1 ttonc paiticulatiuiniciu.cftentm agcnsomnes formas m maiciijsab cxitinfe.
co ooiicns cas tbt ex iuhtlo rccundum arabum pnncipia. ergo hoc rcfpeau.da lot fotinaruiii.vel agens formas dici mercretur.Dicitur icriio.inicllifciiiiaiquo. niam ouuic agens pcr cognltioncm ptouidenita kltqua etfcctus agit.&.quia uul la clr prouidcnna maior hac iftius.iJeo mcrito dicuur iiiiclligcima abcxcelloi tia operationis intcllecttuf : quemadniodum dicimuJ raargarltam eiic albcdirit, oro ouaiiio albifsima rcpcritur. Dicitur quario.iiucllcctus: quontam.qucuuj. rnodum intclleftus non organo.fcd occulic operalur nueUigeudo.dr difcutien. do ITc 3i hf c fotina linc inrtrumeniis operatur.di linc omni niamfeftaiione.6ideo intelleaus dici pot.Dicitut et aia:qm animatum ab inanimato dirFetiin vt ticndo in ltb.de Anima ptimo.di fecundo . viueie afit niulnpltciicr dino, quoq mouctut a lc & crcrctt a re. viucre dicnnus:quia igitur oia.quf niouentur htc.ra none illtus nioueiuur.cr crcrcunt.ldeo aia dtcl non dubiiatur.poieil ergo colluri p cx lns quid qmdcin lit annna, vel forma ifla. & quot habnudinibus fpheti hic reloicit 6. h*c funt.quf cx.9- Mt". Auic.cxiiahuntut.o. dubia huic conim. cciitia tciiei in Ub.de tniellectu in propoliitone.d.ab f tcino immobili non pio. Ecnit ttotiuin.hjrc iiaq; aiabum extftit opinto:quf foite patum.ain mhil abopi. monc Plaionts dirFcrre vidciur. mfi. cp Plaionis opinto alttora tangii . auamc, pofi.io Pc fiquisvoluet.tampliarc.hanc in illamrcducei & faclc. Supcreft modo Pe. r.oaihctico. tipa.hci.coruiu fenicniiam tu bteui cxplicatc.lanus enim in.7. Meia.cor-.it. ripa.netico. t.pa.nc ^ m lS_ Auer. cxp0iui, . & pcr totuin Itbtun, dc gencraooM
aT,i,..alium,6-c. Debcsctgo fcite.v. Auer.dicifconim.5o.ti.d..t2-eiufdcrl», omncs contincri actu in pmno moiore.di poienna tn prima in.iicua.clc no icllitfo actu fotmali.ficut ig.us continci calotc.i. aciu lorinali.prout Sc ipleaaL, caltdus ex.ft.t . fcd in.ell.go actu ptoduft.uo . eo quod tuhtlcxiOtl prodtti ou n a vtrtuie pr.mi iu ma.cr.a pona.ut. & htc aclus petreclsirnus clt. Iia, ncc ?,„" bgo po.ent.a,..,rc.l.cc. .ta <P nih.l cxifta. .., matci.a ante formf ext, nein circi cn.n. forn c crcatio non genecai*.quando rcs ncrct.oportcrergo.v» aliquo n oio formf cxilta,,. ,„ ma.ct.a. cV tmpofs.b.lc «ft V. «»J*«««fjg* Darlem di fecunJun. par.cn non:qm, tunc gencraiio tanium forntf ^unho<U Ut,% 1 "oHuptlo fotmt- temtliio . Jc «x.Uutu fotmc fecut.diiu, ci.ci,..a..i ... rua.
, trfr-W-tan'inJZT!i?nt"n'>n lctlu,'r"«» nomen.necdcffnitionem n« ' ^modo nam.Ideo debes fcfreg vmuerfale eft potcn.ia par.icul.ire artuVem £,lun>.aducn.en bus emm dlfeenti» propri,,. vniuerfalc efflXr/fcwrtiS »,e.erg° vn.uerfale medm cft ImerrriWl.i cITe actu. Exiftimadu » eft?S n m>l«(» foima vmucrfalem, quf ocs pofsibiles effe com „ ! a
% velut incboaiio qufdam vniuerf.U,, . & vtlu, foima . . g
eaex.»ens«..fep ar ^b.l.sihec.fiderur llcen.ia dicendi.forma corLrrsc^ihule «„ere fubrtam.f ,hfc emm forma vniuerfalis exirti,, po.cmia enra con?, «« ^ g pof.ifi.le. fleri poremia.& fecundum rp formf Bunt propne h^e c fZ ^
propr.a acc.p.t . geneiatio ..aq: n.hil aliuJ tft „jfi form£ fpcc.fice ab h' »t moJigencrab,l.ex.ta«.o..n,ell,goeigooesformMcon.i„ir.,,, maftmi oo ,c.,.ia,.d ell n fornia coiporali.quf poren.ia formalis eft omniun, vt A beitus aicj,.quomoJo ergo foimf hnt in pr.mo motoit, quomodoq: in po cntla in i c r .
«weru fit diAum. p.ctndum vl.er.us.cp cmu.es res na.uVales p0,en.h & ,.„,utcs habcu.hoc emm lenfu, & rat.one man.feftam, i„ hu„c mSumvt icms «„,m calorem v.rru.em efic gni, , & frjgu, vir.utem elTc a'..™/ & ciu.a om„c ignob.le con ne.ur m re nob.li, 8c .mperfecrum in re perfcc,./ v. ftX fce comprehenfib e eft . opor.tt v.t tu.tm caloris ab .g„i, tlien.ia c,nana,c & » flucit,&vn,uerfal..erpoftei.o,., v.r.u, femper in al.iSris po.emia c"„„ * trgoopor.ct J.ccre omnes rcs v.rtu.es habcre aftiua,. Hi, vifis Ar.fto. " pm^ .ft.vnum ciTe agcns.rp pr.ma forma.pr.mus finij.primum efficiens omnium ,e° ,un, ex.ft.;.& h.c pnmus exiftu moioi.eft enim prima forma.prou, ™ "e, rct j„ rireconlcruai.pr.mus fin.s.prout in .p.um tedeunr emia,& grat.a h uus ex, aun,.8i p,.mumcfhcien,,quoniam vel omnia fecit. vcl .„ vif.u.e ci s aeemi* Igu,,..fun.«n.m agcn.,, parncular.a velu, inftrun.cn.a illius. ficu, Ariirf ge „crino„e fecun Jo.& Auer.9.Phy.c0m.46.&.47. vide.ur dicire.Qu.J i ,„, g „ffla forma apud Anfto & quomodo ab ea rcs flanr. & quomod^arK, & r^onisop.niocumArift.conueniar.etdi^
ifundamcmabarumop.monum.vfqucmalium.iansfcanmr locum. *
A L G A Z E L.
Alt Alga.refpondcns pro Philofophis.Si autcm dixcritcorpus exterius.aut Sol.autid.quod confydcraturex corporibus eft mcnfuratum menfura quadarn, cui poteft addi , autabca 'dimmui>& opus eft vt iit m hac mcnfura approprians , igitur n6 erit pri mum. Dicimusquare ncgatisdiccnti cp hoccorpus critiu menfura quadam.q ncccfle eft vt fir finisordinis vniucrli.&,li c-llet minor ea autmaior>noncfletpofsib!lis, ficut vosdiciris o,caufatum primuiu dcttrminatvt fitcorpusextcriuseo, menfuratummffuraquadanv& i\u menfur* in coparatione ad fubftantiam caufati prim» funt cqui lts. Attamen demonftrant ali<]u£ mcnfurf tales.ex co cp ordo eft alli garuscis ig.t ncccuccft vt fit menfura.fi cuenitei.& noii aliter & fic cum confyderat non caufatum. Scd,fi ift. conftituunt in cauiato pn-
mo,i,uodcftca corporisexterionsapudeos, cpfitprincipiumappropnationis.ficutyoluntas cxcmpligratia, nonceuatinterrogatio Na tboturqwre voluit hanc menfura, & non aliam?vt fcccrunt Loquen acs.cum refcrantres ad voluntatem antic,Uam . & „os induximus J»c contra cos n, confydexando partem motus cali, & coufyderando
Pifputatio Mctaph
aoi.iuc tjuij, >•*«•»- -
conuercacurincerrogatioitucr w iplammet rcra, Scdiciturquarcap. propnatum fuit in hac mtnfura? Iiue conue rtatur m amikm , & &a. w„evfi-co tur qL.arcaprropriatumtu.cinhacmcnfura.potiulquialia) * Ecpof „■ an- li .ilefuentexpcilcre intcrrogac.oncnLicaula.quddilUmenfurano nquusetiuc cii i-inulishuic.quoniamordoconneCtiturci, & non altcri.tuncpoffibilecft expellereintcrrogauoiicm ab jplama re,8t non indip.cc caufa. lic ab hocnon poceft cuadi .quoniam b.rcc mcnfura dcmonitrata, quxcft eijliclictlicucmcnfura.qu cnoncTic, tuncconucniret inttrrouatio, quomodocog.iclcicur r-sa limili in appiop-.iationefccundum radictscorum . lpli autcm ncgant voluntatcm difcernentcm. Si vero non lucnt limilisei.tunc non conftituitttr pofstbihtas, fed dicitur hoc lic eifc cft quid anciquum: quoniam fuic c.tufa antiqua fecundum exitiunatioium corum . & fcqtucur qtiiitio cx hoc fcrmonc in eo.quonos dubitauinuisconcracos dc conucrlione intcrrogationis advoiuntaccmanciquam ,&conuercimushoc contra cosin duobus punaispolij&partemocusorbis.&dcdaraturcx hocquoJ.qui non venficacinnouacioncm corporunvs nonporeticconttitucre rationcm dc eo,q. primum non lic corpus omnmo.
AdJucit Alpa.hicargumcntumptoPeripaiheticis,poitmodumibi,(Noive# >o 1 Ke l>oiHlciaJiHu<i,<34 ratio lic compomiur. nullum corpus habcnt nume. fuu. . mcnfuram fuf magmiud.iiis abaliquo appropruuic ilum l.bi c« pri, „' '. ..„5 Ceu pr.muu, pnucipiu.mfcJ corpus corlclrc habct memuram lue rru. B,,iiuJii.is.& icrrmnum cius ab aliquo appropiun.e : er 'O corpus corlcftc riort Liclt ciTc Drinu.m principium.ncc primi.i» c„:,:,„uior prorun,r,& componliur ic P obaiio.om.ic corpus.quoJ po.cit clle nu.us.3im.uus mcu.ran. fuc mar,„i uJims cV.cmimm, ab aliquoexir.nfcco appropruni. : lubrl . feJ corluropo. iXc kuuius.vclm.iiusrF- mcdolit: crgo meuluram fu{ mag.mudinij atup. Dropruutc habc, cx.r.nlcco, hmus piimo .angit mi.iorcin p.ofyllo u m ftu Ak.refponJensprophllofoph.s-.oCl, aliqu.s J.ccrc.q, Iicct fuptcmr, S„ v,l \cl vcl aliuJ cotpus cceleiU terminatum l.i tu fua menfura magni- S« wn elt nupofs.bilc qu.n pofs.t clTe ina.us ve m.nus . hrc fui. «nnor. dc.de acecpu conclulioiiem profyllog.fmi, qux c.l minor fylIog,f,M pitadpa \» efc imiuitterfio oportct >p Mam mcnluram tcrmtnaura i.qium mojo habo.ab a iciuo app op.uu.c hahcai. * hccfui. n,.norp,.nc.pal.SryUog.f«i , & luw daco»clui;o,.cmpr...c.pal.sfyllog.lu
1 1 Dri.num ens.tnc ig.tm clt argumc.iui.o Pcripa.hciicorui v..d.Atg. (Noi vcro )Cu,naJJuxiitort..s.»,um arg.vult moJo folncre.llud. E. ad fornum dt- «iJuni . ™mi.ioi lyllogitai pnncipali.lalia ell . qui cniin Jicu corpi»cuilc(U habcre cffc pr n.um cnTimn , X c<t* pnmum prl.ic.p.um . diccrci q, nonhabel ib inagn..uJ.nc.n.cV te.in.nu..,. AJ p.o.vllog.fmuin J.ccnJum appropru.is »u>»'->b , f a „oieftcorpus Lccleitemaiusciu
(«Ipilhttiei' ntgirii trTe iropofsibilc corpore muciroo dari maiuj. hoc enir. * *7 *c.ris,quoni .m.ex I"0 m?*',nam «H.impoftibilt eft co dati raaius.& ptt hoc "ulihibercquod minor.d.corporeCoclcilj polTc diri maius. clTc propoi.tio! „, m falfam, cum eorpirs Coelcrtt l?t miximuin , q„od rrpcriri poielt 111 rerum r)iiiiii.(£"""J )lJaicjufainfu*rolu.r.cur noiipotcrt maiu» Ulo repcriri Sc jlla rJiio P0,ca liccomponi: cotpus, quod coniiner omnij emij prxlrniia' & -0fjihiliJellmjximu,c|uodpotcltrepcriri.rcdprimum cauutum rcilicet pri. !,„„, C«lum,qiiodcftoftiuusorbii,coniiiietomnij cmij prjrfennJ: crsoeo non poitti dan maius.huius tangu minorera,& inquit, & illud connnci omnu citiiJ. i.pi*fei't«»« mfcri conclulionem.d.ergo diciiur primum caufiium clTe fopremum Cotlorum meiiftitarum ib tlli menfiirafui proprij.i. crno octauus „tbis i'J mtiifuratut i lua menftira proprii , tp „0„ p0teft eire mnus. vtl mipuS.(Bt il'*menrurx.)Hoclii loco perfoluir qmndam obieetiontin. dixtt.ti. AlgJ- ideoiioiipoirediricorpusmiiuscorporeCceleili, quia illudeft roaxi- „um.& quia ell raixirauin.ideo non poieft rurcipere mnus. necminus. modo txhiccauripolTei.lctiobiccliohoc modo. omne corpus non mixiu.um po. ,tff eiTe inmu,. vcl mnus:fed quilibei orbis.excepto oetiuo.cit non imximus. crgo quihbci otbis.cxcepto oetiuo.potcft fufcipcrc mnus, & miuus . K efpon. dct Auer.& lotmi folu. coniiftit in hoc.quod licct corpus miximum non pof. f,i fufcipcte mnus.ncc minus.non propier hoc fcquitur.quod omnc corpus non * ttijximuni pofsit fufcipetc m.ajus,iutminus:c|uu orbcs infcriores.& li ttrir noit ,naxiini,habcnttimcnmcnriitasproprijs,6<: lufcpiribiles. itleo illi maiorha. hct imelligi de non maximis carenttbus menfuris ptopn js, cuiufmodi lunl ele. meiiu,» iliigeiieribilii.tnquii ergo, & aliae menfiirx.r.orbium infenorurn ,,,-pcciiifubftaiiiiatfiiiprimi caufitl.i. refpeetu octiui orbis funt inatqualcs.i. ininorcs.vel aequilcs.vt habct alii translaiio.i. eodem modo inrcparibilcs ab cii.i.lilliiinfinalcs.debetdicere poft; fcd appropriint.l.illas habent ian. quim ptoptias m quadam menfiira.qu* ordine eutium dependet a Dco & luc concludii.d. 8i ideodicitur impofsibile clTe cp aliam habcant mcnfuraro. Dtbtsfcirc.quodorbcsfuni in*qualcs magnitudinibiis proprijsproptcr iirellig? ijas.vi dict Auer.1z.iMcta.commcn.44.quia enim iniclligeniia luux fuit mino nsviitutis,ideomignitudoluiixdcbctcireniinor.& uuia vittui primi rootohjeft maxMoa.ideo magnitudo pnmi orbis eft inaxima: propier igiiur ordint etiiium.ideft intclligeiiiiarum moucniium.grnia cntium, otbcsfiini inxqualcs in magniiudinibus.&.quia llleordo eft ciTcntialis, ideo menfiir* ftmi propne iiefrcmialcs illis.(Amplius)adhucadducit fccundam obiertionem, «iiKuiit! aniplius.li diccreut quod primura caufatum tft caufa primi orbis.i.li diccrct pri , itijmriiielligcniiamcfrecaufamprimiorbis,&lubciprimuin apprqprians vt- ' puti voluntitem.qux fup.eft continens ad vttanquc pinem.crgo orbis oflauui pottftcflc maius.vclniiiiiisquid.quammodolit. potcftcrgoin hunc modumi cx his vetbis raiio componi.omnecorpus caufiium abagcnie libero, volunta icm hibcntc, poteft elTe maius, vcl minus: fcd cotpus octauum eft corpus cau. fiiicmibagenrclibero.voluntatemhabentc.crgoin pnma figura octiuusor. bn poicll ciR maiot.vcl minor. Debes fcire.tp Alg. vfu» eft ly, primum cau (iiui.i.vnomodoprootbcioioaniiniro.vtinilloloco. (ergodicitur quodpri. n BorucJufjiiiiii&cONunc verovtitur pro intelligentii illius primi ciulaii i Pr0.P'" tllius ptimi otbis.& fone lueri fupcrior crraia fuit vitio fcrlpions,& debct Ita 'c!|'gen"i» teicrgodiciiurprimumcaiifaiuin mfcrre fuprcmum Ccelorum menfiirjium ab ° s Tant tllj mcnlura fua ptopru,& lunc conciulio illa intelligiiur lic.ergo prima IntcU ln^t'.UJ•t• * hgentii dcbet inferre, id eft.caufarc primum orbem iri illa menlura, in qua mo «oert iiifcpiribilitcr,& proprie.& iicfermones concordinturinulccm . (Ad. ,,c,,.i,,m"o!,' ""Um C°"\" ihlni f°lu' & ill(.u"' P°a'° fuP« t >'» li'. adhuc eft MCI
hoc ros,
so ittuii ioum tos, mduccndo cos ad camradiciloneiii. 6i uquit. & tft i Deiituciiodcftruci.Auci, Kk
Difputatio Metaph.
nifertum.quod ipfi neganl voluntatem diftinguemem.id «ft. pftlei„; dl„ini*- & oppotita autut.Sc per confequen. rmnc con.radicum lioiT.V .unc r.coll,' git (blu.d.patet ergo quod ift....perip»th«ticj neqwUWiM cll „Dn Si» fere corpus orbium,.d eft.oftauum o.bem habere »pProp,ia„', £*™>n « »*• agens dans fibi menfuiam.quim habct. r *'« <d eit.
A V E R O E S.
It Auer . Quam multum eft exrraneus fcrmo huius viri in hoc loco.nam ipfeoftendit dubicacionem cotraPhilofophos, q,ipfinon poflfuntconftituere efficiens priter corpus ccelcfte.cum indigeantrcfponfionefundamentorei,qua non credunt.fcd eam credunt Loquentes.& cft fcrmo.eorum q> cfleccelum in menfurj terminata pmer alias mcnfuras.quibus poitet cfle ccelum, eft cx cau fa appropriantc,& approprians eft antiquum. Attamen iftc vir rrrauit in hoc,autfccit crrare.nam appropriatio,quam affirmaueriic Phi. lofophi.eft alia ab appropriatione,quam voluit fefta Afliria. n.i ap- B propriacio,quam voluit fefta Aflaria.eft cognicio i«, auta fiunlij3uc aconcrarioabfqncco q> hoc decerminec fcientiamin fubftantia rd indigentem quidem appropriationevnius duorum oppofirorf!. philofophi vero intellexerunt in hoc U>co per approprians id , quotl J,terminatfcienti3derefafta,& cft caufa finalis. namapud Philofophos non eft quantitas in cnte ex entibus.ncc qualicas , quin lit finii ln fcientia.quE non cuadit ab vno duorum.auc enim hoc crit ncccirariumiiinacuraoperacionishuiuseticis,auccricciad mehus. nam, [\ cfTetapudcos iiicreacisquancicas,aucqualicas,quam non dcterminac Infuperioii- fcientia.tuncattribueret operacionem Dei glo. pntni in hoc ei, quod busantiquus jmpofsibile eft attribui artifici crcato , nifi modo vicuperii eiuj . nani conuenit in nQn eft macuia fortior.qua diccrc cofyderauic in re ahqua fafta quin7hT & phi titatem,auc qualicaccm:& non elegit efficiens hoc faaum.hanc quanta fwishic. titatemj&hancqualicatem.pra-teraliasquantuatev.&aliasqualita- _ tespofsibilesch&dicereQjipfcvoluithocnoncxuicntis.cc alia de ' re facca.& omnia funt aequalia in finehuius facti.quem fecit ctrkicns proptcreum.f.ptopteropcratioiiem eius.quac cft finis.nam oinncra- Ctum fit propter aliquid.& hoc non reperitur ordmatum ad l-.oc faftu, nifi hoc factumelfcc mcnfuratum in quancicacecerminaca-.licu fucric ei lacitudo in quibufdam fa.£tis,& qualicas cerminaca, & nacuraterminaca.& fieflecqtiodcunque faccum fuenc, cerminansquancunquc operacionem noneffcc hiclcicnciaomninodefafto ex fjctis,& non eflethic caufaomnino:& erut quantitaces operacorum , & qualitati» eorum redeuncesadappetKum efficiencis : & encquilibet homocfticiens.aucdicimus qu6d fciencia fit in operacionc crcaci, non in operatione-creacoris. Dcus glo.faluec noi, ab hocerrore tn primo cthcicmc. fed crcdimus qu6d omnc id,quod cft in mundo, eft cx fcicnua , licec deficunc vires noicrnngenu m muluscoruin. nam fcicnua araucu-
■ lisintelligitu^b inteJJeftu ex partcfcienti* narara!is.&, fi mundui ^quiJJaauminvItimmtefapicntix.ncceHefft vtlitluc vnumfapieiis,cuius efleindigentc«lum.& tcrra, & quicqiud eit in eis. nani pcmopocelt ponerefaaumafcientia mirabiiicaufamfuiiplius. Hoijiinesaucem.qmavolueruntexaltarcDeumglo.abftulerunt fcientjain ab co,& negauerunt de co exccllentifsinium attributorura cius.
Curn induxlt Algas.fenfennam, vult hoc in loco eam cxaminare. 8l pnmo -toponiiq^^m.&inquit.dicimusnostpverbihuius hominij 111 hoc loco Valdf funt admfri da.r.admirinoncdieni.(rpft enim.)Narrat diflu Alg.dein.. deir>i.CV»dr Alga.)Poniteius «rorcm.inquit ergo.ipfe.n.obijcit philofophij flUoJJ»'g»mfn,°-d-.T'lPf'"fq»eiinr.i.non poiTunt aiTcrerr efticieruc , prx.er ccrpus carleite.i.quta habent dicere corpuscorlefte clTc primu agrns.cuius rarJoriJiBCiuW»^0»? mdigrrct rcfpofione cuiufds radicis.i.cuiufdam argumeti fun dats in .juoda principio. qu3 radicem ipfi negSt;&explicai illa.d. videliceta. Cal' apptaprnntiir m proprijs mcfurij ranone caufae appropriaiis . I.cei alia* „?futas habcre pojruni,& difla caufa appropriSs oportet o, lit amiqua. Dcbes fcirc.tp irgunienra Alga.fundaturin hoc.Philofophi cocedSt qdcorpora cce- 0 itftu.hahentfecundaj mefuras abextrinfcco, fic cp aliasab eodc habere poffun,:dicebat moJo Alg.he c caufa approprias.oporrei vt fit antiqua.i.xterna et ,g„ pcr voluntatcqiiare crgo pluj eglt h5c magnitudine, quS HI5: hsec igi.ur TI,,uiiargumeiiti Alg.contra philofopho«.(Vnde AlSa.)hocin loco apponit 4t.-2.crrorc. IJchcs lcirc.r» aDDroDrinViniMf A..». ..li-i» «...j .......
.idieft quod agensvolcs.
-ere propriajii.
jUgj,errorc. Uches fcirc.rp approprias apud Aoer.
bocaSi duobus modis lnucnirur. vno modo.qri pot per voiuntatem^ius ageVe' Quid 17« ar> tltcAum ind.fferentem a parte vinufq;, fui.f.cV efreetus. qfi ex pane fui alere P p6t viroq: .& qn a partc erreftus pot elTc rcccptio indifrcrcns ad vtrunq; , jjciit V^.pot diues dare tibi pccunias,& non poteft.& tu recipere & non. aliud eft agensper volumatem & in.cllefium.prout agii id.quod cft natu cfreflus recipcri t,& non al irer^r df hoc ajeens voluntate.pro quSro agit effeAS. & imrlli. gtt.U vuli ipfum,& abillonorxprflaialiquidrrmuneratioms. & hocrefpe. auJiciiur agcs volcs.pnmo modoleges ponSi DeS elTc r«S auftore, fccondo noJo philofophi, vi vifnm eftin loco hoc.inquit modo Aucr.vndc Ala.trrauit ln hoc loco m lnienilonr nominit approprians id eft.ptoptcr f quiuocationc hu. «snominis appropruu.i.ages volens: qa appropriaiio, dequa locuti funt phi. Iofophi,difsim.l scft.^p,opriationiloquciiii.i.quiaalitercapi5t agcs appro. pius tbrologl.aliret ph.lofophi. & hoc dedarat.d.loqucnics n5q; in.cndu. pcr noc.qJ Jiftinguuur rcs a fuo fim.li. vrl a fuo cotrario.i. intelligui apprcpiias x> * agt'ecoc.p.cn.cduooppofiu^
hicUnci vnumjpfora fimilm.vcl contrarioru magis, qua alter3.i. intcll.so in. dirTcrcntia tc,u,prout{c1Ualitcrpofsibiliafunilicr.,adquorancutrit plusmcliiatoiw.c lcftus ageni.s.magis qu5 ad al.rru. eft ergo appropr.ans vno modo agcm po.cs agcrc oppol.ia ffm Uia pof.ibilia fieri xqualiier, ad quoru ncutruni rto wclinaiur.quS ad altern.(Sed philofophi.)Ponit fccadu modu. & inquit fcJph. ofophi iii hoc locointendutpcrdifl3appropt.at.one.cp fapic.ia ...fcra in tffcSu .d.qd l.abc.dcfuanaiura,& addit.& hec.i.fapictia talisfno modoeft agcs.veiu caufa «nal.sicuiusranonJ diciiiapud.n.philofophos nulla eft quaulii.i.magnuudo,nequcqualita$.i.foriiiain aliquo rntium, quat non fit propter fiu fuprrnia.i.grana primx fapirntix.tSquim gratia finis, & a>pier illa lanquS pioptcr agiprgo Hla fapiciia eft finalis,& agls caufa. (Quarc non.) Quia di.
zt::^ pr5 dir(- •«••^ »«« «■ sp«itqu«idas c5duc».&ir.qut
cuarc non cuadct quin fit yiium duotum.id rft quin iccipicns non rec.pia. ptc fn "d.M'u»'J,d»««'»««l»i» boc eftnecelTar.um fimpliciier de na. mt(T?Tv , rTc<,u$' vd °P'v,oIi"0'"* ''"«s cniis.aui quia eft fecundum bc i lctu.idumnicliuj.vrrii,catur rrgo fccundus modus fic. approprianj '»k««8«i».& volcm id.quod luiuHctei conucnii.au! ficundu nectf.
Kk i
Difpntatio Metaph.
omnis qiatltas pi"»»»"" -,. r " ~Y — mcens: i.n.tn crraiu effet aliu.ua quanritas.yel qualitas non piodufta ab • la ftp.en.u.f,^ „u"" * buetepriiuocreatoritdv-Ue.quodnondebetct atttibui alicul vil,f?,m" ."'i' Ci rnitciiali, quoniam agenti matcr.ali compcutagrte fincfapicn.la . & hoe compctcrct Deo, crgo id.quod compctit v.lifsimo, competii Deo. (Nam )7d ducit exemplum quafi conueniens. & mquit, nam nullum eft dub.um q, «uiiu bei efFeaus ab aliquo arnhce fafius diligaiut.Sc cum prouifione ab eodcm n j eiftro fiat.fi igitur hoc compctn rebus hic, quanto magu rebusibi. (H, , jf0 >. Hic conducii cotrelarium.ac inquit, Sl ideo fepatata.fcu remoia fapiemu pti. ■>i ab opetibus natiira: eiiam rcmoueiur caufa ab ommbus cffciSibus naiu,* qnodcftcontraomnium philofophorum radiccs.i.ptincipia ,8c conclulioncs.' &iunccocluditpropoiitumquoddam.d.paietergocpoportct, q> mundus ha. bclt vnum effleiens fagacifsimuin,& fapiciiiifsunu.a q„o cnua cunda fcmiirn • miniftrentur.Bt cu hec Gnt ita.pot ad formi atgumcti did.f.rg cotpus C^lcfte 1,6 eft primo ages.quia dcpcdet ab aliquo agcte appropciate hbi quaiunaie, <Jc qualitaie ab eterno.& qn.argimut contra.qm.iuc illud agens poffetagcre vttii. que Scc.nego cofcquctiam:qm illud approprtas no cft vniuocc dictii cii agcte dequolouuuuiurtheologi:agitcnim pcr voluntaiem.ct in.cllectum fccun. dumnecefsitaieiiireipafsiux.Vtdiaumeft.cScidco corpus Ccrleftc non poieft tecipcre quanuuiem maiotem , ncc imuoiem : quo. niam non habuit illam tantum ptopicr agentisdcCdcruuo, fed cx detcrminatione fuar iiaiurje , vi diiSum cfl p„. ■nusergo moior in corporcus cft, virum vero Cce. lefte corpus pofsit eire fub maiori, vel mutori magnuudinc , <3c virum fapieniia primi lit ad omnes res.Sc quomodo fii, Sc quid volutasprimi.etquomodo coucurrit.diifta funt in alijs difpuiailombu» idtono cxprdii hoc in loco
tcrc .
DISPVTATIO DECIMA.
PHCLARATIONIS EORVM q_VOD MVNDO SIT EFFICIENS, t T-
quod fenno liceretici fequitur eis.
Ohftnt" candide Itilor qmd Antiquior tex.ntc minimum tiabtt dt hac V,»m * diffMAtiont vtrbum fcdtamquxin transUtiont ijit Calos.tjlin vndtctmain vttujliori gro dtcimx pqnunt.
A L G A Z E L.
I T Alga. Etdicimuscpquiconfitetur omne corpus effcinnouacum,quoniam no euadir ab innouationibus,beneincclligitopinioncmcorum,curri dicuntcpindioecagc-ncc, &caufa. Vos vcro quzroquid prohibec vobis ab opinione Hsrcticoru, & cft cp mundus cft anciquus,& Ile non eft ei caufa,nccefTicicns?caufa auccm eft innouacionibus, ' & noninnouacurin mundocorpus, & non corriipiturcorpus.fed innouacurfornire,& accidetia.nam corpora funt coe funt anciqui,& elemenca quacuor,qu;e func fub orbc Lun.r.corporaeoruni.&maceriaeeorumfuncantiqua, fcd permutanturin eij {ornueexniiilionibus,& mutationibus,& innouancuranima? huma t)Z,& ammaks,& vcgctaciuje his mnouationil>us,quarum caufa: deucniuntad motumcircularem.& motuscircuiariscft antiquus, & fa. C at eum anima antiqua.orbis ergo non cft caufa mundo, ncc cfriciens . incorporibuseius.fcdipfc,prout cft,non defecic cfle anciquus abfq; caufa,fciliccc corpora.quaero quid cft,quod dicunc, 31 hjcc corpora cfle corom cft cx caufa,& camen funcanciqua?
A V E R O E S.
AltAuer. Philofophi dicfitcpqui dicitomnecorpusefleinnouatum,&intelligitpcrinnouacionemcrcationcm ex nocnte, fcilicet ex priuationc,ponitaliquiddcinnouationc,quod non tcnentomnino. & hocindigec de neccfsicatcdcmonftratione. Ineo aute.cp adduxit dubitationcs concra eos in hoc capitulo, adco <p indu lii cos ad fcrmonem Ha:rcticorum,iam fpeculati fumus de hoc fupenns,&noneftrcitcrandum. Etfummahuius rei eft tp corpus apud cos.fiuefucnc innouatum,fcu anciquuui,iion eft lufJficiens 111 eflc e*
Kk j
Difputacio Metaph.
feipfoi&eftapudeos incorporcantiquodencce-fsitate eom^J eltincorporeinnouato, nili cp fimilitudorton valet '™m°ao'f]u* tj QuSArif.dt corporcanciquo,vc valct in corporc mnouato.& jjeu , ' J fee}Utu>
Lti i.C«. innouatani.vtconiyderetintelleftuscauiani hulus.& P
liteam ada:tcrnitarcm.& hocquidcrn Sccundodc f J f Cran<1'! ad Juxit inconucmcntiajqua: cuencrunt Philofbphis Jtt„' 'luonu dcre ds.coiuradicens refponfionibus corum,& dixit! rtlpo'i-
A L G A Z E L.
It Alga. Si autcm dicitur^omnc non liabcns caufhm eft ceflarium incfl'e:& iam diximus deattributis ncceflani in'T fe id, quod dedaratum fuittpcorpusnon erit neceffariumin effe.dicimuscpiamdeclarauimuscorruptionem eius.quod pofuiftij de attnbuti s ncccflarii ln effe,& demonftratio non dedatatnifi cdTationcm emanationis.& ia ceffata elt apud Harreticos in principio rei" * cum dicaturtp non fit caufacctlo.forroa: vcro, & accidetia alioua funt caufa alterius, quoufquedeueniant ad motumcirculartm.JStipfcmu cft caufaalicuiusalcerius,vtcft opinioPhilofophorum, &cdutcma natio eorum in eo.& qui bcne confyderat id, quod diximus, fcit dimi nutioncmeius.quicreditantiquitatcm corporum,cum ratiodnatui futricdecaulaeorum,vc cogitauit Hxrcticus.
A V E R O E S.
Alt Auer.Huiciam dataeftrcfponfio, & notific.itus rwt gr». dus cius in fcrmonibus vcris,& non cft hic rciiti anda.Hsreticiautcm adhiferunt lenfui.& hoc, qm rcduftifuntmotus apud eos ad corpus ccelefte, & ctflata ert cmanatio , cxiftimaucrunr tj iam ceflatum clt ratione id,quod ceflatum cft fenfu.& no eft 6c, Phi- * lofophi vero confyderaucrunt caufas, adco tpdeucncrur.t ^Jcorpuj coeleftcjdeindc confyderautrunt caufas incelleftas, & res fimtur apu J eosadcns nonfenlibilc,quodeft caufa,&principium entis fenlibilis.& eft fermo Abrax, faciens ccelum , & terram. Sed fefta Affaru negauit caufasfenfibiles.f.non dicitcpaliqualit caufa altcnus, & po fuitcaufam enticatisftnfibilisens non fenlibile fpcdc generatipiut, non apparentis,& non fenfibilisincaufis,&caufatis, <j>eftfpi.culjtiu rxicns a natura homiuis,in eo 3, cft homo.
A L G A 2 E L.
Alt Alga.contradiccns Philofophis. Cum dicunr rpprobatio.qui probatur corpus non£; ncceflaiium in tfle,eft quoniam, fi dlct
Decima . ,
l nccefl3rium '"^«ncnefftteicaufa.nonextra.necincus.cV.rihabcrCtcauf;im,c]Uiaeftcompoficum,citcoiifydcratioiie fui lpfius poisibile. & oinne polsibilc indigct quidcm neceflario, dicimu» q> non in- Klligicur difbo ncceflarii indfc,& pofsibilis in cffe. & tora inuolutio joriim eft in his duabus dictionibus. Ec rcucttamur ad id, quod mccl jioitur dc ea, & cft ablatio caufar,& afrirmatio cius.& quafi 4icant an jltacorporahabcntcaufam.aut non habcntcaufam. & dicit HxrecicUsif non habcnccaufam,quxro quideft inconucniens,cum intcllioitpw pofsibilc,&neceiTariumhoc?&dicimuscj, cft neceflarium , & non eft polsibile.&.cum dicunt corpus non cft necclFarium, cft inuj-ioatio qusdanijiion habens quidem necradiccm,ncc raiiium.
A V E R O E S.
,. . <? . ry r - , "'vj.v.iuuumun tduiam, llo
ent diuijio cncis 111 lias duas res quid notum.quoniam aduerfarius po <erit contradicereynon cft, licutipfedicit.ftd omnecnsnon habec fauf.iin.Attame.cii lntelligiturper ncccflarium in efleens neceflanu &pcr pofsibilcpofsibilc veru.m, finiturres ipfa proculdubio adcns* aonhabenscaufam.&eft vt dicaturomneens auterit pofsibile auc ntailarium fi pofsibile.habcc caufam.&, fi illa caufa fueric de natun porsibilisproccdicres ipfa, & ceflat einanatio ad caufam nccellapini.itcrum intcrrogacurilla caufa neceflaria, cum fucrit pofsibileet u ncctflariialiquodlithabcnscaufam, &aliquod non habens caufam.&,li qui dt m pomtur caufa de natura neccflarn habentis caufam ru]Utrcturprocefrus,&deuenietrcsadcaufam neccflatiam, non ha- C bintcmcaulam. Auiccnnaautem voluit conuenirein hacdiuifionc opinioni Philolophorum iu entibus.namcorpuscoeleftcapud Philofophosdt ncctflariumperaliud:fedanneccflariumper aliudhabeac pclsibilitateiiirefpcftu fui ipfiuseft in hocconfyderacio.quarc hxc yiaefl tortuofa.cum inceflennt in ea hoc proccflu. Attamen via cius cit ralfa neceflario.quoniaipfenondiuidicensprimoad pofsibilc vcruw,& iKctllarium.&eftdiuifionotanaturaliter deenubus
A L G A Z E L.
AlcAlga.refpondens Philofophis dicentibus corpus non efle neccilanum inefl"eexj(e,cu firjteiparces,quarfunc caufaeius, Si autcm dixerit non eftincouenies.qm corpus habet parccs, «pattes lunt pnorcs eflentialitcr coto,Dicimus, iicct fic fueric, came
Difputatio Metaph,
totum.conftitutum ex partibus.in earum aggregationc non eft quj t>
dem caufa parctum.nec aggregacioiuseoru.Ud func ar.ciqu* ficabfq* caufa agenti.& impofsibtlecic ets dubitare cum hoc, niucurn eo olt dixerunr dcaffirmacione ablationis pluralttattb al> cncc Prirno.«c iam deftruximus illud concracos,& nonhabenr aliamviam.igltu'rm . feftum eft fp qut non credic iunouacionem corporum , n6 pcructuc ai crcdcdum agens omnino.
A V E R O E S.
Alt Auer. Hiefermo fequiturconfequcntia, cui nemo dubitat apud procedcntem per viam neccflarti in efll- m confticuendo cns,quod noncftcorpus:&'ha:c vta.non proccduncpcream Antiqut. Pnmus ramcn.qui procefsic pcr eam cx ets,.pti pcrucnerunc adnos,eftAuicenna.& dicicrp lic excclle.is viarum Antkiuorum. Nam Anttquiproceflerun: adconfticuenduinens,quod non eft cor_ I pus, quod fic pnncipium omnium,ex rcbuspoftenoribus, & funt mo tus,& tempus:& cxiftnnauic tpfe cp hsc vta pcrucntc ad iJ,r.ad confticucionempnncipiieoinodo.quoconfticuerunc Antiqvri cx confyderacione in nacura cncts.in co cpeft cns. Ec, fi perueniret ad id, tuat eflecid,quoddixerunt,verum.ledipfa nouperuemtad hoc.nam neceflariQ in cfleex le, cum ponicur in efle , etit quod nugis auftrcur abco,quod ficcompoficumex tnaccria,& forma-.demum y liteidefitiicio.cum veroponicur eflecompoficum cx parcibus Antkjius.uuarQ nacuracft vt copulenturadinuicem.vr cft m mundo,& panu.useius, tunc vcrfteftdiceredemundo.autpartibuscius, cpficneceflanum in cfl'e.& hoc cocum,cumconceli"enmuscr>lic hiccns, quod clt neceflariuminefl"e.& iamdiximusnosip vta.pcrquani proccfsic tn conflitu tionccncishuiufmodi,noneftdcmonitraciua,& no Jt-ucnit nacurj- * literadeam.nifico modo,c)uem diximus.Etplurimu.quod fcqnicur cx hoc fermone.fcilicec debilicacis huius vis.cft .ipud ponentetn luc corpus fimplcx.non c6policum cx matcria & foma.& eft optnio Penpacecicoru.qm.qui ponic compofitum ex parcnrus iii aftu Antiqua, impofsibilccit ci,quin fic vnti eflencialicer. & omne vnun. m rccopo ficacrt propccr vnum, quod eft vnum in fe, fcilicec fimplcx, & pro^ Be vnione rnoe vnum munduscft vnus . Ecidcodicit Alexar.Jtr qu j.i im- "ci°p»i^B pofsibileeftquinfichicpocentiafpincualis, tranfiensper omnespat muiidi. tCsmundi,ficutreperiturinomnibusparcibusanimalis poccnciacopulansparccsadinuiccm.Differunccamc.quonia copulauo m mundo cft anciqua.cx co cp copulans cft anckjuum : copul Jtto vcro inttr parres aialis cft generabtl ts & corrupcibilts ln lndiuiduo, & non gcne rabilis & non corrupcibilis fpccie, propccr copulacione anctquj j qm .impofsibilecftei vc ficnongcncrabtlc&noncorrupr.L.ilc in ind.uiduo/icuceft inmuiido.EccucnitDcoglo.hxcdimtiu.cio in hac iua
Decima. jg,
Jl /j^cif perf^ionis,ad quam peruenirealiud non poccft ,vt dicit Ari- /toce.in li fc»ro de Animalibus . Ec lani vidimus noftra tempcftate mul tos, & cx fociis Auicenn* propcer hocdubium expofuifle Auicennarn effe huius opinionis : & dixerunc quod ipfc non ccnet quod (it hicft'Par3tum : & Jitcrunt hoc apparec ex lermoneeiusdcnccelTario j„eflein multi» locis:&elt id, quo i pofuit in Philofophialua orienfali:&dixcnincqu6didco appellauicillam oricucalcm, quoniamcft Dt rdor».
fumusde hac via multis vicibus:&declarauimusmodum*, quoeft in rt vcritas:&foluimusomncsqua.ftiones faftas concracam . & locuti fBmuseciam de via Alexandri in lioc, lcilicecquam cligit in libto fuo nominacodcprincipiis.nam videturquod dcciinauita via Anfto.ad iliam viam : licerfucricaflitmpca apnncipiis, qurdcclarauic Arifto. gc amb.T vix funt vera\Ied magis nacuulis eft via Ariftu.quare.cum ycrificabicur viaprobarionis neceflariiin efle, vtrccicabimus.eric vera apud mc: liccc fucricin eacommunitas, indigens diftinftionei&eft vt prsccdateiicicntiafpecicruiiiporsibilium m fubftantia,& fcientia berierum ncceflariorum in fubftantia. Ec ha?c viacft vt dicamus pofsibileineflein fubftanciaeorporea , ncccfle eft vtpr.rced.it id nefci&riurn in efle in fubi.ancia corporca , necefle eft vt pr.rcedac id neccfljrium in efle in fubftanria abfo!ura:& cft id.in quo non eft pocen rjaomnino, nec m fubftantia, necin alia fpecicrum mocuum.& quod eil huiufmodinon eft corpus. vcrbi gracia, corpuscoclefte , apparet dcco quod cft neccflarium in efle ln (ubftanciacorporca.lin auccm fequcretur vc (iccorpusanciquiusco : &tamcn apparet dc eoquodcft pof.ibilcin ciTe, quoad motum localcm:ergo neccflecft vt motor «usfit neceflanusineflcinfubftantia.&quod non (itiu eopotcn- °*$ P1Mt" tiaomnmo, nccad mocum, necad aliud. & non accribuicur ei nec f riJjlleJed. morus.ncc quies, nec alia fpccies mucacionum.& quod cft hui.ifmodi dum^Pcrip» Bonrftcorpusomajiio, nccpocencia in corporc. parces vcro mundi iheiicos aut gternz func neaflSri.cinclleinfubibr.ria, auc vniuerfaliccr,ficuceft indiuiduali» iflquacuorclemencis,autindiuidualiccr,iiciiccftincorporecelefti. Leijrii.ier.
PISPVTATIO VNDECIMA. DE DlMlH.rTIO-H_E TEHEHTIS Qjr0D PRIMVM SCIT ALIVD AB~EO,"eT SCIT GENBRAj BT SPEciEs MODO VNIVBRSALI.
A L G A Z E L.
I T Alga . Perfeai autem quoniam eflecft indufum apudeos in innouato iic antiquo,& noncrii apud eos antiquum nifi Deus glo . & attrtbuta c:u> & quicquideft vlteriuseftinnouacum ex voluncacius,id<.o peruenitad eos propolitio neceflaria de I fcienciaeius:quoniam volicum neccflarioimpof»ibi, le eft quin Ct fcitum volenti. & xdiiicauerunt fupet hocty totumcftfcitum ei, ex cotj totunuil volitumel, & innouatumex voluntacceius , & nihil fitquin nnou.Kutu ex voluntatccius."icnfcunqueafrirmabiturg, vulc,f"acns quL de id,quod velic.cft viuens necelTario: & omneviucns fcic aliud, quan to magis fcit feipfunvcrgo totuin fit fcitum Deo glo. & jd fc:t hac via, cum notum eft eis q. vuit crearc mundum.
, V*m expe.lita fit difputatio nona, hoc in loco dtcimam aggrcditur , qur c t Cquodamtnodoad fcientiam Dei pertincns,& ad eius compolitioncin : quia, vi dixi, quseftio de fcienna, cft qufllio de compoliiione Dci , ex denoinmaiio. nc& (ubiccto.vt vifum cft . crgodicendum eft dcfcientia primi.licrt fitinpar lc d;ctum,& quifi vniucrfalius: haec autcm ad pariiculariora condrfccndii.pn. mocrgo Algi.conCludit propolirioncm vnam , inqua ctit visquf-ftionis.aac. pitergoaniecedens , qualicompofitum, &.d.quia apud conccdcnici lianci.pt. . monem concludiiur , id eft.diuiditur cnsinduobus, vidclicciin anuquo.idel e icrno & imiouato.id eft nouo.cft ergo prima pars, omne cns cft xicmum.vd rouum.Et nihil cft apud eos antiquum nifi Dtus, & fuf denominanonrs.id rft fua attributa,& omnia pi{ier eum innouaia funt propna voluniaic . cft trgo ft. cunda pars, ip omne tns prf ter Deum nouum cft,& folus Deus attetnus.otnni» noua aeens' fua voluntaic. hoc eft toium anicccdens . lunc dedit conclufionem, ciuaii confequcns.d.concluditur igiiur ab iftis fuppofiiis vna prnpoGtio ncctila. riaiufctcntia Dei , vidclicctq, omnia fciunturabeo : cutus t.vonem.d.quii
omnia vult & fua propria voluntatt innouaniut. (fuppolito ergo.) Cum COA. cludii illam propoliiioncm, adhuc proccdit.& ptimo acccpit illainmei.& poil infcrlalicram,& inquit. fuppoliiocrgoqiiodipfevult, & t toai id,Miiod vuli, ereo ipfc Dcus eft vnus nccelTario.hf c confcqueniia lcnei quoniaro vna eft prt ma voluntas,& vna cft piima fcitnlia.iunc accepu maiorcin, & quodlibei vml fuD iniclligens & fcicns . & vole ns fcit alia prcter fciplum , & apponttut mi. noracccBia (.<p Dcus lii Dcus fcicns , &c .concludli tunc concluh ciuare apud iftos omnia fciumur ab eodcm Dco benedicio habcniui ergodu* propofitioncs.prima Dcus fcit omnia . fecunda Deus fcit onima exita feipfurri. (Bt ho:0 Conrirroai hoc auftoriuie coium.dicens, &hocpaicfa<Suinett cis
, ^poCia.quoJ^llteinnoMrton»™ mundi.i.hoc»axime*ar«ruppofiiamu„ i* dr no«'»" f«u,ldura ih«oloBoj.hoc igi.ur cft imtnium huiup |oc(. P "
Alt Aucr . Hicfermo , feciteum proamium ad tiotr vt faciae comparationcm inttrcum , & fermonem Philofophorum de fcientia antiqua. Attamen hic (ermo eft magi» fatisfaciens pri rnoafpcftu,ciuani fermo Philofophorum. nam Loquenccs.cum verificarus tucrit lermo eorum , & apparuerit apud quem defcet apparere, vidcturtpipfi pofuerunt Deum glo.homincm.Tcernum.ipfienim af- Cmilaucrunt mundum opcratis , qus funt ex voluntate humana , & /L-K»na,& poftenus. Et.cum dicitureis tp neceflecft vt ficcorpus , dicunta-tft a-ternusj&omnecorpuseftinnouatum: & neceflteftei po nerc hommem abfq; matcria agt.itcm omnium entium. & fit hic fer-
* mofcrmofimi]uudinalisrhctoricus:&fermonesfimilitudinalesfunt nimium fatisracience*,nifi <p,cum proccdimus poft cos,apparebit inuolutiocorum . nam nihil tft diftanciusa natura entisgencrabilis& NHhif «f» ttlforrupcibilis,qii.im natura cntis xccrni. Ec.cum hoc fic f uenc,iim,of- ft»..ii..s a m i1bilecltvtrepemturalu]uafpecits,diui(a in a:cernicaccm,& priua- tu™f>"sg« tionetna:cernitati$,iicuttijuiditur vnumgenusin dilftrentiasiddiui n"abi"* demes.nam diltant.a aucrni ab imiouato eft maior,quam diftacia fpe <iaum abmuicem.communicancium tjuidem 111 inuouatione.&.cum iiictetni. fueritdiftantia sterni a non ccetno maior.qua diftanriafpccicru abin uiccm.quo ergo polsibilecft vt pcrmutetur ludicium ab apparenu ad «ccultum>&tamtnfuntconti^ria.&,cuminttlliguiifattributareper ta in appareti,& occulto.apparet 9,1'untequiuoca equiuocationetali, qu;eimpo|5ibilceft permutan abapparetiadoccufcum.nam.vitaaddita incellcccui in honune non dicicur.nifi depotentia motiua 111 loco
C cx vt»luntate,& apprthenfioneprouenienteex ienfibus: (enfusautem apferuncur a Deo,& multo magis motus localis.Loquentes vero ponuiu m Dco glo.fenfusabfque inftrumentis , et auferuntab eo motu abfolute: igituraut non affirmant in Dco vitam reperram viuo quz <ftconditioineflefcientia:homini,autponuntcamclleipfammetap prenenfionem: vt dicunt Phiiofophi 3, apprehenfio.ec fcientia in primotlt ipfamccvica.ee etiam,qih voluntasin viuo cft appetitus mandaiisad motum, ct vmo , et homini euenit ad perriciendum id quod t. defiat in efle fuo.Dtus vero glo.abfit g> fic ei appeticus.tx eo o, de- Q„omo<!o I ficit ei ct (ubftanti* e.us al.quid , adco g, fit caufa motus, et aftLis, & autexlc.autcxalio.Etquomodopoteft imaginari voluntas -ctcma «"«. cui fitcaufaopcrationisinnouat*,abfqufco quddadditusfitappetitushoraoperationis?autquomodoimagineturvoluntas,etappetituS,Quorumdifpol.tioncsfintaiiteoperationem,et'horaoperationis> npolt operationera exdcm, abfque eo 3, eueniae mutatio > Vlccriu»,
Appttiiui f quiaappttituseftcaufamotus: & motusnon repcricur nifi incorpoci moius, te. ,pltur appetitus non repentur n.li in corpore animato. «c.cum non fit voluntas in l'riino apudPhilolophos.n.Uquodopcracio C1UJ (ic opcracioproueniensa fcientia &fciencia in eoqudd eft fcientia, in duobus contranis pofsibile eft v t prouenia t ab ca vnumquodq; eo; S & proucni:excellenciusconcranorum,& no viltuscx fcienccea, idco Tria tttri. appcl latur Scicns, Excellens. & propter hoc dicunt de- Dco glo.quoi buu Jr »ro appropriantur ei tna attnbuta , & eft quod lit Sciens , Excellcns , 5c uam Phiio ,v ^icuncauod voluntaseiusprouenit in cntibus fccun,l.,m
fophos ,
polltum rucrii.vi ^11111..^, ........ -]-—..... -ui.vmiuuxanermo
latisfaciens.non autem demonftratiuus . Et cibi eft confyderare hzc, . jn fjfucrisexhominibusfelicitatiscoiTiplecEinlocispropiiislibri • p0
v^ilioti fteriorum.li fciueritarces, quasoperaturdemonitratio.aneser.imde «lcliJciitur. monftratiuxafsimilancurinomnibusarcibus faftiuis.namquemad- > modum impofsibilc eft ei , qui non eft illius arcis , vt faciat aliquam operacionem llhus artis,fic etiam lmpofsibile eft ci , qui non fcit artcs demonftracionis , vtfaciacaliquamopcratioiicui artisdemonftratiua:& eft ipfamet demonftratio. fed haec ars dignior eft in hoc cxteru arcibus differc tamen ferrnoinhocaboperacione.nam opcratiocft <:„,,,,, f«. aftio vna,& non proueniet neceifano.nili ex habentibus artem . fpcmonSmul.e cies vcro fermonum mulcx func nam ahqux funt demonft.at.ux, ali fum. qux vcronon dcmonftraciux. fed fcrmoncs nondcmonftratiui ,quu proueniuntabfquearte, ideoexiftimatur m demonftratiuis cp proueniantabfquearte. &hicefterrormaenus.& jdcoquxcunquemace rix fuerinc materierum artium demonltratiuartim,in quibus impoflibile eft vc Ct in eis fermo abfque fcrmone artinciaii.imoofsibili» eft fermoineis, nili habenciiliamartcm, licuccftinarceGeomctrix. Q uaretotumid,quodpofuimusinhociibro, noncftfcrmoatf.ficiafisdemonftratiuus.fedfunrfermoncs nonartificialesiquotumaltereft ma°is facisfaciens altero.& fecundum hocoportet vt intelligatur id.quod nos hic fcripfimus.& ideo nomcn dcbitum.St conuenicns rwius libri ert , Dcftruftio ambarum feftarum limul . Ethoctotum <ft apud me cxcedcrc lcgcm,& fpeculare deeo.quod non prxc.pic lcx. ouonia vircs hominisdeficiu.it in hoc. impofsibile eil cmmdeomn, eo, quod tacuit lex ex fc.entiis , vt fpcculetur , & declaretur vulgo ex eo ia adquodperucn.cfpcrulac.o.quodfitdeeilcnt.alibuslegis.narn QS«P'«» fit«'hocmagnainuolucio. &debechomotacereinirt,srebus, ficut ioce" t;,. cacuit in eis l?x,& notificare vulgo cp incellcftui human, dcficiunt m b"^r d.fDUtationede his rebus , & non excedant doftrinam lcg.s dcdarad,U,nl SSiMegeTcumfuerit doftrinacommunisomn.bus
cuTrendumfelicitatem fuam . CLuoniam , quemadmodum Med.cu. fpeculacur de rebus fanicatis in menfura.qu* conuenic fan.s , ad con-
jl fcru»I'tJlim knitattm> & 'gns ad remouendum «gritudinem : fic et cftinconirituentelegem.namipfenouficacvulgoexrebusmennjra qua perueniunt ad felicicacem.Et fic eit in faftibilibus. nam id , quod tacuit lex ,cft perfeftius,& prajcipue in locis, in quibiu videc <i> fint de
generercrum faaibilium.inquibuseftiudiciumlegale.O uarel.ef4iftsdirFcruncin hocgenere.funcenimaliqui.qui ncgant ratiocinationem, & Tunt fequentcs fimplicitaces rerum : & aliqui , qui eam affirmanc,& func homines ratiocinationis.& hoc idem cuenit rebus fcientificis.& fimplicesaiic,& fcientifici, magis proficiunt fimplicesin rcbus faccibilibus . Incerrogacio aut aduerfarii in his rebus aut crit cx hoibus dcmonftracioms.auc no.Si fucrit cx hoibus dcmonftrationi.s, Ioquer.dum eft cum eo demonftraciue , & nocificabicur ei cphic modusloquendi eft proprius hominibus demonftracionis, & fciec in 16cis.inquibus lexinnuichoc.g.hocgenusfcicncia: prouenic ex demo ftrationc.Si vcronon fucritex hoinimbusdcmonftracionis , aut eric 5 cx homimbus.quicreduntlegi.autex Hxreticis, & rtoncredentibus. fi creditei , nocificabicur ci <j> loqui de his rebuseft prohibicu in lcge". fi verononcrcdicei.non eft lnconucniens hominibusdemonftracfoniscontradiccreei rationibus incifiuis. Sic pfofe&o debet efle difpofiuo habentis demonftrationem in omni lege, & prscipue in legc Mofiyca diuina.que non tacuic de rcbus diuinis , fed innuicid , ad quod pcrucnitdcmonftratio, &tacuit deeis.dimittens hoc addo.trinam communcm. Hisautemhabitis, rcuercamurad id, inquo fuimus, cumadhocnosinduxitneccfsitas.&nifieiTethoc, Deusicit, & beue intclligiccj>nos nonlieiteloqueremurdehisrebus hocmodoloquele. Et,cumexpreflcrit Alga.viam, quaaffirmauerunt Loquenies attribu tum fcientie.&alia.adeo quddeftin vlcimicatedcclarationis,cx eo cpeft in vltimitate famoficaus, & vlcimitatcfacilitatis verificatiouis, incttpit faccrc comparationcm inteream, & viamPhilofophorumin hisjttnbucis.&hiceftoperatio rhetorica.& dixic.
Hoc in loco propolitiones Alga.examinare inicndit.S,: ptimo narrat qua de cauij accepit propolinones has,& inquit.dicimusnosquod Alga.prxfupponit hfc vcrba.modoprcambuli.vt pofsu comparati interdift.i fuijplTus in Dei fc.e tia,& vetb.i philofophorum . vult diccre quod ideo ptxpofuit tllas propoliiio. nes.vtpofsiiretfecompatatiofuf opinionis. & Peripaiheiicotum inielliRi 8i petfcfle perpend..(Et eft noiandum.)Hoc in loco intenslii declatare quomodo diltctuin verba.feu opinioeius a vcrbis.feu opinione pnilofophorum,& inquit. tSs tfi noiandum quod h*c vetba fufffcientiota appjtent ex imptouifo quam vetbaphilofophotu.eftefgodifFerentia.quodopinio Alg.eftfamol.or & appa reniioiopinionc Petipaiheticarum,&dixit,(Bt improuifo.) Quonum petfpe. <Sisiaiionibusvtfiurq;panis,opinio Alg.ccrtiot habetur, vbt ih immorabnur tV rationes conliderabuiiiur, opinio Penpatheticotum reperictur vrrior. (Qu'i cmrn b«iie.)Quia dixu c,, opinto Alg.eft appatentior ex improuifo.hoc decla. rn.Siidcodebes fcirc.quod illud eft noiius.quod plus eft famofum:.llud eft fa. wouus.quodmagisconfueuit dicl: illud magis comucuit dici. quod m aliqua fe. rupor,..ur:o£ hoc totunid.cltut.i.Mcta.com.t4.cum igiiut Deum iniellicrre ex.ia it.St omnia facta ponatur in fecta aliqua. idco hoc ctt nouuj.cV: appare. lttis.Qu.od autcm Dcum iniell.sere omnia exiia fe St poiimm 1,1 lcge Aucr.hoe
Part 40
Difpuratio Mennh.
infoco dedirat.&inquit.quicnimhene tefplcitiift, |„qutm[im) ipf, po.tunt De.in. hoimiwm «lemriem: quodappafti. p,ou, D,, f^,Vn,,'3,aof °
fletnale.i.diccni noiieftc inconuc.iiens Dcfi eflccoipuscicrmlc , V , ii.)Obijcitf>.cundo contta lcgcs,diccns,& li "ciumeisdicaiiii.quodcon
rum.juiiiiciiucuiiuo ijiiuj ,i5„,»,«.„,^ .. ••^"""•■'»uica[iiilquojco fup.oinne eft iniiouaiuin.l.nouura. Rcfpondei diccns.cponcbit rosponctr ho! niincm Gne maieria agenlcm omnia cnt.a,& tunc concludil fctc falfitaic huiui Kota. opinionis.&.d.crgo cruni hfc vcrba poeticalia, 1 1 cil.ficla. & fimilitudina„a Debcsfcirc,quodopiiiiodiccns.DeiMneiU'homincni ctcruum forte poicft vcrl iicaride lcge noftia.poniiiiusenimChtiltuiiifuifle Dcum ci honiincm quipoft icfurrectioiiem homo adbucexiftit& ftcrnus: & hcccft fidcs noftra linc Ju. hio lirma & ccrtifsima:& hfc non poieft ratiortibiis impugnati.neque laiionj. bus appr obari.fed folum ex teft imomo prophetif ,& eortim.qui tcmporc fuo vi xcruni.qui fctipferum acia ciui , quf nonpoflunt rcduci nifiad vittuicm Dei Vclfonc poicft venficati de legeeius.ponii cttini Jcxcius q. Deusbraclna et pedcs.cv rcliqua n.embia habeattetat enim populus ille, cui mahomct pifdicauit adeo groflus & rudis.quod oportcbat illi hfc t.ilia apponere,& nlco hec cpi nio ad cos poieft lorqucri : Si forte quod hf c opinio duciiur de ltge coromuni, quapoei. co|ue[unt:hienim multos ponuiii Deos, & vnum louciu: &dicuni ipfuni cfle homlnem{ierntim, & hec fpttc eft iniciio Auct. hic.ciicitenimquod hecopinio eft pocnca, & mctaphotica . Scd quomodocunq; hoc lit dicrum.fi quod Deus iniclliicii exira fe cniia faera, quia afsimilatur homiiu : vci Hu.a eft homo peifectc.(S'ed,(i diligcniet.) Hoc in loco arguit contra opinionem hanc. & piimo arguii quod homo gcncrabihs non potcft cfle vnius natuif cnm homl nc ctcino.cV rano (iccomponitur . qufcunq; maxime diftant , non pofTum clc vniusct ciufdcm naturc:fcd hoino aetcrni.s.ethomo gencrabilu majcunc ,'. ziernu «nim,& gcnerabile difterunt plufquS gcneie.etgo no poffuni cfle vmu» n.iture.huius ptimo accepit maiotis viro,e| inquii.fcd.fi diligcmcr lefpicianiui. ap parebil clarc locus etrorisinihil emm magis dilUt a natura gcncrabilui et coi lupttbilium cniium , quamfternalisn»iura . ex hoc vult haberemaioiii vut.: deindeacccpitconclulioncm,&inqutt.& li fic.crgo non poteft verificariquod ] reperiaiur vna & cadcm fpecies ditftrens in aeterniiate,& non cicrniiiic.i.corlupltbiliiatc. (Sicut vnum genus.) Hic poieft fignari fecuuda ratio.oV poteft c5 poni in hunc modum . duc fpccies non pofluni efle vnius natuif . & h anc appo. iiii d.licui vnumgeniis dirFcrt ,feu vaiiai fe fuis diuideutibui mitercnii|i4.0e qnod vna fpccies no cft altera proptcrea variaiionem d.ftercniiaiuiii: ii, Gc ua. heiur inaioris viriustdcinde acccpit rninorem,& inquii.diftanita enun f icrnalit abinnouato.id ell coriupubili.maior eft diftantia fpccierutn adinuicf .irgovu rninoris cft.ftd natura ctcrna,& natura geuerabilti dirFcitii fpccic.imma plmcp fpecte (fgo non poffuni clfe vnius naiutf . & lic habeiur vis r.monis lcunJf . Vnde mirandum.) Hic poicft lignari icnia ritio.qiif fic componiiui.nullum u* diuiduum fcnlihilc potcft tiansfcril ad indiuiduum infenlibtle . indiutjuum ge. netabilc eft liidiuidtium fenlibile,& indiuirfnum f lernum cft lndtuiduum inltru fibilc . etgo indiinduum gcnciabile non poieft ficn indil iduum ftetnuiu . DiOI trco vndc mirindiim eft qtialucr potelt indiuiduiim fcnlibile ad ocfulmm , icu lenoium id cft tnfenlibile ifansfeiii: llf ccii maioris vis.cmus pioba.ioncappo. nit diceiis.c» ipfaadinuicc lint tn ijraducoiiiiarieiatis.id .11 ui giadualiietcoil I raricniur,& addii,& li foite comunicaicnt allquo modo ell laiilum c qu.uocf .1. analvfiici. * iune appomi eoiicluUou»m.o.qu>ptopt« »°» icb" "•l"»,<1" »»•
Debftfclre.qif t fietiftcrnoi.af
. jfaiJiw" vnfujeoruni aJ alferurn.fdicet Je noro aj ienslum * qu{dam lcx anrfqiuw paganorum.ponebatquofdam hominet
0eoS.Jicun, en.m q, qui po.anr aquam in quodam loco diuino & recioium^r bum ab eodemloco flunt »,«„.,& « Co|„„ hoJ , • * Mefa «m
tf.6V inqu.r.&iiaccipiuntpotumabillo loco.fc c.hum ab al.c vtnon » »T,7i |u,.mirUmqu.dell,quomodo qu. .ndige, c.bo, & potu temanea* *,n « e,„um d buSen.m &Po.usnon ^ntnecefTari, , mfi n reftauren.corrupu „- i ,„r ,emanet ar.ernum il ud.quod eft inna.um co,,umpi f Sed Tbe? f-,7e c! Fah,.., f0,,e Aucr.h.c rrfen fabularn .llarn poerarum.qui dicunt elTe quenda" dbu'n? "* 0„em ambrofiam apprllan,:& qucndam po.um qucm neetat e¥dicu" uu b7« Jbfump.,, hom.nes Hant «,,„,.* Incorrupiibiles v.r.ure illorum. moJo Con „ hoc ,nfte... Aucr^r, terr.o Me.a.Sf hoc .n loco.e* fo„e ,liud Krum iaphor.ce eft dirtu, 8i nobupronunc.araliquid moris. daiemm Tnf. 'b% fi quiJnoftrum vir.u.em profequ„ur,q& «^j2^ff£ffi£ oe.ur non fimp lc.ier morierur.quoniam vinus eiuj viue,. & poft & hoc eft ^od Auer.re.uli. in prooemio oftaui.cV priml Phvfi. vbi dkif ouod nr,frXi„ ™ jVci«n..pfl>ccu^^^ PftfeAio.r, tl)0s appella. prop.cr larent.am verborum.e* hoc eriam Solon J°x i lS 1' **** rP<= tarfari ;n vm.Sc laus fua v.ta efteius.v. Ariftot. d.cii p„mo B.hi (Et^ Oo^ C"lM'ms tft B Hoc."locoquar.a poteft ordiri ra.io.e* in hunc modum componhu^ ■omnt hl VU1' m0 moue.ur.cV fen,,.:fed Dcus „on moue.ur.neq; fen.i.: eruo De" , non Sft ha mohu.usappo.mquedamverba.exquibuj poieft collig, maior & Z ui, v.no.que addi.a eft fuperhumanum in.elleftum i„ homine, ideft & , 2 £ homin, c5pc..t,non obftame <p e. compe.i, imcllectus.non p5 predlcVre dc re^ ,j eft «on ineft al.cu, re. mft de po.emia mouente locali.er ex voluma ,e .J eft r01, potcft .nefte a cu. ref.mfi , 1, ,es exiftar motim fu, pl?„ vo HJSJSg tede comprehenfione prrfemi.ideft .cmporaliexfcn ibilibuT iJcfl £ « inrft.quod coprehed.t eum temporc.Ei pcr hoc erieitur hf c n,,i'Z - u dw Jeb«,.r.fenfum,& mcum qm vnuu, il^^S?ft«^^ dc accepn mmoteni.eV inqult,& fenfus non funt dic?o Dco airnh!,,, fi ximeneq; motuslocalis.cftergo minor fcd D ■usn? °V„,f °a"rlbuenJ'. & Deus non eft ho.no:* hf c eft hu.u^ ?oe( quana „ » 7 ',! moue"":»8» h |OCo foluuonf quauda .nduci, cun fdS UAc ITJtV"'"'" "ZPfP Hoe t«.„, Deo „e, fenqfu,:& ^remouentlb' ,0 £ % fb Z ! DXTfcir^^d^ fun. fenfus prop.er neceflarium l.mpliciter: vt euftus 4 h I-q* du-°
Baliprop,e,nccef,..a,em,qm priuano horfl cof,„n, A^J V- r Vnfum anl' nm% iud.iu, fun, prop cz rneli "s Sc ho.,c,,aS .T r qU£<la: fed J"ru* oJo- 5 ttu propier excei.en?. J P& pc7Snem co? , B KS twfc ' feftaillaDeuefrehomiiicmatlerno & h,h,,, ,r„;T r 1 -•Vuh"8°
1« . fdeo ca,e, guftu,& ta«" guftutuu im nffi L, ", ,lntun,:c)m e"'m f '« «fo^rconfequeninecguttuKMKroo^
hanbus elcmemorum.ergo care iuS oSa'2?, fcP3rl,u"ft 1 po«.n'.is,& qua- „5,4: Pcrfc*fSimu.& ,d?o cZp „„','«, " ^ ln"ni1 «"
Cao antaaliu.fcil.cet.vifu., audKu 7& odo a „i fc? dc,,cS3n'u" P»f^"f »ur.)Hoc i„ loco rcprobai h 5 c fo unonJ 1 1 \„ ,Sf ''C "P^10 h£c-( Vnde liclrn. v.« ammalium , oum MamriT ' f ',Ut 'pC 1"rlbu5' V";I Dd eri. Cmili, vit£ amma&ue confilHrb. ttS?K fC"n";'' "J e!i- iut v"1 viia Dr..erit radem cnm ,J,„„ T <■?""'"' 'n fc.re humano:autdiccni , quoJ
K.rd comVr7hC.„fi0C DePi itm eStTf Philr°^al ' S*^ 'uod tta erit alictius ranonis folrnn c£mUn?££2.l'.l 'pf° Uco' ld c,l-1ut v"1 Aucr.ne^ie fccundum approba^a.tame., nnf a u i P"n"ifn non d",ruit ».(ed primo modo dici non poieft ■ ifm ™-.h°C C°mpleM ",io-fcili panonc a„ime „uiri.iue a c?lo« , arural 17 V t ■ " C0.nl"," « P'r<i-'rtgo no„ porcft viucre v.u v°nfuoee d.^cT,", "b.r° dc mor,c & v"*-
*m rlta equmoee.f.folum inZcuia. o,^ « ' a"'mi"sS"crabilis : ergo ■Mdioiuln fcnfuum.v, dic.i Auel "'SfcM*™™ vna ipecuUliua eflcS ,v< a.cii Auer.i j,Meta.coa,,9.e,go Dcui no viuii ni.
rTrrr h\.u.ara,et20 ptopict |_-po._.-"".">- ..-»j.-f"> .'•'••.-rcm.v, dicS. ctRO Kcr mino.cm: tgo Dcus catc. volun.aic . & appe.„»:hmuS «pDcn,, p„,__ proputmino v1_,lll,l_sanimaliu,ucft appcntus ducens jj„10,u,„ ,__,_,„ ■naio.cni d.rutiii. v-'» ,;_,. j„k,- ,,l nmuii;^ ._ ;'TT*™a
r ,1 rnniis vo uni-saiuin inuiu -,. „,,,.....». ».....,» .,_ moiu.n .6.
!X« mc ; u_m n al.isau.maUbus. fi„cduk,oc,t ptouifio v« M_d*_L
v.s ma,ot,s:ctgo fccunduro hoc ,d cft . ctgo fi conccdi.u, _-._mh_b«,c vol„n<a,.m,oporic. quod ipfc Dcus habca. quld»« dcfefl jjeum napc.L ■ » ,:,-.,,£, moiusm fc.fciltcct fuupl.u-.quam u, _]„_.,_
ita quod quam , tas comp i
lum »ct
Inbctc volimi.uciii.oponci qu-- ..<»- .-■-»- .•■■• -_. m"»»_i" ocie.tura, .Jtllc appciius fi. caufa moius in fc, fctlicct fu,)pliu-,quam in ali.s.id eft, i„ mouendooinnia cniia.qu* fniu m roundo. Dcbes ic.,e,qu_d volun. r Jm>™_ta cft aiiunal. prop.erduo.fcllicei , ptopic. moiuro, 8i p,op,e,e,u» V.rf. •..onein • p.opiet moiuro qmdcm.quom.uii cum animal roouciut mfi mo ZZ.U, V dei.Jcic, ipf.im, 110,1 continuatcl , a: _c imnquam aJ h.iera vem. i_,„ o^n.n-.pc ci ipfum.P.op.c, iropc.cS.oncm vco eft. pt.roo.quu.r. _
* ?_£■,„._ i xir. fc fcJ appeiitus fuus cftc. fu,|pf,us:fccu,,do qwa volunuseft ,e, al.qu.J •£«"*•''£ _£,„,_, lplum «ft. ,c, habcici . 6_ clTcquiJfumraum. ,n -cqu.icndo. Y>>> "8°™. .. ti| „,. ._.,„„,. Auc,.ln lloc ,0.0 ( v _
"°V.Pf ,m V Hoc in loco confitroat tanonem quin.am , & potcft ficcompo,,,: ™n, „M^n«as_« nac,, caufa nou. erFcdus , Uuc noulope.is, l.uc nouc aci.o. nulla i volunw s*tet. w e i c ^ ^ &c_ f o no_ e _ _|(ml;
J^VCT**^« :.n""or ps,t' fttu,,,d,,,n . Jm ftain' : **
dcclarata eu .. v r , , , voiunus c,etnal,s caufa noui opet.s, l,_e
i,»que,vndc ■"«»"•«•" Dtfi,usTc-,i0nis,fcil.Cct>nou{:_£ pct hfc vulihabete ro_10 * TO___ c ) hctum con iima, i.lam «_»_,_ po.e.t fic c-mp_„,:ol_ ,en,(vclqual»« 0 ■« tutn - poft _plls pctii,u,a,ur:f.J voluni-spri.
_,. .uSm- -.- -U«« opusfquc m opctcvcqu, poft opu,: mi iion petmuiaiui ._ . lnarlqu,. Vo u,„as,6_ appeiuusante opus:i_
in lempoie 0P";''<*P,1,Vj0 ,s.auomorj0 quidem hfC tatto v.n. h____f,i_ p„.
Confitma. iictum taitonero i.l_»fS ma '^Rrr 3"Z quod moueiut coipus.o.nne appc.cns moucui, : hm potcft HC coroponi.omiie-qu vrim.d...mplius,cum appc.ilu»cau_,
omneappetensco^ush^ ^™*^^^^.»^^!*^ C,rooius:c_pciho-i,aocre vm ,h 31ut „,,; ,„ coipoie.idcrt.c-
deinJe .:„,, « »»'»'» ' ™-,U« ^: n UaVp0m, c6c.„f.oncm. d. eiSo appcttiu. t,5 pm.ie.quo- u.oueiur, ( t« co ipus. j-p appeicns eit co.pus.o. ant.
,epet„u, „,.. «"W ' cx d,c..srcp„„onem ph.lolopho.i
rna.um. (ti qu a philolop hi caue „10 M ulij lb|
d« hoc vull "tdcli*? J.uma cft a.tus pro. eden. a [c,c„>u.,J
,deo appe.ens cos vo . «. ^n"Ltt ^ j obijci, com.a Ha.im.d.fed fc.eniia.
iuquamuro fc.e„,a,cil dc Juobuscon »( - o; ' , bcn & jkll;rc_a1ce,,,.q,.-J jpforu.n con.tatiotum pioccd i ab «•""1 °" , f.lllcc[iib .llo fc.e.uc.Kl ,Pob.l.ot ipfoium .« uu... pro-cd. P™;^"^^ _u,c , volumas in „o. ,ft,D«o:ert ctgo ^^'f^J^Xi^»'^^ Auct.d.4. ,dco biliorcm fc .ta„sfeit.(Hi.dco.) i-x. nocconu (,uoJicii,idcft,lcieiiiu, a.cun..quod,.«.ui,,dc„o=
& qucd «II nob.i.s.id clt, . ob I us « -T 1 P ^ a f„ {lus volu„u,
& voluntas.oc poic.mi luiii tna Uci * cuantum fc.e.uj pn
__.... tn em.bus mxia luam «S^-S vol„m-u .h.c
wi Ubi dcmontlui,*; _•-«•" -'"so P°"c '^ Uus l,on V" tft opimo
.qul dtlrcia.
- ,(| oplnio phllofcprierS in prarfcnr! propoffro.Er hme addft.& dicic vnde
,ur,po,rft clarir,,me dift.nguercambage. loquentium a vigore ph.lofophori
Aucr.Jixiftifhocord.ntn. d.cendorn adiungn in libro Alaasel. & lomo «uT pa.ti. Oebts lcirequo4 A«,.,n duobu. prmcipalue, contrad.o "RlZ,Zl P0 in .o.quod repu.a. legerr, „„.»,„ poU &S nomIncm s«u„3^ jn to.-juod ..o»,& ali, ponuni ... Dto vo|unta,em;,llud, quod J,c„ .„ £"„ J0 5b,| t,|.& ra.loue, fu* h,c null.u, Tun, valpri,, vi in p ima a raui jZ.L" ,i0nt:iJ/oopu.eft virecurrasm ,Uam ,ocutn. SeJ jnH p^™fft 5"f* »<""«« Pft nc"1 "Mcl"6'' noftram.fbr.e c„j„, audiqn lic di ere
Itx c,„:„ „o:lra Deum no„ po.m e.Tt hom.nem quidnanue, f, pon, „ uu"» olu,„am v.„r, na.ur* humanaf.Ucui na.ura hom.ni, y,..,„ upPol„o SorZ <£ pIVMi«:& b»e narura.quaff eoniunA, (ft CMliu,,.* non «iwedimut Dcum tfle ho.„,nem fonnalntr » .ernum.llcu. hanc. ho.no eft anima I. h-ec n! pneJicaiioertptrfe.df for,nal,,:,IUau,c„,,Ueu,e!t homo.el* de,,om,„a1'uS gcul dicunt nortr .heologi: & ideo ra„o„eS A uer. vadum J cacumTar^uu. tnun e«M illud.quod no, „o dieimu,;* /fngunt illud.quod nuMa l.x pom,"
8 ALGAZEi,
AIcAlga. loquenscum PhiIofophis.VosautenVurnexiflima uiftjsrp mundusfieanciquus,noninnoua{usquidemi volun uce.qwrro vnde vos fcmift« ? jpfefclt fc,pfum? & lm f
bileefthocabfquerationeineo, Peindc4ixit,&i4,quQddixicAui cennacirca verincaaonem hmus. jngra4uaciQnefermonis ems, tendic adduo, quorum vnu i eft g» Pnmura eft ens npn in materia , & omne ensnon in matena ertincelleftusabfolucus;& pmnia incellefta func manifeiUei.nam prombens^acquificioneQmnium icrum cftalliganciacummaceria,&occupacioinca.namanima homtnjs eft occupata in rcgimme matenc f corpore.&.cum cefiauericoccupacio etua fdicetcorrK.re,&,fumct41auerjtQccupacioeius, & nqn fummerg.cur mappet.tibuscQrpQraljbusj&condjciombus vjjibiu , procedcnobui dercbusnaturaljbus, patrefitei vfritas incejleftoruro.* &idcoaPPa- C rct «pAngeh omnesfciunc omnia incel!efta.& no deficit cis aliouid- P,uta habt« quonjamfuntetiamintelleftusabftraftinoninmateria. Poftea cu" h'c *n"a°< WraueratfermonemLWum,dubicanieis,uixit. * •cx*
A Ir Q A Z E L,
AU A!ga.Et dicj.mus.cu dicimus 9, Primu fit ens non in materia.fi intell.gitis 9, non fitin corpore nec innatum corpori.
Icd eft exiftens in fe, abfq; appreUfione termini, & appro! priationc 111 aliqua parte.concedicur.Et circa itLquod dicitis & Kmoi eft.ntdIeftuSabrtra^
«ell.g.tiseu,qui intelligit alias res,hoc eft ipfummet quefitu,& locus
10 fiv 0]ntcJ lglrasa ^.ud>&cft?ipfclntellig,ck.pl^m,fonejc6ce- ^«hihoc,u,natr«Ih.loIoph,,&n6puenifadhoc4exCo JnteU Ottt,nfliod«ftwii,Aoci, lA
DifputatioMctaph. ligit fcipfum, vt intclligatahud.&^cit.utciauarcponis hoc aur,J » nSncftncccflanum? ig.tur d.fFcr t A uicennal aliMSbph?, & «uomodo ponit id ncccflarium?&,fi cft (pcculatiuum, ou -ro [iuLf Lnonftratioiiihocr fi verod.c.t.ouomi prohibcns ab acou f™ rcrum, eft matcria: & ibi non eft matem: iglcut no„ cft 1 '"°"e Nosd.cimusnonconced.musg.l.r proh.l,,ns:& nofl ^ ™*W ipfa utprohibens tancum . Et tundaturfyllogifmuscorum ln 5£2 fyllogifmihypotetici:&eft vcdicatur,l, hocclt in imEu,a,noninV? ligit res-.fcd non eft ln macer.a:ergo wtelligic rcs. & in hoc ponitu, cl tradiftioantei.cdentis.6c pofic.o contradictionis antecedcnt.s non co cludic conuenienter.&eft ficut fermo dicencis, fi hoc, quod vidctur* cft homo.eft animal:fed non eft homo:eigo non clt an.mal.hoc ei nontequicur,cum mulcociensnonericho.no, &camcn ericequus Cc eritanimal.Verumeftquddpofitiocontradiftionis anteadaid«c6. cludic contradiftionem confequencis.ficut dixerut tn Logiciscttni codicione:& eit conucrfio confequentis cum antccedetc. & hoc vniucrialicer,& eft ficuc dicunt fi Sol oricur.dies eftrfcd Sol non onturicrgo ' dies non eft. quonii cfle dici non habet caufam , nifi orcum Sohs: & altcrum corum conucrt.tur cum alctro.& dcdarano harum pofitiojium,& diftionum mtelligitur in hbro Apprchcnlio;iii mtclUvtus, tmcm ordii.auimus ad hunc librum.fi vcro dick, nosautcm ponimui Conuerfioncm,& eft cp prohibcnseft matcria tantum.&c.
Hocin loco Alga.primo arguit cotra phitofophos,& dicii.Sed poiTumui J,. «te ph.lofoph.s lic.vosopinamin.quodmunduslit ah acterno, non innou.uu, ■voluniatciqiialitct crgo vos fcii.s, quod ipic fciai fciprum, n.li tauonf c!mm fuper hocducciisi Dcbcs fc.re.quod qma munduselt aetcriius. idco poicli ui. fpicarc ipfum non fcire mundu.quoniam fcicmia Deicft pfou.crgubctiiaiionj inund.. Siignut mundus gubctnaiionc catei, vidtiurquod Deusnon icianp. fum-li aulem xicrnus poiiiiur.co lpfo gubernauonecafcre vidciur.cum aic lr,S cadere non pofsiiin caducum:ergo ex eoipfoquod mundus poniiut a lipien. tlbus aeternus.co ipfo videniur pbilofopln dicete Dcu non fcitc rcs ipiiut umdi: & ideo cii plnlofophi panat mundii *tcrnu,li dicui.t Deum fcit c ipiuu.hahcm hoc taiione forufsnria probate:& hcc eft fenicutia huius patus.(K utf:s ftrrle tia )Ca induxit vnii argumentum.probans Dcu non fcire mundii.hoc in loco arsiuit in conirariu:& poicft vis rauonis Gc coponuomms inielledus putus habct intellieibilia omnia libi manif.fta:fed micllctrus diuinus cii puius imellc Aus crsoinicllectusdiuinushabeitoaiiifcftalibioiaiiiielligibilia: niJior pio. bauir cx hoc quod maietia & appcndinac cius impcdifit coinpicheiilioiic:etg» cc.Taui.bus his, iniclledus rcmanct fuiume purus , & capax cotnptehcnjjonu oraniQin.elligibdiu^iiiiorpfofyllogizaiurhcomne em linc ma.crii cii pu. tus in.cllceius.primu cll ens linc materia:crgo prlmu c!l purus bncllctoati. luocrsio apponii probanonE minoris,& mquu.rurlus ftiuciu veiboiu Aui.cn. fupcr hoc rcduc.rur ad prium i.rr,„cipm:e. acccpu mmorc.d.ccs.qma piimura eftlinc dubio cns linc ma.etia.dcindc acccpu mi.otc,d.ccns. 6i . qd W & tuba eft utus ,nwllec.u,.Tunc luppolii.s ma.on, & m.i.orl fyllog.fml p.in.ipau.. Sc«pucoeU.liP«c,d.cc,,s,crgo on,n.a .n.cll.gibil.a manilelU lun. i.hi. l;c.nde 2cciTt iauo,,en.aiofis,&inquTt;quiaid,^ clt magnu obitaculp ini*
fcs catui libus voluP,aubui,& tuip.bus uiotibus/uc u.lpis appaicu, uwUitjasl
Vnrlecima. J6,
. ,jSv<rn»«* loeideinJ.Bb hoc,i.p,op,treclTa.ionem. Sc feda.ione' voUpntum
* „itll^us reJuc"ur dc P°«*n"l adactum:6c hoceft.quod Pla.o jii. q„0J CZ i„ puer.*redaniur molus& humtditjt.s fcient.a in eis incipltotlri.& 7.PhVli £oMi ^-J'-"u;,fcJei k »'tfiJcn.d0 flt ""mi fc|e"S.^ prudcns: inqui, Aucr.° auojnuculq; fjni vetba Alga.lnducta nominc phtlofophorum.
1 S,D dubiiJiquida,Jiinuicmprohibcjicoprchclionc:6£vfquodn5 aiii n- Cbfti''£ frPJ"t0 mlx'm< coprehcdemura nobis.cii Cn, Gmpf, linc materia- ™IB,1C'' Ziui oppol"'f P«rpicuu eft. Hoc in dubio dixerut quida, qd mjtcria 116 pro." .„0,1 copreuclionc: pr.mo, qm qdeft pars qu.duat.sexciiat ad coprchclione 0i}.ii.caprchclioquul!Uicpncii„r.m5,vidicui,maicriaeft parsgduaiis ciuc' .JmeJu i fonna:ergo. Secudo.qm qd addir ad efle.no .phibct c oprchclione Trnnio addirad cognolc.:fed rna,ena.& forma fun, caufr eilindi copolit.s. creo n5 proh.b.t coprelK 10nc.Su, & al.,.q d.cir miicr.J. & elus .irpfd.c.as .phi. On(„U pe,ccoprehci.oi,c:d4 heceft opm.o Auic.in S.fue Mct. cap.6. vVnarrautThic ?,P Ali.cl» ciopinio exponet,i,f.Thomfin qin.bus fu.sdc Aia. q.l.iSon o" " V *%mhi sum<.. & Itcut decl.mbi.ur.eri. & op.nio Au«.Scd £^rSSS fl.Tno "gfaflecu.l funr opimon, hor„,.g„ora. f,,i am. .deo debcs fcite.» Jphib.iil in!' p ISSm» ciVe e* pa«e P« «ITc t? par.e recepi.u. fe„ p„,c„s. S 1*1. .. «aiena d„D tx
,b,bc.:opor.e, viJcre cx qua n5 par.e: ideodiccndf, .p ex parte v.r.nfq;. Bx P „ paiic pafs' quidc.Cu.n.palTum fueru ... rnaterta,,phibe7ui a cdprehclione .&.
• A'i«.'" l'b•,J, Aia- co"a'us eft eoduceie in.ellcciu cire ... fc abftraaa a rni.c. „ JfI idco illi.qut in maictu intcllcAu i„im,rl„m hahct.lnepii f„„t ad coprehc fetic, Ex parie agen.is vcro, qmea imell.gibilia in materu lim.intrll.gi no„ piffiinl.eo qi .n.clllgibile ima.Hu lulelligi.„r,inqu5,S ,„o„e. .lij.u.inoucre im. _<u,,u,jiii.iicri.i:torma.,i.inquan.uformaniouci,vi Aucr.d.cit t.phv co p(0p.crqdfuiinecc(Tariueire.n.ellcfluage...e,vt rtuer.tcrtituseil dc Aia co".i3.eoquiaremoueat ir,aieri£coditiones. Seddcbes fcire. quod al.qd pot N»,a. nnpcdire rnu pcr fe.quod pot .uuare illud pcraccdens. V. g. matcria i.mpli.
cucr .mpcdii per fe ages in agendo qu* tfi ad.mn. in agendo panicularc a&O. rf,„.u.a.cr.a.n.eft td.quo agcnseft hoc,& lnd.uiduuu.7pro qna.o. ergo rcdd.l agcns ... efle idoneo a Aiu.ia.uvt fic.agcs ad.uuare d,c....r.oi,npl,ci.e, au.c & pf,fc.rapcd... t'pcrhocadob.efta.Adprimfidicenju,q„od«mpl.c..erprr Solu.loque- Etiooaieil£.nformiiabftta«,»teUdUflla,fiIBr^,t ^0,5 e,ns aurem .mpcdn cas inteUig a nob.s. fun, e.nn, fubftan..* feparaiar fu ,,. ",0"'S' «*m.ell.gibhes,& perrel,mplici.et propicr carcn.iam matct.a , vt Aucrro. d,.,.lccui,doMcijphyl..commen.primo. a.iamenpct acc.dcn», cum Gm .m ptopon.ona.* nolUo ln.cllcftut.vt cont.nuus hom.ni, VI iicpcr acc.dcns pH. uj.,o.„J.cr,ccaufacft.mpcdime,u.. Ad fccmdum diccndum iimili.c. , q„od C r»J.em pcr le elt cj,.fa non eirendupct acc.dens au.e ca..ra e!rc.,di,p,o q.a.uo tlIfuftcn,jnsfornum:,..qu.< emm Auerro.7. Mc.aphyli. commen. jv. oZt fi„... pars,qu» cum fueru.eft res.ma.er.a vcro eft illud.quod c„m fum. nS t... tcs.U cendum ..aque.cp mater.a eircnd, caufa cft per acc.dcns &. idco per a.r,Jcnsel .uuansad comprchenlionem.v, diceba.ur.Eft auic pc i> caufa^S CKndi & .Jco pcr fe .mpcdi. cogni..onem.(Portea redargui, ,Pros.) Cfi Tindu- £ Alga.vcba nom.ne ph.lo.ophorum:hoc it, loco inducil obicAiones e.us co m Ula, & pnmo propo.,11 hoc d. poftea vtro tedargu.r ipfo^ Tvl, , d" nis » W.,nU..ili,icma.etia:crtetgoverbu lap.en.u.cp Deus li.Iine ma.cria. C.rci
SC r ver^^ & ,0<:o:"«0 elt purusintelleCrus.m..
»« ump.t ycriliu.a el, j; Alg. luurtu ergo citca miioie, ffc n.gt. vnde pctcdu
L 1 i
Difputatio Metaph.
t ft a vebii, fl intendirii pro illo intelleftu illud . quo i intellli.it j|h i„ _ -
conitahoe infifttt.c* aii:dicimut rp hoe j>pne eft nollri HU*l,.e:qu.>|„.I . ponitiieode propoli.ton.bu» fyllogiimi norti* qu«ftioiiii.i. qun,,,, fo ' * dt co propofitio nofttf quf ftionis.a.d.e(t .mpoft.b.le: qmhoc pet.mu, <
£»V*7mp^ de.nintcllcct.i.t» ipft Dcusintel IlgU ft.pfum.ita <p intelleeVw rep,Ulu,P£"'
tclleftus intelligcns f<=iPfu ™ J 1 '.^ll-f f " c_iJ " i la " "J ho«: >l>qu. oh,."! fopho quia i lofophl! tum.r
in ptimo non eft. poneda inateria: crgo ibi cft maxlma eognilio , Sc -„ conuf quent inielligit fe,6- ota. Refpondet.d.Noi vero dicimus rj. fone d.ft- con| prehenGoniiiontamenmateriareflftui&iiondeclarat quidaliud tefiitti re| temiiiit fe in aliura loc8,d.ceni:fed id, quod tniellig. debet pet vocabul j, liari propolition ii.id eft quo altud teafta,,declatab.mut in libro quodi a nohu ric„. % do poft hune librum:cuiut nomen eti, liber comprehenrio'ium inttlleAui: ,h| emm exponuur quid al.ud refiftat.quod ergo rel.nquit nobii minireuun, non tantu tnateria tefiftit.Quod vero tranftulit ad temput eft. quod id declira. bitutinlibro deeomprehenlioiiibuiinielleftuMiiicripto. Sed ne fub filenno id pertranfeamiis oporttl ftire id.quod in ilto excipnur libro, falict, q, IntclU. Beni ttihut modil pateft,intellcc,um tntelligere. Vno modo, ptoui moutiut ,b tntelligib.ti.ficut materia mauctut.o, perHcuurperformam, <3c lic InttJtcAat nofter intelligit ret materialet geneiahile. Alio modo, v« caufaiur ah mtelligt, bilt & lic fecundae intclligentiae tntclligiit primam. a qua caufantur . quxlibei enim intclligentia imelligii primS.ptou, ab itta caufatur. Tetno modo inttlli. cent intelligu intelligibilia.ptoul caufat itla primui modui tntrlligend. pt,8. citurperabftraaion«amatctia:nunqTenim pot nofter tnteUectttt imtUtatti intclligibilia.fcilice, nifi ipfa «flent ftpatata a maieria fal.e fecundurt modum. E, ex hoc apparct 0» non tm. teliftit ma,ttia:tjm,& li pr.mu fil line iniieiii.nft fequiiurrpdcbea,inielligerein,ellig.bilia:qmtllu4 elTe, verS.vb. inMUjgtttl ilia modo quo pttficereiurabeit.fcilicet pr.momodo. Sed,i|uiaprirmitraoiot iniellieu prout eft caufa miclligtbilifi Sc a philofophu non ponuur caula nitl cntiSfaltc fecundu optnione Au.cen.id<o fecuiidS impcdimcntum.cft.quii, non cft caufa o.nnifi enUu:oporte,ctgo.addeie.«ft linc matcru . 6i ci hocciufa illoru omnium.ergo intclligtt illa.modo deflclt fecundu, & ideo Aui. ponu quod colcodea inttlligat omnia:quon.a eft line matetia 6. caufa otantum bt. tnaru owiuialiq.HKC ita,u« tx '"° «xcipiunwt locq.
A V E R Q E S,
JtAuer,. Prirou>quodeftinhQcfermone «- inuolutionibut,
Aeft recuatio opinionis, & \ atiocinatio CQtra ea. Nam ld , quod pofuicin eaex propofuiainhus, a> fvnctanqui pnnapia , lunj OuomS de, apudcoscQclufiQnei.nulcaruprQpofKionu.Qj.onu dedaratumdl SlPni aLdeos*omnecn.fenl^^ « lofoph. i co. lM eft Td,quo ens eft cns>& cft id.quQd fignificatur pct nomcii, fic gnu.one ip. dtnllm0nfin, & oc ea proucnicopc-ratiopropna tnquohbct encc, « cft ca,qn* fig>»ncat tUc tormarum tn ente . Et hoc. quonum irl. m-
nut Oei.
Vndecima. t6 jnfruiit <p funtin fubftantiis potencis agente* , propriae cuilibee "ni.tf poteiiti*patientts,aucpropria:,aut comunrs. & tmpofsibile i\ vc rcspatiaturrc,quaagit.namaftiocontradicit pafsioni: & contraria non recipmnt alterum alterum , ied recipit ta fubie&um eoru, 01lo,c|uo vnumaduetut,poftqua reccfsic aliud. verbi gratia calidu n6 recipit frigidum:id yero.quod recipit frigidum, eft corpus calidii, <umrecelleritabeocalidum,&recipicfrigidu, & econtra.Ec.quonii jnucncruncaftione,&pafsionemeflehuiufmodi, fciueruc quodomfliaentiataliafuntcompoficacx duabusfubftanciis , fubftancia qui- Je,qu* elta#us,&fubftartcia,qu:«:eftpocencia: &inuenerunc qudd fubltantia.qune cit in aclu ett perfe&o fubftanciae, qu* cft in pocentia,Steltciinfineingeneratione,eum non fuerit diitinfta ab ea in a£tu.Deindc,cum Ipcculaci fuerunt formas entium,dcclaratum fuit tls q, neccflc tft quod deueniatres in iftis fubftatuiis ad fubftanciam lnactu.fpoliatama matcria:& necefleeft vc llt hatcfuhftancia agens, nonpatiens omnino:& vc no cueniat ei debilitas, necfefsitas, ncccor
' niptio:cumhoceueniatfubftatia:,qua:eftinaftu,cxeoqu6deitpcrfectio fubft ancia:,qua: elt in potentia, lion cx co qu3d elt actus abfoiuce.quoma.cum fubltancia.quxeft in pocencia , exeac in aftum cx p.irce-fubftaiinj,qu.Tcft inaftu,nccefleelt vtdeueniatresin cntibus agcncibus,&pacitncibusadfubftanciam,qus eft adus abfoluce , & quod cefllc emanacio, & procdlus ad hanc fubftantia.ee declaratio g> tcperiacur hxc fubitacia.ex eoquod tft mouens, cc agens propoficionibiistn"enciaiibus,&propriis,cttinlibroOaauo Phyficorum. Et, qih confticucrunc hanc fubitaciam via propria.ee comuni, vc cft notum in libns eoru.confyderauerunc i n natura formarum mouentium Formam »!(« materialiu.ct muenerunt aliquas earci magis propinquas acW, cr ma l"." m3&<**> gisremotasa potentia:qrh func rcmocc a pafsionibus ttiagisqua alif, l\^!'^ut quodclliig'iummacerixfibiproprix:ccinueneruncanimam cxiftis liotes. lormis imniune prc; ccccris a maceria.ec precipuc incellectum, adto 5»
C Jubirauetuncdccoan licexformismarcrialibus.autnonex macerialibus.Ec,qrh vidtruncformasapprehertfiuaselTcex formis artime.et inucnerunceasremocasamaceria.fciueruntquod caufa apprcheiio- Caufa aprc. nislitrtmocioamateria.Et,qrhinuencruntintellet!tum no efle paf- hefionis tft fibi!em,fciueruncqu6dcaufa,quaficformanon animaca, aucappre- ';m°<i<> » henliua,mhilaliudett,nifi«eocj.,cum fuerit pcrfeftio eius , quod m*uta* eitinpocencia.eririnanimaca, auc nonapprehenfiua. &, cum fucrit pcrrectioabfoluca.cui nonadmifcetur pocencia,erieincclleclus.& hoc tocum iam ordinatum eft ordinacione demonftraciua, & fyllogifmis rucuralibus.&impofsibileeft vtordinecut in hoc loco ordinatione tlemoltratiua.nifi aggregetur id.cuius natura eft vc fcribaturin mul cislibris diucrfis in vnum locura.& hoc bcne fcic, qui eft aifuetusia libri» Iogice pauca afluefa&ione.quod impofsibile cft hic. Et ex hoc »odo vif fciuerunt 3. id,quod non patitux omnino, cft aftus, & noo
Ll j
Difputatio Mctaph.
eft corpiu.quoniam omne corpus pafsibile apud coseft in m Modusafu qureftioniscontralMnlofophosinhistcbus debec fi!""- * principiis.qua: adduxerunt in dcclarationcni harum rcrum cum liis nict rcbus.quibus dubitauit ilie vir:& cu hoc (ciucrun0" *vj hicfit cus.quodeft mccllcftusabfolucus. l.c,quonid vid,„, Ct("uJ
rationis intclle.'tus:& dtrcrminaueruc cx his duabus rcbus cmAj f^* cns.quodeitintellectusabfolutus.cllille.quiinrluicciitibin; ordi " & proportioncm repertam in opcrationibus corum: & fciuetant hoctotocpipfumincelligereleipfum eft intelligere omnia cntia E* huiufmodi ens non cli id.quodintelligicdefealiud ab eo, qu„d i'nt i ligit dealio,ficutcft in intclle&u huniano.& ci non conuemt diuifio pratdicla.Sc elt vtdicaturomnis inttlleAusautintelligit fcipfum.aut aliud.aut incelligitvtrunquefimul.dcindcdicit,!i incclligitaliud pa cct qsintelligit ftipfum.fi intelligitfeipfum.non oportct vtintclli' Vc B aliu'd.& iam locuti fumus de hocfupenus. Et totum.dequolocutus elt inlyllogifmohypotctico,quovfuscft,vtdixic,nonclt vcrum.nl De fyllogif. ("yllogifmus hypoteticus non verificatur,nifi dcdarttur id.quod rcite moHypaic. ratur m eo.&confequens perfyllogifmumcatcgoricum, aut vnum «»'»• autplus vno. Syllogifmus vero hypotcticus verus in hiicquxllione
talis cft. Si id,quod cft in matei ia,non intclligit.id quidem.quod no cft in materia,intelligit.& hoc quidem, cum dcdarabitur vertficatio liuius confequentix,& vcrificatio cius.quod rtitcretur, & funt propo (itiones.quasdiximusefleapud coscondulioncs. & iftc vir atmnuic eis cp fint pnma,aut propinqua primis. &, cu dcclarabur.turfccuudii rpdiximus.eritfyllogilinus verx figurx,& verarupropoiitiouu. Vefificatio aut figure.qm id.quod reiteratur,eft oppolitum confcquetis, & c6duditoppo(itumantcctdcntis,nontil licut iplc putauit, ipipii rciterant oppolicfi autecedcntis, & concludituroppolicum confcquen * tis.Attamc,quia non func primx,nec famofx, ncc cadit earil iu pnmo afpcftu ventas,idco funtin vltimitateinconueniecix, pricipuc apud illu,qui nihil audiuitde hisrtbus.Igiturinuoluit iftevir fcieuasm- ' -uolucione magna,& cxtraxit fcienciam a radicc,& femita cius.
Hoc in locopropomi illud.iiiquocrrauit Atga.& inquit, Jicimnsnos quoj primus crror verborum huius houiinis ell in eo.quoJ narauit vetbl Prnpnhe. (icorum,& cxpoiiucu.il.Sj cft in co.quod pofuit quafJam propoiuioncs ,qua» linquam prinus rcpuiauit.& non cft lic, immo funt conclulioncs tnuhai.'! politionum.Eft crgo priniuscrror.proutpuiauitconcliilionespropoliiioiiri rne primas:funt eniiit quiJam.vt inquit Auerro.z.Mctaphy.coniinrn.i ,\ qul CSM< Irill.imurpropicr fcrmoncin valJc pcricruiabtlcm.quia iiirclkctus eotuuiuoit poiell rctiiicri\&comprchciidcreipfum:&fortchimiS(-cnrris ert Alga.pofuit cnim propolinones.vlira quas 11011 poiutt proccdcre propicr dcbilitatern imel» Jc«uc,& i.leo cas rcputat prinias.(Bo quoJ.)Cu propofuit ctrotem Alg.oilen. rl.c h oc iii loco eum,& ptoponit propolitionc vbi crrauit, & dtctt, cl> vjuoJ .1«. claraiuinfuit a philofopliis.ip omneeiis fcnlibile cll copofiiuui cx nutciudC
-ytfttreo error in hoc.quia rrputat hanc propofitfonem prtmanr: A J^^iijfns^rtconipofitiimcxmitcrja&rbrma: & phtlofophi declarant ir! i uuoJ oflenJit. & dicir.dtco fitp.eam rlTedeclar.nani, quando drclaraiunt l""',.,, n. formacft illud.cx quo enscft ens.id cft.cxiftcns, 6V quodabca pro.
Ju propria opcraiio cniuslibei cners, cx qua opcranonc funiitur clTc formae Pjmolibet ente . Et additieriiam.d.& quandoinueiicruiir.qiiod fubftaniiae hibcnt artiuas virtuies proprias, & virtucc* pafsiuas proprias , 54 communct lns:ex histribusfcmerunrentia frnfibilia habcrc formai tu hunemodum: S^njensfenfibile habcns proprtam operattoncm, & vittuiem habci proptil f rniam:h*<:niaior cft ptopofiia qujniuin ad hoc, qui.i fbrma eft pnncipiu ope tiio'irs'<fc virtutis.Minonfrd otnnr ensfciifibile habci artiuas viuuics , vcl ifjiuJS,& operaiioncs.vr patci fcnfu:crgoomnc cns fcnfibilc babet foimani: f ius ptimo ictigit conclnfioncm ibi.(Quando declatatui» fuit ei».) Ibt qi.oqj. (C, jhca.)Piopofuitmaiorisprobationcm, ibi & tcrtio. (Et quando inucue< 111 )Propofuit minorcm,& fic patct prtnius fylloe ifmus.quo probauit omue Etifenfibile habtrc forinam.fEt quandoii'ircmt.)Hoc in locij conducit fecunjjj rvllogifinu.quoptobaiomiieens fcnlibilc habcrc materit, & poteft fyllo- «ifniuscoponi in hunc moduni:omne,quod continct aliquod fubiccftum, 111 quo> vicifsimcoiitraria recipiuntur, couiponiiur exmaterta fcd omne ens fcniibtlc continct fubicctum huiiifmodi.crgooitiiic cns fcnfibilecontinet maicnam, hu» 6 jusnon acccpii maiorem.neque mtnorem.fcd lantum probationcm inaioris, 8c iitquit,& quando inucnciunt t|uod cft impofsibile rcm pattabilla re.mquani i, quu a.Sio & pafsio fuut coniraria, 8i nullum conirartoruui aliud rccipir. iiiimo fubiertu rccipit ca fuccefwue 8i vicifsim:cft ergo maioris expofitio. qcl rrijicti 1 eft fubuifiu tcceptiuir cdirariora victfsim:& lic rclinquitur maiorls,P' fljiio.fTuc conati.) Hocin lococodttcit decltraiionc propolitionis propoliiae tii ptinctpio.f-rpomneeiu fenlihileelr cdpolitii ex maicria & forma. 6i poieft fvlloeifuiuscoponi hoc modo:omne cns hahcs ptoptia oprrattone.et fubicctS. in q»o ificifsim inducuntur comraria.copofiium cli cx niatctta, 8i forma, hoc paict rx dldis:fed omnc cns fenfibile habct proprta operaiioncm, 8c. fubtcAu, in quo victfsim tnducuiirur cottaria.ergo omiie cus fcnlibile coponiiur cx ma. ititi.& forma.iiiinorpaiei ad fenfnm cx dictis. Huius poiiii modo cocluGone, thcent: quare, vcl ntnc.vi habct alia translatlo , conau fueiiinl pouerc quodj omniaciina ficfc habcntia.id cfl,qM:e habciu proptiam opcraiionein,& fubtc« Ctum illiusmodi componunrur ncccirario ex duobusfubteftis, fciltcet ex vno 5.1U.& vna potentia & lic apparri qu.ilitet ptopolino, quae acllimatur prima, rfl conclulio conducta fylloijifmo. Dchcs fciie, vi Simplicitis nattat tn ptimo C pnyiicoium,Thcophtai1us fcciinduiu almm moJum ptobauit ens natuiale cdpoiii.iuquii enim Thccphuftuscomne Corpus, vcl habcns corpus compoliiurn (i) rx maieria:& forma:oiHne autem.quod naiura conftai, corpus, velhabcus coipus : & idcoconcluJit omnctii retn narura conftatitem compofiiam cJic cac mintia 8i forma:& harc probaiio cft phylica aliqualiter,& quali in Mctaphy Bcl rediens:& minor illiiisdeclaraiaelt 111 fccunds phyiici audiius,in eo q> po> bit Anft.ens natura conftans aliudeficab cnteftcunduiii natuiam, & a nanj> ra ipfa:& fic arparet vts raiionis Thcophrafli.(Eiiam inucneruiii.)Cumdc< Clarauii propoltitonem, dtccns: cns fenlibtle componitur ex matctia & fotms non eile primam propoliiionein.hoc 111 loco often Jit modum, qiiomodo peiue. itm JJprimarn fubflantM fepara am, quarcft formaagens tm. & duasiangit Tus.fccunJa ibi,(Ei aJ talia ptwdifta.) Ptima poiell 111 hunc raoJum oiJiti: m omui ordinc elicnuali formarum dilrctentium fccundii pcrfectum. & impcrteciumoportei vcnirc ad fubftauii.im primam.quz fii fornia perfcctifsima, 8C a»eiiiijntum,& nullonicdo paitcns.Scd 111 fubltatijs.qux funt formae.eft otdo, iMltiallsilliufniodi. ergoibioponei vcnire ad prima forma peiteclifsiuiain, quxeft ageiisiamum & non pafsibilis.minor coimnet trcs panes. pnma, <p in Mmi orJmc (it veuitc a J ptimii,& hoc dimlttaiur ex Mctaphylica.fcdm quodj UlgJpnniuKi iiipcifcclifsitnum, iiciuui in 10, primar phaolophiae relinquauc
Difputatio Metapn.
cem. 7. t,Mtc,R ordo foimirum erit primum in tllo ordine erlt tmhAir ■ r mi &quta illud primiim eft fcpiratum a mitcria, ideo JtbtiVflrT ** tantum: hxcitaquc tiiatanpi m m.'oit ohicm( .eraiionc lccundi d , "0,flu» ucneriimquodfubftaniiiactualiseft perfcciior poicnuali:& pet l„ , ■ ,n* te illntl primum eflc aaualem fubftaniijni & foimjm: aciui rnim n V" ■ potrniu, & lanquain fims in generaiione . Deindrtjngii pri«, ' £"'f "'or dein.le ipfi fnueltigintes entiuih formai , decljraucruiu ororici/ quod fubftantix, id cft. fc.rmartlllgrad.iiim afcrndani ad actuJlem"f'^,I,"' tum nudam jb omni niatcria.delllde iangiitenium.d.i|u.irr0p01ic. ,„ , h" ! ''• ftaiitia Gi untum jgenS.videlicct nullitciius pafsibilut& addii q> „uii ,c ,ul1' eaiei fattchanrque corrupno ,quia purusaclus efl. cx his liii,ctur „fr"'1 Fiimma niaiorit.fcilicet in ordine efleiitiali foimjrum opotiet venne aH pnmam.qux Cft fotma petfecliisima.putui aclus.nullo modo |\ifsthili V"lm na,&infatigabilii.h»citaqiiecft tna 01, & in hunc Ihojum expofiij9' rem vero relinquii manifeftam,& condufionem traitflulit adtemnus f i fccunJ- vif.(Et adialia.,TMuncfecundamtangtt Vum, & vtdctur niihi <*"' in foinu fyllogifmt hypoihclici,velentiiiiemaits,& inquii.cV ad ralii tiJi.i" non pcrueimur niliex pane potentiarhocmodo: quu , poflqujm fiibft&mh quxeft inpoiemia.exiiadactuinex parie fubftantia! a.1ualis:hoc efl jnt ' dcns.fequitur neccflario q> perueniat fuccrfsio jgcttum,& pofsibiliUm ,j B fubflintiam,quareftpurusac>iis,i&ibieftfinis lubftaniiarum . flc joM,, dammodo tertum viam.d.cp fubftamia harc oflcndirur mjmleile,proui ir cut & raouent efl. dicooflendiiur in S. Phylicorum. & licqujfi dcdtt inttllwm teriiam viam.qux fumiiui in fiucoctauiamoiuarictno, vt farpe dixi inhoc II bto. & ficptopofitlo illadcclaiata eftbicfetetrthus vijs dliabus, fcilicti "cx" prrfsis.&iettiJquoJjmmodoocculie. poieft autem & fecunda vij componj in fotmacaihegorica hoc modo.in omnimultitudine agennum in gtnerabilin fecunJum fcxternorum.iamen qux cxtiahuntcontinuc fotmas de poirita ad actum, oponet vetiiie ad vnura agens xtetnum ptimum pei fe , quod eft caufa illius multiiudinis.&cSiiniiatiDiiisperpeiux.-fcdageiuhic funt agemla conu. ptibilu,& gcnerabllia xternatamen extiahentia fomiat de poicntijad artS continuc.ergo ciit in cis vnum extiamultiiuJinrm illimxieriium,d:c.& h*a via exponiiui cti5 ab Auer.S.Phyfi.commcn.46.& 47.vide bene ibidcin rx. pofitionf mel:& fic declatatj fum duf vic pala, icttia autem folumucVi cil, (DeindcpioctiTertiiii.)Cum coiiclufit Juo fcilicei copolinoncni ex nuicrij,& fotmain fenfibilibus rcbus,& ptimS principiuni tn eis jbflrjfitm, & Klttnl redir jd fotmns matctialcs,& dccliransordiium catum inqiiii.dcinde ptocelTc tunt Pcripathciici vlleriui fpcculart 111 fofmis matcttjlibus , & inucnttnM.Cf f quxdam tpfarum foiniatum ptcptnqulortft ad adum, qiiam alia, prr :.i taagn purificatur abomni pafsione.qux tft fignuin,ldcft,vcfltgium,& ptopnum ntl tenx:& inucneiuni cp imct Cf tetas foirtias putioi teperuur ammj,& mtcr inl n.x partes maxime uucllcci us.qui non rft ill materia nifi fecundum apptopiu tionem.& expouit quid inicllign pcr iniellcctuni dicem.vidcltcct anntu miclleAiua. prcptcfquod lcito lntellefium, & aiiiiiiatn Inicllcctiujm non Jnteitc.nili ratione. (Ita cp .) Cutn conclufir lniclletfium cfle >n lunimo loimaiuni nu tertaliutn, inducii locuni quxfltonis,& inquit.na rp.idcft, qulainicllcAwnV oeniiur licin fummo,fuiirxn iniercci miximurtidubiutn, viJclicci vtutm m. tclleAus lii de matenalibus fotmis:crt trgo locus quxftionis, an iniellccmi k°i mirenalium fotinjtiiividetut cnlm q? non, cum fii in luiiiino fsrmatunl mjie. tialtum . Et vtdcturquod lic, cutn finis tei non viJetureflr aliud ab ciJi .t ciut.culus eft finis.(VilJe ifti.) Solun q.& inquit. vnde ifli Infpicitnttl cotn. preheniioncs fotmarum ammx, Id eft, panium ammx, repcruntes qculcn cas compichenfioues a maicru nudas.conclufciunt quod compteheiiiionis ciufaelHinedubiodtiiiidataamaiefi.1: & hocdiiSun. eft ptimo de animatntt. eommen. tj.ibi.Si aliquod operum eft piop.tdm.&c.poteft naque fyllMtnniit compom in banc tnod um.omnii (otma, cuius piopna optuuo cii abittjcu
,,fril,tft imnrsferi.il't & ibfolura a materla:ftd inltltrftiisf ft forma.cniui J " ,,, oprrsiio tft abftraoa a marrria: trgo imtllt ctut cft fonna immairna. I ■ & .lhfoluia mattria.hfc rn.m eft Pcripathtricorum tlcmonitrano.(Bt qmj, ' ' „frut.)Cum dixit hecconducitiheorcma.fciltcrt quod formahruiorum n5 fit inirllcrtut , & prr conlrqurns forma brutorum carcr comprehenfionr.iil tft, f ' ,.|it 4tont.& potrft fyllogisari m hunc modutnmullut inttlltcrut t(l pafti* {,,1,5 omnis ptrftftio bruiorum tft pafsibilts.id t (t.gtiierabdii 4: cotitipiihilis. ,..,0'nt frcunda figlira nulla hruiorum petfeitroeft inrelleAuslpotiiimaiorcm, a, "inqiiit.cV quia trtucrtetunrquod inrrllectus non fit pafsibilis, id trt.itanfmu. „bil's: d/fndc dcdit vltiinurticonftcjutns.ck tnqU'i,concluftrunt ex hdc cp for.
hr.norum catci doniprehtnfiOne , (J eft.intc llrAlone. Sc apponii minoteai d oiiia hibrr perfcctioncm pifsibilem, trgo forml Brutorum n5elt imtlltetut. fkt jjto.)C?0'idiixitalliid,oV inquit.oV idco quando petfcclio, id tit.iorma rt* Btrnii' ifW'1* ominno.id rft piilus actus, Ita quod nullcmcdo fit ttanfmuiabi iji nrijiic pri ft .rcqut prr accidrns:tiinc,(ine duhro illa formi cft purus inielle »u5.^ n,n< qua(i etectiftndo fe dinl & omnia i(la paiefaAafuiiidetnonfirati. «t jii diurrlis ioc'S lihrorurtt phfbfophorum. (Patet rtj-otx iftii.)Hoc(n locd ouodainmodo feC:ipitulal,6V inqtiir.patcr ergoex iftis practnirslS qualner fapit. irsinucnrrunrquod id.qllod nullo HioJo tft pafnbilt tft acrus purus, & nudut ibomni corporriproprcrquod au.vndrqui vcllti pliilofOphfsobijccrtiii nlis. eportrtn rum prirho ohijcefc prlncip:js ab eifdt m fuppolitis in prardictis proooliiis:& huius rltlomanifeftaeft in pofltrionbus : quoniam conclufioncs fe< quuntur rx principijs,& idto hon potefl qliis concl ulion ibus coiitr.idice re i niut primo principijt obijciat. Rrcjapliiilai rccundum.d.rifam patet tx fftit.qn.iliier inuencriiniquod hic.id cl>, in entihustft Vnut tnttllectus puriis , fcilidet primi ptjncipij,quj intrllectus eft primi mororis: & ficpaiei recapfiuIJtio Jictorum. (Etoui.i videtunt.)Cum conduxit illa, hocin loco tranlit aJ modunt.quo mo. dofntelligit Deus hfc:& vidttur frrmofuusotdinariin hiic modum: to ntoJo, quo curruhr rct ariificiales, curtum & naiuralct: ftd atuficialet currunt ab inlcllefru.ergores naiuralei currunt ah iiitrllcctu.m.not patet, quoniam ret arti. flcialrt currlinr ordine quodam,vtparrr,6V lic ret uattiralct: mlnor auremcon» ftai per fe: huius accepit maiorem,6V dicit,& quia vfderunr opera narut.iha md rjo aritftcialium opernm cutrentia.id eft, eodem iitodo currere, quemadmodunt fi ariificialia. appomt conclulioncm.difu Jicauerunt quod ab eodtm ihitllectu vfrtutrsnattirllrs procedunr, 6V cftille, quid.li otdmem omnibus rniibut . Bt additq«omodo Inlcllrfrus intelltgit illa.d.& condufctunt quod jpfe intrllcctut infelligrnJo fripfum.imelligii oinnia alia thiii , vtJclicct quod ipiuiu fcipfunt Inirlligric idemeft quod ipftirh.inrrlligcrecnria : cuiut ratioiiem dai.d.qura in talilinrllfftu no Jrctt quod ditferaiu ficut in humano intellectu dilfctunt.vult dicrieqtif in natur.1 infetfofi difperfainiirrlifintuf.iii naiura fuptrtori iitueniurt t$t vnii.l:quarr,li in intcllectu noftto inielligibilta teperiuniur diueffa aH fntcl. Irctu lii Oeo.ctunt vnum umnlbiit niodis. (Neque tali.) Hoc in Idco foluit qji(j. ftionern qliandam , quc poreft (ic coponi:omnis intcllectus aut inielitgif it:pi'uni tanium.autalia tantuin.aut aliaianium.auiftipfuind: .HIj lffGrflul. or.liuauiur autrnt hfc ifto modotqilia.fi aliquis initlleAus iniclligtrei alia , htne fequitur ipiod Intelligii feipfum(ftd non rcontra.videllcet feipfum lnielligu.crv:o Jebel alia inttlligerc.hiiicafnem m.iiof i addatur hfC niinor.fcdinielleciiit pnmul cft tniellc.lus.ctgo ihitlligit aliud iautU'n , Vtt ft tanturh, vel aiuho : moJo conle. qneut tft falfuni.vi doitftai. Kefi ondtt Auef . q> llla vnluerfalts non eft veraj quoniam dattlrinftaniilin liilellciSfi Det.lnquii etgo.ntq,1 talis iniclleftus pt(> dicatt Jrbet de fiipradictadcmonitratfonej.cp quilibct inttllectus.autintelligit' felpfum laniuin,aui altiid timuui,aui ambo fimul: ponil autem otdincm illotutn d. i' i Jr o.li intelligeiet alu.ncn eft dubium q> inielligctet fejpftim.fed n8 tco. rra.viJrlicti fp fi feipfum fntclli^at,C{> dcbtat aliaji itlligt rt.tft trgo folu.q» maiot rft falfa vniurrfalittr,& maxitncdt inttlltclu Dti:illc enim non inttlH |it (f tanium^ntquc aliud.ntque amb o, fcd intelJigcnda (c initlligit al u, pi oul
Difpntattn Mer.iph.
jpfr efJ omnia.vt iliAunt ei» loco eius. (Tandcm.)Rtdi, id ilTud ouoJ ■ ».i pio fiiinplir.d.iande m valde mitamur dc iflo honune, eo quod tj pofu„ P cl " prmcipia, qitc pliirihns mcJt|s. & diucriis fyllogirmis vchcmtnicrcroh» i lunr pcr philofophos : propier quod concludit , vndc dtcimui qiloj , , frufius non cft mli crrorcs cxcnare, vcl phamalias miiliiplic.?logo dirFurc olicndimus . Debe» fcirc , vt planc dixi m difpu,',,.'"' P'0* quod initllecrusintclligeiufe taniiiin cftille , qui iiiielligiife^ _ , ' habiiudincm ad ahud tanquam ad fui caufam , vel ad ali .d tanqu,,- ,d , tum abeo:& hiincintellcctuinhuiusdifputationij impolsibiletft reBer fi lura.inttlltfius iniclligens aliud eft ille.qui inttlligii pct habiiuJineVid ''! hnnmm nl fut caufain. vel aeenicin. vtinielliecniiir i,itrlh~„... _.: i0*lma
ptcrca dicinir intclligcns alia mtelligcndo fe.ei tcnet fcrc dtfpoKiipneia mc 1,5lliud auicm dcclatatiim fuit petfcctc m icrtta difputatione . & the.lj". noiir» ltgis pcifectc indagatil'untittud:& tu conlideta libtos vttiufq; patus,
A L G A Z E L.
Alt Alga. Secundusautcmmoduseft,cumdicuntq,liCct nos non duerimuscp 1'rimum vult innouacionem, nee q> totum licinnouatum innouationcpcrmancnti.nostanien dicimu* cp ipfum id fccit,& eft conilitutum ab eo.nifi cp nou defecic actnbucrcei operationes, & nunquam defecic elfeagcns : & non diihngmtur apud nos niii hac imagmationc, in fundamento vcro agcntis non.cSc, cuiii nectficeft vtagens (ciacdeiiberaciue,ergo cocuirieit apudtioset cx operacionc ctus. «.cfponfio auccm huic eft duobus modis cjuoruin Vmiscftquodoperario eft diipliciccr,aur voluncarij , (icut operario animalis,&hominis:auriVacuralis, ficuc opcratio Solisillummatione, & ignis calcfafcione, & aquae infrigidacione . cft autem neccflc vt fic icicncia in operacione voluncari_,vt eft 111 arubus homii.i$:inopcrationeveronacurali non.&apud voseft cjuod Deusglo .fecitmun- f dum via coniicutionis ab eo natura!iter,& necefsiratc,non autcm via voluntacis.&cleuacionii.-fedconfecutumcft cocum a fubftantia eius, vtconfequiturlumcn a Solc. &, quemadmodum Sol non potcft unrare lumcn.ncc lgnis euitarc calcfatiioncm, (ic non poc 1'rimum euitarc operationts luas.quod ablit.& h.rc fpecies.licct admiftrinuis appcllarceamoperacioncm, nondcterminattii agcnn tcitntiamommno. Si vero dicatur differunt , quoniam prouenire totum i fubftantu eius tft propter fcientiam cius dc toto. & imaginatio ordinis vniucrfalis cft caufa influxus totius : & non eft ei caufa pneter fcicntiam dc totojfcienna autem dc .otoeftipfamecfub(tanciacius:&, nifiefla ci fciencia de toto.non proueniretex eo totum,& non eft ficlumen proueniens a Solc:dicimus,& in hoccocradicunt tibi fracrcs tui.nam ipfi dixeruntc* fubftantiaeiuseft fubftantia, cx qua confcquiturcflerouus fecundum ordinem ilium naturaltter, & ex necclsnatt, nonauti
Vndecima. t A cXfOfp^''tc,c/e-clu:ero<1uilIc'! quo<1 facithanc opinionemeflefalftBuquocienfcunqjconueniateitciita ablationem voluncacis? fiau- Km«oncondiciona_urfcieii_ia Solisdetllumiiiacione mconfccutioneliiniinis.ftdquud fcquiturci ex necefsicate , cuncpoccft conlyderari hoc deprimo, & nihil prohjberec.
A V E R O E S.
Alt Aticr.Incctpitinhoccapitulorecirarede Philofophis quid abfurdum:& cft tj, Dcus glo.non habet voltinta.em.necin in nouucis, nec in coco : qrh uperaciocius prouenic a fubftancia eius cx necefsicace, ficuc prouciuc liimen a Sole . Deinde rccicauic de csquodipli di«-mnc,cxeo<],cftagens,ncccllccllvc"licfcicns.Ac- Philofbph. ttmenPhiloiophuionnegancvoluncacem a Deoglo. & noafhrmac non negant c, voluncafcm litimaiuni.qiioniam illa,qu_cef_n. humanis,eftquia voluntaie a * Kperiturdiminticioin voIcnrc,&pafsiorei volicje. & , cum rcpencur Deo' eivoiicnni, ctnatdiminucio, & autcrcu.-pafsio, quarappellacur vo- Obferua hintas. fed id,quod aftirmaiicei de voluncacc,cft <p opcraciones, pro- Auer. aPP«l uenicnces ab eo , proucntunt a fcientia : & oinne i'd , quoj prouenit a volunufciencia, & fapicntia,protienic ex voluntace agcntis , non aucem cx ne plttloni' cefticacc nacurali:cum non iequicurex natura fcioiti_c aducntus operacionisabco,vtipferccitauicdtPhiIofophis.quoniain,cum dicimus ij.ipfefcicduoco:itraria,feqiicrccurot,proueniaiic abeo duococraris. Gmul.& hoceftfalfum.&prouenire vnum duorumconcrariorum ab eoindicac atcributuni addicum iliencia., & eft voluncas ipfa.lic dcbtc mtelligi affirmacio voluncacis in Primo apud Philofophos: & tamcn Dem . tefb eft apud cos fciens , & volens . Cumautcmdixicq, opcratiocft du- & volens. plex, aut naturalis,aut voluncaria.ex falfum. quoniam operacio cius apud Philofophos non eft uacuralis mulris moJis.nec voluncaria ab- V*'° C foluce:fcd voluncaria.qu.e abcft ab omni diminucione rcpcrca in vo - Um£L loncacchumana. quarenomen voluncacisdicicurdeeis .xquiuocc, (icnc nomcn (cienci.e dicicur fic Je ambabus icientiis, anciqua, & innouau.nain voluncas m ai.imali,&honiinceft pafsio proueniensa vo-
i.... .._■ .. II - , ,i r , ; . . , u ;» f- ■ ■ ■
lico,& eft cauiaca abeo. Hoceft, quoj incclligittirde voluncacehomiiiis,& Dciglo.ab!;c(T.ficciaccribucumcau(acum. Ecnonincclligi- P^'d p vs lurpcr voluntaccm.nili ordtnacio operationis, copulata fcicnrix T& Vua"m*
(rirnrr.i vr il 1 \- ! ir,? u .-/ 1 J p ,-n n..-, ...r. ...... . :_.*•_: ■*.«
|e_ent.a,vcdiximiis,e(. duorumconcranorum.inlcicncia vcro Primi eftaliquu modo icicncia duorum cocrariorum. & opcraciocius vnius duortim roncrariorum cft piobacio $ iic luc altud atctibucura , quod appellacur voltincas.
A L G A Z E L.
i It Alga. Secundus autcm moduscft.vt nos cofireamur qut)d prokucntus rci ab agente detenninat icicntiam m operatione, qu*
Difputatio Metaph. cmanar. & tamen apud eos opcratio Dei glo eft Vnj , & e{l «uut5, O quod eft mtcllectus hmp ex , & non debec fare nili cum . vcro primum er. t tciens id, quod prouenic ab eo tanturr, . 1Jam tocu(n non Arouenita Dcoglo. ftatim, ledmediis,&ptouemlo,u.,& ™" cutionc.& id.quod emanauit ao eo quod emanawt ab co,non " tctvtfitfcicumei.&nonemanatabeo mfi vnum.cv.hoc, cumLn cftncccflevt ficin operatione voluncana , quomodo erit mnatura li> nam motus lapidisa fummuatc moncis ent motu voluntatio «uc faciec fcicntia m fubftancia motus , & non faciet facntu id , nuoJ a. cxeo dc contaftu, &erupcioncaltcnus «l.nocciumnonpotruut rcfpondercei.
AI t Auer . Refponfio noftra , qudd agens , euius fdentia eft ir, vltimitaceperfeftionis.fcitquod cmanatabeo.&id.cmod B emanat ab eo , quod emanat ab co , & quod einanat ab huc, quod emanat, vfque ad hncm eius.quod cmanat. Ec, fi pnmum fuent in vlcimitatc fcientisr, oporccc vc lit fcicns cocutn id , quod emaaat ab co mcdiate, vel immediate. & nonfequicur vtfit fcicncueiusdcgenere fcicncia: noftn: quomam fciencia noftracft diminuta, & poitcrior fcico . Deindc dixic , relpondcns qusftiom , qua;u fctii i'iulofophis •
A L G A Z E L.
AIc Alga. Si autem dicatur.fi definimus cp ipfum non fcit, nifi fcipfum,hoc eric in vlcimitace inconuenicMie. nam aliud fcit fcipfum,& aliud, & ent cxcelfus eo in gradu.& quomodo cau fatumeritexcellcntiuscaufa? (
A V E R O E S.
Alt Auer . Haec rcfponfio eft diminura. nam in ea induxic rem intellcftam ad inconueniens. Dcinde refpondic ipfc.&dixit dicimus q> hoc inconucnicns fequitur philofophiscirca aWa- ,;^,rn vnluncatis &ablationeminnouationismundi:&dcbcntcon ^faSS»» - «ccri PhUofophi. & .mpofsibileeft qa» dcre ^^^nquaturPhilolbph.a,&conficeacura,mundusfic.nnouacus^ l.mracc . orfcc.uicur c.s, li fuerinc cx eis , qui inculcrint quod iplum S&£$S1 propter inconuen.encum , vt.pfi collerenthoc iSS ci^qucmadmodumdcucncruiu in «wum«j H«c defl^ ^KJfca* muL.,& ablationc voluntac.s. & ,pfi umcnnon au.e.u, '■ Zlm voluiiutcm,[edauferuntpartemdimmutamabco . Dctnflft
Vndccima. A ALGAZBL.
Alt Ale*. Q,uare negatisdicenti ex Philofophis qu3d hoc non eft additto dignitatis , ciuoniam lcientia lndigct ea aliud ad recipiendum vtilitatem aliquam:nam ipfum in feea indipjomoautemexaltatur incellectis.aut vt perueniat ad fclicitatc ^Cfincliuiusfeculi,&alterius,autad perficiendum fc,ranquam obfcu '"m j£diminutum:&licaIiaecreatur*.Subftantia vero Dei glo.non f'jjgec pcrfeftione.&.ficonfyderccurdeeo fciencia,qua perficerecur, riocerir. quoniam fubftantia eius eflet diminuta . & hc aliat cTeacura?, & hoceft.faut fi tu atcribueresei auditum, & vifum, & fcienciam par ularium ingredientium fub tempore. Tuaucemconueniscumfrattibus tuis Philofophis qudd Deus glo.abeft ab eis:& quc)il mucacionCs jngrediences 'n tempore,diuifae ad id , quod fuit, & erit, non fcic ■ rtSPrimum:quoniamhocfaceretmutationemin fubftantiaeius , & jmprefsionem . & non fequicur in negatione huius ab eo diminutio, fcdeft perfeftio:immo diminutjo efthaberefenfus,& indigcreei*.&, nificfletdiminurioin homine, non indigcretfenfibusad prarferuanduni fc ab eo , quod ei euenit ex eius mucatione . & fic fcicntia inno- UJ[jonum particuhrium vospuratisquod fitdimjnutio, Ecquemadmodum.cum nos fcimus innouationesomnes,& apprehcndimus fen* fibiiiaomnia, & Primumnon fcicaliquiddeparctcularibus, &non apprehendicaliquid ex fenfibilibus, nonerichocdirninucio.ficfcientia de vniuerfalibus incelleftualibus etiam pofsibile eft vcaffirrnecur ilteri,&nonaffirmaturei:& non crithoc diminucio eciam . & ab hocnonpotefteuadi,
Proponft Algar, fcrmonem ftre rhetoricum, quo perfuidct fipienttj id rfl/ ftndum Deum non habere fcientiam reruin cxira fe, Sc dicit, adhuc polTumus) dicetc philofophis lic . quarccaueris vobi» «pinioncm quorundam veftrorutn ' phiiofophonim, qufdicunr.videlicet . quod fctentialn ipfo Deo non cil multi-
ElkMiio perfccrionis.i.qui dicunt fcientUm rerum extra fe non mulriplicarc in ieo gradum pe rfectionis.(Br homo t.nn.) Cum propofuit hoc.probat illud fet jnone rhttorico. Sc primo proponit caufas.quibus fcicntia rerum eft homini pct h.Vo ■ fecundo ibi, (Sed Deus.) Arguit cam non deberc poni in Deo proptct fiuds oppofitai.ii.crgo.oV homo eam forte cupitduabus rationibus, pideltcct, ftcomprehendar rerum veritates iuitu humanum polfe , Sc dtxft. (Iuxta hu- ■anum po(Te.)Qu,ia fbrte intetlecrus hominisapud ipfum non poteft comprchZ drre res ficuti funr in feipfis. deindc apponit fccundam caufam, 3C dicii, Sc qd) poftitprouiderecognitionem falutis vif poir carnalcm moriem, ideft , Sc vt pofsii pci fcienriam perpendere mediam.quibus ad bcatitudincm nititur peruc. nue poff carnalcm mortem.& dix fi: ( Poft carnalc mor: c. ) Qu on i."i, Sc (i fapies raoriarur in obitu fccundum corpus.reftat fecundu animamapud Alg.qur.ti m lloriJ produceiur, viuer.& fi in igne ctcrnum.morietur, 3c hoc ft nos chriftico. f{ lencmus.cV eft ira fine dubio , vi drclarabitur in vltimii difputaiionibus hu. im hbri. Sunt ergo duf caufc necefsitatis , quiburhomo naturalirer fcirc defi. drrai. prima quidem vt rerum veriratcs indagetur, Sc hoc eft propter eius abfo liiutn pcrfefrioncm . fecunda,medta in viiam aetcrnamfibioflcndcniurperrc. mo compiehenfionem,c34 hce fccunda tft potifstma caufa.
Difpurario Merapt,.
fitcSdi qj. SiD circa hfc amhigct quis. quo JefiJcrio homo concuplfclt frenriim f, n B" ^ cunJo & for.ius an .Hf Juf rai.onc, Alga.fim fufncicn.c, £ p M,
Pofirioquo. i.m&allC. AJ pnmam folu.ini qu.dam f„,,c5 ( • P nendf
Hndw? Meiaphyfican. ,e.lucunt,quoJ hon.o appct.i fcire, & ,l0n lp , „ "
Tn... pri,n..q«iaappcmuiraMonal.spr_f uppom : Tu, .. fcc?, n jo
Part 41
quia ille eft formiU.er l.her 3c homo no llberc Jrl, I,. M fc,, c \ gm « " ^ non ,ppcri.u »n-mali fc fenfilmo. Tnoi primo. ,,„„ ,„e e„ Mf .; '/ ' « moJohomoappe.n & ^fenl.bilia.34 infcnlibilu.v, maniftftum cft Cu.l,h '. T1, SC fccunJo.quomam ficcV bru.a appeterent fc.re , cu.n & apPc,llum fenfi.iuuro. Cum uaque homo .ippctat fclennam,& non mionali apotmu „,'. animali feu fenfilMo.rclinquuni qdnaiural. appentu: 6; l,„.c cofotiai itx Arr' fto.in princip.o ptoorinii Mctaphyhcar.omncs homtues natura Tcire deliiietar' vbi ly.narura.iion mli appeiitu» naiutal.i nomiuaiur . Pncterea. pro his ficit dicium Auer.i.Mcta.commen.i.vbi inquit.5: ligiium c us,qi,0J harx-roui de liderium aJ fcien Jiim vetitaicm c:i , quoniam fi comprchcniio citct impofabf. lis.runcdcfiJcriiierTclociofnmicV cocclfuin eft ab omnth:.,, qU0J nutta ,cs ga ociofain fundamrnto naturf,& creaiurf.&c.eccc.quomododcmo,, uji fUtn. liam efle tn nohis pofsibilcm propicr hoc, quia aJ cam c(l noliruni dclulcri;..,, & loquiiur de Jcfiderio , quod cft in funjamenro naiurar : aluct cius prohani iiutlaeirct.moJo dcliclcriiim.quodell in fi.ndamcnionaituxcftnaturale.mo homo natutali delidcrio ^ppciir fcire, quod eft propolnum illorum i„ hoc loeo, Scd mihi v.dctur.quod hic homo mulium erraumqiiod Jcclaio ptimo:qiio,„lm co appctitudcbe.hoino fciem.am appcicrc.qut rcfpondci poteniue, quc pcrf{, Impugnatio ci1Ur per illam.vt niauifcftum eft eiiam conliJeraniibus dicla corum. oedappe.
titus rai.onalis refpo.idcr inrelleclui, qui pcrflci.ur pcr fciennain fcoindcm eo». ergoappctuu rationali debct homo appetcre fciciuam. becundo i l,.;UOil cft optimum . & fumma honnnis perfetflio dcbei dchdctari ab homii.e fccunJum fuinmum.cU opiimun, dclidcnum:.ftud coufouum ell expericiif : vidcmu cmni hominem carnalia appctctc pcr catnalc dclidcnura , cv allanmtra: fedpcnc. ci.fsimus appciius rft rationalis. ergo appctiiu ranonali conucnit homincm fcicnliam appelcrc. Vnde.cV conrirmaruiiquoiuam Arilto. fcthicorum priuio. teilarus ell capitulo.t3.recie cniiii & aJ opnma deprccaiur raiio. & non inicn. du ibipcrraiionem nili appcutum lationalcm.vi ibi vidctur Auer. exponcrc. Ii .gitui ratio diciat ad opuma, opiimum in nobisclt fcire . idco confcnianonn eft raiioncin illain diftare ad fcieniiam : Si lic vidcmt quod appttuu raiioiuli tlefiJctemtis fcirc. Praricrci, oninc compiehcnluui vt vcrum.Sc bomu: llit appetiiut tationali appctitu. quoniam in comprehenfione irquitut appciilusiicut vmbracorpus.ii. Metaphy.commen. 39. feJ fcirc cft comprcheufuin ah imcllciu, vt vctum,& cxillit bonum.iinmo opnmum. crgo cft apnct.bilc a volun.a.c. Vrar.crea ocquarto, illuj.quo comprchcnfo, celijtdelidenuni ta» nonalc ji-pciebatur rat.onal. appctitu : ledappicheiifo opu.no fupren.o co. cnofab.li.cclTai i.iiioi,alisappeiiius.crgodehderabarurratio,iali.ippciau : ,m- Hor eft manifclta pcr fe.quando eium homo conlungciur primo inicll.gib.li ainplius non appcict rationali :ippctiiu:cx hi» volo concludcrc , homiuen, ap. pcicrc fcre perranoiulemappcnium.llcet non laiilum pcr illum.yl Jicam.pro? ricr quoddcbcsfcire.aniuia fccaiur ..1 trts parics , fc.l.cct in fcnliliuam, &ui. ullcciiiiani.cV barum incdiam.quae fenlinua iiiictiotum (enluuin appeUatur.ie» imaE.nai.ua. Iieium.tcrum quxdam funi naiuralct tanium , vt ics.qujrfuni 1,1 inoiS fecunduinc.re.cV rat.OMem.Qiifdani intelligibilct ian:um. vi rei Mcia.
phvlicc quotum princ.pium clt in.cilectus. Qjjf dam abitractf , vi maihemarl. ct 'iuf fuut les inugiiiahiles.quf fccundiim eucluiii in mo.u conlilteiuc», lcv.4 dumraiioneinabillolcpauif : ex lus lcquuui quoj anima eft quojin.u.od» omnia:elicn.m resiiaiuralcs.quomame . ptiucipium ill.tum per lcninmicn cv rcs ma.hcma.icf pcr imaginaiioncm , ijii) principiuiu e.t numemaiiCJium p iiiiajinatiuain. uit dc rcs mctaphylicf .quouuin pcr inicllccium principiuni u- Jaruin cttioi ideo Jicii Anlt.in lib.de Anima, quod amma eft quodSmodv o.t.
jj in Meta.d.quod fciens. W fctens , menfurar quodammodo omnia , n« funr H,sb,nc «^^'''«^'«"Ju-n.quodhomopcrdtfidcriumniruralcJrffir ,, f^»l«-P« Jr''d»'''»'aniraaledefidera,.mag...abilia.J: ,„ed.,.quar marhe „,a,i^< rcsdi;u,uur:pe,jppci,eum ra.ionalcm JefiJerar mc. aphyl.calia-eoeuT! trg0 ambuum /crnn» homo concupifc ...bus defiderijs.tauoni/m licui f°cun duu, itcs pa.tes eft pcrfcceibilis i fcbilibus, ua fecundum teia defiderfi i.cl.n i " ,ur ad ,lla: Jelideno eulm corrcfponden.i ineeJleeSui c.eca mciaphylicalu de i drra. llU .ar.onaii appr.itu. Correfponde.u, vero po.cu.c cira imaeiinb.li" nr, bomoapP"» ftnfieiuo apperuu.Correfponden.i ciYca naeuralia ,p(i ;.,,fu, Z' °* aPP"'- „, natueali appet..u. Adae^umen.a alieriuspartisdiccdum pu,o,,,uod.ip,v! j ' ft ""A M*""** appeiuu, an.mal.s, &appc.,,us na.uralis polTu. udupbd.e de^,C°nG' tonliJ««.:v„o modo.ve l«ho,d,na„ urp,oprijspo,ene,jscog„ofcu.u.s vc b ' geaiia.appemus rai.onalis fuboed.naeue .,.,cllc!,ui,& flcaV fic ,,o " f
Juni d.rigere ,.ce d.dare ... al.qua n.fi fuppoli.a cog„..io„e i„ potcu.is qua. ru,n fu">< i"° "f »f«- «ecundo modo conl.dcrantur , ve defefeus illarum iotcn. ,iaru,...qu«um funl prohfrefc$.& fic pofTun. dicrare. & inclmareaj fua pro. priapcrfecrib.lia niillafuppol.iacogniiione in fui$poicniiis:6V'l,c v,„ca foi'Da ferc aJ om.ua argumenij. Ad primum diccudum , quod appe.ieus ra iona! ,1S p,.n.o inoJo conudeeaius pesefuppon.t aceum, fecun Jo modo „o„ v, conl"ae B oerfe. Ad fecundum icon.rj i.dem dicendum, quod peimo modocft forraa „ Jiber.lecundo modo ell necertar.us : quomam , v. dcfeclus quidam elr.inclinae aJ fuum petfec-e.b.le. Ad .ee.ium con.ra fecundum dicendum.quod arsu.nen! eumconcludii.veeuineftciiiin.ainumrerpcceufenlibiliuin feufu uuer.iS fc.l.. ce.eefpec-.uimag.nabil.um Adquanum con.ra illuj d.ccndum , quoj nonquoiiiam appc.uus fenluiuus bruiorum no„ cft defeftus poiencix po.c.it eoeno. fce,eillain,agi„abila.vrpa.e.:immo,fiil|udargume.uumvaleret probarem Upide.ii poife appetere fciennam, quouiam habcr appcn.um naeuralera. Ad Vabi Atirtoie.dicenJum quod loquttur Je fcie.uia rerum naeural.um:quoJ ap. patei.i|uia peobaiillainpeopol,eionem peelimile in fenru vifus: poilmoJuni „a„l„ aJ Mc.apbyl.cam v. pa.ct ibijem. P,;e,crca, & eodcm moJo lo.fui! ,ur Auerroes V. pa.e. ibidera. Coll.gendo i.aque dirta, po.eil d.c. quoj ,,„e lc. ausappcufcb.lia Mciaphyl.ca pcr voluu.a.em , prou, cft q.ujam e,uS defe. Aus: volun.as en.m, v. cft . qui idam dcfcceus ineellcreiuus.dicnur ra.ionalis appe. u.us. oiiniliier appet.tus fenlu.uus , v, quulam defcdus eft rerun. na.uraliuu, to,nprehenfarun,,diLl.ur appei..usna.uralis, & illud.quoho.no appc.u fcien- „am rcrum naiuralium. Appc.eus auicn animali, , v.elt quidam Jclcceus vie. iuiis imaginaeiuf , eft prlncipium appcecuji ipfi imaginatluj! circa m.ulicma,.. ; ca.ergo uli fuu. eees appeei.us.qu. prohaerefes polTuu. dici fuarum po.eniiarum co-nuiuarum.qui fun. pr.ncpia appe.cnd. , non fuppoli.a cogni.ione fed .an- ,uu.v.drfeftu1earum,f„n,quare,clic. Adfecundam quae.lfoncn. propolita.n Ot.*l»[. »xpoi.to,es aeem fupra pruno Mtea.dicuu, , ,p hf c couclulio. hoeao na.ural ! Q2*!ll•' lerappo.ii fcire, iribus raeionibus po.eft peobaei. &. adducam Ulaj ordinc meo tahuiicmoduui.ad ouiViem propriain , 8i na.uralcm opcrauooem vuumuuoqbdinaiur:fed icre eft opetauo propr.a honiii.is.iiiquautura homo erao ad lcire inclinaturhomo Inquantu ho.no. Secunda componuur lic, adproprra.n perfe. ruo,,cmv„umquodq; i„cll„atur: lcdpropna opm.io bo..u,,,s, .nquan.um homo.crtpropna e.us pcrfe<S.o.ergo ad propriara operanonera ho,no,.nquan,u,n bomo.ua.ueal..ee incl.naeur. Ter.iapotcil coraponi nc. vnumquodque appceie (ouiu„gifuoprincipio1.homo coniungitue fuo pe.i.cip.opee fcrc : er.o homo appcui fcirc . Coiuea boe quidam leaircs pollerioret n.uliurn obi.cmn. : Sc Poritioc,,. duunthasnon eire Ires uiloncs , li J vnan, ,cum med.uu. pofsu efte vnum runJamq mbu$ commun, : quomoJo au.em li. iftud , vUe eos . Ahh, v.de.ur quod Poli,,?'»bZSL^n lZ 0S"mU5 P"I,C,PJ"S • & ^ Pto/yllogifm, . fccunJus cuu.Vyl. pru! P'°' log.f.nus proba. ...aioreiu pnm, . ,cn,us lic componuu, lioc raojo . illuj per L,°l J,^om^i0',,u^''ut'uopti'.cipio, naeuealueeappcutueab co: .cdpropeia petKdio eft id.per quod Uo.no co.uungnur luo p.i.ic.pio . cego propeii peefc.
Difputatio Mctaph.
p,obaiurmiiorf«uni1ifyllo«rmi:p«^ » Lio.em prim.:& tertiu, proba, nr.iorcm fcc ■»„ j, , & „c ,„ F yn, dcmonrtrar.o.quf condenfatur **£*2m**Mra p..m,ra:docui,.q. AritVin Pofterioribu,propofitionemconde,,l:>r,.q«;»„ao , (clll ptofyllo.j. »Vu vfque aJ .mmrduum.que araplUK ^"«•«WhMWfc^K i.iq; |rf mi conJenfaiur per fecundum fyllogifmum,d£ mjl0, |tcunjj p P" fta, us hf c en.mproppfi.iojllud.per quod homoco„.ung,,u, fuo pri *,■» „. Vurali er >ppeti.ur ab «o.eit ,mn.cdiaii.,3t non potert imPliut *d pt0pot?«,c7n« mm Tatam Per.iripg.:cV lic vna eftdemonrtxaaoconJcMf,,^^,,,^^ wopolit.opem. S. en.m quftatur.prop.er qutJ Jel.J£ran,u,ptop[llro opmil™ r7em.dic.mu, ptqp.erea.v. adipiCamut proprum petfta.onem. S. au,«m qu«. «atur prop.erquiJ appeiimus p.opriam perf.ctlonem : J.ceuiu, vt pitruop,,,,. ciowcontuneamur.e* amplnnnon poieftqufti. hecenimeft p.opoli.io ia,me diata uu* amplu.s non potert condeurari, neque petUringiaJ ImmecUaiiow „: vtrum auiem «xpofi qre, h?nc tenuenn. opinioneranon c«ro,forie enim qUoq ilc id auiem.quod dicunt poftct.orc Utim.non eft dignum vth.cponam. tm cnim fum adeo rud.S logica.quod nop poteft tudtot eii rcperm : Sc .Jeo non ttt e s credenjum in qufftionibus circa dcmonfttationes. 3c ptoblemata diil«. _ AicainciJ.ntts. Ei cum hoc lit vtrificalum.paiei qualtter pttma raiioAJg.tft * onmusfvlloeifmuth.cinduflqsiqulli 4ebtt pmnino bene fo,ma,i, debetcon. denfari eo modo.quo J.xi. Vetbl gratia.propter quiJ homo app«i„ cognolccre rcrum vernatesrad. noc JifenJum eft.vt pttus.icilicei vi p.oprum adtp.fca. «ut pc.feftionein : cK . fi quftatut ptopiet qui J quar.ii ad.p.lct p.oprum p.,le.
aionen,' J.cemus vt cpniunga.u, fuoprirao p.incipios & hic ftarui ... e,
noli.io imniediata vt Jtxr, dc fic Jebet tano Algard . vtr.ncari. ftcundi , uta ift cJua & conuenien, i.g.bu,:cV ij.o naturaUs phllofophus non defac* ta. tYon.te & propt.rea Thomas in primo M«ta.noi, .«rigit .llam feJ latrtura p,f SiA n'vi V"fum tlt. (Std Deus benfd.Aui.) Cum acccpit qual. roaior,.,,, |CI. Itc.i oJod nomq J«b«| reciptte |c.f miaui propict Juo. Ifil.ct,. v< comp.thtn. oairtrum ver.t .its.v. noliricentur mtJia aJ vitan, >.in|»nl ; nuucacc.p.i mi. norem c* J.cu.leJ Dcqs rKnedjctm qulla perfeA.ouc Uld.get.ntquf opo.i.i n ti ma?, frften.MtmeJia aJ vitam attetnam. Tuncapponilfottc uhou.m.oc uv SSSL^M eup. l,al>«te fci«p.« , flM> perficu.ur ; St l.f pa.e. qual.te, htc fcrmo irt ad modum te.ho.icicum.n.procedai: ptr locum a con.ra.io qtl Sonponia^idptobandumaliqi^igPWin.f.d^
Z '5w * bui cV pt.mq ccel. fotie fommei,. . x4. .n vlinnp. l,N.qu« l.c.e.) Hoc
5 ZZ v£ " Juili : imouere dublum ,aci.um:poir«t nanque ob.,ci. nulla perfc fiio Jcbct l noit- ri a perf.aifsimo: fed fcire f ft pe.fefl.o; etgo ,,on Jebc, rermv JfflTll fumme petff ft..s,.mu,:cuius ,f fponl.ontm v.Jciut afsigna.t.
6 confiftu inhoc.quod nml,a funi pcrfertloneMn pa.ura luf.riori.quf funi tm rfcrfcAio « i" »4 uia fupenoriiquod dec|atai.ck inqult. ncquc licut a.iquo tno §o.al fc tnt a ib, a.l.ibu. qcbei.licu. diximus fuper.ujdf a^ud.^u . & vifu. SC fae» Vpar. "ulat.um.in qu.hu» omne. philpfoph. fonuen.un. . quod deb.an,
ftnlibu, Jcbei nobisait.ibui J.fcAus: natu.a nauq;.cJic.) Kepuio quod lltcn lenuouj.aeoe. ■>"" > M . , vel diminuiione fc.ipiotis , velqun in
Vndecima. 37.
nafuraliuin eft Jefeaus primi enris : Si tunc liim elt quifi refponfitn ad nja. iorcm. fcilicct.quiaeft limpltciter falfa: quoniam non tll liinile.quoJficiu (ci. licct carenna fcnfuum cft impcrfcAio in homine , lic carrntia comprchci. jTonis rcrum lit defcAus in Deo: cuius rationcm fubdit. natura naioquc pto. uidit nobis in ifti», vi pofsimus cauere nobis nociiiuciua coniingenna: & lic pa Itt qualttct maior fyllogifmi cfl falfa. (Scquitut trgo cx hoc.)~Cuin foluit argumeiuum illud , hoc in loco comparat fctemiain "paiticularium ad lcitniiam vniuctfalium in nobis pencs ntctfsiutcm , & inquit. fcquitui crgo-ex hoc, quod nos fcirtomnia paruculana , Si comprchcndcrc omnia fcnlibilta dcfi» deramus : quoniam c(l .-iliquomodopecfeAio noftra. yt vilum eft , & addit : Bc licut tn Dco bcuediAo non cft dcfcAus.fcilicei.ignoramiarcrum, lic ncque jn nobisnon cft perfcAiofimpliciter rcspariicularcs : quoniam, 11 ignorantix «articiilarium rerumin Deoelictdefcclus, cognofcere res particularcs in nobis clfct fimplicitct perfeAio . (Similiicr dicimus. ; Repuio quod hoc iu loco pcifoluai aliam quaeftioiicm: polTci cnim dici.fcirc vniuctfalia cft pcrfcAio lim plicitct homini, ergo dcbct apponiin ptinio pctfcaifsmio. Kcfpondet, &C jiiqiiit. firaiunti Jicunus quod nos fcirc vniuerfalia elt pcrfeAio noftra ,at» lamen Deum ignorarc ca, non cft defectus In to : 3i lic ad formam pattt, quiliier illa propoutio eft falfj, fciltcet quzcunque perfcAio rcpcriiur inna. lu.n iitfcriori.rcpeniur m pcrfeAifsirao:.3c lunc appcnit poudus ar>umenii:.& Inquit, & hoc areiimeiuura valde difticilc reputaraus, & non potcit aliter folui quam diAum lit.
$ f i) fvicniA inoritur quzftio. an pcrfcAio fimplicfrcr hominij de- Dubtotio. bttapponl in fuprtmo fuiunio, qui oinncin pcrfeAioncm cominet Pro fo- Quij Btrfe. luiionc huiusquacflionis, ptimo oportct iiitelligere quid iit perfcAio limplici ^ Ctmplici Itt . Eip°ft dicam aJquxftionem. dico crgo dc phmo, quod non dlcitur pcr. ,,r fcciio limpliciier, quia intinitJ fecundum illuj.i. Topicorum in vltinns fere vctbis, quod limplicitcr dico fine addito dico. fic cnim nulla eftcl tn honiinc pcrfcctio limpliciiei, quia homoclTct inriniius in ptrfcAiont. fccundo dico, cjuadnon Jicitur perttctio limpliciicr, idcft, fingularucr, 3i vjio modo diAa: ficcnnnquxlibctrcs clTet pcrfeAjo limpliciitr, dummodo cflct pure lingufa* „5. Icteodebeifclre, prinio quoJ oppoliia pofTuiu Juplicncr capi. Vno mcv do pro quibufcunque iiicompofsihilibus: v; fic leo.et homo poflunt oppolita di. ci, co quia in eodem funt incompofsibilia . PolTuntcapi fcrundo modo pro toniraJiAorijs: vt fcientia,& n on fcictitia.lioirfb & non homo, Si fic dc itiulns: dc hoc fccundo modo famofe oppolita dicuniur quxcunque inuiccm conuadicunt. Sectindo debes fctrt, quod indiuiJuuiii pottft capiduobus mo- OppolTr» J.<, vno modo.vt eltdeterminatz n.iturx, Vctbi gtaua.pro Sortc.quicfiho. dnplicia. ministnJiuiJuum.fccundomodo pro indiuiduo naturx indcrcrminatx: vtforiccftindiuiduum cntis, fcilicei, boc ens, 3i illud ens : hxc diftinAio potcft Iudiuiduura ralligiab Aucr.c, Phylico.comnicmo.ic.vbi vultquod omne mobilc porcll duplcx, vclocius mouert , 3i aii. quod hzccft vcrapcrfc, 3i falfa pcr acciJrni : eo quia Cut^um non poteft relocius moucii: hoc non potclt intclligj alucr, nilt quod capicndo indfufdua naturx mobilis fub indctcrminaia natura.vi (ic quod. libeimobile poteft velocius moueri: fcd capicndo indiuidua mobnlis, prout iuni ieterminata! naiuiz, lic falfa: quoniam hoc detcrminatum non potcft vt> lo.ius moucri, quara modo mouctur: 3i ldeo eft vcta ptr fc , ftando in indiui. duis mjlMiis naiutat tndtterminatz, dc cft falfa pcr accidens, id tft, cxirantan doad indiuiduli dctetmmatat naiurz. Exhis palamrccipio, quod indiuiduum cft duobus modis, fctlicct.indetcrminatK naciirz , & dcterminatz naiurz : SC pcr hoc poieft vcriricari diAum Auer. teriio Cctli comracu. 6. quando dicit . quodcominuum cft diuiiibile in inltniium fccuudum fjimam, id cft.perfc, 3i non ftcundum maitriam.ij tll.ptr acctJcns: qiioniam omne coruinuum capiii fub indcicruiinata nattrra eft Jiuilibilc in inrinituin , non l.imcn cominuiiin dcicitnm.iiz naiurz, Vtrbi gratia, ignis, xqua, 3i auitinal, Bic. His vilis dii>cltruAiodcltiuA,Auei, M ra
DiTput.itio Metapn.
Cf ndum, q«oJ cum ptrfciSio fimpliciter non fi«, eo j perfcaio fingulitiict .telinquitut quod dlcatur (
melior quam fuum incomporsibilc. V ertu f;ratia,rudiias, & p„,.a ■ ' "V* ideodiciiurpetfeaio fimpliciter & : multa cal.a. Hi$ ttaou, I exponYfc dS dum.quodqiixlibet homims pctfcaio fimplictter dcbee aJJij,, D,0.Lj' . ' quoin quollbct indiuiduo enus eft meltor,& Dcus fitcmisindmiJuurn LtVr fentiarn.ideocenuenienretdccet.vtapponiturin Deo. Seddicet rcirc rc di uet fas eft perfeflio fimpliciret in hominc.ergo dcbcr apponi in Oe0. Ijrn naict folutio.fcire cnim eft pctfcttio fimpliciict ,cum in quoliber indiuiduo t nus fin, plicitcrfitmelioiqiijmfiiunioppol.tum inco.npofsibilc. Scd fcirc rcs extnfe ron eft ptrfeftio fimpliciter.cum non fit in quolibet mclius quii» fiium i,.Com pofsibilc.fcilicet.fcirc tes pcr erTehtum propriarmquonim,,, ||c(t (fttt ,c. l • elTentiamnon fitmeltus homini.cum ht eius narurx incompofsibilc, {ft n„,j mcliusfimpiiciter.quia adJno homini inquantuin cns.ctfci melim ciuam fcirc pertesextri ft.vrpatet.Similitet patet.quod licet homin, lit pettcctio hjKetc quirrquc fenfus.qiubus pcrciptJt.non i.nncn Jcbct attribui Deo.roquij „5 ,ft perfecriofimpliC!ier:cinniiiquolibrt inrriiiiduo.inqtnntum ehs;|,on f!r nclius immodcterius.vtpatei. Regula itaquc.quam Simplicius ftetuido tjill itftj Quicquidp- |UJcft fctiicet quod quicquid pcrfecSioms tft in naiura inferion , drhci mciTe feaionisrc. „ltatx fuperiori, debet intelligide pcrfectiane fimpliciicr, & n^n ingentte pcruur in na jelernrinarar nnturse:homlni enim.inquanmm pcrfcaifsinium aiiimariiun com. tura inferio- perjt hibere quinquc fenfiu, non tamen iitquintum peTfeciifsinrUs enminuS: ri,Cti.1 dcbcC -J ... ...... n.mA .-.mnK ruTfcrilo ronncnipns mufrac mmiM.t... h~~.; Jj
Dubitatio. Solutio.
petit hiPcre quinquc icniu», nv" Hmm '">i»"i'u"' i»cnranjinrui entn,m:cc 1 ldco non opottet quod omnis perfeftio conucnicns mufcae , conucntai Homini icperiri in nifilil perfcctiolimpliclier,vt faepe venrTcitum cft . natutafiipo .
ItAuer. Hsrccft ratiocius, 0,111 di nilifeipfum . Bf 'ara rccit.viimus opiniones hominm» clrca aggrcgationem cius.quod dieunt quod ipfum non (cicnix fifeipfuin, &quod ipfum fcitoirmia entia. & idco dicimt aliqui ra- Denseltoi» tnofi corum cjuod DcuseloxU cntia omnia, & ipfc clt motorcoriV ,mia? &nonoportctreitcrarckrmoncmin hoc. & prbpoGtioncs adductx in hoccapitulo funt faniofx topicx;quoniam omncSfunt in capitulo rcdudionis fyllogifmj occulti ad jmanireftum.tjuM non agijrcgat genus>& non elt intcrc.iscommunicatio omnino. Dcmum loquitut jnhoccapitulo cum Auiccruuiri eo,o> ratiocinacut contra diccntctii cx Philofophiso>ipfcfcit feipfuin,& fcit aliud.quoniam impounbiiecftquinfdacid.quod fccit.& omnes propofitiones, quas rccitat cx Auioenna in conlhtutionc huius opinipnis,8£ qiias facit ipfe in dilpu utionc Da.funt aflumptje cx rcbus, qux vidcntur in lwmine : & «h Datutpermuurceasad Deum glo.&hoc non potclt t,cn : qiii ambx
fcicnci* dieuntur ajquiuocc. nam id, quoddicitAuicenna, rpomne atftlligcns.a quo emanac operacio vna.ipfum lctt opcracionem ij|a\
^propoluio vm:ftj non niodo fcicncixhominis Jcre.cuam nicdl jjgicqm jntdleciuj hominispcrScic feipfum cum co, quoj app.vl.en
4jlt,&inrcn.gic &pacicurabco.&caufapafMon15abeocic conlyjejatIo.ni.ueIlcftu.&propol.rioncs,qua: fnntinhocgencrtrirgmcco ra cas Alga. nam omne incclligensex hominibus aJiquam opcrac.o nem,* «equicurex .11, operacionealia operano, & tx ftcunda ctrru, &ex cerciaquarca.non oporccc vdciac agen> incell.gens confecucion(.S(qu.i-conlequuncurcx opcrac.oneeius pr.ma, & Jicuurei cp hoc xcpcncurci.qui °,>eracurvoluncarie.& quomoJo fcquicur, cum ponicis fciens ,quoJ non opcracur voluncane? & Jixic hoc, quomam id, „,,0 (ultencacus eli.ert qm.cum afnrmacur fcientia in Rto f-lo.affirmaturei voluntas. Etideo J.xithocfequicur, aquo nonpoceft cuita r,;1jclt quin fequacur vc Primum non fic apuj cum mceli.gcs Jc al.o £ iiilioperationem,qua;confccucacitprimum,&cll;c3ufa kcunJa & oudicuni primum.& l.cetiam lj.quoj recicauit deco,u,,fi lntelligciet(eiplum,& nonincelligeraaliuJ.ciTec homodignioreo. Ec caufa rfe cus, & apparenc.s.qu* elt in hoc fcrmonc, eil qrh, cum confydcrachomoduoshomines.quoru vnusnon intelligit, mli fcipfum, gcalccr incelligit feipfum & ahuJ,iuJicat inctllcftus o, ille, qui incel Iigit fcipfum, «aliuj, eft exccllentior eo , qui uuclligic lcipfum , & non intclligicaliuj. Accame iJ,cuiusincelJcftus cum" hoc intellcdtu Jicitur*quiuocc,exeocpvnusconimeftagens non paciens, & alius pacitns non agcns, non vcrificaturh.-ccpermutatio . Etquoniam ra ,,ocinacuscic Jcmcnce Auicennxcum propoficione, quam coiiccJ.c jpfe .iio.nnihabtnteinccilectum, &cuq, habens piusfciciui.xeft exccllencius:&quoJpucauic Jc ablac.onc voluncatis, & ablacionc innouationis elt id.quod fecic eis llqui cj. non poflu.u affirmareq, ■ pnn.um fcicaliud.quoniam fcicagens, ihtelligeiis opcracum fuuiri, ' quod fi a iuJ ab co.tx co o; i J vufc, Jixic 3, hoc .nconueu.eni ftqu,tur Philofophis cancum.idtrt quc>d caufacum.quod cft homo,fic cx- «'lcnciustaufa.quarcftDeusglo. nam, cum ipfiaufciunc innouauoncmmunili, vcpucauic.auferunc voluncaccni.&,cuin aufercur vo Juncas,auttrcur g, fciat id, quodprouenicabeo.&hoc tocumiam di xiniusfupcnusquod non eft verum, fcilicet ablatio volfitatis a Deo glo.fed cancummodo auferunc voluntatcm innouatam. Et, quoniam ratiocmatus eft de mcncc Anictnnr propoficionibus.qua: txiftimanttirtflc communcs Juabus fcientiis, & ii.nouacar.&anciqiic inco.p.c raciocinari concra cuminco.quoddixcru.icPhilofophi irt hoccapiculodcdiftcrencia incerduas (iricncias. & ftquicur hoc ci in rmcncace. Ecdixicquarencgacisdicenci cx Philofophis cp hocnon elladd.tioindign.cace.nam Icienda ind.gctea aliud, vfquVadhnciu WM^uodfcripl.mus. Erexpoficio eiuseil 3,, fi omnes ifta: aPprC.
Mm z
Difputatio Meraph.
hcnfionesfuntpropcerdiminutioncminhominf, Detis glo.ab.lt ab D cis &jprc didtAuiccnnx.nam,licutconueiumcumfoaistui»»ipfurn nonapprchcndere particulana no cft rwpterdinitmiDoncm in co poftciuam fuit demonttratto apud te, <* comprehenfio particulariumcft pronterdimi-.utioncm incomprchendcnte, fic pnuatio apprehcndcndi aliud eft proprcrdirmnmioncm comprchcndcnr.s . Et rcfbonno huius cotius eft.t.uod i n iciencia cius non diui,iunt vtnini, Quo pifto & faifum oppouca.quje duudunt verum,& fallum tn fcicnti4 homiccusglo.fcit vcflji ratja quonia homo dicitur dc co aut icic aliud, aut non fcit ipfa pirtitu- • d ^ (-unt du0 contradi£toria : &, cum fueric vcrum vnii co- 'rum 'almdctt falfum. ipfe veio Deus glo. venficantut de co jmbo iiniul fciltcct q. fdat id,& cp non fciat.fcilicet non lctt id faentia.determinante dtminutionem : & ett (cicntiahtimana , & tamtn fcKid fcicncta,non dcterminante diminutioncm:&cft fnentia,cuius qualitatem non comptchendit ntfi ipfe.& fic cft dc vmuerfalifett», & particulanbus q\xx vcnricantur de Dcoglo.cj, lciat,&.nonl.:i.-.t ea. Hoc ** cft.quod dcterminant radtces Philofophorum Antt<niorum ets.Oui . t .vctodtftinxerit.&dixencrpipfcfcitvniucrfaia.&no Jc«particuli- Scienhfrut- . . itopimoi1cmcottini,&non ki|uuurcx radiabus eo-
p^rT um nam fciLt.ihutnan* omnesfunt pafs.ones & .mprcf.tone. icicri» Dci cnum^AentiafatuinttmpreCioncmin c.s-.lacnt.a vetoDc glo. faci.rmpref 1 ci ti m' prefyoncminentibus, &entiapatiuntui ab ea. His autem «°?iatml habitisquiefcKhsintetAlga.&Philofophosin hoccapttulo, & in capirulo fubfequcnri. Actamcn omn.no rec.tabimus nos hxc cauituh,&oftcndcmus .n.juoappropnantur.&rec.cabimus id.ouod dictu
cft ftiperiusdehoc.
, /. „„r,n.i AucrrDrimopropon.t quodammodoexeiiritioncm.inqua Infolu.ptxfcnti n""'-p1^7fcci.nJo ibi, (Srd nos. ) Incpit confiocnic
vidrtur vcrificarcdiflum Alga. lccnnoo c t > ad primuij. d.xu
ptopofi.toncs , quas fumf ^ "„ „„,^, non appom. \^kixi^ _
Alga;cprouh.p..ca..o rc.^ ««",^'rnonfc...;*. cx.fa fe: hU veilH- * ncm in co, & P"co"'7"r"„ j,.' „i00p,nan.is, cr >pf« Dcus non fcit ntfl ^^^™1K««b «* »gumcn.un..qno con. f«ipf«m.id«ft ^rMfinSptori wn?aSu«i .emii.u ft. d. & no. ta tluJi.ur ir-furo non fc.rc n.U l«'P'"m r0„cn.cs conucnicnltam in.et
ptatcedenrfbu» natrau rous opintot cs iprojura i . pone.
Jd.quod «i«tani,vlJrlt£et.,»od lpfc Dewnon "r" llcrtV„.n fcl.C fc, fc fctt omnia emu . id crt poneban h*c tffe cadem ^ ^
& alia: & ftaiim expl.ca. con Mf"™^ » « quoniam Dui cft
b.l.um, <? Dcus cli omnia """•^.^^^^S» modo . idco cxcuomn.a cu.ia. ulco fc.rc feipfu.n f'; '7™'SX : quonla.n . mul.c-
ticnsdiccumcfttoi.i.cpatet.quo.iivu - . Jllorum „0I, ,,„K
,umDcuScn.rr.fd. fc & .altt ptoui. eta fopcf"lus „„l,c . (Srl
„05 ) Hoc ... loco conlidcra. propofi. A »a -.p po< « bcsfci.c.v.apparcb.t.nlo.Munu ^a^' ePonliJt.a. .,.afd.m rWg>.indub.opr*d.ao .^ m hb A,ga ujw»
Vndecima. 175
Auer.fuper illa». Primo crgo propcnif cuius naittrf funr pronoftiione. 12 fecunJoibi.CBideclaratio.)Exponitquoddixtt,iiiquite»go. fed ro»di. A is ' >v ptopofitiones durtse ab ifio horatne in pi.tknti cap.funt prcbjbilc». '•"Y jeViicf: cuiuj rationcm ait.d. prout fnmit fignificationem earum cx ma. •f ,i,s jd elt tebui fenfibilihusadignoia.id eft Deum, qui nobil occtittuJeflr Jo boe iwn poicft fJett: non cnim dcbct argumentum a iimili ptocedi iiifit J5 gn, v„jusgencrij,velfpecicl.dicit modo.V non cft dubium q> rcj fcnfibi» .
D'UJ non ingtcdiiiniut viiuni gcnus, neque communicaiit aliquomode» /111 fpecie, vcl vniuoca naiura : quare propolitioncj formatf de crcaturis -n -lcbent transfem in Deum.rTandcm diciinus.)Hocin loco apponit folu. Aui.en.contiaquam arguii Alga.arguebat cniin>fic.ficut homfrcm igno. Sm ics eft tnipctfcriio.llc Deum ignorare rescft tmperfciSio. Cui refpondet 'iu-tro.d.taiidemdicimuj.cp vetba Alga. tn hocloco Jiriguntur ergj. Anfcen. ■\ ,\\ luiii valid J ad eum.Ei ftaiini apponir.qiiomodo no eltenj valtda. d.prout ■ d ■oebat Jifto Jicemi»,q> DcuJ fcit Icipfum,& foitaliahoc modo.fcilicet in- TtiiiJj illa rcfponlionc, funt valula. fcJ, fi dicatur cp Dcuj 11011 tgnorat alia, oiiiani •Uciidofe.fcit&alia.arguincntum Alga.non valct. crgd vno modo lil.-t a.l Auic.aliomoJo non valct.CEt omnes.)Cu_t dtxiflet folu. apfonitge v' ' |C peccatnm omnium propoliiionuui Alga.d.& omnes propofiiiones.quas ; n_ a„j_,id efl 111 nominc Auicen.natraiiii in alTcrcndo hancopinionem.fuppo r?cfuiif arcbusnetisinhoratue.&putat cas transferre liue trantfigurare in lVupr«l"od cft impofsibile. id cfl indcccns:quia hf duf fcicntic dicuniur fine l hiofijuiuocc.fcilicetdc Dco.&denoitrisrchus fcnlibihbuj : iftud crgoelt neccatum vniueriale oiunium dictorum Alga.CEi declaratio.) Qj.iia dixii oc» P pj;.;oiies,quisfumpliiab Aiiiccii. clTc fumpias cx rrhiis fcnlibillbus, & CyKara» iJ tcs occultas.idro lioc iu loco mcorpit dcclarate illud, & cnumt. ' Jjiquas caium.oc inquit:& dcclarano.lii.ius cft.id cft & <p ex propolitiorti. biis ninipnsa fenlibilibus procijat 111 Occnlia eft hfc declaraiio, fcilicrtcp id, niuid diccbai Aiitccn.vidclicet quoda quolibct intellcltuproccditquiJj artus. lucintple nurllecius fcit.eft propoliiio vcra.fed inodohumane fcieniif , id cft tieiuia roftta : cuius ranonem uiquit, intrllrrius namque hdmanui peinVitu» abeo, qiioJ imclligit, & p-titur ab co ubicrto , a quo imagiuatio intcllcrtus. iJeitnitc 'lcciiocauianir.eft ergo propolitio hcc.fcilicct omnis acius proccdes ibinecllectil intelUgisoi abintcllciSu.veia in intrlli-rlu noftro, propierea qula illeactusproccdcns luberrationcm obiecti, a C]Uo intcllciSus potcft moueri, |t_ri,& pcrtici. erto inielle6us nollcr potcft iiiiellt_ere«mncin actum abco pioiicmcicin.CEi curo pro polirionibus.) Cum vcrilicauit propoliiionem illam, _ bocm locooliendttquomodopcr illam iranlit Alg.i. arguere in Dct fcienna. & primoproponit hoc diccus , & cimi prcipofitionibus funiptis in hocgcnerc. fcilicctextcliuspoftcrionbusobijcitei lcilicet Auiccn. Alga. & propicr vn5 qucltionem.ex cuius folu.cligit viiam vlin argumeniicontra illum. quf ftio cft hfc:li cll vnuin agrns tiitclli_cn»,a quo eonfequiiur vnus acnts.poft quetn lint plutcsKlusconfeqttcntes.an li nuclliget pttmu.sptclligcre dcbct oiniics aflus corfequenfcs vfque ad vliimum. Ei rcfpoiidci.quod non opottet fcmpcr, R_ diifjtionem.&inqiiit.coquod quicuiiviue honmiinii intelltgat icjhtin, fcilicet pntnuin.o. eundcm acturo (cquitur alius acltis, vidclicet fccutidu», illumq; ter. Iius,tciiiuni(|uc quanus.non fequiiur cx lioc.id eft qiiia primum iniclligat agcs iiiitlli_ens,fciJt confequcnua.iJ cft actus coir.cqiientcs pnmi acius , id cft qui confequunturilluni ptnniim:& tunc apponitquanJocft pofsibile, & inquil, Sc relpouJcns libi Alga.dicn quod hoc, ulcft iRa inicllecriocofcqucntium aAu5' repetiiurinintellisentepropria voluntatc.id cft qui iniclligit pet voluntaicm. inahoveronon.tdeft in iinelligcnte linc voluntaie ptoprta non oportct. (Di»' xutanienhoc.)Cuni Alga.foluit quf ftionem^colli^it Aucrro. ex folu. quf. ilionisvim argumenti contra Auiccn. &inquit, dixittamep hoc ipfe Alga. quii id, tn quo magis appodiatur in atmbuenJo fcientiam Deo, eft.quia afht. nut Deum habcte voluuutein: potcft ergo componi fyllogtfmus hoc modo,
Mtn }
emn« agens intelligeni primum aetum per volunutf Inirtil.i, „«_ ~ . &actus,quico1ifrqu1iniur .llum.vt ex folu.quxl.ion.^ .' l °™ „Au*< n per voluiitatem.inielltgensprimum ictum.ij rft%,,mj ' ;.. . Ufus c« agfl Conce.lu.ergo inielligu omncs crFcCtus pnfl tll ,m:& iU| erv,I,,SC"ln'-v' Au"--telligenux,&omncsres.& inqun.quaptopicrdixitquod I,,." " °'""«i". ita vehrmcnf .quod nullain hahet rrfponfioneiii.qui vitciut •1,r^u"lcn,um eft fcqu.uurquoJprnnusintcllectusuvelligatprxtei cutn ij ca '2? ,lcc,<>od n5 oinnesaAusconfc.iueniesabcoprincipaliter.qiio.lfuni |ccunj '"um P'°P'i» mum caufaium,& alia multa.quafi dicai.quoj hoc arguacnrutn n"1.'1' * pri" Dubkaiio. tiuam in propolito. SeJ amlngct qulfpiam , an llt al.quod Inteli „' clno""W pjiuium linc voluntaie: & Vidciurquod non:quoniam omne intcli, ,c*ura mo.vel aliqua fubllaniiarum ahflraftarihfed ommshomo & JIH'.? nofeparata intelhgitper volutatcm propram.vi Algaicl inquh cteo I pnmx.omneiutelltgensintclhgu volaiate propn.i. Oppoliij Ab," p,,"!"> quxitlonspiopoliix, inquii. ait enim efri intelligenj •lupiicis gtnetii. voluniaic.aliuJ non voluntate:& venhc.it fetraonem cius pnmo m , V11"™ fecunJo moJo.erc,o res eft loco ambiguo. Ei ad hoc dtccudum quojfi nTolw nioncfumus Algase.& Auicen.iatio piirnaconcludii.quoniamomntnooM tet imclligcns omnc eflc voluntatc propria iniclligcns: & lunc. quoj j, ,, m oppolitura.mliil efttquoniam ipfe fotre loquitut fecundum aliorum partcm « | per miclligcns intclligif coguofcensihoccuim modo potcrt frrmoc.us vcnh ' cati:cfl enim cognofcens duobus inodis:voluniaic propria, ij cft conttnecnti' vtliomo.& Deus:& line volumate.vi animalium cognofccnnat & fccunduni hocratio propoliia in hunc moduindcbct componi: omnc cognof.cnsVoiuni» teprimum aAum.cognofcii omncsaftut confequeiitesillum.Yr.l Deiu Cctno. fcit volumate priraum actum propiiuni:etgoomncs tcliquos, Si uiucm loqual ■ut lecundum Peripathettcos.aliter oponci Jicere:& cgo dtxi in difputaitonc pnma.in folu.fecund1dubti.& alibi. &non efl locus nunc teplieandi . (Simi. literOPerfoluii & aliud argumenium Alga.& pnmo proponn illu.l, & Inquit limilncraj ca.qux narrauit nonnne Auic. videlicet, quod li ipfc Dcus iniclli". cetetfciplum, & non aliud.clici homotuuc nobihor co. DicimusqooJ luni vrt ba probabilia:& hoc oliendit,& inquit, li cnim imaginatcmut duos homints qiioimn vnusnon imclligetet nili feipfuin.alius vcto nuelligai fc, & alfai raus tp niiellectus iudicablt cp illc.qui intclltgit fc, & aiia, eft nobihor tllo. i uj tantum fcipfuiii iiucllign.vult uaque tcncrr in cis, qux funt ciufdcm gcncriil quoddeclarat.d.fedteuedoquodintelleerus humanus, & diiiiuusim xquiuocc communicenl.iunc dicta translaiiocft incompetcs:coquia funt dlfsimitia: r,io autcm iniclhgerc alia lii perfcctionislioiui:iis,& nou fcquitur q> lii Dci p.rfc. ctio.venticau! iu folu.quxfrionis.quxrcus an tntclligeie alia ht perfectto fin plicucr.aii fccunduui quiJ, 3t idco nondecet hoc in loco illam tcpctctr. (Bl quia tpfc noininc.) Inducu vnam aliara quxllionc.quam Pcnpaihenci u6 pof. fuui folucrc,& iuquit,c3c qma ipfc nominc Auic.allcgauit vna ptopoiiiu. ni ab codc cSceiram in quolibet iiuclligcnic, videlicct qd qui pluta fcit nobiltc. tft) tunc addaiur litcrx hxc minor.fed Dcus nd plura fcii:ergo in lccuJa ligura n5 cli nobilior.minotc prob.it, i pot raiiocompont in hunc modC: omnc agcsmlclligeus fuS crFcctuin voluntaic agit:fed pmnusmoioi voluntatc agu: ciso n5 imeHign fuii ctfcctuiii.huius ptiino accepu nunorcm.d. &L oponct cos icmouc. te adiclo Deo voluntaic.oV nojutaiera.td cll, volumaiem contingenrt: & tuc ponit nnnorcin fyllogifmt princfpalis. d.quaie neq cunt airetcte qnod prima caufafctat aliud.mli fcipfa:elr crgo muior hxc.fcd Dcus non plura fcit: -c h.;c •niiiotcfl conclufio prolyllogifnii.tunc apponit mmotem piofyllogifun, I quit agcns cmm inielligens fuum erFeftum fcii altud ab eo, ptout vuliieft ergo tnaior.omnc agcnsinielhgcns fuum etFectum volunlatc agn: & licapparcilo. cujquxftionis. Hutcinducit folu. Alga. 8C tnquit.dixii quodhoc incuaac* mens lcqunurphllofophos uuium. 3i expoiutquod dixU, &i tuquil , Inttndu Jittte in hoc clie hommeiu caufatum iiobfiiotem crcatoie, qui eft tpliiu caui r.
t, froc often Jif.d. & q> hoc fequiiur ipfoi phllofophos rrmoucntes mundi nouj
.c,n:|irop!erqnoJ rcmoucniabeodjjm Dco voluni
jIC,n:propicr qiiod rcmoucniabcod/yn Dco volunuiein: d{ runc rrmott i-j. {pjitaic oportet «p ignotet id.quod ahea proccJit:cccc, quomoJo hoc fcquiiur ncrjpaihcticos,oc non theologos. Dehes fciie.rp qui ponn mundum jctctnG, Nola» Jicii Dcum agere nccelTario , vt ri fccunda, Si iciua difputaiione vifum eft: Jt qni aufert coniingcniiam abagcuic.aufcrt volunmem fccundum iheologos :i. .v i.leofcquiturcp Deusrgii line voluiiiatc muiidum.(Scd nos.) AJ hoc rcmiiiii fe.cV foluiuck" fermo enLsmanifertus clt pcr fc, Si ex ci», qmr di- Aafm". (Prxicrca fcicndumquod portqiiam.)Hicoitcndii ordincm dirtoriiiti 3b Alga.& inquii, prxierca fcicndum.ip poftquaui ipfc alleg^auit nominc Aui ccn. cuui propofinonibus apparentibus.id cft.fumptiscx fcnhbilibus clre.cont Diuiics Juabus fcicnnjs noux, Si antiqux, fcilicct poffe iniclligcrc extra fe; v„lt Jiccrc. poftquam arguit nomiiie . Atiiccn. q> fcicniix noux.f.lionnnij, 8c 2lliiqtix.f. Dci.eft commune fcire (c,Si alia.cccpu allegarc, id eft, arguerc con iVaeiunineo, quoddicuntphilofophi in boc trjrtatu, vidcliccl de difFercniia iiiaruin duaruin fcientiarum.f.inter Deum, & homincm, Si incipii capiiulum. j qUo inccepit. d.quare vobis ciuciis, Sic. vfque ail finem illlur, quod fumpli. JnJfc&P dubio propofiro. ecce, quomodo Auer. non loium dubium recnauir, & lamcn contradixiicts:& lic paici illud, quod a ptincipio dixi, ( £ i fcinctina.)Apponii fcnieuiiam illotuin,quamdixil in dubio,quoddimiOi. cVinquii, B Jtgjciiientia illoium vcrborum hxceft: iiomncs hf.i.particulaiescoprchclio. nCs dtifecrusinhofe fucnnr.crgo debct a Dcobcncdittoaufcrri.Inducir rcfpou"oiic eius,3£ inquii:& dicir Auic.cp ipfe in hoc conucnii ciialijs philofophis, «{dejicel q' Dcu no coprehendcrc pa.riicularia 110 eft dcfedus in eo.immocircc jifcaiis in co.li cacompreheiidcrci.Similiier.nd comprehendere alia prxier fripliun no efl tq co defecrus:& licpaicifolu.arguniciui ab Auicen . (fii nos «tunus.) Hoc in loco Aucr.aliier rcfpondci,& proponii rcfponlioiie,& inquii, 67 jtos JlCimusjjj cualio horum dubiorii elr.cp diuiua fciCtia non diuidii vcrum . l. Iio i" eppjliiis.f.coittradictoriis,(icut rcpcriiur in huuiana fcicniia: vulrds» ccic quod dc fcicnti.t Dci no vcriricaiur alieru contradirtoiium detcrminaic, vfdclicct aul fcii alia.aui 110 fciialia.licuitcpctiiut in humana fcicniia: qupma Jciciminitc.aui homo fcii alia.aui non,de nccefsitaic alierum iftotum vcrtji. caiuidc hoinintsfcleittla, Si de illa Juofuni comraJiVtoria , quorunialteruni ontnuio Jc fcietitia hominis vcriricaiur vnJc verificaia vna ipiarum de hotninciiecelfario altcra ell falfaifrd 111 Dco bcncdicio ambo verificantur, ramen duobus refpe<Sibus:& hoc dechtai.d. vidclicet qtiia ignorai ea ruodo infcrentc detr.'tiim,& fcii ea modo non infcicnic defcctutu.vult dicere cp Dcus fcitpar. C licularia.proiu non imperficitur ab eis,& ignorai illa, proutimperficuur abiliisiCmiliicr dicimusdc vntucrialibus,& particulanbus, qtl ipfc Dens friica, & quod ignor.it ci. modo iam diifto. Tunc ordiuai fc ad fcquciiicdifpoGiion^, it dfcit:dicimiis denique quoi) ab hoc.id cft.perfcruiaiionc dc fcif na Dei pof fitausquiefccre.vidclicetaliiibus, Si nxis Alga.cum philofophis.non laniS inh.icdifputaiioiie, fed in fequcnii: nihiloniinus duccmus lcqucnicm difpuiationcm.m purem fequaces ipfius nos ftupcfartos cllc fuis fophiflicanombus, fcphi(iicilil>ufqueargumeni:s.
p os ii t , 6V in hoc loco dubhario ardua emergi : an Dcus particularia Tettia oS ignorct. Scd quia Auer.in difpuiaiione.ii.hancperiractabii, hocm loco tranfco. Jdco volo moucrc quxljioncm.aii illa duo coniradidoria in Dco verifi. ccntur, Si quoinodo vcrbum Aiicr.intelligatur. Ei videtnr quod illud, quod Aucr. inquit, filfumcit, fcilicei (f de Deo poffuni comradictoria venfican s auoniain Aiilio.Pofteno.primo niquit.coniradidio eft oppoliiio, cuius n5 ttl daic mciliil fcciiiidum fc:crgo fcire panicularia,& non fcire panicularia nullil hibentmcdiiiin.AJhucauiem funi hommes mulii, qui definuionem conlradi' Clionis fic inlclligiiiii.fcilicciqiiod coiuradictlo cR oppolilio.culusnon eftme. dnimdarr fccnndu fe.iJ eU.fecundii exireina abfoluic acccpia. Veibi eiaiia Jccipicmlo album, & non album abfoluie, non Iiabeni incdiiiin : omne cnim'
M m
»115 album , vt\ non album : accipirndo autcm -lr,um . perfemcdlumrcpernur.qtrontamnonomne ens albiininrr Hbmn pcrfetexirema crgotlli vnomodonon habcnc mediuin ,. '• no« •ilbtirn
ini . i/iu» " r -••■ — •••>'.«<, -.uoien > fv,,.^. „ _ » ■•— •
is ,& rcfpcaibus.poielt cV Dc.ii medium cHV- { -,, U •tlTunwii. naeo muuo.quo fctens imperficiunt,& ignorare vel non fcii* "l1,? |,,"":ul»' perficium habent 6c mcdium, vidclicet Deura:D.-us emm noit r ?,"1 ■' W ria comodo.quoipfuroimpcrflciiinr, fc.l eo modo, cji.o non OMflir tUl*' fcil. SeJ qilomodoctinque.in homine (iur fcitc lingurarii.Gue r - ' tur abfolore.fiux cum r":
- - — ■■• vtnn
i nons perfeiiacis, vel refpeaibus" nunquam .<",pi"u mo enim fcit lingulatia , quomodocumiue v^SJIS?* leH.&iota bona.pcccanamcn,,, deh,mu>„r ,.! ,' . '
medium fempcr:homo raannila Scd hcc folu.optima eL,_
Impugnauo ii|s fli qu3li vKnjllcrf,,llf t nullusanriciiiotum expofitorUmTc ,x
ciutd.im laiim.qui fcre coiuni Itbrum ponVrtoriimconiuthaiii : |cjn Philopoiius pofteriorum prtmo, alncr commeniatus eft dcrinitioucm Vomra diAionis:vbi debcsfcire.in vnaquaque fpecie oppoliiionispoiTedati nicdiiim aliquomojo. Verbi graiia.calidum.cV frigidum, vt coniiaria mc.lium h iieruin paier, & filius.vi rclaiiua incJium habcni lul u.'ii, vi ormolTta telariua : (imiliier cccum , ic viden» mcdium habcni lapidcm: vnaquc.jucer.jo fpccics oppoliiionis , vtialis cft , medium lubei fcmpci fcciinJum iiuoJ u. lis fpecits:aitamcn, liconl.dcmitur oppofinonis omncs fpc.ies , vi incti (at> uaturconiradictio : vnaqucque cnim Ipccics oppoiicioms aj concradiAioneM rcducuur, vt Arlfto. docct in prfdicamenns, Ingidum cnim oc calijum pot ftn,t,5_ 111 ftigidum & no frtgidum rcduct. calidum cnim non (rigida dicotcrgo genus omnium oppoliiionum clTe oppolitionem dirFcrcuiiam : quoniam tut qutdcm nicdium fccundum fc, vc rclaiiua, comraru , oV priuarim per accidens mediocarcul, proui ad coiuradicuonis teducuiituroppoiitio. nem : hcc auicm meJio carcni per fe, 8i funi alijs caufc ureniif medii vi contradirtio : crgo vt dirTcrcniiam , qua diiVcti ' comradictio ab alijs fpeciebus, adluuxit Arift. m po. iicrioi ibus. : fecundum fe.)inquit eitim. Contradl dio oppolino, cuius uon eft dace mediutu lc cundum lc.ad dirTerentiam aliarum ipecietum in quibus eft mcdij carcn. tia,prout rcducutut ad comradicroria: rrliquum auiem icfponlionts coium tlfe poteft to> liim ho» num . »
A plSPVTATIO DVODECIMA.
DE D I M I T^f T 1 OT^E E 0 M /2^ ADDVCENDO RATIONEM, Q.VOD IPSE S C I T SBIPSVM.-
A L G A Z E L.
I T Alga.Etdicamusqudd pcrfcfti.quoniamfciuerunc mnouacioncm mundi ex voluncate cius, adduxcrunr prob^cioncm ex voluntate , qudd llc fcitns:& ex voIunt.icc,& fcicncia fimul qudd fic viucn>:dtinde mediaucc vita in co.quddomne viucnsconfydcratin fe,&cft vjutlis,ntccn"ecftctiam vt fciat fupfum . & liic dlfcurfiis incclltaiuuscft in vltimitate dcclaiacionis. Vos vcro , cum aufcrtis voluntatem , & lnnouacionem , & cxiiliniatisquod id, quodemanat ab co,cmanatconfecutiuc pcr viani ntcc(sitatis,& iiatur.u.quid incoa ueiiienseric, li fucricfubftantiaeiusfubftantia.cuitis natuiacic vcfic cxcocaufacumpnmumcaiuunijdcinde fequitur ex caufaco primo caufacum fecundum, vfqucadcomplcmenrumcnianarioiiisciiriuni: & ipfum profrfco cum hoc non confydcrar feipfum , ficuc eft ignis, cx quo fcquitur ca!efaclio,& Sol.tx quo fcquitui lunien . & vnuquodqj corum non (cit ftipfum.ficut non (cit aliud, fcd id,qupd (cic iupfum, fcicquodtinanatab co.-trgo fcitaliud. & iam dtciarauimuscx opjnionceorum qudd ipfuin non (cic aliud:& conclulimusquddconcradiccnccsliuicconucniuntiniudicio pofitionistorum: igicur.cum no fcitaliud, non eft inconucnicns vtnon fciac feipfum. Si vcrodicacur, J omncid,quodnonfcic fcipfum, tft mortuum, & quomodo Primura critmortuum>dicimusquod Jccucum cft hoc vobis lecundumcurfum opinionis vcftrar. quoniam non eft diftercntia intcr vos, & diccntem, omnc,quod non agic voluncace, & poife, & elc-aione, & non audic,& mmvidcccft mortuum:& id.quodnon (citaiiud, eit morcuum.&.fi eft pofsibilc vc lir Primum priuarum his attributisomnibus.quid indigctvt fciatfeipfnm.fed,fi rcucrtuncurad id, quod omncensmuiidum a maccrucft inccllcftus cx fe,& incclligic fcipfum, um dcclawuiuiuscjudd hoceft verfutia,& noneftci dcmonftracio. Si verodixeri!itquoddcnionitratioeiuseft,ouddensdiuiditurin viuum.&mor tuum:& viuum eft prius,& exccllccius morruo: & Primum cft prius, & cxtcllencius: crgo cft viuens: & omne viuens confydcrac ftipfum • cuni lic fallum vt in caufacis abco fit vincns,& ipfum non fit \ lucns! Dicimusqudd h.-e lunc dcccpciones. quoniam nos dicimus qudd non «lt ulium vc fcquacur tx cp, quod nonfcic fcipfum id, quod fat feip-
Dirputario Metaph.
ftim^nudiaiiribusmulusjautnon mcdiantibus f.- C AICC.-. l
fucrir.qm caufatum c llcc nobilius ca.no ert S&f^gg^E
eit nob.licasin vilione, & fcicriria rcrum. fcj, cum noncft ncr f v.Jcinl i,& fcicndi, & lii fuMLntia modo.quo lit-tjc uvniucrfum"1 quoclt liitntia, Sfdorainus vifionis, licigitur non cll nobilitas'm fcicnria fublla.ui.r. fcd , cum fuerit princip.um fubftantiarum feien tium:& hoc cll ncbil.tas propr.a fibi : trgo dc ncccfsitatecoguntur ad ablacioneni fcientic eiusdelcipfocciam.cum non fignifuaui.ru iliuej pra:tcrvoluntarcm, & non iiguiiicarurper voluntatcm nifi innouatio umndi,& in corruptionc huiuscorrumpitur.hoc totum tft fccundum cpaflumithsccx confyderarione intelkctus . Igiturid, quod dixerunt dcattributisprimtjftu deablationceorum, non eft eis ratio Jc to, nili fcrmo 3eltiiratiuus,$c cogitationts.Sc abfinc I cgiflx a talibus txiltimationibus. F.t noncft mirandum dcdimituitioncintclleftus inattribur.s diuinis,& noncftquid miraculofunvfcd quid niiraculufumcft dimnuitiotorum in fcipf.s , & aiTumptio rarionumfuarum, & crcdtilitas corum quod tiianc hxc fcicntia vcra cum to , quod eitiiitistkfubicamccare.&iiuiolurione.
Sicut Aucr.inquit.hrc difputatio vr quodammodo fupriflna , qm fuDicicnirr ftsdata cft.attamcn uc Aiicr.vidcrciur fugcrc aigiinicnta Alpa.idro ipctclTiii cft cam,& pcrconrcqucns quc lit iniftiohuius maitifcflS clt. Piimo erco Aw concedtt.quod Dcus incclligit,& cognofcit fc: & fyllogirnut hoc inoJo:?mne Viucnscognofcii fcTcJ Drus vmit:crgo Dcus ccgnofcii fc.miioi piohatur.ain. Dcus fcn.Si vuli.cV oiiincfctcns, & volcnsclt viucns: crgo , m pttma rtglln Dcns vttiit:huiuspriino tansitprofyllogifniuin diccns.ail Alg.fccunJu optnio. Itcm vcrctum philofophorum.qui nouiiaic conccdunt miinJt piopm votaiiliif Dri,patcliipropou"tum:& accrpii vini maioris profyllogifini.ci inquutqnfatst voluuta.e,& fcicnlia iudiiMtur vii.ittcliquum piofyllogtfuii dmiitlit, tunc acct. pil uiaioic piofyIlogirnii,& inquit: & quodlihrt viucns friprum (cnlil.t.iiiicllu giiiUciiselr viucns.hfc clt imnorrergocoEiiorccns feipfuni,& apponii effica. cia coniniunis,& inquii: vndc Jicnnus quod hfcratio nl valdr acern iri hic cft ambiStiitas:qifi,piimo probai Dcutn vitterr piopici tnirlligcrcfrcomia prohat ipfum iutclligetc .pptcr viucic:cigo iprc comuiit tirculum.qiicm Anft. rleftruil priino Poflerioruin. Dicendum, quoJ tnirlligrtr . & vellr funi relui cauff viif.vita veliitclFeftusiiicut.ciiiinmotuscftcaura vire ut cV intclligrrr, & vcllr caufe funt virc pctfcctifsinix.vt Auer.inquil. 11. Met.iphy. coinmen.
50. potefi ti.tq; dn-i, quoj piimus ptocclTus coiicluJens DeumTiime tx co.quia uiielligii & vult.eft procilTusptoptcrquid,& dicitui Jcmonflratlo cau ff: rcciinJus ptocciriis cft procrlfusquia , quia proccdit a poltcr>oriad caufam priorrm: qmarnim viuit.contliidit ipfiun intr!|igrtc,& velleirtgodemc tio hf c ctn ligul. Ad qiiasltioneiii diccndum.ipfum non erraffc.cum.non in o. Qiifltio. dcm gcncic dcmonfttaiiouis illud fcccnt. Scd h/c, a Jhuc rmri |
taiio.an faltcct pofsit ficn llle icgtcllus , rcu ctrculus ab clfcdu ad caufim , H
D ubitario. Solotio.
g _0(» ab illa cffe^um. Similifer,& ad adhuc ambiges: cum enim ordo naiu. ,» fii conirarius moJo proccJendi noltro, vt Auer.inquu primo Phy.com.). ni ,ura tncipir a caufa:crgo no$ Jebc ru:.« incipere ib effcctu:modo Algi. viJetut ,oiuin oppol''" fecift"e:inci|>ftenimacauQ, cV procefsit ad cffefTum:3; poft vr b (IrVtu regredl adcaufam:& he ambiguiratcs fum non paruf: & cum in co. mc 1.10 meo l'bri pofteriorum mulium prolongaueriin fermonrm in hts , vifuiri .ft itiihi mo.lo ahbre.uare opinioitem Pcrip.tihcttcorum pi his:pttmocrgo JicS jprimj.poftaJrccunJanireciiiiJumpolTerneu'. QuaniS aJpnmam tgliurpar Pofiii» «nil icm.dixcruni mulii anriquorutn.quod no Hi .11, circulatio.vel rcgreffus dcmd. quoium. ft^J:ilI«i<■lF,•e,,:,,, P" t<fefium caufam tu inuemlli, line Jubio demonftrafti : eo aitia ex noiioti,& prur tihi procefsifti:cuai , ex ca iiiucina aJ elfcSil redis .p. picr q»'J 'P''us cl"ftus Concludens,n5 drmonliiabis: Co ex iguonori proccdis ,j noiius:* (ic ifli proccfTuin qula demonftritiuii aflfrmani efTe, pfVclTum #. p|f , quid cohceduat non Jemonftraiiuu elTc, fed dnleci icum , feu lopicum, e* L^jj non ex no lori efl aJ lartntiuf.Bi huius cxcmplum elt:fj,eniin ptogrc Jie. ,n ifle homocumr.illii homo durtti,& illc.& licde ltni;iilis:crgi> omnis homo {irriKilHrlo cll ueceiTaria.& onintno concludii,& neceiTario: oppoliium enin» confcii»"1"5 <1 »« cfi anteceJciiic cft iiiipofsihile.-.ittamc' topicus procefliis eft. ec .|iii i non probariuus fecunJii uatufarrj , quoniam aiiieccdcns vcl cfi ignonus
B M .fcqueiiif ,_vel fque notiim:poi rl elTe norius nbl.vcl illi, & ideo dialerticus. vel icpicui Jf .coquit non rx notio riproceJii limpliclier.l'c.Jhuic, vel illi.qui jltanfecedens.ffc in ptopo!it.?:.t,liprocciriij propiet quid lit iicccirarlus.&illnioris iicc-iritir.iameiidule.-ticusdP.eo qma nonex noiioti limpliciier, fedl huic, vcl illi proccJmm naturahhus ergo fcciindum hos manlfefiuin cfi quomodotiu circiil"S,& quomodo non. Mouit auicm hos : quomam eifectus demon. flriicaiifam cirV.ctgo cft noiiorca:lii igiinr cius noiitia , vt ofTo. notuia, vero eauff inuenif , vt quatiior.Si igimr aj rffect utn eundcm redibis ab ignoiiori,6£ iKtattiori.qHla a noio libi, vt quliuor a J nonus & ccnius.quia tJ cltcctum not3 «oAoproccJcsiergofeciii.dusproccflus iioii poieil dcinonrlraiiuus dici, cum dfmouftt-iio lii cx iioiioribus.vi m Poftc.faiis dlxtt Ari.lo.aliaq; argumenix ptotis.quii nuliiuj funt valotis.& ca prolixe aJJuxi (n pofterioribus , tran. (to, Hancopuiioncin io.ui.Iandonus in qiij-ftionibus piiim dc Amma cona. b0Ta TIJ tHiuiJffiriierc.&.irgiiiiiiihancitio.lum^qmacCiJeniiapropriafuntprincipia ' Ci-gnofcendi fubftaiitias.&ecoiitfatprirno.qilia caJeni fuiitpifncipia circndi et coiiior.-cnJi.inoJo cj ell principiG efTenJi cffveTiis.crgo cV cognolceudi.maiof rft Aillt.& Aucr.coin.fccuiidiiVleia. Ptfterea.fubttaiiiia eli pnof naiura, co. rmrm...^ gniiione.cV: tepore accideiue.ctgo accidcs demoiiftra.is liibllaniia poi,& ab ea „Tf, ,
C Jvinonttran.maiorett Afift.A: Aucr.r.Men.coiji.+ fcdratioiiesloaiiniscon. n., r" inhosnihil concludunnprlma quidc noniqrn ca tft prliuipiu elTendi, & veri- Util fecunda naiurS.vi cV ipfcmetdicil alibi.ci licnoquo ad nos.recuiida veta nniiime.q.u fubftaniia cii puor cogninonc,& icport,& iiatuta.cogiiiiioiie.r.fe tmiJu inmrj.icnipore vcro.i. fcp:irabilitatc::iatura.i.pcrfciSioiie,fjc licet pona ui rneiusdehiiitione,non quidc ponnurvi nonus nobis.lcd vt quicians, vuum einiucorrelanuoru ponitut iii dcHniiioiiealierius.ac non vt noiius: poi crgo Sc iliicr Oprnio illa remoucri:tiiex vtrbis philolophora.iutn tone. verbis quide qnipiinio poflerioifi mquitkfed quia Jittcu & proptcr quid fcirc , primi quidj tV neail?fclentia. Ei poilq- probauit hoc exemplis multislnquu, alio autcui modo JirTcri propicr quU ab ip(o qula. quoj eil peralia fcicniiam vttunqi fpecaliti,vbiAi:cr.inqiiiicap.J.Sfipolh|uaineft Jcltioftratio.quc facit aJipi ciin. ue.iiuMic.ii rei. cft jlia, qux facu aJipifci caufa.n niueiitioms iplius . lamqu» iniicniiiiii.irhi Juo ino Ji.a.u iii ane vna, aui In.liiabds arnhus. Pfxictea.ae i hcni . ati IhiJcm c.ip . is , lanc ficri poicft , vi ca.lcm fciemia mojo ipluna qaainohrcm iraciei, inoja ipf.tm vt rtiexplicci : aliquando ett.w Jn.crfa ftien. iu Bt,quequan>obrein con Jocct ab ca , quw vi lit dcmonllrai . Piasierea Ati. 2i* ""«•«P-16-molict qiif llionein in prmclpio capnuli , & inquii.de cauf» "«etu.ci cuiuseil caula dubiiabit aliquis.nuiiquid.cum caufaium elt.ci elt &c
poft 'oluensqufHionem inquit.fi igiiur quiJcm pcr ciu'an
CJulim.oc iiiiiciiiioiiciii.c* «UUI.UTO cjuiani pcr ciufan^ n ■ ■ nratiodaiisiiiuetitioiiciniantumi&ponii.cxcmpluni 4.,jc ,"»•«" "ddein'i. dcmdiuus Thc.iiirtiuscap.j.inquit. nullum autero Mcomm od ««'n"'4 "~' caufataiiscuiii ruaconclufioiietctorqucri diciiiu. nccemiiiea r k,P'"« tc^miociiidielhftJc.iuiam ab cuenlis .1 J C4ul*tm rubitciiut rvil "r"* v,"mli vocMur:cuiiieconiiario cft , aMoluta dcmonflr.-.tio . Dicirar foii «.trnium taiiimn Jciiioiifliaiioiicin uneiidiiquia , quf prout„0 fV|| o^r fY"°* lum Jiciiur , quia non cx vero racdio procejii , vi ipfc .^i, pr„,,0 rrft"* coinmcn. ,5.qM4rc,& cx htsrigrcfliim darc manifcflum cll apiifsi,,,, 'tV,""u'n rea.Uiwoiiiciiiisgroffatcfta ibidcra manifcftc idcindicii,6c inaimus Ali '*'C' ctatu dc vcr.aiione dcKniiioms coin.7.& concors cll ciuldcm . Adhu ' 1''"'*
5. Mcia.comineii.i6. iiiqtiit.ceriitudo enim diuerfatutin cadem faenria v"' fi-cunJutn dcmonflrauoiKiii limpliciirr , cV 'ecunJuin deiiionftiaiim,crri
6, cumdiucrftiur in ead.-m rcicniia magis diuetlaiut in fcic-niin dunriiii , duro gcnus. Rutfus.O.Phyli.cominen.t j.inquit.cum prius declatauii rr.agnitudo fucrii diuilibilis in inhiuiuin, quod vcljcius cV tardius iuuciiii.niut in inrinitum, vull dcclararc cconucrro: & poft quibufdam inte tpojins „,„,„, g, jigna demonflratiua funi illa, quf conueriuniur cum fuis caulis.f.c|Uoj Cum po! naiur caufa.ftquiiur fignum cV: ecouuetlb: l Jeo inccxpii primodccli
fccuiioncm fignicx cauu.dcindc conrecuuoncm cauff ex lignoi ccce , uuam lane Aucr.id dicit.eiiam in.S.Phy. conimcn. c. tnquit ccoi.iratio ptimeviaet n ptima cnim ptobauiinus ex moiu arterno moiorcm i ITc , cmi noi, mouciur" hic autem probauimus quod motus f tetnus e il lioc quod moior qui no iiiouciur cit. Idemapponiiibidem wiiiincii.(|.&.«t.i idhuc poilViii tibj cnumeurc loca fcte iniiuinctabilia.vbi Artrt.oc- Auer.circulum commitimii iu diucilii tc ncribus Jcmonftraiioiium : & idco nolo plus in hocinfiltctc taiionc pi,j x lioc inonrtiaii poicft : quoniam icicnnf Jiuerfaniur fccuiidum Jiucrlitaicm mc cllotum.vi Anft . m.i. roftciiorum Jemonrtiai: quia ifiiuir ctFcciui ell meJtuni in dcmonftrandocauf.im, & caufa mcdium in dcnionlirjudo erTcctumtetgo no titia.quf tclinqiuiut ex procclfu, cuius medium cft eiFcctus,d:it. n fpc cic a noii. tia,quf relinquuuiex procclfii.cutus mcdium eft ipla. cauu:uoittta cigo, q,tf m crVectu rclinquiuir cx caufa.aliera crt a noiuia crTectus.que, tur:crgo infeciiiido proccfiu , caulaeft itouor nobis quam ciFc&usnctiirJi t, ||. ctaicrtio loco:& hfcranoclc dciiioiiftranua, li pcrrc."h- aJJaiui , vi dicain: vi «rgo perfecte inlclligas.dcbesfcirc ptimo.quod licci caula , mcdiuni.cV tioidcm (ini in fubiccro, dilferunt umenin modo . aliqua ctumcaufa rubci ra. tionem caufae.non laincn raiioncm medij dcKnirionistomiic auicm, quod tatia. ncmhabcimcdij,6V taiioncin habei ciulf . Secundodebcs icirc , quodaluct tft in quf ftione limplici.aliict in quf Hione compoliia: voco aulcm quariiiourui fiinplicein.vian ignis ftt, vcl funius fiudico veroquxftionem compolinm. ia ciua ert quf liiuin de concciTo: vi.fi luni delicit , pioptcrquiddefl.il luuarJico er. o quoJ iii qiif ftionc coinpoliia medium habei raiioiietn caulf ,& rubcint» tioncro mcdij:alio lamcn pcoceflu acquiritur medium fub rationc cauff, & ilio fub tatione inedii : pet proccfliini enim quu in qiif litone compoiua .icquiiuur folutn mcdlumfubt.iiioiic cauf* . V.g.lun i dcll.cii : crgoobufium cft aliqutd inrcr folcm, & lunam:hoc cnun proccflu quia acquiiiuiftl roedium m t» , quod caufa lllius eifcdus:cx; hic eft ptunus piocclfiisquia , quo.C acquiiiiur cjuIj il co quod caufa : quo faiSo nonllatim tedibisad cltcctuiu dcmjiiilranJuui pcr hanc quoniaincaufaJnueniaper ctFectum nonJum habci tationcm mcJt|;opot tei ciiim ad hoc, vt habeai taiionctn mcdij.vt lil ubi noiiuselFeclu. quo inucntum cll fub taiione caufatutgo.iunc iniclleaus ncgoci.nur , itea c.inf.im mucii. tara inucmciido ftlain fiib taiionc mcdij:cilauicm ncgociaiio bf^ ic*SU*,quf
Duodecima. ,70
- fTlcorrrpolTfione & dmifione hoc modoiobiretum iflud. quod imientiim rf» cfr, ,V
** cai,ftm liu.us.luna dencit.efrens.etgo vcl fubfiantia.vel accidcns:6Vnjnac-i i)fn<,«g;>lubl"n,,1-vcl'g|'«rcotpore.l,velii,corporca:iionin:or|.<M>.i lc|m qiiiiu' coipJs:vcl ammaium, vel in.inimatum. non a,.imarum,ergo inaiiimattii Vcl*i«"u'n .vrltencrabilcmogeiicrabile.ergofiermimiveldiaphanum vel opac..in:nori Jiaphanum.crgo opacum . oblccfum creo illud eft co.pusxtcrnS ©pacum: kd Hlud clt fola icrra.cttto obiccrutn illud cft .crreirmqua nesoc.aiio, „e rtinpieia acquil.uifti caufam:tunc ful. tatione caufe , & fub raiionc mcdi,ciufe qui Jcm.quoniam per efFeftum in eo, quod erreftusmic Jii vero . quii pcr DCgo.uiionem adeo tnnoiuil.quod notiusfacrum cft cftcc.u,quierat mcdium ad ipfum inquamum caufa: 8i eo compleio . potcft fvllogtfmus dcmoulliatiuus p. p[ciquidcoinponi,oieritfeciiiidus proccrfus.noii auiem fcnipcrcjufa h.ibet ra. lioncrurncdi|,quoiiiamintellectiiscaiifaeft veritatis principibrum,quem.i.',n(>. dum propoi.tiones concludonis.vi Themt . inquit pnmo Pofter.c.7.<jc Auer. ibiJcm . tameii non poteft efTe meJium :lcnionflraii Ji priucipia prima : hoc & Auer.inquiiprimode Antmacom.i. Siniiliicr.in qu»ftio,ic fimpl ci mc !i5 n rar.oi.cn. caufat tm: vt.fi fumus eft,er.;o ignistti.nc cnim demonftratio oft ligiiii&catnuemturcauram co.non tamen potcft flcrirrgreirus:,..im,tuncnon babeitrationcm mcdi|,cum non habeat rationem arfinirionrs: paict cteo qua.
i |,icrin quCfiionecoinp»|,ta co.iccdendum eft tcgrefTum demonltratiuum medi.inidcgociaiionctibi expoina.in quffiioncautcm limplici non: immo fircdibimus.procerriiserinopicus fortc.Quod autrm hfcfit ime.mo Auer.parcf.z. Meia.coui.t i.ia til lege verba cius ibidcm.-qi.omodo qitiJcn i"iinrcontinRar Kj-rcJi.di ^uoraoJjl'on,manifcftiim,rcaredieniminqiifitic.iiecoinpofit.i pri mo lamen negocutionc farra coniingii.m quatlltone vero finiplici non ficia ne gociii.onccum ibi medinm ranium cauff raiioncm habcar. Ad obicciu aliorun, foluliur hoc modorvcl.cp rcd.ius eft ad erFefi.im.nS fecunJum camlcni ciein nomif , vt Alhrr. att tn polK-rioribus: vel reditus flt fafta ncaociaiionc: lunc enim notlrta caufeadeo pcr rcfolut.onem illam Inteiiditur.quod poreft eC l-cc.ufa.cV n.cdiu ad rtfcSu iliu: ncc eft remo.uu. alia via. o; de.nonftrar.one altuuiJ iiotihcari.&ecrtiuj reJdi. Iicurdocuit Anfto. in Poitetioribus. Bi lie paiei ,|UO,nado ht c.r,-ulus,& quomoJo non:ct prr confequcns iW. aJ primam. Sunercil inoJo quf ft.o.ie.n fccundam folucre.cV primo oportct vijcte qualiter - ■ ttiplex eft g«n.isdcmoiifttat,onis,i;mpliciier,fcilicet,propterquid,<S£: i.gnt tatl tu.n: &quidur vn.iqi.rq; ipfar..m oportci dcclararc . Circaquod opmio eft Ammon.|.nptimo Je An.ma.q, duplcxcft tan:um gcnus Je.non!trationis, fci |,cet proprcr quU & figni feu coniecturili* cxplanabtmus atttem poft qutd lir
; vuaquxq; harum:huius ratto rfte porcft. qiiOniatn demonflratio no„ J.rfcrt a de rno..liranone nili raiionc : nicdij:a„gc.itur cnim dcmoftrattones propter mcdia, vt A.irt.inquit ... Pofte.fcd mcdium demonftritum „.-.:, poieft efte nifi duplex SSf ! I aS ' V C'Sfa„- "6° ^monftrarionisfpecies „on ni.i duplexcr.t! Adhuw, , Arifto. primo Poftc. vbt omne Kcnusdeino.ifbaiionis enumcrat cap. (oeJ J.rta. q,.,a,& proptei ■ qu.d.;3£.i. Pone.c.tc:.. non poni. n.fi du.ts fpccics SSrTSS^Sfc* Petconiequcns «lipfc ettdiminatu» vel fcc.t aJttinT ibrS iZiEZEF, '^1"- " uc!non"rl,,° ''mpiic.er Ji.Fctt a de.nonftrat.one fuZ V lJ Cr',' a ,ncd,°-v<:l P"-°P'« concluiioncn: non ptoptcr cdh
rt^iem.q uo niamvna fpcc.es concluU eft ... v.raq : „cc pcnes mcd, ,m.
t'*xmi° 1'hy.i tb.dcm co.n.x. & ib.dem com.vl. cV.i. l'hv.co,n.ii.Ar.i5. touJlZ" CO"'"\J(f0f "l f«P««uani. vt ctgo fof. hoiui quf .«onis Vldeatur. onoti iy,,.:,e q„..i i„ Jcio.iftrat.o ligni.fecundoqutd fit Jcmonftra.iopropter qnJ.5. uriuqjf dcoionftrMtolinipIV. Dcmonftrauo fient.vt Auer.inqu. pri n.m^n-, 212?'™?»™ h0Cm^:'l Vt no.aapudnoSVo„ fu,,,no,4aapPa' ,?0Z" naiu , Kerunipriorai.ieire.fcd poftcriora , ,u„c dcmonfirai.oncs daii m "° 8"' no efuu. LT" dc ""m"al>6^<"»-eH ctgodcmonltra.iolig.i, demonftta *> , .u.us mcdium cft poflenus .ututa . Sc notius nobts . Dicuur quoquc h«
Difnntatio Menph.
fcedesdtmonfttiiiionijficnum dcinonlhitioqult & bmoftlhatfd tOrtlUtk: I dlci.ur quiJem dtroonilraitoquM.t. i ,o,mcompofi.*. Gcn.mdt,
monftra.ur proptcr folia cad< r« nnn.iJ,.," rcfo,u..dcmo.,a,a,,0 et.l ,p.,us quii, Nclt vrr«Mil*poGtwo.«:& hoc •»«••• 1 hcmi. f.cnul, P,.ic. ,.„. ^ £ dcmonfttano putauda no„ cft.q". rmllo modo.au. <xca.au, ex lMJ u co g,,a.,on<pnus Gi.dtcaiui : nam I»,,.. d.-lur„ „o„ ,fl ci c.,r,<„, f« „„;, ., ^ fai.fcJ Po: <T,- conclut.on.s. v,i,i; rc. „„,. p,»,:„RO v„l. q, .dco.dicatu, dcmon. «Wtioquia.qmmtJiuni conc uJ.t co,,Unl,o„cm «iw t(Jt : & hoc.inr l.ai ciuia Afiil.pr.mo Poftc.bi. (Dupl.ciie, auttm rft 1»,fcog„ofc<,e.) D,c..u- del moftratio cftV >"» >n quf ft.onc fiu.pl.ct. vb. ah erTrAuaJ clurlm ,„„,,„„„/£ ftio ficft.hoc modo.,umuscft,crSo ',•«£. h.c.guon tiTc co„c.lu,li,u, , ,fl<0 dj. monftratioeTc po.tft. & det»cid,c, . Dtctiur <c„to dcroonnu,lo(lf.n, : q,10. niam crFcAm cft mcd.um. & ctFecius ngnurn cft cauf* .ptop.ttca dcnor.Bri. iioliini ftu fignum d.citur . Hanc auiem A.nmon.us in p„i„od< Anima fub. diuidn & vultqqod fit Jupl<x. vna cft.quf roniccturalu dicttuti vt llla.inqua me'd.opofiio.non fcquitm i,<c<Tario.& omn.no caufa.vt langiudatft. q„0,„j D<i»<tit-„on <n.momnino languorcm fcquxu, ptptnlTc : fcoiuda fpCo,-s d.ci- ' tur fufflc.Clia fcu fidcsah Auct.prlmo.corl,.2:. & Ammon.us mquu.quod ntc dcmonftr itio dicimt ii'a.ad cuius mcd.um fcquitur omn no conclulio: ritasn s c ft hic creo & is»is: & fphf rcam cflc lunam ptop.ct hunc imm.lum citculari t(,tllumliia,i. vl Arif.dcmonratmiib.cctli:6c fottc hoc tni.u .1 Aucr. o.Phy. com ,c ctuando inquit quoJ figna JcmonH.ai.ua funt illa.quf conuriiuuiut ci fci.caufis fcilicei.quod cumponi.ur caufa fequtiu» lignum , {V Wnuttfo. Bt - iiionequia.pr.mo loqutiur Tht. a.Pofic.
Ibtte dfdemonftfaliont quia.pr.mo loqutiut 1 nc. i.i-oucca.ptfd.rio.qiundo dicit, proccftus ab cuttnu ad caufam «*Jy U«glfm,« ™™™ JDI!l|}S.iLcnl* P«* cucnta figna falltbilia.
Scddiccs, demonfttai.o pct caufam tcmoum , d.cuu,
Qjjld demS ttra.io pioptct quid.
ituia vt Ttift inquit r>r imo Poftc.ca. Scd d.cuut qu.a. & tamtn noncn fu.riuc T, n'Z «I cAu,a> erso .crtia fpccics . Dtccndum, quod potcd cfft luffiae» tia *"eu ifiJes.cV fic fuflic...quidcrgo fitdcnio.iftratio Ggui." niod.s oi^iu, &'nuot lunt cius frccics manifcftum. ... ..
■ - m o d o dclinite dcnionfltattonc ptopttf_,|Uid: inqun «uc,.
S Vt|P Immrn \ c"fi'la"cniuiS fuctii caufa ici quam iuum cffe, ctu Jrmomlu MPtoSir» qui j iatuum: eft ctgo dcmo.»ftta..o ptop.e, qtnd dc.uo.iQta.jo.cm, rncd.uu, <fi «ufa conclufionis,& ignonu» <a
S<J a„.big<s , quoinam omn.s iiotibus ; f<d dcmcnftratio picp.c.mnd tft Jcmonl.ti.
, n.,.;„.r».-v nonoti hus ; c,l ni, nniaMo pictiiu 4,"« ,i,«,,m„,H,
Acctois th falfa . p.Ctndumigitw. t.o:c,go <x noi » .EOCi„iOIle. tft ctgo icnlus, dcuio..ftiaiK. pro. quod ^^^Z^StoftSp, f< efl?gno.un. & .a.c«n,s rhTcViu. picr qutd cft Jc mo. ' oliu m.aotius fcl.nqui.u,:& hfC dcm
li? .e7.ur cTufc «' nmm t" qma dicli lantum ptop.t, quid tffeAw.fc non.cmv tlodictiui c>l^"7"?ctvt^mconciuG011Cm;Sc hcc ibiitncxpounu.iuclu,,. dud.1 ipfum clTe v c l . c c u n j ia„lf<ftunj ,„0Jo.Cv quomodo ,.,<
^S^^^^^iZfL^t vco Umplicitei quidfi, Thcmi. Qgid d.m5 ca . pa lam . ^*,^ j ,;, „ _ cuius nicJlum conc.udu v,u-
firatto itos. P m« J^Jncs oinnes pQfsib.lcs fier
.... att enim fic. cxpoliiiocaufa rfahum tti, <ct|; non modo no.inam Itutus vn.us
defcctus, quem hunc paiuu, 1 ""* > f A ' fa Cu QU3m omiuun,. 4ui poist.it ,c,uc.ii.is,c,ff "0''"luum';uu'S„odmf'do^
omnibu» fecuhs cucn.te: ,„ & co,nmu,...c,o,u.u. condu. tcr dici , eo qma caufa c?a^^^^-^„amvbm cffc . S«d !,*« fiones pofsibilcs fotman dc o.n ibus cttcci » > & .
expofitto viJctu, anib.gua: lV'oi jm Jcmouii,.,, 0 tun P s J „i,Udemo.,ftra..0l.n,plic,.c '^V^^^^VcZremS.um. Adhuc.dcma. fcftuum caufa:p,op,cr cr.c .1. -I.citc r tct t.on ci. tffcftusconuc,..b.l.s
Duodecima. j£}0 . baScv>tit. TJeo dthes fcirc.fj, qff qiiia elFe.tus, & proptet qniJ cfFc.liii eode Eodem ma. Sttfo.COgnorcunfor.Vt.n nos cffcmus fupta tuntt viJemesicitini intcrponi, ei' do cognofu noii eilypl',!Mun' lunadeficii ,qf5 inierponiiur terri . nunccnim cpgnofcittrt lutqj C|j c,\ ftlVfclltctl.lunam Jtffcere.&prop.erquiJdeficiteodcm medio:fcilicci,iMier» fefttis,& ,p. Sjrione.cjuandOq; autem clTcefrectus aliocogtiofcitur.& alto pfopier ad ci.:5. pierquid cft Vcrbi graiia.nunc extflens in lerra cognofco luium deliccre vifu.propter quij tlFcctM, jutem cius per caufam inucniamtergo dluerlis mo.lis.quaii Jo c.rgo e,(l aliqua de, nioiillraiio.qiif limul.Sjnon diuerus mdjls concludii conclulioiitni cfli verS, (VpropicrquiJ verj cft.dtcirur dcmonflraiio fimpliciier : vtdtm6nRfat'0ill (: juitc.qn t tTcmiis fupra lunam,& videremus icrt iin inierueiiirc , & ubn vt tcrc. nlUseclypfiro-Jcnionilrat!oenim proban$,quoniam dcflcit Itina.limpliciicr Ji.
pioptcr quiJ :llius:& hoe inqttii Aucr.a.coclt com.jllo dlcens, & ft iioiius fuerit prHis,& lateniluserit fuum clTe,& fua caufa notior. etii demoiirttaiio abfolun, quf dai caufam &efre:& hoc inquii ptimo Phy,coni.i.d.li conhgcru , v: noluin apuJ nos no"im apud natutam , itinc Jcinoii!ita|iones J.^.tf in hac, fcicn- Haeruntcauff & cffe,iJert,fimpliciici:vuliergo Aiier.q.io.l Jfntonrtratio ffm B piiciter.Jemonftraiio abfolttta,& Jemoiiflratio caufj,& cfte.vna lii fpccics, Ji UCrfa nomma foriita proptcr diucrfa olricta. inquanium cnim conctulioncm Jcoionftrat clTe vc
ram & prbpicr quid , Jemonfiraiio cauff & c.Tc Jicitur: prout jbfoluii omnem ambiguitatcm citca concluGonem fctllcet.ta circa c.nifam qui clrcaclTepiopictqBiJ eft.vocaiuf abfoluta. Ptoui acgrcpaiomnc eu:Jem:3 r. dtmonftraiionis liguificati,& Jemonflrationis propiet quid.fimplicitcr df hec enimdemoiiflraiioproprieaggregai pcrfecrionem df moiifitaiioins fignific*tV tjm, quemadmedum fignum dcmonlltat concIuGonc clTc veram int (7c & hoc conclulionZ elTe vcram oftendtt.limilticr.prout dcmonftratio caufc Jicil ppict quid conclnfionis.fic & hoc propter quij dicii eop.c1ulionii;trgQ df monfftwto firopliciier cft viriualiteraggregaiacx.vtroq; gencrc dcnionHrationis. A d oa No,il« politi.quf defttuunt tllud Iriplex jenus \lemonfttationis, djccndura quoj dirfe. niniptopicr media:&, qfi dr mcdiitm dcmofttaiionis limpliciier vcl ei. caufj vc I elfectiis Jiccn dnm.quoj ncc caufa pura , ncc cffecius . fcd agereean» vires vtr.iifque,yicxporui,ideomedium illuj efl alicrius fpccici ab exircims licut rubcii abalbo,& nigro pro nunc. A J fecuuJuin dicediiiii.quoJ ib. non enunic nuiiiiiliexiremasrpeetes:iacuiiaiiieni mcjiam.quoniam folers poiell r>ronie 6l eam ex illis colltgere. Ad icrtiain mantfcfra cft folutio, dilfeitint citim n* c pitrmtJiaipuiruni ciiini Jcmonlitaiioncs clTc per iJcm^cnus caufc.non at.tcitt pcr idc genus medi|. dcmoiirtfatio.ii.hominij habiianiis m icrr.i &' cxificns fu pra lunim.habcnr vna.n fpecie c.iurc.nou uinen viij fpccictn mVdii. vt folcrii ' pjiei. Quoiqniidcgcnetadcmoiiarittonfl.qutd vnumquoJq; illotum & ouot cou fpecics & qmbus dicauiur nomimbus,& qiio foluamut obiccta iu odooiI .um,mJ...fcliu imantuni , Ad fecunda etgo qtti-ftioncm princ.palcri, diceudu quoJmulioneiu; fit dcinonfirano Gmpliciltr , cx qui conuenit erfcctutn clTc & pfopierquidelfcctus.-vt.in ptopofilo Alg.Dcus v.uit, qft intcllig.,, & vulVreduus auiem (ii.non vt condudai aliqu.d ig.to.unt , fcd topicus c.t rc^rcilus di ct..s in eonrirnuiione dcmonfitationis prfotu.vt ortc„di"ur figna ei cj. rVmin u.fcmcon..ct.,. Vetb.gtatia.lJ eiremus fupta luna.n, atguefcnus .1 , omin.cruent.ierra.hecdcmonfttatio eft ffmpliciter.fi rcgrcjcre.t „r r i,n, ;i;: 'V"-?'0"*^" '°^us. «» ptop.cr cofirmjt.o.
toiura oPpofit5,& fyliogljatm l,c, omnc aScn$ Cne voluma.c t/ccia ctetuunj
Difputatio Metaph.
riect (Tirio.& fccundnm naiuram, eft fummum igno^jni;ftJ Dtm t ft apud pe. l> fipathcncos iccns fint volumaic , &. tittftini tlttuum ntctfT tio ncccfsme mturjr.crgo Drus t(t fummt ignorans . liuius primoncccpii mitiorera , J)Ct ru ft.l vos qui rt-noutns ib to voluniiicm. v: munJi.immo Cuiiifqiic tiftciujinS uiiionf'.n,iotalitcritfgat's,&op.iiamiiiquodiJ.vl,,j 1 ptoctdjl lb co. ptoctdit dc iteceftitarc.vel niiiira.hoc modo rciticct.iiuoj pnmo cjuQiut ah t o pnmura citiraium.Jfin.lt alia eiiifaia fitcccfsiuc, bi s;ra.I itirn djnecpcrucnient jj v|,j, tnnmentiiim. Veibi gr ttii.a 1 maieiiaimiiinc apponit conclufioucm dicenj.tt lic 1 1 eft.crgo ipfc "5 f.-ipfimi fcw'l. id clt.lmclluH. appouitmaiort« prohjiio. ncin per cxciiiplum, Jict iis.llcui i.;'»s, a quo ciliJiias troccdii , vcl fol , j aaa lux proct dii: nulium il>or:i.n (rlpfum nouii.liciit ncc ahqi.od txirinfecoriiin nouit:crgo maior paitt fort iinlu<Sioiie:iunc rcplicii conclufioncin, diccns,. i. co Dcus ipud vos fuminus ignorins cll. Contitiuat lioc,>!iccii5,& nos um'dc. clarauinius nomine ipforum quod ipfe ignciat alu : vuJc , poftqnam ignotal atlia non eft cjucndiini quin ynorci & fe . Dtus r rgo oinuino fe , & jJij ignof.n ergofummus cft igr.orans. (P.t.li aliquis.) Apponu boc i» locodubium, & inquit,&,fi al:quis diccr.-t, quo 1 licct iplc ignorai cnna , vuli dicere txtii |c, fcii falicm fcipfum : & ptob.it hoc pcr impofslhile hoc niodo fyllogizjm ?qm\ enim fcipfum ignorat niotiiuis pottll repuiari.apponis tuinorc , ftd pcr te Dcu» fcipfum lgnorat:crgo ipfe Dcus elTci tinc Jubio niortuus: wOr.cluliu cif f.:'u.tt. I coaliqui propoliiionuin.fion inaior.ergo tntuot:& li^ lubetur ptopoiliO. (Noj vero.) Refpondei & untum . videiur cinui rCdilcere atgumentumcontra cjs; & ukiuii . nos vcro ad hoc icfpcmdemut , & dicunnscis .quodhoc limpliciicr c tiam opinanif s.quoJ Dcus lgliorai j|ia,& fcii rcipfumj qiio I probai , dictni, nulla enim dirFcrciitia cft nncr hoc,& diSum diecntisquoJ id.quod non agucii voluniarc , ncc auJit , ncc vidct cfl morruii.n. cfl cr-o fyllogifmus hi>c moju, omne igiiorin» eiitia extia lcnon vidtns.nec audlens.ricc volEs eft inonuum: fcd lecundum dicemes J Vum fcirc fc. Dcuscft igndiaiis alii exira fc, ntc >udiens.nec videns.ncc volens: n o Deus fft moriiius:& fic per confcqutns ar. cumtiituinpoitHr.-Jui.icontr.icos. (Et li forie.) Hoc inlocoinJucii foluuo. nem coium adhuc,& inqmi:& li forit , diccreni qooil o:nuc fepaiaiura a nlu> na eft iwclleciuspe r fc cxiliciis.fciplum inlclligens:& aJJc miiiorc, fcd Dcm cft feparatum a matcru:crgo cft intclltftuslcipiiimintclIigciis^&tuiK Jicam, quod Deus viuii , quia littetligit fc:inotluum iiiicm ncc fc , ncc alia inielligu: quare folwio eft.(Dicnnus) Huic coniradicii hoc moJo, diccus , dicimusqiioj declaratum eft, fiilicei in diibiisaliaruindifpiiiaiionum.vjuod foluiio eft put». ciniio: quia fup. Deum clTe fcpiralum a materia.iloil poicftdcmonfttaiiue.p. bati-erco haec foluilo filndalur in propolitione dillefiica , & non dcnioiiilriu, ua cr«ocft fuga.(Etfi forrt.) Adhuc apponii atgumenium philofophotum.quo ptobant Deum viuctc.pofiio quod nihil fciat cxira fc, & iiiqmt, ai ii lotic Jicctfi quoJ huiiifinodi dcinonflratio cft.quia videlicel, cns diuiJtiur .iJ vi & aJinonuum:& vmeiis efl nobilius inorluo : feJ primum eft uobiliuscunciii e nrbus -crao primum cll uiucns.fy llogifmus crgo cll in fecunda figuri h_c:oii.,.e viuens eil iiobilms iiiorruo:prinium enseft nobilius moriua.immocun.-tis tniihus ergo viucns crit oinmiio Deus. Kefpondci M huic . diccns , dicimus «juod om.ies HlK funt cualioncs.iJ cft, non rinones dcinonliiauue . fcd Jialeciic*. fNotenim ) riocinloco mouct Sc ali.im qujiftionem maximeconira Auicerv. potert enim querl.cur eft i.npofsibilc ab eo.quod ignorai lcipfuin.ptoceJcte c... minielliecniiafe^poiiebaiu cnini philofophi qucJDcui n, imelliseiTtic emanai.ies ib ipfo fciaui fc:quCiii modo. ptopier quid eft impoM bile apud vos alios 1'er.paihctKos. qui non pou.i.s hoc ' Jic.t Iguur nos .n.m
tjlioj lllipoISiDllllJi proucin. '••' -> .,7,„,
£jufJ.igiL,U erft&us cfft.il ii.lcUigc.ucsfe . 6i Deus non, lunc r ucni .
tti prfmJ tinhi Sc praptcr hocdicunr philofoDhi hl »,n| n»„. ;.. . 3 "I
JSJprodud. fc*n. fc. r U,dmU«.)Co,ffu,a°hT, J ?Cr.S 3iS? SEodh2% wfl„ ilTcrrrc fccndum app^rcmun,. & „on fc U,,JU n ^n niU, rteE E
A V E R O £ S.
Alt Aucr. Ex rebus mirandis eft ratiocinatiocorum, q, j„n0uacomund, f«,UItljrvt fitex voJunt „ SJgJ q;,od,nnoUacones„UntcX „acUra,& volunBce, & cafu.uu* aUcc,n fiunrex voluncate, fun: res ar«ric,alt$.& (,u* ntl ,t lx J"* ru„crc> naturales. &, fi .nnouacum nor, ficrcc n.llcx voluncatcsc nc voluntasmgrcdcrcw ,n dchmconcm c,us.& nocuirt o, derimco ,nnouacclt ^'odrq'cncurpoftpr,uac,oncm:mUrldusTuccm li dlet .nnouatusd.gmuscftvcmnouecur, cx TOcj> crt c,,s nacual. cx prm
ff SLCT 7C r"1"3 "^1"™'" rrinap,isarc,fic,ahbus.&cft voluntas.Attamcn,cumalfirmacurc,Uod fitib ^cnrcpri rno.qu, clegK cfle cus.pocus quam pnuaconcm , oportct vf fTr v , jc„s &,fivoIcns,nondcfcc,tqU,n fitel.gens eflerc, voIk.t, vt d,x . nccclTecft vt fcatMguurcommunKanccls l>h,lofbph, i„ hacrad.cc « lcrn.oto^s.oucmrcataUKdcLocjucntibus, cft iacsfacicns. quon* «>/ finuf cudo rcrum nacural.um rcbus arcfical.bus. C um au!
tcmd,x,cdcPh,lofo„h,scJ,,pfitcncncqu6dJd1c,uodprou>nlc a Dco „1,, proucmc nacuraWr.eft fcrmo cor/uptus dec ,s. & qu, cnc k m k. uccacccfcmanacocntmm ficabco,cft pro.ccio nobil.or modo oua nacural,ccr,& voluncacc hun,3na.„am h.sduobus mod.s c cn,c d-,m,nuc,o:& non chu.dunt verum,& .allum,cum fucnrdc.v.o , hacocf.mpols.bftccftvchccmanacoopcracomsabiplo glo c corutural.snonauccm emanatio volu„tar,a, co modn, quomc ; g.cur vo.unras h.c.nam voluncas ,n viuccc cft pri„c,p,um motu . & cm uplc-Dcus ab ,ca motu, nccdle cft vcablica prirSp,o n.ocus co" modo.quocll volcns:quodappar(c„obis:&cft cmana co ab co no! b,l,or, modo hac volunracc:* nemo Idt modum ilW n.fi pfc £ Ecprobaru, cpl, cvolcns.qnon.a ,plclc,c duo c6crar,a:& BSS£ «co quodcl k.cns cantum.opcramurduo concrana fiffig ' t"0D"»«. .ftl.lfum:crgo nccclIccftvtop:rctur v„um duoru„, co„c .rforum de&one. Ec u „, quo muoiuuntur in hoccap.culo, crt, S C dlagcnsaucd "«uralKcr.aut voJuntar,c.Lpi,\ u,d mln m"- '
eucnuc,u,d ucc,denrale,& cll vt l,t tc* cxtra locum fuum & d ,bi «=""• «J?^«odcog,c ca,n.&Dcmg)o.abIitcpfithu,usnacr« ^ Sc- ««Joprofcrunc ccamcan, dcomn, pocc^, , qUa pKfJfc ^«^ufliodcflrucc.Auci. N „
Part 42
1,1 i inofu
Difpntnrio Metap\
inttllcaualis.vc runcopcrationes.qiiajproocniunte-jc artibu* ft ,!i n. cuisattribuichuicnaiurxcffitincclkAus-.&al.nuij,, . . ' 1 " ■ bct iptdleftiim,fcd opt ratur naturaliter. Actamcn imi Ji, J. " " uenic ex'intcileau/,uomam aistmilant cam tcW , ., , , •'"* mouencurexreipty.&cmanantabe^^ ordinacz.Ecidcodicic Anfto.pnuceps Pmlolophoru !,, m , . eit cpnatura incelieftus dorainatur to:i & .:uara „Uxi„ ] . £ ; hjcccrcdalitasabeo.ouoddiot ■ Alga.Qu. neni vniucifaiem,quodfcicnsfcipfum lcicaliu i. fequicur ei 9 qui non fcic ahud.no icic teiplum.Et.qaoniam iim d'' ilruxufcrmoncm Amccnnx.cumdtxeric-yipfe fcic ahud,cume-a~ c.uod adduxic concra cum ex racionibus Philofophorum , m hoc fcU ciuicur ci vc primf, uon iciac feipfumttk confequerrs ell verum. Q uod auc recicauic cx iHiilofiphisdcraeionibusproduaisabcisinhotca.. y>.culo,cum dicunc <p ncfcicns fe ipfum eit mortuum,& 1>i inium impofsibilc clt vc (ic mortuum.eli rcrrr.o facisfacicns,compof1Cus ex pro tj poficiombtis famolis.nam quod non eft viuen&,no clt morcuum.nili id.cuiusnaciiracfthabcrtvicam.niliintelkxcricpermortuumid.qtt ii"nif;cac dictio inanimacum. & tunc duiidtc verumSc falfum.nam .omne tns aur cnc v iuens,aut inanimatum. & hoc quidcm.cum intelligimus pcr vicam, illam, qus dicitur xquiuoccde .tcctno, 6c corru» pnbili. Et,cumdixiciiautcmdixtrintij,omne,quod cft rcmotumi Kiaccna.eft inctllectusin re,&incelligiccx fe,iamdiximusrj,hxceft vtrfuci3,cui non cft deinonftracio.Dicimuscpiam diximus lupctiu» niodumdemoftracioniseorum in hoc.fecudum cp oporcet, vi duv ilracionisin hoc libro , fciliccc rp diminuitur viscaus proculdubio, ^rouc eil rcs.cum excrahicur a luoloco narurali. Q uod aucem recita uic cciam cx racionc addufta contra Philofophos in Tioc, cum dicunt q,cnsautericviuum,aucmortuum:6cviuumeft nobihusmortuo.St principiumcftnobiliusviuo:ergoelt viucns ncccfiario.utm profecco j incclligicurviuo:ergo cit viucnsncceflano.cumprofecto liuclligitur * per morcuum mors ipra,cunc propoficioncs famof-e verse fitnt. Cura auccmdixu cppofsibileclt vccmancccx eo.quod nocll viuens, vica, ec cx eo,quod noneft fciens,rcicncia,& enc nobilicas principu in co proft>ao,quod eft principium tius vniucriale cancum, ell lermo falfus Nam.li cflec pofsibilc vc cmancc ab co.quod non eil viuens, vita cnc pofsibilc vc cmanecabco, quod noneitcns, :& vt emanct ou()dlibccaquolibec.&noncricconuenicnciaomninoinccrcauias,ic
ca.ifaca.nccingcncre diao fecundum prius& poftcr.us.nccfocc.c. Cum afic dixiclp.cum d.cunc cg nobil.us v.ucnce cit viuens , cft l.cuc fcrmo diccnc.sm.quodeitnobiliuscxc.s.qm habencaudicum.& VN - fum habccaudicum,&vifum.ipficamcnnond.cun:hoc quomaau e runci pnmo princ.p.o audicum,& v.fum.& qucmadmodum eft ppfc fib-leapuJ eosvtlicnobiliusaudiaue.&vidcncc non audtens, nct
Duodccima. 2o
. viJens,ficpof>ibiIeeft vt fic nobilius viucntc, & fcicntc no., viucn-t n(ejam».yiteriu4.fieutcftpoiiibilea?udeo* vt prouen.at cx col flUod non habct vilum,habens vilum.licpofs-bilccft \ t proucriutcJ !iic p,u,,3 ,,on habcntefcientumhabensfcicntiam. Hicfcrmoprofccloeft fo- !" veltll<-° pbiiticus^ f'11" "">m.quomam apud cos eflet non habcns auditu {1«vifiii"nob.l1ushabenceauditun)3& vifum, non limplicuer (td t% co quod habct apprchcnuonem nobiliorcm vilu, & auditu: & cft jcicntia . Et.quoniam nihil cft nobi!iusfcicnt;a, impoikibile tft vt ,jt non lciens nobilius fcicnte.huefic principium,liuenon lic nrm pjunrquoniam princnia.cx quo aliquod eorum cft fciens,& aliquod poncfticicns.impofsibilccft vtnonfciens li; nobilius irientc iicuc fllincaufacisfcicntibus,& nonfcicntibus.Ec noiilitas prmciMi irapofsibilecft vtcxcedatnobilitatemfacnti.T ^nifi excedat nobihcat principn non icicntis nobilitatem principii fcicncis.& impoilibilc cft vt facxcciTus nobilitatunrincipii nobiliorcxccflu robilicatis fcientj.c.Q.u2rc nccefle cft vc fit prmcipium.quod eft m vltiniitatc nobi- * l1tacis,invIcimicacecxcc!lus,&cftfciciitia.Timcnr auttm homines jttribucrcei auditum, & viium.quoniam fcqucrenir cx i!ris atributl5vtfitanimacum,lcdaccnbuitcilexaudicum,& viftimsd indic.injum tj ipfe Dcus glo.non dcficit ci aliquid cx fpeciebua lciciuiarum, &<Kcrin.c:& impofsibilccft raccrequdd vulrus hoc intcUjjnq nili ^ pcrJuditum1& vifum.quarc hrccxpofitiocft propru /apicn-ibas- & niipo&jbilccft vtponacurcx capitibus,& radicibus Jcgu, coiumunibusoinnibus.vtcurriccurlus multarum rcrum,quc actiibuun urlcio ririnlcge-Etcocum.quodincluditurin hoccap!:Jlo,eftrallacia & dcftruftioipfiusAlga.nosautcm rcucrtamurad Dcum rropccr vilipendium,S:dcprcbionemciusproucnicntcs i Sapieiicibus cx eo <j> pcrquirunt bonum nonicn in liis rtbus,& pccimus a Dco .-lo vt non ponat r.os ln numcro corum.qui feparanctir in hoc feculb ab atio fc- C culo,& in infimo i fuprcmo, & impnmac nobis gloriam xtcrnam: in ommbuscnim cft omnipoccns.
Auer.nuc comradicfc AI6j.& ptimo mordc. propofiiionem primam fuc ra. aoni. fcHicct ipquia Deus ag„ elFcctum volunuic.iJco a,;ii iiouu.,,:!:. v C, n. propolmouo,, cA lu.nil.invu-.u.ehuiui v..iu.»fjl,s. on.nc l.ouuu, proccda , robimaic. A,.er. e.go „on arguu contra propoli„o,.en. Algj.dnertc lcd co. «,p,opol„.o„c,n,ii. vir.u.c cuius icnei ilta propoii.io.comr, ha.,c.o.une ,,ouS proctJiu vclu,1u,c:& inqu.., d.cimus nos ,,uod abfurdu,, allc^.n, huL.t hu- .inii «: r~«aeium .pfcwfninM.tinouJicu.ii, fc.l.ce, ip .,„?oua,io rnundj Mblrolui.uicii.in Deo.conwaluucw.nu.aai.fedcomM iilan. m viriu. WjiMiencihxc.J.&nos fimen.n.us muodt, id , ft Ktam uwfaum "2 " «iuifV|i.x uuc.dun. procedunl a voiu,1.J.c,& aliqnoucs a „,,„« sl »Smcl m«jb euemu,.,, phyhcis d.tflum eit:& boc excnploo.lend... d. , lud . uod
Igtus Jbtgnc.lco a lcoi.e.cVc. ab eutnu, vco fa.ia funi horum «rorcs v. 1 1. t*a.tal|U., Auer.commei..iJ.&fecundo Phyli.com.48. i: 49. iZx uc d.uTI fc e piopo ,,.0 dirta ,cl...,,u„ur deftiuda. cum patea, i.on *„„c urtuu, c« wh,.u,c. (u, p«,crc?0 Adhuc adJuci. t auonem ftcundam!" & p,c,e "j U uauuaiuu, uuum voiutuuuujouatettr.oDon.ei * voIOim tSju (J/u u> de.
Na »
Hnltione ipfim & oftendit q> non e ft ita.damJo dcfiniiiom:- innomti. d.SltH ry minifeilum c, definitio iniioiiaii tit qiio.l innomium eft hjhe,,, crft poli ptltu lioncm Dclwt fcirc cp licci omms Jcfinltiodtbtt dlri pct foimam.U.nen '.c. fini.ioncs iUlunlcs.q.i* quodimmod o fum l,,,,t fv,ni orBnlrf0 v, A„r,. n„ ,„ ftcundJ dc- phyhYo .iuduu,& fexto Mrtaphvfiees.drhe, J.,rt per Imgalom ce tiuscmf* eirc,iiialis:67 idco vilciconfcqtienH» Ai.ei.fi crTentiatlut omne in. Ua.il8voluniarein„ouatur.poirei Jefin.tequis ,n„uua,um vclu,iu.c:-.-r»i con. .SitiioncrTciti.i <~tc pittt fcttnoclui.(V ,iJe fi muudus.) Adtwc ter ioinftat. f, oltcnd.tcVio l,fi munJus furt nouus.mjgis aptlnc.p.onitutili ffl volu„«. tio faflus fuiffei.3: in.iun . vndt fi mundus .nr.ouirct.tr, nngr, deett t» Innone. tur inauimuiicltci.Siu.ur.ilc pioccdrns .1 princpij, iuiuuliumniUlB,.IUI a oiincipii» >tl:fic.al.hus,fcili « volunutcidc hoc n»n oftendit . pot.ll i»„ hocinoJo dccUtiripcfanie Jiai.fi munJus innouatut.iuttx ptinciptitarrj. aulcx eucntii aut i ni:„r a i.ino.ubiiut : non per ptlncipu ntii. tnioniam. »1 inou.t innoiuiut pet fe.inquanium c:is .ntuiale.eigo non tns »t»t: „cc ah eue. tu-erso rrlinquitui a naiun: ctgo magis quaro > voluntare . Nos chnfticol» dlcunus cp miinJuS inno.u.ur vt res aitts.oi opus fum.n: itiiHci, : vnde , ficui n scft attifex -cquiuocc fct.- diAusco artihce humanotltmtliiei, ficm excui- ^«Dei adciiiusi,ift.itmiiiiJ.imfecil,eit>tquiuocedifiutn aj exemplit ,10. a flium .-uo rcs fidmu» a.ie.i-i & m.mdusaequii.oc ..•.-:. .. r (1 , . 0n. fcouensopus artincialcxquiuocedicetur.&, hocliiquu ii PU.oin Thimxo. Per.niiheticiautem.qui omncm noua n fiftionem. m nui yjttaiut nomen, f,i drft\iitioee,iciai.one.n,vcl cottupfor.em J1cu.1t rff:,Jixttuni mundi .nno tei ur"',"' s . «'pefconfeqiiensinundurn rffe rpn natu.x: St
r 1 TIZ A« efl f c<.nd..m funaamcmJ namralia probab 1«. (Srd fupooO.
fo)NunT>J onnam atcu.nen.i «cfpondctc vidc.ur.J fc<l luppofi.o ;, I
du, u "occ Jai ab v. c.tc pnmo, qui tuclinauit ipl.u, efte tiiagi, <p ptiuationc.n dus Piocejai . . r _ non e(r p c( ,>0$ j, .c:t quo j ff
^«•SL^ 'cvoluifffifuom cffe.pi.c. et,oquod pW.bFor*. g! «ft 7»»«"»^taa°*/fXtndo Deo volu.itatem deo.)Bxho< Mndodl Ben.unt.um ft is nall.ru phUofophotun. .omine. vwleJl.
^S^E^^b5foOei4H««dhi lonaiufx.falfum -:. ■ m ll
V£&ffia*MW'>*" fcc"nd"m «ii.a.em.«pr„i, ptoctd ab.o
\ ,i,,P,, lit nat .ta.& quJ '« hum>„> voluntas: c ifus raoontm n „odo ? d.monftfartut.o, Impof.ibilt efl ptocedetc itiqtil *km K,Pnf, ^na ^ uta . modo,id cft fccmfjun. v,m n »U. c. .cu volu„.,t o 31 ,p,ffa? m id eft fiiionetn voUmuns in n ,bu, id cft volunuut vn.uo; iuxu inlcntlonem,»acuri.iJ ■ .. _ .... j vo)jntl, Cnim i.ilm». »
f5 dift? X ntimTtinefpium fl «rA* fup.cu,.,fmod. «« Jtum.ideltho.nin im ptincip m " „u,propiei J ^irous quoJ
eft Dc, vol<....is:.dcoappon.(co [l^»^%^^J,ll4J50. qu, clatc com aAiwdiuinusptoceJi.il ^b'\iu'1 mV°^°r.Je quoJ »cut „os d.ftmfte No«, pVehendl non po.eft n,I. lh» p,r ahncgx.on.m.
non fc.mu, pofii.ut cuiufnam n lu « H.Ooe.u m, M J Jt c_,0 l!u,l; Q,
fc.ice, quod non eft g. ««."^ ^'cVfcimu7™cS ncc agi: pt. modum ,,1. rosnonrcimusquxvolun,as htiJ«.«o^ 4dpc.Cui.eboe tnodo , tcihCM Mm curx.nec per modum ^mm'"^^^Mel, (Bi ptobano. > HoC. lo. agcfefolusipfefci..^ fiy^M.fo^^^iripri»i«o quon.am 2 vult piobare in Dco cffc ^J. notum tft , ipA g
id eft cp tn co fil volun as. h*c ^elt. «> ppo |mllIm eft 111 n.u .!f c:m»
dtto con.tad.Aor.a,& d«e . oom ;««-^. ^""M ra,.onis confirtn » boB
Duodecima. *8j
. ,-puro conliadifloriorum voluniatc : ergo Deui agit volc nj , quod Alga, ib*'- F0'eft tx h,s CyllogisJn lic.oiniie pcicns agcte duo coniraria elu n'6 vnuni coium.agn voluniaie:frd Dcui cfl .igcns porcus Juo oppofiu rli» t' jiirrum coiurn : crgoDrusagii vcliiinate : 6V lic paiei fcrmociui. Scd, 8tn 0jo Dcus lciat duo oppofita.oV quomcdo agat attrium eorum,6V non na 1U° A> in altisdilputatioulbus pluries Jixii,& tgo ipfum cxpofui.(Ei iJco M ' ,',s Conducit 6V pcccaium altud Alga.d.eV iJco dictcnus quod tx eo.cp ipfl . ^ning^ebanl dicemes.quod afius Dci aut pioccJit a natura, aut a voluttiaie : nafet quod ignorantipli naiutim,6V voluntaitm quld li*nt:6V hoc oflendit.d. iiiianSq: apud philolophotiiiiclli£iiuriiipluribusrebuspiiiu.ipium moiust r l(c^irusigiiisfurfum, 6V lemeJcotfum : 6Vialis naiuta ihbei ab tpfo Deo fIftl,i.capicnJocigo naiuram,proui eam Jcfinti AnHo.in dc phylico anJiiu: (., (iis pon a it pcrnaiurain.CSimilitcrO OflciiJitquomodo naima poittt '"' jfccunJoinodo:6VhocniodopoteftccnccJiDeum agete fecundum natu- J.lni","c' aliquanJo Jlcnui naiura Jcomni vntuie, ex qua qutJam actu» ^ cej'iifi.b.ablaioactuvoluuiaiis,quanidicuntaliquiqiiod eft eiiara intello &UI-6V aliqui opponuni illis.quod non cfl intcllectus: tJtncn lpfc athtmat pri» oiiii» opinioiicm.d.imiidlla virtus,fciltcct inicllcctuinaturalter agn quod roccdiiabea.oV per confequens natura dici poteft : 6V rationcm red Ju. J. ipfl hih philofophi afsimilam eam.iJ eft iniellctSum aniricibus, qui a feipfii mo- \ ,niUr,6Vab cifjcm proccjunt actus orJinati, 6V pcr confcqucns cum intclle. Auimoiicai,6Va/tusoiJinaiosproJucat,natuta Jici poicftiquod ct vetbo Ari. flo confiimai. J.6V iJeo au ptince ps philolophorum, vidclicet. Arirto. quod in. elirfiiis iiaiurauteroroiiiudenoiiiiiiatui.i.dicirurfeie oinnlum natura: prou* oBinu 01 Jinai.vi paiet in tetiiodc anlma: inquis enim quoJ agent iniellciSui (iomiii.i faccie.pofsibilisomnia lirii: eigo lnieilecius naiuia dici poielt, SC ) ' ^onfcqucns patct qualiter Deus agere poteft natura fccundu dicta.f.prout
cipale difYuni Alga. 6Vpr rao proponii illud.J.fcJ id, quod dixit Jeliniuuc.f. 'p0j(1uifciifcipfum,fcii alia.oV ccontra falfum clt:6V Jcinde rrddit raiionerm, ouaiccft hlfmii.d.quufcqueiciiitquodqui .ili.i ignorai.fcipfum ipnorarct:mo iohocclt ccuiia experieniiaiti.(Ht quia.)t\iuiic c«rrclarie concludii peccatS Auiten.cV inquit,6V,quia compellnut Auicen.auciotitatibus, ij cit argumen. lurhilofophctum.viconccdat quod Deus ignoiai alia cxira fe, opoiiuitcuit. cciii Auicen.concederequod ipfc Deusignorat fcipfuni.6V hocopnme proba- fjotl, 0ii fup.Alga.conira Auiccn. Debes fcire.quod Auer.non cocedii D< u igno ■swalil cxiia fe.quoniam ignoranlia cft ptiuaiio fcientiafimodo, vi Jucifta. „m uuoJ non potelt efTe fubiectum igiioiauiix.nec fclentifieo quta obiccta ha btm ricii circa iJrrn : iJco pcr ignorarc hoc in loco intenJit non fcue:6V hoc rll iii quouiim iccunJum philofophos Dcus 116 inielligii alia fub tatiouc, qua fuiu Jiucrfa.oV alia ab ipfo elle Dei.fed inielligit fe. 6V alia prout clie tiut tft iffeomniuni:6V hocdictumcft ii.MetaphYii.cominrn.ci.6V hocfacrt theolo. tinoitn enam conccduiu.(Std id,quod.)Nunc,rutfus rcprchfdil Alg. uialio VfiboioV primorepeinid.d.fcdiJ.quoddixii.vldelicetquod qut fcipluni igno r.r.inoriuui efl,6V Deum non decci rcpmaii moriuum.Apponit ftatim lccu tr. mu.St inquii.dicimui quod funi veiba probabili.i,ei:icdicniia cx vi ptopoli". lioiium dialecticalium.cK reJJit tauonem, dicens: illud nainque, quod 11011 clt Viuii.iion eft mortuu.iuli de naiura fua efTci habcre viiaoi, to quia viuensi, SC aottuii fuiit oppofita,6V habei lieii circa idc.vi fat diciii efl:6V appomi euafio. ntm.dicens.vel li ipfe inicdcrct pio moitiiobruiu.iuc ntc diutlio tiil veta:qm Drusnecell viucs,nccbruti5.(Vci5iameii.) Abfoluu ambiguuaicm.qm Anft. in Metaphf Gcis probat Deuin viuere optiina,6V pctfeciifsiina vna, 6V Aucr, ibiJe,ii,Metaphy,co,j8.ti3o,oftcdiiilludiaiioiubusdeiiioftraiiii:s:iiiodo auc
N n i »
T DifpntntioMetaph.
,„0,,,...-. ahfnlnit Auer.&tncinif.veruiamr,. . .._ _ 1 . «cipiariir D
inquit tabil
dcie-™ :
. um.quoniS in difpiuationelcrtiiftci mor3.(S.dtd ',,Uod \ dcicum in alio vtrbo,& inquu.ftd iJ, quod dixii.quodoiiin r,r tcia cft inicllcflus pc, fc.& cxi flcns.&c. & tOjfSSSSS^^JS? qlioJ cft eualio,& non demonftrano in hoc quidem.quod Ale i diL, ' lib .iiimusdemonftraiionem ipforumphilofophotum.qu.iliie, ,' ,?,' ',°,i prir" go,emhabc,e:ecce,quomodoilliidverbu.ifui, cxirane.im cam !__,' fcripfii Jcmonftr.itioncm,q,iJ proluium eft Dcum no„ e ffc corp, . ,Zicm in m.nerij corporali:& i.im f„n compoliia in fccuiida ri •„•;, |.'- r„ ' "'u pus.vel virlus in corpore.eft fimium in lempo,e:fcd pnmus motor no, ' tus in icpo,c:e,go n 5 eft cocpus, ncc vm „s m corporc: & ipfc ptobauii . ,, qucpropoiitionesfuperiusdemonftrjiionibui Arifio. idco non fermonemprol5gare.(Sed id.quod.) Amplius rcprobji,& veibii .liud Alei & primo lunat illud.d.fcd id.quod dixit.ridelicet quod viu poicft ptoccdcre »b eo, ouod non eft viuum, & fciens de non fclente: propicr quod dixit quoj pncogatiua principij eft ipfius inquinluin principium lamum, id cft, qood rolum alia prxcellit.prout eft ptmcipium . Hoc amouei,& ii>,i„it, dicimuiquod funl vetba falfifsim_,& redit ritioncm,& inquu. fi emm pofsibile clTer quod ah eo, quod vitam non habct, procederet viia, fequiiu, quod emitai p,occ.|ji .b-to.quod noneftens:tandcmquxlibet,esp,oce<1e,et aqualibd:& ficquod. libet tx quolibf i:ttgo ordo caufatum nihil cffe i:quod eft f alfum.& cura hoc di jcifTel excufai ft tn aliis Alga.arguinentis:& fcmo Tuus ert manifcftui pcr fc.
Sid, in hoc loconon parua cmtrgii quxftio.videtur.n. Auct.tritati rl otns non pofle gigni f x non viuentc:hoc & contra cxptricniiam , & conira rtrba tiustfTt viJetur:coiiira expcrieniiain quidcm.quonijm femen animallt videiu, animalgcneiate:& tn maio, pa,s philofophorum non p uete.ncc animaium. Adhuc vcro conira verba.quoniam iplc-. Mn, ,">.;,. & ,i.rVTetaphy.c5.iS.6- lJ.vidctu, 6. inhocrcprchendcre Aukv. Bf Alcx. The_nftiu,& Plaiontm.qui ptopoiitionem hanc aJto crcdidctuni , «• Plaio idcas Themtftius anima, Auic.colcoJea, Alcx.inicllci.um pofucium. K urfus. difficiliuseft quod ait.cj, G viuens ex no viucie Rtti poiTci.& cns cx notl cn,c, Ql vntueffaliter quodlibet ex quolibclnon elVct impofsibile fieti: ifluJ c.,,m quo fequitut, hoc in loco non dcclatat. Circa iflud immoraius fum valdt ,,i libro dt intcileetu:nuncatit,ne fnb liltntio ptniius iranftam.opoiiri induccrt ' allquiddc hoc:polTuntigilur JuomoJifingiivnuscommuiiis, alicr cui non inue niolocum oppolitum.pnmus ereo moJus cft , quem Ioan. IanJo. fcquwui eft in libro de Anima,& tn libro Mctaphyficcs,& fcre omnes lanni,& mcJici lui Poftiio lo. i,„iempo,is. V bi dcbcs fcirt primo.rp fperma cft fcmendecifuin a paitt fc.fi. & alio,um . ,<lrum pa,tium.f.fubnlis,& grolfc.-itcum in fubnli cft vttius qucdant occultl, Quui litfpe, & pe, loium eft calo, viialis :ergo,in rpermnt funi quinq; pi.tcs:gio_j, co.pu tna. lenlJ fuh, llis.5. fpiiituofaivirtus.quxqualltjseft qnxda relideni in pnif fpt-
,ituofa & calo, vitalis.qui & animjlis,& iuiumIh Jicitur, pro„i diucra nui. cia exetcci.pats quidem corporea maira eft.cx qua mcmbra, & coipus anima. Iis loium formandu.fpiriiuofa pars.qux fpirnus eft gig.iutuus, h.ibci locum ior mx,& quiadecif.isfuita paiie.rciiniiii vir.utE illam.qux Ktcnra In eo iormil co rpus.&.quu vnuquodq: agens habcl inftrumcniu. iJco CJ °r ille eft velut in. rumcnra, er.o v.r.us illa vtens calorc, ranS nlTrumcmo rotma, cotpo* mcnibra.qutbusfoimaiisan.ma c xttahi, <k poAth ad aflS i: _h»c quldJ > t.ui diciiiirinielleftus.&diuinuni quodda.c anl.iia:diciiur quidc iiiic lc..us.piout qucmadmodr. in.ellccuis non opcraiur pcr corpor.smcbril. vcl inll .ume., uni. u a ncc,& hfcKurluidiciu, diuinu quoJda, qra vliadai.op.is.ii.diuo.urn cft iart v.w, vi il.Mt,.c6.}4:'fi<»"'* ci» & Auc.D.cnu, quoqucan.ma.qmaol
Diiorfccimn. ijj.
Biidiclmr duoh0<modlj. ficul & forma. forma dVitur forrti.i, Ve\ quia Tormat joijgincJ in.materia, vel quia informat mat?ri5:eodem mo Jo & anima diciinr . vcl QUU a"i»i2s cft,& ammas facicns, rcl quia ipfa animat inatcria:quia igitur Virfiiti1'1 animam ponitin matcrijl, idro anlraa Jiciiur: & propter hocinufil philofophorii Jixeiunt Iptrma rfleaiiimatrt.no quidfanima.quxcfl f..rn: i m* tcriaf q"' res dicitur animaia.fed ariimatS anirna anim Tnlc.ixrrairte amraas . gx h'spoieft cligi locus ifte.omne cnt:n viuu ilchet procrderc a viuo, & ani»- (Hjiiiabanimato^hoc modo intclligcndo vincns & animatum, quoniaTn non fft pofsibile vt viuum tiat.nili ah co,quodpoicft.& vita dat,& animatii ab eo, quoJ potcft animam daretergo oponet vi fit viucns,& animatura hoc modo.aft tttfi non elfci aaimari nec pnmo modo.nec fecimJo mcdo, tunc pofsibtleef' fet cr>5C* non ente.&quodlibeiciequolibet iirret, vt inielligentipatet. ggcundusmoduf.qui miiicoccnrif eft.quc cxiraxi ex antiquis fermamhus an. K , tiquotum: vbi debcs fcire . quoj prnniis motor & cft intelleftus , & e-ft antroa, Dec"ndM & ,n natura,& efl proiiidcrrtia.vnui manrnr ftinprr in effenria.prour rnim di rao s' Btrfa olficia c xcrcei.diuerfa foriims efi nomini.prout.ii.fe imclli£.t,& omnia, qUjt funi pofsibilia & aftu.tntcllertus diciiur.piouianimasgetin'iiatur.& eot> •poramouciammando illa.anima Jiutunprcut rcs, & formas rctum naiur.ihi tnmairri i ponii, naiuta dicitur:prout,vcro prouidii rcscaducis , &j;eneiabi. Its.S: fphxras xternas, lic prouidenria dietus eft. Sccundo debc» fcire, quoj Jjcus iio» poieft cxercereopcra hxc,nifi prout vniiur diuerfis infirumcm.s vt jnotor:prout igitui vnuur feminibus animaliu.vt fic, ani'na dicitur animaiiua: oroiii rnitui tadicibui naturaiibus.ex quibns rcs uatiirales procreanlur, naiu. Edicitunproui nulli corpori.niillimagnitudiiiiq; vnitue.intrlleetiis.proui om. . nibus cfl prxfcns.liciit vittus pnncipis iu loto exercitu, proutdrns. Dicendai Dubitatto. Itaquc cxhis.qj cum fpcrma infunJo mairicis proijcitur, tunc Deus vt motor jnin,.niiuus3ppropri.iiurci,& vtiiur virtuie illa,& calore vt corpus forinanti. Solurio. _ bus.&liceo formatocorpusanimat:& fic Arift.appcllar vitrutcm illam, qtiar pitterenn» cft Deus.diuinaoK& licci.de farto fit intcllectus, attaraen adhuc in hoc opcre 'mct Au'c» jJnj.cV: inodumhabetintelleiSus.vt Aucr inqui::& hxc eft femcntia Aucr.7. & Auct. lUcu.OJmmcnio 1llo.31.fi bene verba fua confiJeieniur . A Jliuc, & Anflo. jnfcciindo lib.de generationeaninialiuin.cap.io.iiiqiiit, cotpusautcin genitu» «,i.lcfl,l"perma,inquofcBKaninialisprincipi|coiitentiunni vna prouemi,par lim fcpaiabile a coipore.in quibus diuiua p.irs comprchendiiur.qualis eft.qu* ptns appcllaiur:p.iriim infeparabile.id eft.na corporeum.vt nullo modoab- Jrafiiiiitcllectus.fiibiectumeftteccequam plane°& Anft.his vcrbis hancopi nioncm appofuu.Bx hoc appaict, qualitcrargumenta fa/ianihil fiint:&enii. Bcma Aiirr.fbrinaiuriiihoc.quonlamprinclpiuni debct coniinerc toium effe (.mw piati:& idco.liprimusiuoior non effci viuens, non coniineici efle eius; crgononpcilii ciTe principiu-a nus: aliicrrns poffcf cxnon rntr. & qucdli.' fctexquolihct cuemre. SeJ diccsicrgo hxc 00111:0 Auer. non dirfcrt abilla Ainc. Prxicrea 111 Hne commcnii inquit.ij. mi>uii Arifto . poneic iiitrJleclur flMiaiumratio viiiuium Ipiiiiualiumtcrgo.non ponii inrrllertuiu ciTe priiicipwm hn us. Diccndum, ij, ditreremia horum eii, quoniaro Auic.colcodcam poIuu.cV er.m inhmain inteliigennaium.Auer.autcm vu!i ij. illiid non eft ne. cetTatiiiiniqiioniam femen fufhtnt,& primus motor.vt anima fi ttrihi appropna n. Secuinloditferf.qiioniaro voluii Auic?. vi cieator formjrnni effci uiielle.tjus.Miio homo inielligii. Aucr.aur vulr rp imellcflus lii mfima intelliseaitatd & pohius ab Anft.piopier iutelligcrc t.niium, & noncfcate formis. Tcnic. dilfrrcniiaeft.quoniani Auic.atf proptcrca intelleAum dcberc eflV frparaiu vc toimas cief 1: Auer.aut quod ideo cft fepatatus vt fit pttnciptu iiitclkctionu.
• ..... , t ;j Nn
DISPVTATIO. XIII.
D t DESTf^^CTlOT^E ElVS,^VOD DICVNT, Q.VOD DBVS GLO. ABSIT, 1 C N O R A T P A R. T I C V i Afcl^,
diuila ad diuifionem temporisi ad prsefens , & praeteritum>& futurum.
A L G A Z E L.
I T Alga. Et iam conucniunt in hoe. nam qui opi natur excisquoJipfe non fcit nili ftipfum , non latet hocefle cx opinioneeius. 5; qui opinaturtp ipfefcit aliud,&cft .J,quodclcgic Auiccnna.ixiftimauic quoj ipfcfcit res fcicntia vniuerfali , quje non ingrcJicurfubtcmpo.c,& nondiftingu.turin I pra?tcritum,fucunim,&prxl"ciis:&cumhoc cxitti mauircp non Jcficic fcicncia cius pondusgram in corlo,& in tcrra.quon.am fcit particularia aliqua fpccic. Fc impofsibt jecftqUinpnus intelligamusopiniorem corum .& poftia dabimu» operam quxftion.bus,& declarabitur hoc ftmilitudine . & cii qudd Lunaeclipfatur,poftquam non fuerat eclipfaca, & poftca anp.: nameuenienteitriafcilicetcclipiishora.quanoncil ,ftde« apta m (if&aliquidinquo eft.fciliceteft m fieri: & aliqmJ tcrtium, . noneft fedfueratancea. Ec fic nobis fecunJum Ims ircs modot I im tres fciencix Jiucrlar.nam nos fcimusprimoqudd eclipflS non til, feJ ent- fecunJo qudJ fit: & tcrcio quoJ fuic, & non fic nunc . & h a rres fcientia: funt fcienti* numerats, & diuerfe. Bc.cuna veniut fuccefsiueinfubicfto, facient mutationtm (ubftanaat fcienns . naro.fi f rctpoft apparcntiam qu6d edmfisfit nunc, vt fuemantea.cffet £Stia.Aonauterofcientia.&,fifarethora,qua crt ? non fdt. ef ceciam ignorantia:& al.quoJ horurononent locoalccnus.Ftcxi fl mauerunc qudJ ipfe Deus glo.non d.uerfificacur h.s mbus rtbu* . SS2citaJmutat.onBtm. & id quod fpolio eiusnonpoceft crcJiqudJ fcithatcma.fc.c.na en mJcquH ur icicum &fdensfequiturfc«nciam.&,cum mutatui fcuum muatu curo mutatur fcienua, routatur fcuns Pro< uldubm. nVuta idau ero in Dco glo.eft falfum.& cum hoc ex.ft.mauerunt <f Sels S«ecliPL,& omr.iaattr.butac.us & acc.deti s.
tia vtfcietcp Solf.t,&2>Lu.uf.c,txeocppcrueiuu.uat> co
Tertlaclecima. igj
•bm Angclis.quosappellanccx dccrcco eorum intellecrus abftra- 2oy & fciecquod ipfi mouenrur motibus circulanbus : & fciec quod rbcs eorum fccancur in duobus pundiv.quz func capuc , & cauda,& °udJ rcpcriuntur aliquibus cemporibus in futionibus illis,& echpfai r$0\ Itincctcum fucritcorpusLunjr inccreum.&oculosafpictcniuin 6c occultaturSoloculis: &,cum cranficricfectionem m califpa. ' I0 vccitannus cxtmpli gratia, edipfcbitui iterum:&ha?cctliplii Sein coto, auc cercia partt , auc mcdiccacc: & durabic per lioram auc |L horas: &(icin ommbus c£ibusediplis,&accidciicibuscius: SC odcficitfciencizeiusaliquid.Accamen lcienciatiusinhocancccclip rm & hora cchpfis , & poll apparentkm , efl codtm modo : & non Jiutrfiricarur , iSc noncat»rabic niucactonem in fubitancia cius . & fic I, f Krttia eius in omnibus mnouacionibus , qu* fiunc pcrcaufas . & U? "cauf.chabencutamaliascaufaJ,vfuucquo deucniancad mocum ircularcmcalcittm.&caufa motus circulaiisclt animaceh, & cauf, motionis animaseft dcfydcrium afsimilandi fe Deo gloriofo & Ancclis propinquis. & tocum eft (ticum ti, fcilicct elt notum ei nocirbuuadam proporcionaca, & limili, in ciua ccmpus non facic lmpref- Sonem • & «»m hoc cnca ccmpus cdipfi<i non dicitur quod ip(e lac ouodcdipfislitnunc, ntcfcit poncaquodnuiKapparuic.&omne, 1 cuiu.sfcitncia nectHceit rclationeadctmpus, non potejt conGdcran quod id fciacquomam caufac mutationcm.& hoc ell c i, quod diuidicur maccria,cemport. tt (ic tit opinio corum in co,quod diuidictir & loco, vt func indiuidua hon.inum , & animalium . quoniamquocj -onfcitaccidciitia Sociaci»,Placoms,& Hippocracis: Icd fcichomme ab(oluce fcicncia vniucifali : &fcit accidcncia,& propnccaccstuis: &qudd oporccac vc (iccorpus cmscompofitum & ex mcnibris. quorum aliq"a uint ali nacandum , & aliqua ad ambulanduin , & aliqua adaprrchtndendum , & aliqua naria, & ali(]uadifpana : & quod po- ■ tcntie tius ncctfltcft vtexccndanrurinparcib:iscuu.& hckquicur ' oinniactributioiinusinhomine,&excra,ec omnibtis pafsioiubus cius, tcattribucis.ecaicidcncibus, adeoquod nondeficicaliquidfcltnti* cius : cc id fcic vniucrfalicer . indir.lduum vtro Socracis cognofcicur , cc diftineuirur abindiuiduo Platoms fenfu,non autcmincellcftu.eccognicio eius h.ibctur ex nutu adv.iampaicetn. ccinccl- Icctusinceiligttparcem abolucam vniucrlalcm, cclocum vniucrfalcm . Cum aucem dicimus hoc et hoc , innuimus proportioncm appropriacam huiusfenfibilia ad ftiicitns , cum fucric in proptnquicace , aur rcniotioncabfO,aucinparcccalidcmc)iiltraca. quare fallumeft in Dcoglo.* Ethoceftfundamencnm firfei corum , m quo funda- . txfunc omnes legcs.qu* vmucilabctr tenenc quod.cum Soctatcs uutc((!U excmpli graciafcruierit Dto , fucricti rcbdlis , Dcu» ncfcitc idquod ficex rtbuscius.quoni.im ipfcnon icicipfum Socraccm quod dc tndiuuiu» ct opcrationcs tius mnouatas poltquain non tutric . ct , cuia
Difpuratto Metaph.
«oflfiiutritindiuidln1mJnonrcietmcios,&oper3tion«eiUS:immo J^lath*refiinSocntis,ntchJ4tneiw:Wajhl^ mh ^"J
hdcn\c:usab(olutam vniu-.il.il(.m,nonautt.m ,. , '
Etiam nccdlccft vt dicatur exc.tatur P.oK^ £^
ipie non icitin illa horaquodcxcuuuradeam * £, ""um \ "
demonftrata . & ipfr benelc.tqi.6d hom.num * « ' e" " on"» r*
ritprophetia,6c camcn nefcit qudd linrtalcs,& ulcs. ProphcSm"
aonem. lloccft,«uoJvoluimusnarrareprimoucpcrmiitacioneopimonumcorum JxTccun dointcliiguticur , &pou^locjuemurdeinconuenienabus>,q1ia: fe. quuntur eis , & nunc narrabimusarsimilatiouem torum, & moduni dcftrudtioniseius . Aisimilatio autcm corum eft .quomam hec rna Jtiut dmcrla : & diucrta , cum vcnerint fuccefsiue in codcm fubtccto. nccdle eft vt iit in co mutatio abrque dubio . & , li hora eclipiisfciturquod cric vc fuerar ancca,eft profccto ignorans, noniciens .fi autemeft fcitnsquodeft in inflanti, & antcafcicbac quod noncft &qu6dvcncuraclr,neccflecit vt diucrfinceturfdentiaeius.& diucrfificacur res ipla, & requicur mutatio , cum nih.l lit mutatio , rufi diuerfitasfcisntis. namquinon fciueric aiiquid, dcindc idfdueriri necdfeeft vt mutatus fit.& qui non fuerit a icientia quod fut . i; pr;vfcns, deindeperucnitadcumfcicntia , hora ipfiusdlc mutaruseft . Etverincauerunt hoc exeo.quod (unctres diipoficioncs.cit eairn dilpofitio.qu.-eeft relatioindiuidualisabfoluta,iicutdicimusdixtru & finiftrum . nam hoc non conucrtitur ad atmbutum dfcntiale, cft rdatioabroluta.&, fi mutaucrisrem ,qujetiat indcxtroad liniftrum,mutabitur relatio tua , & non mutabinir rubilantia tua in rc. & bxc cft permutatio relationis ad rubilantiam , & non pcrmutatur rubftantia.&huiurmodicft, cum potcris mouerecorpora,qux funtantc tc, & corrumpantur corpora , aut corrumpatur aliquod eorum , non mutatur ex hoc calor fundamcncalis , nec polfc nium. quoniam pollc tuum eft pofle mouendi corpus abfolutum primo, dcinde dcmonitratum talc, in eo quod eft corpus . & non etit rclatio poflead corpusdemonftratum attnbutum cflentialc.fcd relatioabfoluta.& pnuatiociuscauratablationem relatioms, non autcm nautationemin reeius,qui poteft. Secundaautcmeft mutatio in fubftantia,& eft cp nou erat Icicns & fcic:& nou erat potcns , & poteft.& hxc eft mutatio. Tcrtia vero eft q> mutatio lcici facit mutationcm (dentix . nam vcriticatio fubftantis fciencix , ingreditur in eam relatio adfcitum,quod habctur,cum verificatio fclcnti.c talis dcmonltratxficalligantia eiuscum hocfcito tali dcmonitrato, proutcll.i: alhgantia cuis cum coaliter tft alia fdcntia neceflario , & pcrucnno
Tertiadccima. »85
j| e\iti fiiccefsiue vnum poft aliud facitdiuerfitatemin re fcientia.&impofsibileeft vc dicatur qu6d fit fubftantia fciencix eadem . nam ilacur fciencia quod fit.poftquam fueric fciens quod vencurum eft:deindeh'c fciencia cp iam fuit.poftquam eft fciencia rp (ic : ergo eft cadcm fcienria,& xqualis,& iamperniucataeftrelacioin ea.&, quoniam relatio eft vcrificatio fubftantix fcientise.igicur permucacio eius facit pcf mutacioncm fubftan:i.r fcienci.'e,& fequiturcx ea mucacio.quodefttalfuni inDcoglo. » Dubiratioautemert dupliciccr, primo vcdicatur h{C (tcV;ti\ eis.quarc rtcgatisdiccnci quod Deusglo. habeceandem fcicnriam de riactUmab efl'ceclipfisirthorarah:& ha;cfcicncia,ancequainfic,eft<cienriaqti6d aniiqno ba» fucura cft, & crt eadem apud clfe fcicncia in cfle, & cft eadcm polt np- btn^u^• parcntiam fcicntia: m fine . & ha; mutationes conucrtunturad relationcs,qua;non faciuntpcrmutationcm in fubftanciafcientiz,nccfa< cientmut~tioncm in fubltantia fcicntis.& hoccft politum in gradu relarionisabfolute. nam idem homoerit in dcxtra tua,dcindc vc-
P nitantcce, deinde ad finiftram tuam ,& trunc tibi rclattoncs vna polt aliam, &quod mutatureft hoc imliuidmim , quod pcrmutatur. fcficdcbetintelligi d:fpofitiofcicntic Dci glo.concedendoquod fcie ^ omnia cadcm fcicntia anciquitate,& atccrnicace,& in pra?fcntiarum,& , nonmutatur. & intcntio noftraeft auferre mutatioiicm, ad quod conucncrunt . Cum autcm dicilntquoddc iiccefsicate aftirmationis fcicntisineficeft vt fic prxfens, & ccflatio poftca trt mutatio.non conccditur . Et vndcfciunthoc? Immo, fi Dcus glo.creauerit nobis fcientiam dcambulatione Socratisin mancapudorcum Solis,&continuautric ha:c fcicncia, & non creauerk nobis aliam fcicntiam , nec jgnoranciam huius fcicntiXjf.irtmusapud orcum Solis fimplicicer fcicntiaprarccdencianibulacionieiusin picfentiaru'm,& poftta quod iam ambulaucrar.nitea. & cric hec fciencia eadcm.qua: rcmanlic.fur'- (icicnsin comprchcnfionehorum cnum ctmporum: & remancbic di-
C ftum corutn , quod rtlarioadfcitumdimonrtratum talcingrcdiatur in vcriricationcm fciciitiae:& ciuoticnfcunque diucrfihcaturrciatio,di ucrfilic..biturrts,cui rtlariotrt eflenrialis : & quoticnfcunquccricdiuer(ificatio,& pcruenict vnum poft aliud.tritnuicaiio . Etdicimus, (ivcrificaiumfucnthoc, vosibitisin viatratrum veftrorumex Philofoplus.cum dicuntquod ipfenon fcicnili fcipfum , & quodfticntia eius dc li.ii f elt ipftmec . nam , li ipfe fcirer hominem ablblutum, & aninial «bfolutum, & inanimacum abfoluctim,& ifta fuin diuerla fi- " ncdubio, tunc relacioad ta diucrlificatur linc dubio. quarc non vcrificaturincadun fcicntia tpfitdiucrlorum.nnrn rtiatumeltdiucrfun : 5irclatiotildiucrla:& rclatioad fiitum i Utffcncialislcientiar: igitur hoc facict numtrationcm, & diutrficactm, non numtrationtm t-utii cumaiMmiI.'t'one. namfimilium aliqua lunt.ctuxproccdiintprocefraalk.ucrum:& lcirntia deanimaconon proctditproctflufcicntiatdc pigrtJint : ergo lunc diuerfj; . Pmereu hse fpecies , & gcuera,S:
iccideritiavnHierfdlia funt infimta,et funtdiucifa:-»itur fricntia? di- D uerfxc]uomodocomprchuiduncur (ub cadcm (cienSj Vlterius hcc fcienriaellfubttainiafcicntis,ab(qi ,, icirccjuomodo permitutlcicns, cuinjmaginatu» tV ut,m lcicmix in eadtm ro,cuiubdi(politicms,!ain,L,,lnntunr • futurum,tt pr.tlcns.Sc non imaginatus tft idcntitatcm fatnti* allica txin omribusgtncnbus/t fpetitbusdiiu! h*> ttdiucrGcss u d'.t->n tiaiiictrgti.eia,ci 1'ptiK.s Juranttstil raaior diutiluau-.cui cli nutr difpoGtioncs ciufdtro rci,tjua:duiiditur<iiuihunctcmpoMsad nrxtc ntum , pra kns » et iutuium .tt,cum hoc non facit nomtratilntm" pluralaattm, tt diutrfitaum , tiuomodo illud racic: numcraroncm,ctdiucnita.tm > ct ouotitnfcunciue .ctlirmabitur dtmonftraul ucdiutriifitari ctmpus atMtiuctliucrfiiarx gcnerui cietum ct
tjuod hoc non faci< t numcrationem, et diuerfitatem : trgo hoc etiam non i'a<ictdiuei(itatem,ctnamcraupncm.ec,tum non fcccnt ciincrfitactm.erirproitdocomprehenfio totius eadcrri fxienria conti- B nuata ab antit;uo„tc in xccrnum . hoc non iacit muationem m fubftantiafcicntis.
Vt complcst ocsamh'guitatcsacciJcntcs in fcirntia primi. vuli rr>o.'o Auer. adhuc inueli.garc an Dcus lingul jru fciat:& ptitno,vi confucuii Alg.l dutu dubium.ct inqint.Ait Alg.in hcc fitc ccsphilofipblcoiiii.iJiLunuiuxiinc opi luntrs Dcumim fcipfum fcirc . Adhucalij Prripaiheticihanc cpmioocm ie. tjuunlurrnanifrflc. Auic.tnim , qui opinatuscrt quod Deus alia cnna iViai fup. t'xt»a lc.cxprcllc dicit i,u d ca fc» vniucifali mo 'o . nonaliquo tepqrc incie. dicmc.i.non fub diifcteiuia alicuiusicmpotis. Adhuc.3; cii 1010 iflo incjLii Aut. quod Dcusi.utlum fupctkrum entium.neq; infi riornin ignotai:& Indc fup.cS. cludu ouo J altquomodo fcii patticularia fup.faltcmln vinurif. ii.; Vndr noi ) Hocin loco.cum dixjlict opmioncm philcfophctum, vult coiittadiccrc rtt, & pnmo tcddit caufainVuar cciittadict.onis.cl: itiquit vndr nr.s liucic vciiuni co gimur dc iiiis difpuure, ptoptcr quod piirtiu induccmuj ipfctil opinionl clarc, poftmodum vero atgucmus.(Inducamus igitut prtmo.) Incipii modo dicrte.Si inc|iiit . inducamus igitur cxcmptum primopoliium apud eot,£qood ful Jrhr.n cclvp ari in quodam Jic futuro,poitmodu luciie:crgo, indicta ccl^ plifunttita p ttnipora infpicicda.i.lempu«,in quo eclyplis eft fututi i.cccffjnc: oV irmpus, r. quoeit pr«fcns:5c icpus.in quo prcicrijt:piopiei ciuar tria trmpouitcs, diurr. iae oriumutfcicntic.ci numeialcs.cV fuccefsiuc in vnofubieflo iiicidentej.que? iinc dubio inferunt fcientis vaiietatem.ci: indc concludum quod non efl imagi. rtamtum quod Dcus iple liias ircs fcieniics comptchendat . cV rtddii rationc. J. fcicutia nanq; fequitui fcibile.quaptopier permutato fcibili petmutatui Coftte, fcc! permutaia fcicmia peimutaiur fciens:fcd omnis pcrmuiaiio amouenda cfl a Deobenediflo.quare dicunt quod Deus fcil eclypfim,&: omnia iphus c.«mu. niier.t. vniuetfalitcr.rfl crgo vmus fyllogifmi:omnr fctcs panlcularu muutur. fed Deus non niutatur.ergo non fcit paruculatu.maior probata <ft:mmoi nota «ft.CScd moJo tnuariabiliOQiiia concluiii Deum fctte couer. &vt»«ttCi\uti. slU olicdit tjiio & inciuit.fed moJo inuaiiabili.vipoie quod fol cft.et quod luna lit & quod mouciur cominue circulatiter.& quod citculi ipfotum inicrfccamui inducbuspunclis.quidictintui caputdraconis,& cauda, & quod ifia duoluml. naria obuia.u libijnuiccm lignatis tcmporibus in duobus ptcdifiis pu6i».vic.eliccqn luna ini.rpoli.a eti. inter folem , & oculos noft.os "^cbv»tx^a. bus n vno duotum punctoium,& qn luna J.flum ocum penranfibM yWi*l, ^ crruiiuta. i.patua,luc«i iol morc foUW,&liealnsiiciabiicdypuri.iu.-.
Tertiadecima. 28;
i duiir intentum.d.Ueo talis fcie ntia nan infrrt pcrautitionem in Deo.neq; v« rllhilis rcputan denet.e,: tunc aJJir viiiucrfal-m vnnm propoGtione.d.i: Gc (1 ,nillt t dfCI pot de oihus nouitatihut 1 cauSl terminans euenieniihus fuccefti. „e rfijs ad moiu orh.um.cuiui ci itt tU carli.quf orhej mouet modo deGdeiij. ,rsimil»nJofeipli Dco he.ied do.vel angrl.s i.inttll.gcnttfjtrahctihuieai ip ptopriausifitr die..nidrdiuitib:libui tebusloco.rt matrria.Gcm fuut i.id.it.dua boitiin'im,.% ahorum aialitim.diciiiif.n.rp ipfc Dr.1signor.1r accMrniia.i.dirrc.. • feniias accidcmalfs quorulihci ipfot.7 particulmrrr . fed fc thoiem vninctfili oiodo.rV oia uii coiiiineeniia.i.acciJcntia eodf inoJo.St fcit qiio f.ium corpus coponiiur cx proprns tnehris vnl.hus oihi.j f.uS neccin» .js.i.com.nodis , iu o» nulla vrrtgno/at.frd patitcularia.oc 111 l.uidua iJcui funt for. 8i caliat, quia tra adinuic<lci.«b.liicr.i.d!rfcreniijjaccidfnnlihusrfiilihi!ihisJilii,igui.:m.r 110 Ifi ab intellc. hU.w tntc lleciu apprehe nd.iniui.infc ergo Deus Gne dub'o igno. ia;ea.Tuncfummamdicit.hfccl>fniadictfopinioiiis,ciiqiia riielluiitur oluia r«dicci Itpurn.fectaruniq^ftipiiejifthisrliininaiiiurcu.iAa vetba proplieratii * Jmi.iaru lctipiutar.im,& auferturto.aliteroi.ini lidclirr fpes quarc couamur cu 11 e s terutJe liugare,& ptfdifta abfur.1i aeerrimr rrdarLMicre. Oebes fcire Nota. VI rhcrot.i.iqutt primo Poftt i.cap.^6.qUj fwj, cauram p-r elTcTiiim, improprij cVpaiuculatem fcitfcenain.fcd expoGrioncm ■.auff.vi inqtlir. cui iia l.t qiiiq- ,oia v iiucrfilium elt.coc;; non modo noiitiS huius vniut defecrus . qucm nunc pimurl.i.n,iedliniprr oium contuift:nam imcruc.mis terrf non fin hiiiusdefe ftus c:i elt.qui oi.i.n.qui poftjnt oib.it fcculisrticiiirc . volunt rago Peti"athe. rici.qnos Alg.narrat, Deum caufam fcire rcrum. V .g.eelypGs lutif fctt caufim pr0 q.iarp l- 1 0. iconcuireni.a ij eai.ram cclvpGt lunf.vel fol.s.Ac q.iia cl c5 Hnci viifutrralirer ofsefFectus.vt Thrmi. inquii.Mco vtr fcii ocs rclypfej , jrt conti uniurtn ca illa:fed qnia.vt parncul.iret funt. & cxtracaufas cvJuntii tc poie,iJtohnsu.irpcumienorareca.&(i.-paictfctmoeorum. AJhucd bes f-roptcr rnul fcirf , vt hene inquit Alg.i.lum cttore .1 -bemuj rem jjcrc propter mul:a:primo ' 1 mnoucnqro hoc verihcato radtcei legu.n.ffc fcfmura ftipitej reinoiicntur . fccindo qih d"'» «1 dc3 t>«ba prophctaru falfantur.cl' diut.iarurq f.-ripiuiat.i.if rno a.ifertutfpejoi.mi partieularia «jdeli.im.amoucbuntur radicej legum.oe ferrirar» ftipires.qra oftlcivr, o?j fc ii»otare. ftrfundiniurin hocprinc.pio cp Gtvnujprim.iicTumguber.nror , SiauSor, non im vtV gubcrnau.immo cJe parit.-ulariter. verhi nropheiarum, Si fcr.pfit. rit.i fa.ictarum.qm prophctf loquuritur viiiute Oei fubliniis,& ergodebent lo. qui virtute : cogimoristqin carcus cf cS Juccns ainbo in fouea cadunt.vt proucr. h.o dr.aufcriur c( fpes, Src.qra ocsfpfrarn.i'. ex mfriitjbtitiiu.linein c^fequi. fi cr'o,non f (Tct vnus bonorii.di maloruru indeif.tota noftn fpcs e.Tct fruiita: propterq» Jt.tusille Atif.inquit. )uod Deus eft bona bonis Jiftnbuens. Sl malt nalisni lih lc hona fortuna.& Jiuusct Platopal m in omnibus eius Jia.s.lioc irbptinfpio appofuii.quarc egonon miuoti folertia hoc Peripaiieiicor.i pec^ tatu .n conihor cxterminare.quam Alga.prc ponat factreihlcq; rtntat.-m n». (Irf lcgisfccimJumpoireconahoreomprobai.-. Cimt Alg. imliiicit opmiont pcfipathr:icontin.&eara declaraitii hoc iu loco.v.ilt ris cotitrad.cere, fotlteM qiK-ilioiics eorum.&inquif.peceata tftorumreprobandi fnni &primo,na . d.cemus cis.quarc nc •aiisdif>iimdicemis, videtfcet cp Dcus bciie.1ictus viiaui babeai fcientiaf vtpuia in ecl ypS.quf infrrt e£ fcire tlla, anleqTRl, fiiqleft, fcpoft tra.iliiiim.q.d.hocabiifgare nou poieftis:& teddtt ratioue m',&r inquit^ hf enun variaiionts rr Jucuntur ad rrlarioiif j. non inferentes permuiarionE in fcl.ilantia fcieniisrita (|uod cft tali m.- 1 j.q. illa f.ibiiantia renrffenlai fummara ttliiioiifm.iniantumcj, varictur, Gcut vartanturcorrelai i». Debes fcire , q» Duoleac (s> doplex eft rdatioqurdS realisiimpliciter.f.a parrc viriuf.j; exirfim, vi tiarcr. Iltl0' nit:.s.,% feriiiiiis:8£huiuf.nodi non p5t ajucnire alicui , Itffl tljirratfone faJi.i m rtfqiistvet pioptf rea quia in re.cui a luenit, apponit qmd noui.m , fal.cm realf ler:qm,G hftrthiis.Gpaier non mi.ietui muiauaneabfoluia, fjlteut muiabmir Btout tecipit aliquoJ acciJrns rcale.tencuJo rclatiouem, Sc fun Jaraentum tea htti Jiftiiigui ,f iiunc.Altcta eft tclaito tcalisfecundu quid.iJeit 1 patic vniui
Difrnitario Methnh.
extremi.& rationis a parte alicrf.is:ficoi rrlatjo rn • rfiU, , i quiunttheologi.S: humimoJi nnllim ptniiui relu,uui. , c'"<°"m, VI In. sjueniuntipotcft ctgo tn propoliio Jici.q, cum fcitriu tV"' lia liiu tel uionci trium creaiaruimquiiiiuncunq: rcsiiy fcihi iminuiahillsirmp.T cruicuni rrl.:no fcibilium ij Ucif ""'"""".fcletia lllj do moJo prfcxpoliinhociuiein Alg.cxrintilo terbint 1:1 ,ell"o frcuu
homo potclt pcrmutaie lituin . queui hjhei cum alin Vel '"l"".1!111 Ja enim ipiiutaJ liniltnin, vclfCcinieifo.de lic fuccefstuc venitnii srj"1' ,,c Jexna cutn totoilloboino cxillein . iJ cil flaus no,i mutaiui ex I " "' ""'''' alKjiir. fpccie inotus.Similitet Jcbet iuiclllgi tn .Iiqln , fi |*°M '''Jliio moJo.i. vni&eaJcmfctruiialiiprftrritaabfterno.cV futuraineiin foi perniiitaiiouc aliqua im eo.icx ( Id t.iinen.quoj Jicuni.)CUm"j ' , ptrf,n»liin et fuiid.imentuji.quo pofsibile cft f Itimaic illam Dci fcieiuijni 111 modo. Dei.hoc m loto perfoluu aigumentutn Amccn.& prtmo n,Jl , mi"atione j_ i ,.i .1;-.,... n.,i.n.-.r. K . r Ponu fuiiuii3m ju
tcfhoc.fciliccicpiiiuiatiofcic.iiif fequitur ■nuiailoiiem fctbilii Vtt'
q> li fcitntia niutatur,& fcuns: quoniam feientta iu f, jenicexiftn ■„,.'„
dum perfeA.o.i. fuo pcrfect.b.... StJ.no fequi.ur.q, li iJ^ZZ TnZ
rea&fc.ent.am...a.lonemtec.plat:&,a4Uomaxime,quanloicle^•, rei fcuf .quontam vbi fcibtle c.iufa l,i fc.ent.f .linc Jubio bc ne C, qullut , , tolcibili,,5c fcieniiampetiuutari:& hocolteiulit Alu.tx-
t : . , ,,. -. — ' *-■ «■»> *.ui, oc in iiotm noa
lnnouctur fcicntia aliqua vlq; iiinc . I unc in onu folis fciiiiuj noi tx Jiftisorei Ccdcnubus.iJcii ex tcuelatione ptfacccpia, ,f jpfe ,„...;., venjtc ucbc| & ^jj cadcm fciemus polt fuum aducntum , iplum veniffe, vnde patct cx hoc ouoJ vna fcicniia fufricn Ueo 111 coinprehcndcre tltatna JcpcnJcniiaa ml \ ribus.Tunc aJ fotniim quf ftionis tclpoii.leii$,i,iquit,ieni inct . , dicimt, viJelicct , quoj iclatio JcpcttJcni a quo^ 1111 lcibilipi. , quiJ.raiem,iJcft,e>l'e.<tiam fctbtlis, & icicniif.lalfutn .1 , vic\ lus ,„ «ft. Vi.Je Jicunt.Adhucvultcisconiradicere: oc prunotepeiiididimi roium Sc inquit.vnJc JicuntquoJ variau tauone.v.naiur ics.cui reljuo lit ellcuiii" liicr.iJeft.vatiaiur fcibilc; Si vanaiare, fciltcet , (uccctltue petucni: mumio fup.111 fcicntiaiergo a prtnio aJ vliiniiiin.pciueuiei tnutano 111 ipfo Dcc luciue. buic arguinci.to 11011 refpondii.quoniam latn loluetat, frj obljcu cis.uflenJrnj quld lcquttut ad cos.oc tnquit.diciinus nanq; nos.quoJi, hoc elfei vctum, lltttc 1IL1 fcqueicniut vcitigu ptulofophorum .iJeli , pcnpaihccicoiuni vcroiumin eo.quod dicunt.quod Dcus noii fcit niti feipluro , Sc Jicum quo J fcirr iJem eft quod circeius:& redjit rattonem , quare non poiVuni Jicere aluci : 6. fuarano conlifhi .11 hoc.Deusnon lc.t pari.culatia.v. dicunt.ncq; vniueitaliai ergofcitiamum fc.fccuiuLl pattcm JcJuceniinquit.licnim lcuc. hoemuecn ab. foiure.vtl animal, vcl bruitim abfplute: Sc h< c J.tfcuii dnabns tclaiioniiNti] qfn fuui Juofcibiliadiucrfa , crgo non pot vetiiican quod fcltmia Dci 6t rrta, & eaJcm rerum Jiucrfarutn;& rcJdu tatione, Jiccns, pofiqui telatii Si tclaitg variani, id eft.quouiam.apuj cos rclano vartai fcibilc , cv vatiaiio Itjtbiui va« liatfc.e.uiam:ei v.nlcibilia fum multa.dc lciciuif erunt multf.oc hoc Jicit.et quia rclatio lcib.linui efl fubflantialis 111 lc.cntia, vt Jicunt , Irquuuirr^ocx hcc Jlucrliias fciciuiarum,& variatio.noii numciaiio taniumifcteniia cnuu in| malium Jiltcrtafcieniia btmotum.oc fciemia albcjinis JilFtti a fc:cmia nigtr. dtnis:crgo varianiur manifeflc,6c aJJiinmmo quoJ plusclt.man.fcllu . ipcc.cs,oc gcucia,&: acciJcuua vniucrialia funt inliiiua muliiiudinr.vel limpu c i : it, vci Ui(tSi fiuit aJhuc Jtucua ; tr^o latu uiu jii Juu. iii , qu.Uiict f^tcM
W Tertiadccirrta. 1S8
||« .fjor:''11 1,1 diucrfornm ingrcdiatur vnam rciciuiam fimplieem/Polcl rrt>o jrr»ti
mtn""" ""V" c" co,mn°n' i» h""c niodum. Deus tton fcu leneieljria ro quia ftquiiur vananoruse fubltjime :to,|iiia variaeofcihili viciatur fcieniij 3c vl. -ijit fcienna vanaiur fciens.Neq; poicft fcire vniuer&lu, quoitiam vmut rf.t. I,a (uiii muli.i.oi U:iierfi:fed diuctlnas fcibilium diucelificat fcientiam vtdtcut jegonon po»1"" {a<< *na fcieniij.confequens eft ealfitm , ergo Deus ueq- vni' -?£iliJ,nc.iue pjriicalaru tctre poiert, crgo Deusnon fciiniflfcicV.IJcrcJibt» ' pninio pc riptthcticotiiin, contrj qmoi Auiccnna ohieclt , vt patre. Qu ;irc ll ptui pof'« fcire vniurrfalia vm fcientia.quaiiMnctinn; illa li.u dtuettj cti 'im „0n cft .ibntsandura lpfum fcire finquljna vm fcicntij numero One mutano. (Kclu):&-hocargamemiiin ert deinon'tratio Eontra Auiccnnam . Scd ambi. Dub:(atio, „, quis eitca vctourn Algarc) . a,i quidcni rcliito pofsir attribui al.cui nullj S,uiaiiJ"e fa<-ia m ipfo.Si dico m ipfo, q.ioniam linc dubio lel.u.oomnis nout t(tvclprop<ernouiiatem in ambohusexttemis.vel in ale.ro, vel in aiiouo ter- ,j#jho ibei5^;' Auerro,i1iquit.S.Phylic.commen.6.7.8.8;.o.loan. fanj.i.» Pofitioloi. |ib.Pnyli-MU*l«ioni» folutio.icm dedit,&! lnquit, tjuoj relaiio rcalu non pateft Iand. t(Tc in jliquo dc nouo tanquam m fiibircto.nulU pe.iitus n.inf.nutatioiie ftcla iuipfoifeciii lomqiiii.quodrclatto beiie poicft auribui altcui.unquS rtrtatno „„ ijpemi .wtranfmuotione facta in to.vt exc.uplo prob.ire nititur.hoc videl | prim.n" ptob it.quoniam.ficut dc qujliiaie.ita dc telJtionc:rcd qualius no pot ,mib>ii ilicui.tan j.taui lubiccto.nullj mutanone factt in Ulo: crgo nec rt litio. p6i aeiribm ilici.vt fubiccto.quin Infil irti m:nario. adliuc , einlli foemi ectlis poui.ua po:eft alicui fub.efro iieeibui.milla mittaiione f.tcta.in illo a q.io fec.m
jun. rtii:'hitingiiiiur:rcdrelaiioettfor:narealispariic.ilarisd.fti.ictaij,3:efi"e ,fubierto:crgo,vt ptius. Ailhuc, omnis forma.qua acquiliu res.nue fubefl il'i aliicrfc habctquaro ptius.acquitiiuinicdi.tntealiqii.t uiu.aiionc.fcl eclauoejj n„ju!mod. fot.na.vi conHat.quare,lic. Scd mihi vidctur , quo I Ioa:..ctt.iuii Error lol. ii*"111 ho<r- " e""n relatio circt aliqua fotma pofitiua dirtincea rccu.idum ti , (imJamenio.oV: tce mmo.tuncad ipf.im non lanium efiVt miiuiio.immo Sc vetB,iiioius.conrcqueniiain probo,& accipio quod Sor.fit albus. vi orto Ro.nar PoJjc vcto Plato inciptat albefleri.tfic atguo.licui fuccefsiuc albcffi.ii.t fiicccf' Cui jijimilJtur magis.ac magis: crgo , iicitt pct ptrtcm poft partcm albcfit ita opjTiem ii;jminbitut:etgo, i. Iimiiuudo lit forun poiiniu altcta abalbcdine ..„,. ilcui J'htner' e,t inoius.iu & afsimilari ceit mo.us. Secuu Jo ptincip.iliicj jgui», ftiiei.&P.iy.com. Ji.voluit,quoJomnc,quod enouelur fiuc motu diuilt", b.li.li.ie mdiuilibili lii pcr fc JtuilibiK:3t t ti:oncin dixit.qnoniam omne quoj mi^-iur moiu in Jiuilib'li,moueiur m otu diuilibili: quoniam inui.itio ell tcr.ni- , nui txmnlecii» motus veri.atguo moJo Bcomne, quod mouciue moiu diuilibu |,,vel ...diu.i.bili cft pjnibile:fcd out.ic.quod t.-cipu tclaiione.ii nouj.n.ino.ie. Mgvel moiu dimlibili vel i.tdmil.bili: ctgo omne rccipienjeclaiionem .10 iam elitp.nt.f. Ic : conclulio efi conte.i omi.es: foema enint , qu.imlo fitapuJ ipl.im eftlnJiui'il)ilK:oV tamen relatione noua refenut ad jgcns : adhu.- ii.tell-ctuj jnujipfu.ii lelaiiuiioiiarefetiui ad mielligibilc , eSetameiinon ert diuilib.le • (tiiiJ.Auct.i.Pliy.com.iig.voluii.quodomnisiiioiiisfubiius littctmmujali, cui„, moii.s rucctfsiui. vt illuminatto: fcd ecccpiio eebiion]s eealis in ftbieftV nociiitfminusmot.uiucceaim.vi p.vet.crgo nort eft mutie o ftibila. Ideo ali. d«o t «diccml.iiiii.morccuiuluuido.lrmain Atilio.S: Aucr. Vbi Jcbc* fc.te ouod ^oa,foPt8ablaioj.iui.iiellccTiu in tclatiuis.uon cii fbrmaUs teluio.qucmad nodienfm- ptU* ablaiojc.uiiitcllcc.-iisiu ec.noeit mli iiiJiulduum:fi"c abUo artu in:cl)eclus m ftlacuis.non fiint nilt f.indamcuu j.-tu.que fii.it po.cun . icljtiu .-.: p. r a ,„„,_ autcm inutcein actu eefeeuntur, cigo fcljtioncs vi.lentur ciie cniia 111 anina fcfjinJoin.cllccej:cei.occlt.fjiK»a Auer.aii.ei.Mcia.co.nme.o.nquitcmm . ^eftdeb.hotise.re al.jsptediamemi*. Uaquod quidam rcp,.ta„t & •#«fccunJ:s.,ueMcflis,idelt, eus raiio.ns . Secuu.lo tlebesfcite . H miiis relatio potenriil.s exira anfmam confequitur ali^iod , quoJ acquttiiui pti .nouin velmfe.vel miuocoHeiauuo.vcl m tetrto, Y«ebi graiu.ooctaier
Difpiimtio Meraph.
. rtt f.mlis Platoni proptr, r.u«ationew Platonls tx nteto {n
tct viru.un.fi »'™« ..u.vcl ,,tl,pirI ,„,u„ Aucr.a.,3. ..vnn.crf.l ier autemdico.quoJcapotcft rft>„, ,A .tr. M ,
«Ihuf.vtocto ,
tmm.vel propicr I
Phvlt.loco fuo.vnn.cr.l icr auiem aico.quod el pwcfl .«,„,, aj cfft.ium miT'.
|, pc„.„i5f,ft. ,n,.n.,o..cin c> : qmcaurano, m.'£'
mum mi.i.fclium cfl.n» rrlano potcmtalis mhll al.uJ cll.mi, f„.„lllm- „,„, d x, . n.oJo ft i. fumtamei.ium ,cm ,nerc idcm tclationc Jcqu li,j ,„ ,„,„„'„ A imtc.fl >i oictu niperai.ima.il, Ir J cns rattouis m>i>m„.a, „p, „ „ . , " pinrifi verhum. Kurfu.n pa.ct iccun J..m:qm,lec.in,l„m Alsa & Auc. u.omj JL>C. c.i c .».-> r, t:q„are illa non relrtturpet h aJ fc bile:fed potint f^,l-,jP Itfct tur ad ..latlicut.ergo nulla mutat.onc (acia !•. Dco.imm diciiut agen», & ft<vt lio.i. lic.uulla muiauonc lacta in co, Dcus dicilui fcieis Soncm cx.lli.em nie £c pe, caJem Sorte.n fu.fTe,6Y tpf.m forciqui ific iclaitono rcfe.umut tn Deo' cV Dcus ad rclatiua tllarum pcr accidens, vc.um . I, fueuiia Dei clTct caufatai tcbus.quc.radn.odfi iioifta:tunc quciiiadmodum fc.bilc vartaiur,Gc6V f.tcmu: qrn, vbi clfci caufata a fcibili.fciei.iia pe, f. refermuraJfcibiie, S_- em a f, i tiilcaJ fcenitam pct accdens.vt Anlt.ait & Aucr.f.Mc: ..commc.ia.QuoJ ieitut ,el ,,lo pofsit dtnon.inarc fubicciiim, nulla mutationc pcn.tus larij m co, & quoJ Deuil.i.n enita fci-undum vartationrm icmporuin,& null» conrlnfrv vatiano in etus lcieniia.fii diflumlniStuoi. Ateutncnia loan. n.hil fu.momnta enin. fupponuii. funJa.ncniuin Jili ngut fecunJum rcma tclatlpnibuMrV Uuil gon tft probatuiuab to.ntqut moJo cil prtlcmis lctmonts,
A V E R O E S.
AltAuer.Fundamentumhuiusqiixftioniseft afsimilatio fcif tia: Dci glo.fcitntiai humana:, &comparati..> vmusduarum fcientiarum alteri.nam comprthcnlio hominii indiuidtiorii eft per ftnfus.& comprehenfio tncmm vniw rfidium c ll pet itutlltfhim^&caufacomprthtnfion.s eft iplumnittcon.prd-.tr.fum. &» non dubitaturde mutatione co mprchenuonis, counnotentm wmprcheo • fa & numerationeeius.cum numertntur. Actamtn ufponliociuMn hoctftcppofiibilceft vt fithicfaentia, adq tntproportio kitorum proportiottlationum.inquoni.n fub.tant.a no funt reladones, licut cft dcxtrum,& finiftrii in habcntc dextru,& finiftru cft quid.ijct non intellisicurin naturalcientiarhuman^.&ifta contradiaio tit cot^di ftio vtrafophiftica.* Secunda vcroc6tradiftio,cV ettcumdixmta quidicittx Philofophis q. lpfe fcic vniucrialia, fcquiturci.cu conccflc nnt infcicntiaeiusnunuratioium fpccierum, vc conadant nurr„utionemindiuiduorum , et numcrationtm rerurn ciufdim indiuidut, eft contradidiofophtilica etiam. nam fcientu tndiuiduorum e« lcn fatio.aut imaCinatio:fcientia vero vniutrlalium cll imellcaus. et mnouan ind.u.dua.aut rcs indiu.duorum caufac d.to, lc.lutt .m.ut.opern comprehenfionis,et numerauoncm «tuifaetu vuo l,,u.tium, & Eeuerura noa aufat mutacionem . nam fcitnua corum cit pcrnu-
nens,&innouantur fcientia comprehendente ea , fed communicane fctlicec vniuerfalia» & particularia in numeratione. Cum autcm dixicquodqui porut cx Philofophis vnam fcicntiam fimplicem, com nrthcndenccm gcnera , & fpccies ,abfquc eo quodfic ibi contradiftio, & diucrfic3s,quam facitdiuerfitas generum, & fpccicrum,& dift,intiacoiumabinuicein,fequcrcturei vt conccdat vnam fcieotiam coniptchcndcntcm indiuiduadiucrfa, & rcs vnius indiuidui diuer- Q,. &eftficuc diccnscf, (i rcpcritur intelleftus comprchcudcns fpefics, & gcnera, & cft vnus,fequerctur dc ncccfsitate vt rcpcriaturgenus vniim fimplcx, comprehendens indiuidua diucrfa. Attamcn eft fermofophiiticus:quoniam nomcn lcicntix diciturde cis a\]uiuoce. Ec,cum dicit if> numeratio fpecierum, & gcncrum facit numcracione jnicientia,eft verum. &proptcr hocvcrilicantcs ex Philolbphisnon p . ponunt fcicntiam ipfius Dei glo.de cncibus, non vniueifalcm , ncc rfcnunj particularem.namfcientia,cuih.t:ceucriiunc,cftintelkccus pafsiuus, fcientS Dd &caufatus: primusverointellcftuseftactuspurus, & caufa. & non pariicularJ comparaturfcientiaeius fcieiui* humana?, & aliquo niodononin- "«vfcrn. telligic al iud prxcer fe,cx eo quddeft fcicntia non pafsiua, & aliquo moJo incclligicaliudprjetcrft, ex co quod ipfemcc cft fcicntia attiua. Et declaratio opinionis corunielt.quoniam,cum fciucrintde- ^tf,,,,, _ monftratiuequodipfenon incclligit nifilcipfum.ncccfle eft vcfub- invctuftiou ftantia cius Iit intcllecius. &, quoniam intcllcctus, inco qudd cft cohtex. funt incellcctus,eftaIligacusci,quodcft, non autcm ci, quod noneft .•& •Jj"",rta «n quiconltitucricdemonftracioncmquodnon rcpcnuncurnili hfccn- ^"oh jj c'x na, qua: nosintclligimus,noncftdubiumqudd alligatur cis intcl- plunbus co. lefcuseius.&.cum neceflefucric vc alligcturhis cntibus, aut alliga- "»«nrarij§ v» bitureis modo,quo alligata cft eis fcientia noftra, aut alligabitur muTv«*fa«i eisaltiori modo,quam fitalligantia fcientix nortrr eis: alligari au- icpcrcipicfc tcm tis fcientiam cius modo.quo alligatur fcicntia noftra, cif falfum: <tgo fequitur vtfit alligatiolcicntix cius modoaltiori, &cfl'epcrfcctiori, quam lit cfte, quo crit alligantia fcicntix noftra: eis.natn fcientia vera cft.qu.x conuenit ipli cfl'e.&,fi fcicntiaeius eft nobilior fcicntia noftra : igitur fcientia ipfius Dciglo.cft alligataenti modo altiori, quam modus.quo alligata cft ei fcientia nortra . Igitur cnci funcdua: encicaccs,enticasnobiIis,&entitasignobilis: & cntitasnobiliseftcaufaignobilis. .& hoccftid, quod dicunc Anciqui o> Dcus glo.cft omnia cncia : & eft mocor, & agens corum. & idco dixcrunc ' principalesSophiorum.noneftipfeniliipfe. Attamen hoc totum pcut"5cft eft ex noticia profundatorum in fcientia. & hoc non debet fibi nec no"™ compellcrchomines,vthuiccTedant.& ideonon cft ex doccrinale- buedictui». gali.& quicoiifticucricidcxtralocumfuum,errauic,ficutquicclauetic cum,cui compccit, malefacit. Q_uod autem idem habear gradu* encicacis,eit notum ex amma.
Auti, yiJctur boc in loco, quafirefpondcreargumento Auicen. fub mod» DctttuctiadcftiuA.Auci. Ob
Pifp.it.itio Mftaph.
iMur°^oft0mP"t"' 'n°
riarioncm fcibtlis',& non rconira, Vn Je dicimtis. ^Nuncv hcnn
mutationem oomprehenforum, iJcft, qnod v iriarui t,oiVri'r^"r "° ,m"a!"r
M,.„;:.,..'""* I*n« ra-
infeipfisnonrnnicdeutialiierrcl.iiionci.M cli.on* „on fum . pcr.icciJcns:quia .ilijrcfcruniur.Kl ipft.Gcutcit dcxiru.ci l.nniii j„, ■, Nota, r.osea,id?lt.inanimalircrpPcruruPicolun*, Dehej fctre q„<jj fc en t. ftri.quii canftlura rehus fcihilih.n i.lco iPra rcfcnur pe r f- aj fcibilc -V fcibilecft caurafcicntitnortrjc.itlfo non refertiirad fcienti.im ,u„t,„„' „ c quu fciciina rcfcnur a.1 ipfc-n.vi Atift.an.f .Meia.lcienlia vcro Dci tHt-an ira.tpfi enim.cuin fii canft fcibilt.im idco non rcfcrrur ad fcibtiia nlfi rj»fafci hiliarcferiinturadcnm.^ficpfraccideiu: vnltcrgo Jicetr Ai'!-r q. fciinris Dei rehabfiadrcib:llJll,ciir.,olumi..itqiioniain. ficu. colu.nna eftdrx.rj rrl finiftr», qma animal cft huiufinodi:licui*icmti Ucieft rclatiua fciliert pne
lens.velpta-rcrua. vcl futuri: qui» fcthtle cli i|i,.umedi; & licpaiec perfc^ia folu.argumcnii Alga.& Autccn. A mbijes.qiiani im Aucr.-.Phyli.inqortco^ mcn.:o.cognif'o flt in nohis.qinndo iranfumiiiui pcr rcccplionrm pirncula. itum.&conliderationemeorui.itquoniam , cum conftJeramus pirticularia fii cx hoccognitio vniucrfalts 111 nobts fecundum rclauonem iJ illa.fciltcei ^iioj cum apud nosfitex aliqtia fpccie ptatfcns. plurquam vntiui p.uricuUrc, llatiisv fit in nobi» rbtcies vninciraiis.abfque coquod in ipft flal iranritiutatIo.fi x hoc arguo.illiid.quod fecundiim fe,& elTcniiam propriameftpcrmairrtn.&rirn r» liatur nift lelanue.non clt canfatum a fclblli.modo Aucr.dici: fcienrum n6i_ju f.iriniltreliliueiquarc.&c.Hoc; habri yidciiin lihrodc inteJlcAu. Attarorri,. pronuncdiccndumfccunJum hunc philofoplium. fcicntiam non Srrt de noua. limpliciicr.red habiiudine aJ nos:prouieinm noi per inJtuiduacoe,itin rimur.applicaiur intelletius fccumtum vniurtfilia illius.vct lllorutrntrgo fctfnaeft nouamthi.noniniellcfiiicfcd.vieft mthtnoua, caufttura rcboj. tt hoc I fi.fricii.-fcd fcieniia Dci nc in fc,nequc alicui eft noua, & iJeo eii (implicuci cauft rt»ruin:& iu non potrs inteHigcre hoc , nili videas lihr.im Je imcllcciu ., Propofitit Algarel comradicere Autcennx cluohus modtstcum erjo rxpcdic. rii fc de vno.alierum a;;greJitur,& Inquii.fecunJus vero modti .. qa • potWrMM ohtjcrreeis.talis cii:& cxpoiut illum,diccits,viJclicet,quodq,neuuquc philsM fopuorum dicat.quod Dem vmucrftlta fctat , opoitchit eum c< nccJcic.quoOr ponat incadera fcieiitia numeraiionem fpecierum, fcilicti lcibllium in viit..cr. fali.h .hcr enim dicerecp Drus fcirhomincm vniuetralcm,) ipiiicm rnlncrfjlrv fc licde ali|i.Tunc arguti.d. vnde, lic lintilitcr poltunt conccdere ninnciaiioJ ncm ruorum fcibiliumYuat fcieniiarin ludiuiJuis ,& comitantiboi ipfotutp.H eiiaccidrntihus cotum.poietl cigoarsui i,i hunc modum.licut snultipliplicjito fcihtltum vniufrfalium noti ni.iliiplicit fcieniias vniuerralcs . Iic nmlnpii. nHofcibHiBpartieuhriumiiodebermulilpiicareiciinliamebt • nif liium Auu.ptr huiufuiodi cli foluium. Cuui iiiJuxtt lccundti moJu Alc». coira Auic.hoc in loco vult viJere quiJ veiiiatu coiincai,& qJ no.oc inqou, dlcimuj nos, <f hcc verba fiiui linc Julito fopiiiliicaiioncs.& raiiani reJJu.d. quufcietuiiidiuiJuariieltienlibiUs.iJ cftfcnftito.leu pbiulia)& lciot» wm-
TertiarJccima. ?9Q
I . MtWnf <* ,b <n»»»«Aii.primum rtgo pcccaifi AlR.elt. qm ipfe no bfnr »cco * .il \eca fiimliiudints.qm fcictia Dei citea vniucrfalia eft intellcftus,& fpfui,, kjortr i vero circa in dtm Jiu cft fcnfu», & imagtnano:crgo hic eft locus fophiftj ,„s pf" f •luiuocanonc fuinptus.(R„rfum.)Cu oftcdit locu erronj, vuli hoc irt ijcoo^"'-'"^"0 '«^"fluMliiuJine.etinquii.rnrfiiminnouanoinJiuiJim- ,i vel iplorucomitanria Juo infctt. viJclicci prrmuiirione coprehenfionis & .urni-rKion"" ipfiustvult dicere.tp vatiato injiutjuo vatiarur & copichenlia <ii,s 3i '•' numetato tlio numcMttit &c'<piehc(i\siies:& fcieiu frcocrS & ve. nC,j null' infcrt_permutationc.qni immutahilis ell m fc.crgo drffcrfcia cihpo. „ii ,ii coiienicnti.t.J.ljcet vl"is,& parriculans cjicanr in ntimcranone.i. conuc. Bij,penc5 numerStqm ntimeraio fcibilt in vniiieruli.iiumrraiiir & fcictiJuergq fcia ici vniucrf tlis,& indiuidui coicant,& Jirrcrut.coic.ini qiude:q5 quem i£ nioJ5 ".' Jlu",.ui m'ilt''plicaiurinuliipltcaior,:ibili.lic.& fcic n vniueifa. Hautjultipitd i?ji«ui1rJpUca(o viiiucrfali.DifFcrtitaut, qirifciciia vniui tCilucll jrtujtiabilis.qni eft rei inintiahilis.ct ab intellcetu.rj ell inuatiahilis.CopreliH fio inJiuiJui ctl mutabilii.qin eft tci iraTmutabilis.& m potciia irafmuiabili: et gcpaiet loctis (imilititdinis.& locus JifsiiniliruJinis.(Uco vero.)Hoc in loco natraioia verba Alg.fctlo ibi,(Dico rp oia.)0(U'dit,in quo ctraiiit.iiiqt er>>o. jdvcio,qtl<lixii,q>quic6qi philofophorS coccdat rp viu,& cadifclena Dcus B c5pifhcdatgeneta,ctfpcs abfqj muliiplicatione caufata a dttictlit.iic penctu.et (pccietttiad qd dicit Alg.ticdicimus rp dttcil iiccfflarioad eoncedcndfi rp vm gitiJi fciiiia portiint coprehedt indiiiidua,& coimgciia.id rrtaccidim cuiuf» lihct indiuidui,& addtt Alg.rp hoc dirtu limile eft dicto tlicctis, <p vnus efl in. ttlle<rusct5prcnfl'ensgcncra.& fpecirs:qu?admodu opoiicirp vnS peniis iiin. plcx liicoprchcdens.i.continens indinidua d'ucrfa.hcc fuirfcmciu AJi . V ver Jvi fui.qttf debel legi fufpcfiue vfq: huc.(Dico q3omnia.)Q!!ibus tcfpodci.d. dicooia illa ftiiit vetba fophifticalia & rationr reddii, dtccs: noinf .n.icicntiat jequiuocu cft.fcilicct de fcienna Itngulariu.cV vniurtfaliu dictuin. Dcbcs kir It.rr- ibi cft mulnplex locus arquiuocaiionis: vnus quide, fumpms pencs perfe» c!5 Si imperfcautn.fcicntia.n.vniuerfaliu efl perfecrior elTcntMlitct fcietia fin
5(|ariu.Scciiiltis,penescaufam & caufatutqm fciciia vniiicrfaliu vr quodamo. oefTccaufa f?nalis,& vliima fcictie particulariJ.fciriiiia.n.fingulatiuorJina Htadfcietia vniucrfaliu.vi Aucr.dicirin t.coni.jo.&co.f.& 6. Teriitis gra. dui cii P<"t5 diltercius.qm coprehenlio indiuiduoru eft fenlitiua, coprchcniio jniiierfalia ell iniellectiua.Quariuscfl pcncs genus.qin gcncrabili &: pcrpciuo norll vni coegenus.vt Atier.inqiiii.io.tVIeia.co.vliimo. ergp fcictia vniuer. fallS,& fcictia indniiduorum fimpltcitcr, & pcniius acquiuocanmr lul) nouiinc C ctiprchfu^^^^&^tt.tes litiia.verirlcain cft dictS Aucr. conira Alga.(Sed id. quod.)CS cfiuadiKit ei in duobus principaliicr.hoc in loco oftcJti i J.n, qUO be nc Jixit, & Inquit, fedid.quod dixit.videlicetrpmutiiplicatio gcncru, & Ipo ciero infert in fcienicmultiplicaiionc.ideft diftmdioiicm fctciitiar. diciitiusip veiumeft: & hoc oftcndit leftimonio, & i iqujft, vudc vcrt philofopin, jj cfl Pcnpaihetici.idcirco non aiinbuutit Deo bcnedicro (cieniiaiTi reru uj panicnlinbui.nequein yniuerfaiibus, & rtddu caufam.diccns.fcicniu nanquc, qu* lalri hahct condiiiones, quas fnp liabentparliciil.iris,& vmiieifalis fcicmix ell linc dubio ipfius intellcftus pofsibilis , qui caufatus cft fup. a tcbus iniel* • Jigibtlihut aliquo modo, vt um diftum eft difputationc icrna. modo diui. nuiiuielltaus eft purus actus , & caufa: proptcr quodinfcri, quare nulla dc. beirTeri compararioinrerdiuinam fcictiam,& humanapi. eft etgo fyllogifiiius; imercaufam, & caufatum non drbet tiericomparaiio, maxime, quandofunt atquiuoce dnfta : fcd inicllcctus Dei, & nofler imrlleiSus funt, licui caufa,& raufnum jrquiuoca caufaliiaic: ergo nulla deber fTericompiiaiio. piopofiiio. neshuiusfyllogifiniex vetbis eitis paicnr.(Quouiam cniin.) Ex his ollcndif. gnrnni intcllcflusdiuiiii, & inquii.qni cnim aiia, id cft eiitia cxtia fe non tctc Hijiir, fci!tcc| recipicndo cogniuoncRi ab eis, impafsibilis eft, id eft nonj iicepnuut,& in^uamum alu cnua efijcii, proui ipfe eft ptms, vi liceft fcien-
Oo *
Difpvtr.itio Mcraph.
pcincnur .ui 11111111;;"""^ i» «.«f ii-um, » Hu°0;aniinodo --■-■•■»>, quug cruillius: crgoinprimah;;urJ,oniiicintelligens ,|.aiJ „ 10 '"poienii, icfpe. »cntia:& iJeo concluJii Auer.tbidem.quod nulla intelHgtoriI «,""1™ * *" P°'
leima rcccpitna prxtcr primain: quoniam qu*l:be;lnicllioi ,",bf'*u a po etiam dixti. Dcus ersoeft intcllcftus non iiiielligens mt? .j . • v,com.c.
[II. ucu> i"ii™.im 11011 llllclllecns nili il «
c|uens 11011 nili iutellertut agens. (Et declaraiio.)Quonum A ' pe' conI"epnrous iniellectu* eft caufa imellectus uoflri. ideo at\mo «tt'"?' JCC'P" intellccius.fecundoibi, (Vndeaut). Pontt difrcrennanl Tili^' Juo' c"> (Ei li lic. ) Concludit piopoliuoncra, fcilicei quod prnuus imcii^e 'c,"° 'h'lanoftri inteflecrus, inquit, &dcclaratio philofophorum ea n 'cc,"lcft > turaium fuit ah eis dcinonllfamic,quod ipfe Ueus non imelliott iurr01'? dec'1' habeniconcluruncm.f.ri. ipfe ell inielleflusiteccirario- tuneoftr. i n1, '"c do intelligit. J.& quia elt imellectus, inquanium iniellectus deDemlr". 11?m*' aliquo.idcrt' omninocompataturadens ea comparationc qua iriirlit eme paratiiradlntclligibilc: non tamcndebci dcpcndcrc fup. cx priuarfon^T' bettniclligere rem in priuanonc conliftcnicm, fcilicct cnna «ncrabi m p dcbes fcire, quod hic eft vnus moJus loqucndi .irabu.n. du unt tnim «r„i i pcndeiedcartione.qtiaiidojgciisagitillam, vt paiei in vifu vcthonim A 7. Mclaphy.comnieii.ji.& alibi.ficin propofiio uuellcftus Jep. njri Jc ■J clt, vctfaii ipfum circa ens micll -Bit.( Vnde quicuiiquc.) Ei qia ua efl ™ eludii peccaium antiquotum , qui gcnut entiuin frparabilium ablcinduni' licur cpicurei, & lcnenics fculum eftc iniellc Aum,& inquit. vnde quicunquc fc e ru demouftraiiouem , quodnullum aliuj fii cns rtifi iftaentia, qur anor.iiln tellieiintiir.i.quodnoncft niii genui emium fcnlibilium . Dkendum fup 6i» quod no'i lii ita, quomam neceffjria dcmonftrationc dcclaraiur , quoj eil alv, quis iniellcrtus.f.lepatatus a materia, qui dcpcuJei de cnic.i J cft qui imclli^iu enscnim, proquoniam a priuato.i.ab cnte vanabili, impofsibilc cft vt Jcpen. deai.fed omne cns auieft ptiuatio , autctis abfoluium: propicr qiu I rjicii , ne. t|ue hici.in iiiuiidoaliudensrepcriiur nilifcilicet abfoluium.aui priuaiio. iJco oponet, quod intellertus depcndcat dc aliquo utoturr. duoriiin ciiuum rcilicrt aut pnuaio, aui abfoluio: & cum 11011 Je prluaiione, ergo dc abfoluto. ( V nde aut. ) Nuncoftendit differcntiam illorum duotum intellcctuum, J. vn lc , jui depcndct de eo.id eft enic modo drpendeiitix uoftrae fctemz in eit, qux irueliigimtis.aut nobiliori modo. primuin cft falfum, vt patct. remanet trgo qu>d L)ci fcicmiidependeatdc enie modo nobiliori n.->ftrx fctemrx: dcpendcntta cnim noftrx fcientiae eft, quandoresxquaiur aJ intrllcctum.i. petflcil ipfum in gencre caufat formalis:vnde id eilcrco.li Deifcicnna eft nobilioi noifri. (Po dcpendetde enic inodo nobiliori. (Ht li lic.)Et tunc concludu pcccaium aniiquotum ad propoliium, & inquii, & fi lic. crgo ens duas habct eniujics, quatum vna clt nobilis.alicra vcro vilis:& tunc inquit, & nobilis cft caufa vu lis. quarc fup.Deus cft caufa omnium iniclligibilium, & iniellccius noftti: & poieft fylloglfmuific coniponi. omne nobiliuspct cftcniiain cil purus iniellc. ftus.&caufaviliunieiiiepriuaio.&partitipanteifed Deus eft uobilis pcrcf. femiam,& hxcfuni priuata & p.iriicipaniia.crgo Dcus clt caufa omnium: & tunc verificarurdicium antiquorum dicens.&hoceft illud , quoJ Jiccbani ali. t|uianiiquorum:vtParme. & Mclliffiis, vidclicciquod Deut eil oiuiic.lnquit cniin Luctetius poeia veinitifsiinus.oiiiiiis pet fcdiuum naiuta ncccfleeit, lin. monali cuo fummacuin pace ftunur.& Lucanus, Iuppiier eft quoJcuque rh des,&c. & niulti ali) annuuoruin.quos narraui fupcnus.hoc ergo Auet. vcrlri. cai nunc volens cos inieirnjere Deum cfle omne.pioui eft caufa omiuuin con. linens in fe petfcAiones omiiium, vi Puio declatai in lib.Paimrnuli», Je vn» omiuuin rcruin piincipio,
Tcrriadecima. jji A L G A Z E L.
AIc Alga. Secunda autcm dubicacio,cft,vcdicaturquid prohibccfecuiidum radiccs vcftrasquin lciacharc parcicularia , licec mucatttur>& qunrc non crcdicis <]> barc (pecies muracionis. non lic fl"a ei?vcopinataeft quxdam fcfta tx Macazcla, quod-fcienj<eiusdeiniiouationibusfunt innouaca:: & vc crcdidcrunc Carmei eX rcccntionbus cp fic fubicftum innouationum. & non uegac hoc eis vulgUi hominum vcritaiis,nifi ex eo, cp mutatum non euadit a muotionc.& quod non cuadita mucacione,& innouatiombusfft mnouacuni, & non cft anciquum. vos vcro, vcftra opinio eft <j> mundus .{lantiquus.&cpnoneuadita mutacionc.& cum inrelligitis3iiti- «uum mutabile, nilul prohibet vobis ab hac crcdulicacc . Si auccm di xerit abftinuimus nos ab hooquoniam fciencia.qux mnouatur m fe, «U[htcxfc,auccxalio.Sit'alfumeft vc Hac cx fc.nam nos iam deda- Ewm q> antiquum noemanacabco innouacum:& nuila entadio, tumnoii fucncagcns: caufac enim mutacioncm. & iamadapcauimuv 4ocindifputacioncdcnouicateniundi.fi vero hoc prouencrit ci ex jj0)quomodoaliud tacicriinprcfsionem in eo,& eum mucabic?adeo ^mutabiiturrcscius rr.odo lubiedionis,& violentiaecx alio.» Nos DcfunfrcH. /itcm dicimus qs vtiaquc partium non eft falfa fecundum radiccs qua in anii. ■vtftrjs nam,cum dicicisquod licfalfum vcemancc lnnouacu ab an- q"0.excim» tjquo.iani iiosdcftruximus hoc imlla difputacionc:& pr£cipuc,cum ^ 1U' jpud vos non crit faMuni vccmanct abantiquo iiiiiouatum,quod cric principium innouationum,&condicionandofalfitatein , tp iit prin- {ipitiiiiin hisinnouacioiubus, non habcncibus caufas innouacasin inrinitum , fcd dcuenient mediante mocu circtilan ad aliquod antiquuni,quod cft aiiimaorbis,& vica cius, & anunaorbls antiqua : & niocuscircularisanriquusficex co, & quelibcc pars mocus innouacur,& finictur: &quicquidcft poftcum innouaturproculdubio: igi- i Srinnouationes proueniunc abanciquoaptid vos. Qjiarccum con uercncur rcsanciquicoiifydcratioiiccnianationisiiinouatioiiumab ftconrinuc,(icut confyderancur res motus, ex co <p cmanat ab antiquo^qualitcr, dcclarabitur,q^qui,libctfe£ta eorum benelcit <}> pofsi bllislitcnianatio,innouataabanciquo,cumemanaucric proportiona bilncr.&coiitiiiucigiturcruncfcicnticjinnouatf huiusfpccici. Secun davcropars, & cft cmanatio huiusfcienri£ in co cx alio, diamus in ea,quarc-ill falfum hocapud vo^?& non funcin co,ni(i cna: quorum Vnum cll mutatio.& iamdcclarauimusquod bcneeft fccundumradiccs veftras. Sccundumaucem.ipniuracio fircaufa mucationisalterius. quod ncn cft ralfum apud vos,& erit innouatio rci caufa innouatioiiisfcitncic. ficucvosditicisquod reprcfcntari honiincm colo- .tatuminfroiitilpiciopupillc videntis lic caula imprcfsionis fihiili- (cUnishominism tuiucapupille , cum mediatione aetjs criftallini
Oo j
int.rpupi)lam,& vifum. &, cum fit pofiibMt vt in „ i fa imprtfsioriis figura: in pupilla, & ej, res vif . '"'!.n''atlltn fitcau • ftim, vt fit innouatio innouationum caufa a.l n'0m*''Icnoner«tfeltixprimiineas. nani virtus vi(iua,ficut t ll difpo?",,Cn,C''^lim Ken- & crit inucntio hominiscolorati cum ablacione '"P*1"' "^oni, diicaufaproucr.icndi comprehcnfioni:,,lic etiam e '.•'l. * 'nccnnetniprincipii apud vosapta ad recipiendum fdenbaw n_?__dll*ri* potcntia ad aitum, cum fucnt m clfc hociimouatum I- i CXItum «' in co mutatio antiqui , anriquum quidem murabile ' i* mcric apudvos.Si vcroopinati fueritis cj, hoccft falfum '"^" /:"UIn clll, vos profeclo non habttis Jcmonltrariontm den" "^0"*"0 ln cpfir dcneccfsirare, nifi decclTanone proctilus caul.rum torum,vrdlximusantea.& lam declarauimus qu6d ct .aVw ""_■" fus firpofsibilisin anriuuomurabili Pi,mL „ ' ptocef» diS*_ftr»_k1__m^
Adommiu alrc,.ust,,dicitureisdehoc,quarehr,cell uSS^ H vos, & t t vt .pfe (.tcaufainnouat.on.s innouationum mc_M__ rnediis, dc.ndeer.t innouauo innonationumeaula in.ioua„o,„_ G__ <ix eius dc eis, &quafi iplecft caula ptouentioni» (cienriatin ea «! lamcncummcdiis' Er, cum dicicis quodhoc alsimilatur tcrui! " dicimuscplic. &idquidem fic cnr.quouiam eft conucnicn» raJio bus vcitris.t-umopinati tucritisquodquicqu.d prouenitab iplo Dto glo.prouenitcon(ecutiue,& naturaiirer.&noncftci poftc t__ioa_en dum. &hocct.a.nalsimilatui Ijxciei feruicuris. &innuitrr fit t,uafi coafteadid.quod proucnicahco.Siverodixetichoc noiu-llecoacttquoniapcrkdio tius ett vcficordinatoromnium rerum , dicimui hocnoncitftiuitus-quoniamperfcctiociuseft vtlciat omnia Et fi d.ixcnmusquod prouenir nobis fcicriacopulara omui innouato , ent protcdo hoc nobis ptrftftio.non autcm diminutio, & fa uitua . 6. lic erit de Deo glo.& ipfe glo.bcne fcic.
Quia Alga.fedt quoddaoi protiiifium, ideo nunc vult illuJ excqui-cV pet. ' Biomquit, nospromiltmus J:c.am opimoncm leprotare duobus mcdij micw. rum primtiS oftenfus elt, fccundus vcrofithi.,quein di_'i. (Diccmui cis.iPro. miiriim abfoluit, St inquit, diccmuj eis , quare vol iis cauctu ciuod mfc I,tus lciat pa.ncularia. hjecclt Alga.aphtlorophis cxpoftuhtio. Et ftjiim ippo» iiil refpon.um, & inquii.cp li dtcatis <p talis fctentu mf.n , .miuuiionrni , Id efl, cp fi caufam rcddant, eo quia omnc fclcns indiuidua cll pcrtnutabile , Dens noneft rmitabilis: ctgoin lccuuda Hgura.Dcus non fctt imliulJni. ohiu ctl l.atim, S_ inquit.li fup.lic dicaiu. & nos fup. refpon Jcmii» , cp opinatl era» mus rp haec fpe.ics pcrmutatioms non au.criur ab co demonuYuiu. . Srdlxil (ip hcc fpecics pcrmuntioiiis.oVcOQuoniam liscc altcratto elt pcrfcctiua : &, licenn tei veritatc Deo nonconuciiiat, tarnen demonflraiiuc nun poiefl bari Oeum illa carerc.vi vifum ef. locofuo:6- hoccxpoiiii.J.quanJociiini Ji. crbani atiriquus aliqui.cp fcicntia innouaiariim rcrum cfi nona, non rmi cis hil iufmoJi pcrmucatio in Dco quij rcprobaiuiu : appoiiu umen quar petniui .110 Dro incompetens cft. d.nili quia id , quod pcrmuiabile cfi, fxpilnme pJliiu» muiaiioncs:& illuJ,quod lic fc habri.efl uouum non anllqiium. Vult rigo Ju Ctrc.cjuoJ talis pctinuianoclt ei incompcicns, quxpouli ipfom Irpiisime va-
-]rj<qiioitiain illiul.quod' Gc fc hahci.eft nouum.c frne !i non *ft Dcm: .irp0
„ nloJo folu.ck mquil.fcd apitd nos fup. philofophos.ijul opinan fumus.quod JJjuiiJiis a'5 *lt,n°. & UuoJ fcmprr eft pcrir.unbilis fecundum p .itej, non Jcl><"-' f in£°»uc"'"" iluJ.quod dictumrft,&'c. Debes fcuc.quod fi J|. tiiui munJum ctie nouum , non poicft d;ci Dcuni variari Jc comprchrnfton* j^^iiiprchciilioncm.vi Alga.iiiquit.quoniani huiufmoJi muiaiio rcJtln Dcfi iniiouati.ScJ.H apponaiui muitJut irirtiius.variabilis lamcn fecunjum parics toriiiiiiie,iiiMC oinnino poteft fingi Deum variiri alteiatione Je vna* fcirnif* Juilictam.qiioiiiani fenipei.licut mundiis rcmanei iJcm numero, CccV Deus. Eccr, quoraojo Alga. obijcii philoiophis.lcd.quoaiodo lit iflud in fol. Aucr.
A V E R O E S.
Alt Auer. Suminahuiuscontradidionis prim.r Philofophic, qu.r tft cotraiHctiofrcundii lcrmonc»eoium,n6'ftcundu rciu splam,eii vt dicacurtis,tx radicibus quidcm vcftriseftqudd fii hic ancic|uum,in quo veniunc innouarionis, & tft orbis. quare er- Z goiiegatis quin (ic antiquum primum fubicftu innouationum? AlTsna aute fetfta hoc negauit:quoniam omne id.in quo lunt lnuouatibncs,spjdcosclt innouatuta. Accaintn Ii.tc cft eoncradiftio copica. n;m innouacionum aliqurc fiinc,qu2 non func m aniiquo,& func in- ...tioius.qujtMnutaiicfubftaiuiam fubicfti.in quo fiuncr&aliqufjfjinc>uU3! funcin to,& funcinnouacioncs, qua: non mutant fubfiacii fiibiectl.lkut motus localis in corporc mobili , & licuc criftallinitas, # illuminitio.& antiquiqnoque aliquod tft, in quo noneft motu* ornnino, ntquc mutationti ptnitus:& cit ld, quod non cft corpus. & a|i,|Uod t ft, in quo eft aliquis mocu»,& t ft anciquu, quod eft corpus, •ttluntcorporaca-leftia.&.cii ht-cdiftinfrioponatur i Philofbphis, jgiturhrccontradic^iotft concn.dictio i!i.!tiis,(juoniam ioquimuidc '•■*-'? antiquo,i]uod non eftcorpus. Ec,quonium addu.vichanccontiadiftioiitm Philofophis.adduxitctum Cefponlioncm Philofophorum " huic Etfumnuciuscft,quoniamipfinegaucniiucplit<if;i,n-.ijin- '
pouata. nam fcicncia innouara ci auccritcx fcipio,auc cxalio.lt cx fcipfo, igicurfit ab aiuiquo innouacum:& ex radic.btrs noftris rft vc non emanct ab antiquo innouacum. 1 ple vtro contradicic cis, diccnsqudd noiumanacabanciquo innduacum, cuniponuncorbcm • intiquum, &, cum poiuint miiouaciones emahaie ab co . Ec rtfpon-r fio torum liuic tft,quddin innouatum impofsibiltcit apudtos vc. emanctabaiitiquoabloluto, tamcn pofsibile cli abaiuiquocllentia- Medid in . Iictr, &in innouato cuo ad motum fuuin, & tft corpus cct-ltfle . •'"",iu.u* Ibare trit apud cos quafi mcdium in rti vcritatc inttr antiquum JnnouaiLm* abloIutum,& iiiiiouatum abfolucutu : nam aliquo modo cit an- qmdui. tH]uum,&aIi(;uomodo tft inuouatutn. Ec hoc qtiidcm mediuna cilmotuscircularisccelcftisapudcos, quicfl anciquus quo ad Cxciim.innouarus vc:o quo adparcts: & iiicoq^cll anti(]tius proucntt abantiquo , & ex paruparuuni nmouauruni emaQanc ab co.iuno- !
DiTnutatio Mctaph
uationesinfimce. Philofophi aittcm ncgauerunr »ir I m Pnmo:<iiioniain nontft corpus:& innouat-on lnnoufionn inii incoiporc. namrcctptiono^rt^lcrl[urap1,^ ..tSno!, IPU,-»iiuuur itmocum vtro .i materia mhil rccipic. Sumn 111 C0T>ore:
ftionis ferunde: partiargumenticorum,e<i.l| n n'tCm OU* contrJdicauf.ica.eft ctuoniam pofsibilceft vt fit fcientij S '^r3'!? non cnc huin.in^fciliccc^fcicafintcaufa fcientic cius & s '
caufalnnouatlonlsfcienti(Jabcis:ficucvl'|;blli3^^n '1'10u.■itK, tiin>"» fionisvifus,& incellcfta caufii comprchenfioi.is inr M . 'PP^httient fecundum hoc,cum fccerit cncia, & crcaucricea ,-rils : > fiomseorura, nonquodcaufacrcacionis coriim i;^^" con,prthehoc proft-ao ert falfum apud Ph.lofophos ftilic« »t fr MU| ■ k ITcut fciencia noftra.nam fcicncia noftra trt caufaca /b £"'U nu*> tia vero cius eft eauia corum.& impofsibile cft vr fir r • fcicnprouc cft fciencia innouaca . & qu! credit hoc po„, S'?"1' glo.hommem eccrnum : homincm vcro Dcum p< V Um pcibilcm.dcmum iam dcclaracun, eft fuperSi ' '"' ? torru Prim. eft oppofica difpofition, ^tSgf cjfecTS agensentium.nonautem ctentia aga.it ft.cnt.amcus "
Nunc Auer.cxponit vcrba Alg. pulchre £• ,,„,,,, n verborum fcn.enrfacft.cp ipfeal.cVLitcum p "fi „ B0*S«*" id cft.quan.um ad ca.q£concedu„,.,,on ux.a * £ fJ'??,!^""" cft.non d.fpuiai.one abfolu.a.cV ai. lic.vo, ^m^vZm ^u " "'" "' ,d U«*»« p«ru,niunr..d eft.quod adl.uc fubeft £3to ffiCtt £ eorpus cocleftenio.um aeicrno moiu. Cur , creo i.rD„i. ,„ „„" '•■ fc.lice. Dcusnequear nou.n.cs raii:namal,c,u. k»n»nriLPh^! IuunV q"°Jc.,nque.,cfehabe,,cft,,,^
fed fup.vos Perrpatheuc. hoc non negare po.eais-.ii.oi.inm .., " _ ... . eft xrcn.uj.fc xicrnum po.cft varian. D.bei CcZ , , ! ' 'r T**? Pofir.o .heo dj- fe (e conclufiones. Thcolog7c„,m mmi ,Z i h"S '
Part 43
lo^oruui. /. 6 vnini puniinr, quou niillnm zietnu
Pofi io neri 'tCCJpe" P°'e{l "«•""'^.^"niam «ternum.ci: ,dco pouun, omne fj.vum Te MihrdcnS f:trtum,",c'nPort' &- £cpo„un.folum Denm *.„„„„,: Penpa.hri.c. vcro pa.ncc.coru. p0 „„, Dea _,„„„„,& ,„u„dum _,crn..n,.& ,,„)uoj -,cnillmp v«ia,ione* fufc.pere.icleo d.uus Alga.petll hoc ... loco.O vos Per.pa.hc.ci. lau. coi ed cis C-Iuiu -icrnura polfc va.ian fecundu locS, cur, „o„ conccdiiu I leu poftf varrari altcranone de vna fc.emlain al.erj.quoniamomnij -:r.„j fu„. v,„u, raiionis.Sc quccunq: fimi vmus raiioins iic fe habci.cp quicquid non iepw>nit v.ii,nonrepugnaialier.,viAuer.inqui. m i.Ccili.coin.-jo.^ i. Vi num poieft moueri,c«: al.erun>:&,lic non maiot ra.io vidcui de ipfe o. de Deo.(Einosdicim„sO Auerro.v.de.urabroliiere. q. Alga-r.cV i„(|u'.r Sc l.os d.ciniuscphxcaliercaiio.fcilicet Alojie. cum Prr.pa.hc.es cll dSaleeU< calis, id cft, cx probabil.bus argumcni.s conduer». & reddi. caufam. d. qu*. djmenim funi nouiiaics.qua;... aniiquum fubicctum nS adueniiuu,vi i,ur pcr. mutanilihi (ubftani.am.idcft, vialiertancnei cor.up.iu_ fui» ,Bi noui.aics. /. alio modo.rp no„ inu.anr f..bfta„.ia.n fub.cf",., vt moiii«, & lucus mobilucoi.
poris,& fplcndor luceniiun. corporum:c»am funt al.qua en.iom 3M.iquo.um , id eft.de numcro at!criiot...„,qu„ moium alicjucni, id cli. nullam-fpedem reotus patiii„[„r,ne.|ue aliqi.aluer.id eft.aliqua Ipcc.c nou.ta.is innouaiuui. v. futit ihrell.ge.mx. Pr_l.ha.is .gitur h.s.parci apenc rp Alga. altcrcaiu uili l !.. r. quia pfiilofophorum .n.e.i.io clt de ani.quo, id cll.firrno mco.potco.ld rft. ip Onbicacio. cjuia Dcui eft fubftaniu fcpatau. ideo nullo niodopji.iut. bedjratiigci.
-.rt„ism *„«. n.n abrohm.q.quarc e»im Dcs n5 pofcft muttri rpmrualbet, * fj ™»* {«.nu» corpora.iier Je loco ad locum:hoc i.iquarn Aucr.noijal*. S, Idiorolurionein noi. Jedi.,quoniam rupe.ius eam aper.c dcdii : Jcclara " e. cmra (uperiuf.quoniam fuhrtan.ia pura non po.eft rec.pere jouara irlfl I fmbftan m in ma.cria. Adhuc Jiaum frt:orane nouum ex.rahide po.en. a 6\ ,' n ah Iliquo anen.e r,iori:modonuilura cft agi, Deo pr.us.qua .t Deui ,J„ oo cil nooarri ahcra-ioncra rcciperc . Adhuc , vifum eft orane rec.p.en. Tin PO eniia . it cp Deus „on iir ... po.en.ia fa. expofui. : e.go, P'°PJ« h»!; £ e un ura rolu.nattaui. non apponens caufam e.us.v. conftai. PoftVrtOj) ,A ' , & Uiud mo<tuum,a£ primo mquii : poft vcro pr*Juiam al.erca.ioiicm |hJ„L u« co sa Sio moJoj^ :, lifor.ecauele,,. fihi ph.lotophl conceJere J nlus rubealuouam fcic^u7r<qUo„iam IIU fc.cniia .,5 euajere.. quin a fcu/o R,o ,u« ab al,o fup.caufa.a.li aYer^.ergo nouum r*^*£^JE2 P. ,'l.eralio eril a Deo.qu. efl e.e.nus,quJJ nos negamus. & fup.H at> Hicro. "'^J b ur"enspr.,.sDeo. iWpon.ione,» Alg.fndocil.62 .Mtttt.dl* rh : AU I t,?ncs vcro Jicimus quoJ fe> undum vos noua proccdun. ab lM«M «V I, eornore c«lf m>uod e,l ant.qmim apud IpfoS.dc lamen ab e6 procedunt "l ^TfiVo i huL m„„d..(No« «,..) Auer.abfolu.t argume.um A Ig. 7" t miV no veto diC.rau. , <p ph.lofoph, fac.lc polTu... cua Jc.c a rc Jarguno- I S^ATa hoomoJo. viJcllccq.nouii.nnoi, po.eft ab amiquo
"f £ » te.no proceJce ab am.quo in fubftamia.quod cft nouu,.. ... fu.s n.of vi corP"» ccelcflc.ldeo conduci, iheorema, & i„qu,.,quaprop,e • corpuf *? he • pwacuf apud philofonho. ttuquam mcdiiim l".c. annquum abfoluic Sf» fimPlK <»<<ar.ab.le , & nom.m abfoluie: qu.a, quodammod cft arm. ,J ,ft N..Tbft*niia , quodaramodo vero nouura.f.in mo.u: & iftud a„. uum W' duWomotnl f .perccclcilis.qu. apuJ eos eft anriquuJ i„ fpec.e, nouusm '* "hu & 7dfo.inq.un.nn. ert an.iquui . procedi. ab , antiqno . ^ fegM*
^fflSSS corpus, nec" vir.us... cotporc . crgo pr.mu. to,po,e.fcJ J ^^r;™"" noCu.lra muu.io„em cuiufcunquc fpec-e, mu.auon... noior non po.elt °„ „„.. fft Corpus,fup.neq; v.rius in corpo-
„a >d clTe apuJ A„cr.& in fjS^Bkta-SwMoW MfpofaH, 8( ad
«irc.n-'»-"""";P° " 'cTr porc;,»corpora.,,PcVfp.ru,,.1..,cum ,„,„, p„n,a non , poBi. «^»^* g, P[|ma n^pHc.er . & caula omn.un. Cn.pl.cucr G. Ubefata i a ^P««n"^ « J ^ „j;l urctpliul, v. A uer.lmi-.,. ,,; c„,,um:a..an,en a, , ^ ^ „„, ,„,„„,„ t3t,„cs f.,1
^"«^wfe rhfolO. „15:h0C arSume„ro,c,,en. ^^S^ ^^;1;;,! lflj /oua rcccp.io^p. ttccp.ionem ^«gS „hf , i^run, cft aAu* p„ru,, l.cu,
ufa c. p..o.„s pa,.,cularis,& Corporahs. c.go . no„ f^lS filS bu" ncepiion.cotpo.al., 6i pat.icuto» v*** ma.«u coiporal.. V c*ul»
Pofitio pH
P5 theol». goru.n.
DiTputatio Motaph.
reccpiicnisindiuifiMlis. Autr.inqiiii in.i.com «, ' , vniu. tl.ilitcr.i (t.nplicurrell .niellect.isin pottwu* A> ,*,?*c*'6 "rrptioni» dum fuiidamcnu huiui philofbphi.quod nouj rrcruii HJhuco'<hrj 'orr frcu,, idrni fu.it:quo„iam omnc.quod uoua rrc.pnur rocioi '"Jl""'l'»'s rrcrpito vui.de Anirojvifunirlhrcccpiioauicii, i„vuK,t,1t' ;'' r r|1l^. v- indimJ pliciirroninnio frcundum fc,& quodlibet 0» Vrl (c , "* ,nod.s: vcl |jm' cui.du... habi.udntem ad aliuJ.dico , r^o.q, iiunirlln.J!, l<r-"' im<n nou 1 fr »ecepno:qin caufa rccrptionis panicularistfl ma,f,, , IIW >,0,c,! rOrmiua coiiuia nuiena cdli.ihii aJ hoc.iv luUi.ii J„nni:ck 'dco h ^01'""5 ">nuictia nuli.i ilUiiun tcupil iioiium, quia carct poien.i, „, ,„ ' "'c "lqu" A"«. quod «cipiiliinplicltrr, ouita.i 1 nicu fecunduni habifudjnM» ,IC,U1""U>IJ ilUtfi larumapplicaiur.iltcuicoipoii nouiicr difpofiio. fic,„ mi ii')U-°"Um "u"» '»• cuiH!i„i.ipfuin.rrlinquiluf cgo.quodquclih 1 ill.irum rrci^i. r "'"'•' » 'c nc ,„ fc, & hJhnud.i.c , hocconccd.i Auc.o 3 l \0,pi,c."«'&cm FicnscV rcceptum, vt p.tci commcii.i4.vctum HIUJ rcc.niZ UncfIc ,,dquonum.iiinc elfri 11. Jiui Juum. crc-o rccipirns ellii maieiu , "«MMw .lc.ia: i.cquc nouum fccutidum hab.t..di„t.n, qurmadn.odu 3' cll .m"i',"* '" nu- Itiaramuiar : quod cft abloli.ic aneriiuni.nouum fecundu... „0 a , , 1 "°adcotpora.quibus iiiirllrciiu uouiicrcoiiiiuujiur enjor r '"bllu^.' wm i.um li.npliciict,& omnimodo.&hocconctd.t V, 1,1« . ? , quatlibct inicll grni.a carc. poicuia ad moium cotporalcm Y0*** lem.vi vifum cft. mcoiporaltu. i noi.umip,,,,^
Circa F ix! m htiiuj dirpuiationisquarftioncm, ou.t.mni, „ ,„ m
tctitia diuid.iiiiur.quodnon.plurcjlicarguiticiiiaiifoieni^iicctu^c, r, mam illud aclurani.anima "ccciTaiio Mefficitr.ergolibernuinde.rtl lri|,& (icnil.ilrcpcr.rsinichus conii.igcnila! . tJroaltc.i puic . , .
Ar.rto.in l.brodc ho.iafortuiia.inquit cn.m Deoauierapcrfe iio & b " dci.A. fui.irum & f M"orun, rai.o periji.i.pnt,„„i. ' £
ibl. Deum bona boms d.rtiilu,cc,& malamalu : hoc auicm ficri ni„ poVefl Deus indiu.diu .10,. co.nrichcjiJ.it. J„ iHoquclitu.vidctur op„„o Auct, V Anf.quod Urusfc.licri ii.diuidua 1101, intelllgat.& opimo iheoloc.ori.in & vV riias quod Dciisiniclllgail.,,gula.i.i,&ind„,:du.i;coi,,,ciiimiisc.i'imci.mp|,,U foph.j.qooJquemadmodumJndcinoiiftraiioiie ma funr.f.cognol Cocognlta,& mrdium. hc m coprehtlionc dtuitia iria iuiii.iciIicci co, ', >fLc, r iiiieliccJusdiuiiius,coSnttuin.f.rcs,& medium.f.em.i>iia. quouuu, ' dum inicllcftus noficr rocdianic incdio cognorci. eoneluUoneqi , lic i. diun.uj' pcr elTeniiam cognolcu fc, & res. Philofbphiiiaqi.quu clTtnt.am ponunue. ru.nca.ifamcirc lccuiidum gradum cntts, idco folum cnna cognofccre Dcum, cognoicc.idociis:op.naii rnim funt noti plus fc exicndrrc vittuicm Dtl inicllcci.ua.n.qua.n c.us v.nuicm caufanuam, vi mantftftfl cil apud ecnaadhtic opinaitfuni caufam pioxin.aiii fccuiidum grad.im proxi.v. rc tuo .111. fccundum rcmoium : oporicrcicnun apud cos rrtVcius frcundum tano. ncs vniuerfales in caufam vniiicfalem rcduci:&,quia c.fc cft crTccius vniucr. fa liisimns.idro dicuui rlTecfFcAum propiiuin iplius L)c.,& ad omnia Deusn ccj currcrc aiuni fccundum giaduti. rimt, Ex hisopmaii luut.Dcumomniicogna f.ere cogitofccudo cfi't:& qu.a cfic cii in Dco pcr cfl'cnliam,& in alqs pjntcu paiiur,ideo Deus cof nofcii fc lanium , & nullo modo rcs cstira fc apud cot . Thtologi auitm.vtrt fapit„ics,cum fciam Dcum non laniuinconcuircrr frcfi. dum graJuin cniu, inimo ftcuudum pradum huiuj tn.ts , idco rirmttcr ponunr oitinia coiiiuicri 111 Dro fecutidum tatioi.cspaiiicularcs & pti.ptias:qu..rc cffenna non liii tfl mcdtu cognofccndi res fub raiioncrniis.i.uuio fubpiopti» ,j nonibus: ponuui t.aq; fapicuies noiiiar lcgisn. coprchc.lionc Dciobicnu Ju> plex,f.primii,ci tllud eft cflc liue ciuseflcniia im:Sc fecundiii.i,& illud tfl ma glnaiiones,fcu taiiones idcales propnar & particuljics , quas I 'laio 111 Parmc uidc fpccics,& ideas appeilai:qnitiiij peieniia luicHccriua fc cxicuJii,4«Ju.un
Tertiadecirtia. 1 9*
fjufcrii":^ .quia iheotogi inucnrrunt rxfrftlmonio prophrtlar.ndh tfn Deum juncutrcre fecunduro gradiim entit 3 J tctff ptodurtioiic, immo fecun Ju gudul proprios.idco pencf primum mojii concurfus Dei obicrttt prunum ponuni cfle, /> perics fecun.lum moJum concurfm ponuiu rai>onri idcales: Sc iu Jc patci dif i(I(mii plitlofophoriiiu.AV thrologotff.cx Jiuerlis principijs acceptj: cii philo. foplii enim Dc J concurrcrc Jtcaw tiniuTi fecundiun gtadum eims, tdfo vnum. (jit/ium.quodeft eiTe ponunt. Thcologi vcro , cum fecundum graduui enrii, «. (^iiseniis.ideoduo ponilni obierrj rcfpoiidemia duobus moJis projucendi. Dub:tafia« ccJ q-cres , nunqtiiJ apud philojpphcs concrdenJum elt Drum cognofcere Solmio, (ntta .:ll |uomoJo'_ Dicenduin.quoJ /icuiefTc limplicircr accepiumclt omne JCgnduiDcrnincntiS', Bi non iuoJtliter.cic proprie.lic apuJ philofophos, Dcus 0j,„ofccn Jo ctre.cognefcii & omne, licci iioii proprijs ranontbus . Theologi jntrm Dcum Jicunt cognofcrrc omnia cognofcciiJo fc oV proprijs raiionibus: -hilefcpM liaq; refccant obirclu feciiiidirium,&: theologi aJdunttcl: licomnta Lmptchendi vno obiecto fjpicntcs poitunt , Theologi vno obiecto . &: pro. „,ijs iJiionibiis.hrcigiiureft noltralrx: & philofophorumopiiifoparrf . ScJ, Lujj ii' M iuilunl cii condcmitare qucmptain abfentem, lictli Art.itiqutt.in.l.de rcrlo ov mun Jo , ideo vilum cft imhl itiducere loca , quibus peripjihetici moti jentioV cii.im.nc viJe.imut nosicncie .lliquoj ranoinbus repugiun ,eos eflc fo
* phiflicosoflendatn. Poft raiiones ihcologorutu cpponatn.vi otlcnd.un noftram jiJcni nonjninorii elTeprobabiliiatis.quam fitopfnio ijpieuium: cV in (ine cas (ijjm foluam.vt nonappareat infiJclihus nos fullinerc Itgcm ptopirriatioiiei folubilcs. Piimaiuq; tano philofophorum.vt cx Auer. excipiiur veifiis. quat Piima rant» j,s,iiiiCom.ri.ii.Meia.(iccompoiiuur. (i Dcus ics extra eirennam iuamra. philofopho< tfOnibns proptii*fnlelllglt:vel in yniucrfili.vel in pailiculari.non in pjrticula rutn piohas •Lquoniam parilculatia funt inlinita , & iiiftiiitttin , fccunJum quod inflnnuni, Deii n5 fci» Mnotum cil.vtlnphylicotfJdiiutaiidiiu.A: ideofunt ah ane rciiiotirmta.qu.iii re paincuU loniagisab ariediuinj fipicmie . Necin vniuerialtiqiioiiiaiii, vi Auer. IrKpitl ru, ibiJcin.Ac commcn.i4.& in. ;. Mcu.coinm. tj. Scite aliquiJ 111 vniiicrfali eft fcnt in poientia.fcd fcite Dci cft fitmns aflus , etgo nec in vnlur rl.tli : propier quoJ.vi Auer.inquil.fcienria Dei.nec cft vniuetlalis, nec pjrtictil.ifis, vi diciu Cltfxpci" hoc libro . AJhuc, omnc inielligens aliud a fua cireniia cll mtelle. Sccunds. fritsinpoiemia: fed Deus non etl iuicllcctus m poieiiin.ctgo Deus uon iiitel. Hgiialiudab eiuselientia.maioFpitet.quoniara.vi di.Sfl eftm Jtfpuiaiioneier. lia in folu.dubij.i S.omitc intcfligcs altuj caufaiur ab iiiiclligibili,& omne cau. laium ab inrclligibili eft inielligeiis in poicniiatrtjTopiictiiiaior.ininor cfl ma. nifcltapcr fe.Ei hatc tatio excipuurcx vetbis ctus in.j.dc Anima coimncn.c»
C jc.i.j.&.quiaeftrude polita.nullius app.irrt valotis:i.!eo debci fc:ic,quod efc fcSusconicniusincaiilaiiijlla priiitustliftinciioiie difiinguntir a caufa iu;c re, nrc moJo.-feJ CJUla contema in elfectu bene diliiiipii:iur iib clfectu contincnic fi ctitiJum hutic philofophuui: quoniam eifectus 'eiitper dericii a fua caufa . &, ficetfrilus.ciim 3 ciufa producitur, riuanJam acquim priuanouem.r.falirm ex. ccllcniiac cauff :S; lic.quaiidopiiuailoinm habci.quSjum imrai mulmuJinem: Moniam.vbi cii priuaito.ibioporiricioinuino cife a^ium.quia ptiuaito fola n3 til.crsoopottci ingredi multiiudlneni . cconiratn caufa: eltectbicniin tn cauii non pnu.it altquiJ caufar.ci: iJ. o ibiinirai ideiiiiuicni : ,3c, iJeodicuni lapien. Iti.qiiod rrs Jifperfe in infrrioribuI,coIllguniur in fuperiori : ntliil cnim ell in t»nfa,q_uod dirttahai ab crFertu conie.no : uec etrccius contentus alit|uid habet, quoJiiitalitiitf a canfa: ctge , iii caufa nihilcfl , vnde iumaiur diftuiftio rcalis ncciti niDiio.iitlilii.litutifarcIaphusiixbis vctirlcatui maior.f.omne iiitclligcs aliuJ cft iti potrntiatpaici.qfn oinnc intelligem aliuJ caufaium eil, vt uunc vi. fcl,qoate,cV.c. Kurlus.vt cx i rtbti coineun de fomno excipuui.poi argtu.cl Tcftia. iic.onnteconiptchcnJens linguUria Sngulariter, cV lignjieeil corpui.vcl vir» HtincoiporrtfedprimacaufanrqieA corpus.nrq; vinui in cotpoic.ctgo.no comirchctiJtt lingiilana iingularuct,oV lignaic.Alaioi appatciiquoiram com. piclicndcni.oc comptelicnfum ium vnum Ux modu ie habcndi, vt uilib.de ani-
mj vifum r fl. ergo.fi comprchc nfum c(l hoc , & fipnii
drbci clIchoc,&: iignaium,& prcftier hocdici, Aiier t"* ir comPrf ""ndent raif coiuprrhcnJ.-tciii tinpul.iii.i,tuiic cifcm virtui, , ],". ' "uc^'frni , Quatla. ihtJcro. Itcrum id.quoJ rrpugnai inicllcftui.vt iiiic||.c-i°tf,0tf'*; knfuttvsde negari ab iiirellcc^rii limpliciter.vbi falu.itur toia rano ,„! "IJXImc drt-ci ,!-. 110 auJui a quol.hci concc.l.rur. Sed rcpugm, intcll,fi u,'e'l'nu,:hfc ptopoli. cogiiofcfrctfinpuliii.i:propicrc|uod iiu|uit Aucr.in - ,ic 1 W '""" cruscomprehendu liugnlaria mcdianre fenfu, vt m «xpor 1,110,1 ,n"He.
ilhus noiiiin frci:& hocomnes fcrc conceduiii:(|uare & j"°"e »f lccrut limpltciirr, <|iit cll diutniis imellcctus . pofl n(c ttz > "P"?"5'1» iniej. gu indiiidu.i vcl pcrficiiiir.vcl inipctriciiur.vel neune i'r<f'"' '-"'"""'elli ficiiur.lipriniiim:etgocritaliv|uod co pisefiabiluis fi ,„,„, o'Vr "«flu* imptr. Quinta. fcii.liiiciinciliciiurncciiimptificiiurtcrgoociofeimcli./w, £,ut:«B5»»lle.
iitielii^ii indtuidua vcl rcciptcndo .ih eis perlciSioi.rm coei of 'J '""•'' I5'ut eius cflentiam tanquam per raiioncm reprarfcniandi licui inteU.A ' "' prr teiligit.vt diciiur,C|iiidiiaicm m.ucnalcm pei fpcocm ciufn-i , "* nof1rr Sexta. trgo crt intelleaus inpoten.ia. Quodi.on fecuudiirn a^uo-oK om P"m5'i.uis rcpiefcm.it fecundii modii conucnientc fuc naiurc vt mr r ' "l'l,r" exiltcns in fenfu.ciuta eft hfc.ideo rcprefemat iiidtuidualhcr X r^f0'1 ' "'m .,, .n.ellciSu.quta eil vl.s.& ,.3 ..fc.idtWptjeremar Tv&Slf" '': fi cft ali<|uod rcprifen.aif, vfc per cfrciuiam, vn Z > *coni.ctgo. fcn.jb.lt.'
tiadiutia^cfi.n.viiiucrfalispcflc-iiiiam.cuinlitabfltafia a m nibus matetic ,& idea entis,& vn.usapud A.ifi.c, Pl.uo. vniueifal hTmlW rtalu fu.tt vniuerfalia parricipatittc.f.rationc luminitintelleciutaaemii inufl» viiiucrfalisperelTeiui.i:c|u.inio magts Deus,& cius efieima funi vrta . . in gradu fupiemo.ad tntellcctu c-rgo.cum elTeiina b. tlTrotrjiJlir» ".
p fe reprercniatii p 1115 erit vti u s cp per fpccic tmclligibilc e. frnlib,lc\ei. 0 ,,5 potelTc ligna.uck tndiutdiiii. V linno argu.iurex toue jlnft.i;: quiMi.fi copoUiucft.qd intelligit tranrniuiabltut.n.m panibitltwiiaiaut ludirf fibilc oc,t|J matetia non habct:ccce,quo mouu.q.a„.f.compculu Illtf -i,,-,, ' argutt.quod li copoluum itiielligat:ergo itanrinu.abiiiiriei.iunc foluii d iui ', J eft noia rolt..i.idiu.lib.le oc.quod iitatctia non hshtt.&c.vbi vult n> iS> tntclli gatfc:vide.potaiitconfcciiicnii3eiusinhunciiioduexot,iifi vnbicS ri tlliui partis excipimitqni iniellectus diu.nus res inicllign eo ordnic . quo limi apuct natura intelligibtlcs.vt ocs dicunt:fcd panes fiini ptiotes toto. ergo ptmi tniel. ligit paites cp iotum:ergo Deus procedti de noto ad ignotu: & fic iranfmuiabl. tur.& difcurrel.vtpatct.Quf Igltur efi philofoptioru opinio.i q conm, I, .!j raeni.a,litdi<Suinianiu inodo, qfnln multislocts adduxi d; vcrhj phtlofopho. BSnes theo ru.dC alta plurima argumcta.q cu occutrit.videas. Supcieft hacif iiusranonct logor.im iti fioftras inducerr.cV cas bcne cxponere. prt.na naq; raiio p"n coponi lic... iru oppoliium. tcllcclus diutnus non tntelligii liuliuidiia.efi ex pane intelleeius Uci defcrlus vel ex patic dtfKculi..ns rci: vt cnim Aurr. inquir.i.ivleta.com.i.duplex cli dlfficulias cognofcendi res.ant ex parte cognorcenris.aut cx parterelcoanil(: quod Si in litera colligitur:non cx dcfcdii iiuelleccus.cu iiiicllcAut L)ei li. funt nius,& habe.it ratioucs iiiiellcdus limprr:ne.|i ex parterei.qm potenria infe» liot a.l intclte/iu Dei.coptelicdit iingulaie.vt iuiellcctus nofin medianic fcnfu, Adhuc,& fcnfus tpfe,crgo miiliomagisetn facilioris cogntnonis apod mrmrm prim5. Adhuc intellcc?us uiielligcns aliquaquiditaic, vclroiiciiiquidiijinup fe.intelliccic poi oi.i illa.iu c|uibus illa taiio includi.ur:fed iniellectui Dei co> gnofcii rones eniis per (c.crgo oia tlla.in quibus iiicluJiiurtergo & tiidtutduj, & v.iiucif.ilia,vt p.ltct. l^urfus.ois iiitclleduscognofccnsconiiiicrspcilc.^itf linie coguofcit oia coiitenia:fediniclleAus Dct cogiiofctteircmu propru pcr. icctifs:iiic:ergooia conienia:modo,non tni ibi contiiietiiur vlia.tmroopamcu. laria.cum clfc Dci nt oc,vtdicrh.iiur fupra. Pratrerea, iniclleriutcognolcent alujua natuiain.cognofcu oinuc tJ.cjuod clt iJcm ui lubtcci atlli natur( . fcd uu
Tertiadecima. lg.
,t|[r.4uspeleognorcitefreniiamruairi perfeerirsime:ergoe6gnorcll ofid quod
* ,(l iJc m rubiccto illi naiurf :CeJ c(Tc cauraium in geneic ffnis.raliem oium rerii tfl idemrealiier ipfieflentif: quareiniellefius Dei cognorcciuis perefleniia co gnolcet,& tlla aptiiujinem, & non pot cognofcere rcfpeituni illum nifi icnniiiuni cognolcai.ergoocs rescognorcci. Etpot confirmari:qm, vel cognofcu fc ,fle rtncm oium reHim, vel non.fi nomergo re cognorcit imperfcctc: qni.npn co
, gnofcn KCunuum omne mo Jum pofsibilem cognorcl. fi fic : ergo cognofcit ter- «•itios ocs illius,& lic oia.quorii eft flms. vt patei.Poft hcc.cognofcenscopolt lionc cognofcit extrcma:qm cfTe fignificai quan Ja copofitionc.quam fine cxire „,15 noii elt inielligcre.vt Arift. inqoii.-feJ Deus cognolcit huiulmoJi«ompoi;. cioiic.viJelicct Deuseft melior oi caurato , fifr a!ici3 pancm contraJictionis.f. peus eft non corpus.limiliter Dcus non eft in tpe: ereo Deus cognorcit oia hrc txirema,& Gc cognofcit exira fc.quod aiit Dcus huiumiodi compolitiones cognof.a:,apparet:qm perfccta cognilio dctinitiua facu cognofccrc deflniiu quo ad ola.q infunl per fc definiio,& quo aJ oia.fj rcmouentur ab illo.moJo cognt. lio Dciluiipduseft plus petfecta.q coguitio dcfiniiiiiaiergo, vt prius. Eiif arguo.co inttto perfeftior coguirionc oium rera.eft oium rerum & plus:rcd cogni no.qua Dcuscogiiofcirrc eftpctfcctiorcogniiioue. qua inielleausrneus inielli g,iocs res.lt pcrcafuin ocs res.iiuclligeret: crgo cognitio Deieft oium rcru&
a plus:quarc,iiontra feintclligit, immo & nia cniia . Deiude arguo argumcniif Rationes p|oiiiii:inquit.n.Ploiinus in.j. Bnncadc iu lihro. ...le Prouidcniia cap.i.quid Plotim. crgo de his dicendum eilimemus f forte & mal.i limul, & boiu ratio vniucrfa eopleftiiur .cuius hf c quoq; funt partcs , &c . cx vcrbis illius capitis excipiiur rano foriifslma.q poi in hunc modS cSponi. non maioris contiucntif clt mundusfcnlibilisin connnendo a<tu,& cflcmialitcr q mundusintelligibilis m cou neuJo mentaltter & inicllefrualiter, & hoc patct oibus : fed inundus fenfibilis <(lcomiucsoia,& paniculanter, & vniucrraliier & actualitcr 6V cireimalucr «rgo mundus intelligibilis coniinebit oia menialitcr & intelligibiliier,& pani culariier.oc vfr.modo mundus mtcliigittttis elt ipfe Deus.vt Plato inquit:crgo 0eus ola coiiiinci memaliier, 8i per confequens oia inrelligit.quomoJocuiique accepta. A Jhuc.in fecunJo capuc multa dicit.ex quibus pofluni excipi r.uio- Pes non parue:p6tergoargui lic.quatenus cflendo agit, talitcr itiielligendo ta« iel1igii:fedeflendooia,exirafe facit& 101S mundu.-ergo , Sc inielligeiido toiS iniclligii.inaior paict:minor paiet ct:qiu,ficut M luccndo llluminat, ii Deus cffendoioiu&oeproducitiqiiarcmiclligendooc toium intelligerct. Eip5ico. fitmar:qm,vel Deus producii aliquod extra fe, vcl nihil.& fi mhil, eft contrx pcripaiheiicos.immo loiu & oc caufauit.& li totu.crgo 8c totfi iniclligit. K ur-
_ ftnn.ab ipfo Dco ipfc rcs non foiii habent cfle.immo ct vt cauff lint: ergo.li habciu eirc,& ciTc caufas a Deo:ab eod5 habcbunt officio caufar propriS.hoc auc cftconreruare.&curarc.quodfacir.quare.li a Dcohuiufmodi cauff oeshochabem officni.confoniiefl vt 8c ipfc hoc habcat potirsimu,r.vt oia curet, 8C lin. guli:cu maxime ca lit non tin ca eflcndi oibus, immo 6V ofricioru oium caurari. Przicrca.oV iu altcra Enneade dc maicria pSl haec ratio colligi.non maio. lilcoDiinentlf fubiccti.if elt maicri i.qua lit prima forma.leu primus moior.-ff d mJicriapnmacominetoesformasin poteniia.non tfnin viiiucrfali, iinmo 8C piopnjs poicniijs, vt Ploiinus mquii.propier quod maieria inrinliudinc dicit ci: ctgo.ci pnma forma.primufq; moior ocsformasactu conttnettmaiori huius fyl logifmi Aucr.ii.Meta.com.iS.&.j6.dixit:ergopriniusmotor ocsformas con linei. Et vhimo.pcr hoc Platonis ell fermo tn Thimeo, qui poftquS Deus duxitmenie angclicam.finxiiipfum vocafle cos, & precipcrc cis vi aliacrca. icnt monalia,qucadmodu & ipfc fecit eis:modo, per fe paict prfcepium uo elte de ignoio fimpliciier.ergo.li Deus preccpit inielligeniijs creare, & alia moiia. Ila coniueri Deu iioncff dubnandii. Adduccrcm alia plurima verba philofo. photi.oValias rationcs.fcd coniiiiue rcpcries illa hmcinde in meis diciis. quae arguiiur.fii lcx noltra , & qiio non inmoris probabiluans lim eius argumeiua, "odo pfpicuS ex his ert. Vi ifiitui appareat nos nibil impofsibiliiaiis Uiltmeir,
Solotio tv
lionum plii. lofoptioin.
Solatio rt> iiohu ihcolo
OhitiSio. Sclutio.
Ad srtTumenli philefophenifn ttfpondetiir . Ad pnmum Ita. m qiiodDeuiintelligiifub vntioaetiip.n ....... '■'■■^ 'r*: Q
quijemoiiur .fcd termiiiatiue fccundirie.vt
r.itinn eft pct fc ignotu.dicciidii.quoj hoc vcihrj 4riil \ ','!■, ""'^'
qut Itnti oc inleljlgibllc effc » noltro iiucllcciu cognofcibdc « * V l,pf""''
Dti nihil Iniclltgti wi" ft:ct iJco.li noiu o^njlcimr j nolra ° , ,"''"":<' *
Jo cogiiofcituncl: Ideodicil illuJ c.P- tvr f,- irmoiui-i :,,i ."•'"{«''«iu.i ,, ,|
veihii falf.tm eftiqiii Itatimitn ti> aliquod T,
telleciii cft occulium:i,pliq\quc Buiu hinciii.le. petqiute tui iiu no?,5« |5 liefttoruin. Ad ftcuiidS.iniclligere aliud tfl duohiu mod j| »«» '5 oh" Wie alicmus.quol cfl m iplj.vcl ipfum inirll|.>ciis.& fic niaio. ri? ° "'' 1 " doaliud vmute elTenitc nucliigri.tis.cV fic uuioi hld tfltQm n, «<cV,,° n'° res exttahi.noti intcili.;ti illas liuipliciier.fcd viriutc fur eiTcntic '.'""'"nfr lioncprimini diccnJuni. quo-.lilla 11111101 nrofyJloi.irm.! en ven Vi.i n1"°lu' allud ptimomodoiftd Jc liiirl|'s;cnir altud rcciidoruodo faJuefl Adr "!! probattoncdi,. nJuui.qimJf IfumefV 'inodcis J.flm.Wuraiiur j oriu»^^ m Dco.n.fumiitir illa diiiinrW qni U- usefl dmrrfus a lebus <fc illij co eilquidediiitrfus.viriispcieircnlM.fll verocouucnieiis vt >eenteai LuS vidiunfus tcipo.idci ei cire pro pnmo ohircio, Vt agens, relpondct ci u ■ uT" riuobicau.f.rcs conccpt.t: jy fiepjict vnde futnuutdiflinctioin Dco aj,,, tum t.tiionc princip.ilc.co.-,.rchcdcre paiiicularifer & (iSiutc cft duoKs mo dlsivno modo lignilicaione accepta are conccpn 1 & Gc miioi tfl vcti ah» modofi£iiilicauonc fuinpia a copnofccniei&.ric filfiiin cfl. Dcus.n.cf.piehen dn ptout in viriuie fua caufai.iu coiitinrf ofs rcs pirncgl ir:itr c: fiilluicick l{l paictqiio Drus patticul.irucr 6. lifiuwinielltgii cx panc cius:& pat.-t quill. ter eft hoc tion lotuul:tcr,frd viriualKtriconuenii.n.in modo fe habcndivtttua liter.ck non fotmalitcr cu in.liuijuii . Adquartj nf gattit minoij intcllc Aui.n. noftto.vt inlellccius.non ttpuf luufcd.vt ncflcr crt: quij, vt Httellccius noflrt npiiconiinct Gnyulana virtualuci, Sc idcouon poi imelligcte lingulnu p ciu» efTenillii: quia.per tius eiTetitiam non intclligti.necuioiuic: eigo ci limpli tr. pugnaittn iniellccius Dci pot.itiimodc tacto tniclligit: qni cominciilli m Vii. eutc caufatina : & llc.pcr ciusefrcniia intclligu ill.it noueigo itpugnai inlclle. etui noftro.vi inicllrausrlt , cii .iliqua fprcies iniellecius id ponil. At! quintj dtccndu.qitoj Dcus iuicllis;ii linRularia non.vi ipfc pe iiicitui, ntq; impctncllur.&lfi 11011 fiuflra iniclligit: <]fri intclligit vi liuBMlat!.i pctriciii , iccacuut. ptcat:& lic no ociofc factt. AJ fcxi.i dicctiiluin.qiiod pct cius tilcniuii J., o quod non pcr modii coinicnifnicetus n nurc.itJ cius rinuticaufitiujiuiodoeC fentia cll vniueifalis pct cffcntiaielt tn patticulatis 111 cai)ftuido,cV tdeo paincu E Una poi ftprffcniaie patncularitcr. Ad feptimS dicepdl ,quo,l (onfcq irmii nihil tft.conccdp ifi.ptius natiiia cognouit patitsquatoiu.cu non lii fccunduui fua natura alner cognofcibilc: fcd.quia Dcus non pcr notiiii parliu .tcucrit m notiiii loiius.fcd partes cognofcil pci cffcnliS,&: ioiu pct cilcimi .1,1, .. r ;i Ji. fcunii.cu co.lt lint ci noia ambo . Vt igimr appareai nos fiiftincrc Ir^cm pro. pter rationes folubilcs.ideo ad roucs noltr.is ell rcfpondendum. A J primj Ji. cendu.quod muhu dtircri ditncilc.ci iinpofsibilcioJ.n. Jtfricilc cft llltro duoij modoi5,vi Auet.dixiitfcd impofstbile 11011 cx alicio illoi5:fcd,uuli ncc Deiit cfl idoneus inlclligerc.ncc Gngulaic apiu niielltgi.eit etgo impofsibilc cx pu> te vtriufq; apnd philofophos. Ad fecuiid.i.maiorc elTe vctSiin uimot hlu til: qfh Deus non tniclligii tationc cniis coiiiunifsimSifcictia.n.Dciucq; ynn.rifj. lis.ncq; paiiiculiri5cfl fecundu philofoplios: fej tm le lntelligii.id cii.clTenna cius.qua ponuni iheologt pnmu obteciu cius. Ad tcrtu maioi cft ven, fed mi. 1101 lalfa:qiTi,fcaindu phiiofophos ibi non contlneniurcaiifatafubptopii|S 11. ttonibus.feJ co gradu.quo Dcus concuirnad illa:& idco,fub|iidueniisc(Ten. tul tcr Scpet feiniclltgtt illa.vt Auer.tncjuiiin his.quc Jtcit com.f i.il.Meu, Sed diccs.crgo fcieniu Dct eli nnpeifeailsima.cu lii olum fub uitonc iianfcen dtjjn. Dicr.ndu, ncgando conff quemia : qiri.iioii uitcliigiitctfubgudutuii»
c £jmi""'* Jf" predicamrnris: fed.fnb gradu cmis fimplictfcr.rjDodV ft rlm eflVn „j,q"5 nos obieeto ptimii tnirllcftui eius appellamtis:c(,i deo fcirtia.qua Dcm jniell'S"-nt.i: c(l lub taiiene vntuetr.tti.neq; fub ratione particuUri.cji cinj e£ f(!,(ia neqs '» vniuetfalii.nrq: indiuidui propric, 6i vmuocc loqu<-nJo Jc hii,i j(j qiiit'i dicendu, qund elfc ciuutiuum poj iccipi dunl citer . vnp mcjopro jr,foluto Det.cui intelleSu» nolteraitribuii rcfpcAii apiiiinHnjlJc.iufc HrUlis. formilis.Si MjrmuiiSc (ic c.icejo.quoj fi Dcui cognofcit .115 rcip.fi.iim cogno ' fcjt ofa.modoTJeiis noncognofciiillum refpeftum , cu illem Dcofir.iicur.l.-. „0-5 in ColunJrW Dcus n.non rcfcnur a J caufjri reliiione CKiftenie m co, f«J jncjuf.>iis:r«J, 0 eapitur caufi liutitn pro ibfoluio.ciiiairribuimiis relpc^ii cau f{:lic conccJo.Dcum Intclligcrc eaufattuS fub ranone rttiis, efricict is,f3: for. mf :n'i,non fcqu'tur quoJ cognofcit llla.quorfi eft: qm , non tmelligit fc fuh 12. pone rclniii i.fcJ .ibfoluta. Ad forma conccdo, vfq; ad minotcm fcirficniii fv I- (Bjrffnii.f.lcd cITc ciiifmuum cft idem rcaliter.&c.hcc.n.minor cft faira.captet» jo cfle caufiriiii priino modorqfn, vr fic, cHr ens ntionis: 3i «ni rationiinec ne ,j«,ikc Jiucrfum rcalirerab alio.fccundo mojo eft vcr.ini,fed iiorvfequiur .p. poliium. Adcoitflrmaiioncindiccnduni.quoJnoiic.Yuofcii ferliV Bnetn p'10. ul rT.iis dicil rcfpeciumcjufaefinilisi&.iuiic ncgocoiilV.;uoniiam: qSi.1 Dcu» ejgnofctrci fc fub ratione finii.impcrfcctc fe coi»iiofcerci,ci: n5 pcrfeftetquia,
I ,ji'il fuh raiipne rclan.ia cognofceret.ct 11011 abfoluta:ncc oporicr.vt coBnofint fr feenndum ofm inodum pofsibilem crtnofcl , quia fic vikfccreiifed oportet rt eognofcat re fecundiini ocm modum diceniem p«rfcction.:m , cV i ico f.ib ra. uone ablolutifsima.fJ: idco frcunJii fua clTcniiam irri . AJ qunuam prmcipali djcemlum.ininor fjlfa eit:qm,vi Aucr.inqtiii, Drui cognofcii liiifr tli purilii- Bir.i nicoiiiplexiftime.vt ln.qu.il in,5.de Annn.i com.17.5: idco inquii tbi.qj frinpcr vertrlcal in nitclligfdo fe.vidc. Ad probaiioncm dicendii.quud Dcu» (ognofcitfc perfccrius.quam pc r modii definirum , non m opjnei vi cogtiofcai gfat Jitfert, rVc.qin vilefccrei:ill:i emm petfeftio cogniuonis 11011 anemiitui pe n{$ nuJuiti cognofcendi.cU arrcm apprehendcndi, fed pcncs rem cognicui.cJc Mmlicnfioneni ipfam : ckidro.nonopotteivtcognofcatfe, vtdirrertaquolibtuion ipfo. Ad fcxtam.maiorfalfacn:qm,nondrcogiiitiopcrfcctior,qijia lit plutiiim rcruro:fed,quh ciuisprrfectioris.- modo efTcntia elus efl oinnium reiti (Kricftifsinu & nobilifsinta, idro eft perfeftiorquam cognino omnium tcrum. Adfept niiin.PloU.^mawrdifti^gitiittri qramaioriscoiiiineipic contincrc ell Soluiio ra> ijiioliiii moJis>.iutpcnespluics raodos pruinendij aui pencs petfcctiorcm mo- 'lionum Jltontinendi.dico cr^.o quod maiot cft vcra fccundo modo.i non primomo- Plotini. Ho inliiot 11011 c.l ad propoIiiuiiiiqiTi Dciis conrinct oiniiia jicr r [Trntu.iio g umenpropri|i Mttonibus : qm ilfuJ dicit imperfcftioncm apu.l pmljfophos . »djpctauam,& notiaoi fniimul conccdo Dcunioninia iate]|igete,fednd cx:ra fcifcJcili- cius.quod eft ola : Sc ideo cfTcnJo omnia proJucit , Si mtclligciulo: " ncqi opotici.quod fieut jirodiicit ejctra fe , iia tntclligat txtra le -. qni imclli.it pioJu.i .m intcltigen !o le.idift.riTenuinipruprianCquccft loiumclf omuc h5 pNprl|tfViouibui,fed ratione clienttf cfrentialuer.c»: formalitcr. AJ dcciina paictfuljtio.Dcus cniiiiomniacutai,& poiifnmc non raiiontbus ptoprqs quia TilffLCrrt.fcd taiioiic cfrendi.efrc cniin eft primui cfFciSui Dei, Sc ideo cutai Ja iocn ciTe.quod hahet ipfc pct erTenriam.vi vides. Ad vnJecimattf paict iolu. no.maieru cnim coniinet pr opnji raiionibus quu in poteiinas Deus auiem vno actucoiuinri oi»nia:quia cilcniia cius eft onini i.vt viJes: idcocoivtiicmu Dcj tll bl.:u,& m.iictif eft 111 patcniia. Plato autem opinatur Dcu n cutam ha» bcr«lingulorum,idco non eft noftcriA; forre illud poteii glofTari , non cuio. EKhtiapp iret.qiiomodolcxnoflranullumtcnei impoisihile , cjcquod illud,' iiuojtenei.cft vetum , Si noij minoiis probabilitatisquaw pontio plulotoplia. tuai.Scinpcr natp habcn Ja eff 11 J« laiHjuam ciedtti.df v«a,
DisPVTAT io. xrnr.
STITVENDO RATIONEM, QjVOD C o B I 1 SINT ANIMATI, SER-
uicntes Deo glo.motu circulari corum,& quod moueantur voluntarie.
IT Alga .F.tctiamdixeruntrpcalifuncanimati, & cp habcnt animam, cuius propnrtio ad corpus co» h eft licut proportio animc; noltre; ad corpusno- * itrum.&, licut corpora noltra mouentur voj uncanc adpartcm voluntatis noilre;, & ad motumanimc;, ficetiamcceli.&g> motuscccli limnliciter, & cflcnrialitcrfcruitdomino mundi, modo, qucm narrabi mus. Dixit & opinio corum in hac difputatione eft,qur non poteft cuitati . & nos non difputabimus ad rcprobandum cam.riani Dcus glo.potcft crcare vitam in omni corporc: & fortitudo corporis non potcft cuitarcquin ficanimatum,nccquinfit lotundum. nam figura approptiata non elt conditio vita» , cum animalia cum diucrlitatefiqurc cotum communicant inreccprione vitx. fcdnos difputabimiisdcdiminutionccorum in fciencia liuiusrcirationcintcllcctus.& hoc profc&o,fi elfct vcrum, ipfi quidem id non apprchendut nili Prophetf , quorum anima: rcquiefcanc in pace ,cum diuinitate Dci gto . aut prophttia : ratiocinatio vero incelleftus ad id non pcr- f ducit. Vcruntamcn non ncgatur tj> pofsit fciri hocrationc.fi rcpcriretur rario,aut hoc benc erit fortunato vii o: fcd dicimus cj> ea,quam pofuerunc rationem , nonconucnit nifi ad habendumexirtimarionrni. rj> xutem adipifcatur vcritatem determinatam , & fententiam meram non. 1 maginacjo autcmeorum eft , quia dixerunt cccli moucncur : & hsc cft propolitio fenfui manifefta.& omnc corpus mobiJc habtt mo torcm:& h:ec eft propofitio incellcccu cognita.nam.fi corpuv cllet mo bikyxcocj.eft corpus, cftecprofeftoomnccorpus mobile. &omnit niotor auc prouenit a fubftancia eius ,quod mouctur nacuralitcr , « cft motiiilapidisdcorfum,&voluncate,vtcft motusanimaliscupoffcaut ent motor ab cxcra.fed mouct violcnter, ficuceft impullio lapi dis furliini.Etomncquod mouetur ex reexiftcnti m fcipfo , aiitnui apprehendithancrem inmotu: & nosappellamuscam naturam, vc cltmocuslapidisdeorfum : autapprehenditcam : & nos appcUamus
■ tttn volu«ttriam,aucanimalcm. Motus autcm vniuerfaliscireula» ps eft his diftinfcionibus inccr ncgacionem, & afrirmacionem,aut vio ]etuus,aut nacuralis, auc voluncarius. & , cum dcllruanrur dux partc5,remanet tertia.& impofsibile cft vt fit violentus,quoniam motor jiicliiians aut erit aliud corpus,quod mouetur voluntarie.aut viol cn ter,& finiet proculdubio ad voluntatcm.& quotidcunqucafSrmabiturincorporibusctvlirnobilevolunt3ric,iam habcinus intentum, & ad<]iiid pouuntur motus violenti.&in fineimpofsibilc cft quindeoeniamus ad voluntatcm.aut dicaturcp mouentur violcntcr, & Deus glo.cft,qui mouct eosimmcdiate,quodcft falfum.nam, li mouercncurabeo,inco<j>funtcoipus,&ineoc*funt creatura: eius , fequercpjr vc rooucatur omnc corpus. & ipofsibilc eft quin appropriecur motusaliciuoattributo,quoclifcernanturab aliiscorporibus.& hocquidtmaccnbutum cft mouenspropinquumaut voluncaric, auc nacu* raliccr.& impofsibile eft vt dicatur t}> Dcus glo, fit motor eorum vo-
| juntarie.-qnoniam voluntas proportionatur corporibus cadem proportionc. &quarecftaptumhoccorpusprxcipuccj> vclitid moucre» &nonaliud?&impofsibileeft vc fichoc exiitimatiuo ludicio.nam \iOC efle falfutn diximus in difpucationede crtatione mundi. Et, cum probatuin fucrit 9) hoc corpus neccfle cft vt fitintoaliquid, quod fit nrincipium mocusjdcftrucca cft prima pars,& eft ponere mocu vio- |cn[Lini:rcinanctergo vt dieaturcpcft motus naturahs. quod quidem eft impofsibilc.nam naturalis tantum non ent caufa motus. moucri (nim niliil aliud eft nifi rcccdeicab vno loco, & pctcrc alium lotum. locusautcm,in quocitcorpus, ficlTet eiconueniens, non moucrctur abco.Qjiare no moueturvter plenusaercin fupcrficie aquarum. &, cum pIcnusfuericaqua,mouetur infuperficicaquarum? nanunucnit locumconuenicntem,&quiefcitinco.& nacuracft fixa. &ideo, cum pcrmucnunifucricadlocum non conucnicnccm ci, rcccdic ab eoad
r conuenientem,ficutrccedif a medioaqu.e adtcrniinum acris. motus verocircularis nonpotcftcofydcrariqjfit naturalis.nam quicunquc locusaut vbi ponatur,a quo rcccdit,ad cum rcdit.& is, a quo fugit , i nobis naturaliter,non quxncur naturaliter, & ideo non ibi vtcr acris jdiiitusaquam, nedapisitpoft quictem fupra terram, & tcndit ad aere.-ergo no remanet nifi tertia pars,& eft mocus voluncarius.
Pioponii Alga.in piimis Pcrip.nheiicorum inicntionem in quaffito pratfrn. li,fccundo ibi, (Eldicimus.) Examiint philofophoium opinionem , quara auti eoniinuationein hibcat huiufmodi dirputatio ad ptxdirtas,non fat acctpiiur.&, tdcohuiufmodidifpuiatio ell taiiquS iheorema pcr fc vlilc ad veriiatcm pcr fc: plures enim haium fum inconnexac inuicem.inquit crgo, dicuni Pctipaiheiici, tf culum eft animal:hoc cit vnum communiicr conccffum, Sc fup.dicunt q> ca piniiu ipGus culianimac adeiuscorpuseitcoparacionoltiarurn animarum ad ncittum corpus:cuius rauonc tcdJit.d.co <p, ficui anima voluniaie mouci vcr» fwpatic dci!Jeratam,vi apparei in expexienlia proptia, fiiniliict corpora ca. Icftii raouemur fup.ab cotura amma limplicitet vcifus paticm ccrtam ob obe» dicnium & icucicntiam glorioli Dci.harc igitut clt philofophotum oplnio, VI Alga.inquit hoc iiiloco,quxine,liusloco eiut pcnrac"tabiiui,(Et Jicimus.)cuH> DcUrucUedcitruci.Auct. Pp
phitofophoriiiiilnduxtlopinlontni.hocinlocsrxTiifn, v inquit & Jicimitsrphxcopinionon eft negania.rup.u., .|uin| ~ •»
i«jraiioiieinreddi>,&inquit.i:>eu.eni.n poicrtJuc vivouq; roiDcri! »!tl i£ ■ . Kiiontm.id.H inicllcctum.veltationalc an.„„m.&.r,„, , 'M xerunt ccelura habere animam propter magmtudinen, & figunm. JftSSf^ iUftI,odiraiio,tfinnecersiiatem,ionhahetc,&inq,.f1.&non prop,fr £ * „ ' «niiuJiiiein.&rotuiidiiMein.rulldiccretleJiicorporic^lcili v|ii rr<! 'h7 beniuol.tum & piacitum. Adhuc appo.m & fignum conlurans op.moncm » ? cureorum.qui dixeru... coelum non eiTe antmal eo quia etTe. niwi. ,.. hoc tiaquc confutans tnqult,& pofstbilc ert quod fit vinum.nnn anlmjlii 1.7« in fig.ttts.& magnit.idinihusdirrerunt.communicani fine dubioin p.onr.i.ati bus viix.tft ergo fol'.cpic„ret motiul.quod licci corlum animal Gi m n„u .. ,„ ptopicrmign.f.idii.em dcbei abi.cgan ipf.mi ellc antnul:..,, ,m„„ rl , . animaliapenesmagnituJiiicm.pofsibilccft vtin vtuendoconucniam. fSed id quod)cum qiiodaminodo aJmili. opinlonem Pctipaihencoriim.hoc in locoex*. ponii in quonon efl ten?di,& inquit. Scd id.quoJ atlribuimus eis fup.notniit, lofophi de dcbtliiate dicentes.llla corpora fa.ig moi.c ,& Uho.e moiicr,, nS crt quod pofsii probari auctori.atc, id eff raiione: nili lioc haheremus a .raditionc diuina.videlicet a prop'ictarum rcuclatione.fcd demonftnrone non fiip. h,br ri potcft.cft crgo pcccainm philofo^ otum in eo.quod .Iicuni .|iicJJara milla la „ lionecouiprobatum.(C^aredicimuj)quiaofte,iJitprimi!!i panetn op.moni* " elTc admiitcndasn tanquam poftibilcm.vult hocin loco oftcndcrc cam no tfTe admiltcnJaintaquam veram.oi ncceffariamtcoqiiia nullx funt ritionc.dcmo. iiraiiuxuroca.vi feria.im cxponltur.Iiiquii ergo. quitc dicimuscj, illx ntio. ncs quxdnSx fuetStfuper hoc.non cocluduni dcmonrtratiue, fc,l iin fomtical opinionem. vult dicerc <p fun. probabilcs. & dialcfticx, & accepu illas . & pritno narr.tt ptiraa dicens.vnde prima auAorttas tpforumhxc cn, & coropomt fyliogifmu in fecundo primx.ac accepit minorcm, & inquir. ccxlum moue. lur.hxccftpropolitiofenfibilis.vult dicere fenfij perfpicua fcnfu enia d.pi.o. fciiur cotlum in viginti quatuor horit difcutrere ab oricntc a J occidcns icdcun do ad on«i,tcm.& accepit miiorcm, & inqutt, Sc oinnc corpus inobtlc habtt nioucns.& acciptasconclufionc.fcilicetcrgocotlcftc habei mouens. & hecetl effe aniuia.ri,& anima.vr dtclarabiiur, & mquit, & ifla ptopofiiio tft imelleetuali. i.raiione eomptobJia.vi in S.& T.Phyfi.dnft.nn cll.probai auitm ma. iorcm cuodamniodo perimpofstbile,& inquii.li enim corpus. inqua.ittl corpui ■nouereiur.crgo omne cotpus inouerttur.vult dtccre. corpus nioue.ui.vcl igi.ui lalione corporciiatis taiuum. vel ratione mototis diuerO a corpo.ciuic. G 1 nccorporeiiaits ergoomnecorpusmoucbiiur:qru,inomnicorpore eft caufaie talis .noius.fi ranonc motorisdiutrfi.&cergo vcnricata cft maior, videlicei « omnecoipus.fciliceKpmoue.ui.moioremhabcialiquo modo diucrfu.n a fua naiuta corporea. Vcrificatut ergo cocliifio.f.cp corpu. cxlelie liabeai moioic mouenlf tr,fuin.(Etluncaui.)CSconclulilcoipu5Corleitc u oaeri a quodS rno. lorc procediivlietiiis.&inquil.&tunc.auiiftc 11.0.1.8,^11^. eotll p.ocedti a fublramia fcilicei moiore motoianquam a natura vtmouetur 1>i-is Jcorfum. aut ouet. illud cotpus d.fto mo.ii.efl exita illud coipu». fciliccc mouens ip. ?um rnod^ vfal«n«w.id eft moiu v.olcn.o.v lapl. proleAu. furfu.n. & ^quoda» m™d™ upponen, c«Ium noi, moucrl alieroipforun, ™o'orum.leJ t££.** fc iJhiicfubiuiiEiidiuifioncm.& inquit,& omne roobilcde fe. au. non fenta. Weffmoucrnoi^ognorcend^
fd ZZ ehe nSi. moium : & lalis moiu. dici.ur volunuru». au, .nimana. .
O-nrraHecima. 298
■ jllorii»" duoru<t».itr inrfirlt.feo' tnipofiihilc tft cj. motojorbiiini fiaf violenttr,6V '
^ |C Jjit rariont m.6V inquu.tj naqur.quod violeiv er ntoiiriur.aut tft aliquod cor. , mobilc voluntatt.v' inimal.aut violtnttr rantum.vt lipis:6V quomodoci. qur,opottcf priucniai in tint ad vofuntatf m.vndeoflcnfo quod orbrsvo» lunratir moucntur noi habrnius tnrentum:qualis ieimr vtilnas eft ponrrc v..>. lentum motum.iJ eft ca moucrt motu violrnro. Poltquam, I > tfne oportrt tc. ^ucrrc illa ad voluntatrm.vult dxerequomodocuuqu..' p.Miatur. oporict |>onr>' ,. cceium moueri pcr appetiium.oV intellectum.ergo fupi rfluir.fugtendo aJpo. ve,c ipfuin moueri violcnter.(Sl dicetemus.)Sor.quorunJam apponir, 6V eam ,v inqutr.fi diceremut tamcn tp cotlum mourtur violcittcr,6V q> Dcus Hioucf ipfum line dubio.eft eroo fof.rp ccelum violrntcr mourtur, 6V a Ueo nn. „,fJiaic.huic(tatim obiicit Hga.6V tnquii,dicemusq> elt falfuin.cV hocprobac tJuibus tationlbus ducenribusad impofshile : qtiirum prima pottrr ordirt in fcunc modiiin.lt Deus mouei corpus cct leftc,a.it mouet ipfum fine omni incjio, jia i]iioJ ai motum corli fiifAcirpriinus moior.oV corptis, aui mouct ipfumcon. enrfrnir adhuc aliqua ptoprieiaic mouenie vlira Deum prtmo.crgo iteftum pti Biiiinnieinbtuni.ck inquit, licntm moutrrt ipfum luquantum corpus, viilt dtcer re,niillo concurrentc in ratione moieris.fequereiur quoJ omnc corpus uiouere. •urabrodein Dco.confeqiieniiam d>claro:q.iouiam, qua ratioue Dcus potcft moui tc cot pus cctleltenullo alioconcurrrntc in rattone niotoris, eodtin inodo S $ quoJlibet corpus:quomam omniacotpora funt vnfus rano is in rjiiouc coc poris:*," Dcus fufficttergo fruflra poitecur motor appropnatus & foruia pto. -7ia vnicuique.cum ipfe folus fufflciat.&.qui.i tolum hoceft itnpofs b:lt , i.tco £l.n trint alicium memhrum.oV inqui-.crgooponet quodcorpoti corleiti jprro ptietur quardam proprinas.i.forma, a qua niouciur : oh quam. & pcucs quaiu ijiiljiiguiiut ah alijs corporibus: ergo illa propneias cfl fine dubio moufs pro. pmquum:6V,tiinc accipit vniim perfe nofum.oV dicit: 6V eft linedi.b'0 natur.t, aut voluntas.oV cum fup. non liinatura,ergoerit voluiitastoV licamma crii, vt Auiccii,inquii.(Eitmpt>fsibile.)Adhuc aiguit iJem fccunda rattoiu:6V,ptiino pioponil intcinurn.dj: inquit, 6V impofsibilr eft dlccrc quod Deus mouet ipfum pt. pr a volunratc. vuli diccrc.linc omni medio, in ranone motoris proxtini. gl hoc probat.oY. fyllogirai in prima figura hoc inodo.nulla voluntas vnifor» ■nii habeni vnnm, 3e eundem rcfpcrtunt omnibus corponbut mouet alieruna jlloium moiu defciminaio.hafcrecipitura Peripaihrttcis tanquam manifcfta : iuiic accepit Alga. mlnorem.d fcd voluntas Dci vnum 6V eundem refpertum iiabci omnihoscorporibus luncapponic vim conclulionis, 6V inquif, declaratti r4 crgoquodoporiet diAum corpus haberc quoddain princ piuin uiotus.t.pro. C ptium ci iantum:6V crgo concluditur quod non raouttur violctcr. (Etdicimus. Vult eSeludere quod mciuscotli non eft naturalis,6V hoc proponit.J. ctiam di. cimus quod impoisibilc cfi.quod moucatur naturaliter,6V rcddit ratione, 6V po. Itfl componi in hunc modom.omnis motus naiutalis ell de loco violcnio ad lo. cum naiuralcm cotporii moii.fed motus cocll non cftdcloco violcnto ad loci ■aiuialeicrgo moius corli no cll naturalis. huius primoaccepir vim tnaioiii. S£ •aninoirpuioiftu locucfle maletraslaiu, vel cllc corrupta ptoptcr fcriptotcs. inquitcrgo.natura.n.inquantum naiura.non elt caufa motus.moius enito elidi. Btitcreloct},6V ingredi locii:ecce,quonullum fcnfunifacii: idco videtur mihi lncram effe fic legcndam:naiura cmm.inquanium natura, uon eftcaufa tnotus, nili proui cft de loco violento in locum naturalem:moius enim cft dimittcre to. co viokniu,6V ingrcdi loco naiuralcm:6V,filitcra iic ital.fermociusefl vis m.i iotis.vi patct.6V quod litera debct fic fiarc.oftcnditcxeinpliicius, quod appo» nii.d.vndc.fl locus.in quocorput rnobilr crat.crat ei compctens, no dimiiierci cuni nili fup.violente.6V cxeplo illud patefacu dicens huiuftnoJi ratioue i ple. rii vcto.i.vict inrlaius.fuper racicm aquar llantit poliiuiu, n6 mouciur.& addo Aaniis.quonu cuncntc aqua corlucrct iiiiimul:fcd,li arctciur, id cft 111 fun Jurn rctincaiur , 6V poit fuar naturae reltnqtiitur , nioucretur doncc fupcr facictn aqusafciadiliquonucBjtkicltlocuifuui coiupcteus, 6V idco. quaudo corpus
Pp *
Difputatio Mctaph.
Zlln,Z u.ali ad na.u.alcm.cccc, quomodo hoc cxcmplmn ma„if«ftJt mo.
liu?» ■* : ptopi« hoc mih. a«x,d,l labo. ... commtmo ,ft,u, |,b,i. quom3 /nf,MfJrmo.ictci..icmcnd>.o»,piop,c. quod noltbarafc„bct«:lCIO,v ^n"dPm mu cx mcocommc.,,o habct. pnncipu» '««jHgWni v.„u,em.
U» vX>'«s mc non dcbcn, mtdclcuat, fcd p.iu, |eotd««r€iot«.CVndi « hoc W « m«P« ma^o.tm.v.l *quid loco c.u, & «vplanarioncm Miu,
cxcmplum.hoc in loco .ccollig,. conclu l.oncm.cV mino.u ptobaiioncm.d. tndc txhocpo.cltconclud.cp moius cltcuU.u non cft n»tu,al„: &icc«p„ «robinontmminotis.ai lacui, illam.cra, cn.m mmo,:f«d momscdi nentft £ toco v oll ad locum na.u.alcm, cV hanc ptobai: & poi.ft ryllof,fmu, rL moni nullus moius, cuius cotpus mo.um ca.c, l,.u dc.cmina.o, tft Jc loco con Ponl nuuu, i vnlucrfjllItt om„,5 molul cl ,
Vl0' n ° " o s catcli 1 n Jc.ctmina.o:& hanc .angil. d.nullum.n.moh.lt c„- M eB ^^^e^|eB™S1!Ua.im«K»viid« vcni. , .lluc ,cJ, , cgo
catariicr fa - u, fi„c dubl0 voluI1„u$: & fic
A V E R O E S
ATr Aucr Quodautempofuit Alga.in hoc fermone , qu6d omne,quoa^iou«ur,aut mouecur ex lc.auc mouccurcx corpore ab extra; & hor, cft.quod appcllacur violcnaa,eft notum Pcr Te. Q uod auttm omnc.quod ^^k^fj^S*? n i m«um,cft quid non notum per fe, fed eft famofum. Philofoplu au Sownt Jdemonftratione,* omnc motum, quod mouccu, fe habecmo torem rcpcrtum ineo*quieft dmerfusa moto, & tcceiut allSpSSSone. norasra feipusk prooonaoncs, qua =jum conc ul oP. c a a unt demonArationum,& eft qmd,quodWbetur cx libriseorum Et ficetiani non cft notumpcr (co. omnc nmtum quod n c T motore ab cxtra, Hn.cur ad mocum cx fcipfo. Ec iftz promoutcura '^V^^,., hic af11Upropof.cionesnoci-cx le.funt
!SS5lBS$&S!i&5i« ^qu^fumcon. in eis ex amoaoui iV ^ mocum cx (e,
dignior migncqua cerra.K hoceft notum perfe. .<£ u_
moueacurexfc Scnatuta ^»^'"^„«„„1^, non h» quando.&quiercuntaliquando.n^^ . co
la^^tm^^^^y^^I^auoi pofuii hic m tinucTncccfleeit fieri dcmonftrationem. Idauie, ucul poi hoc lermoncg, mocu cx ie mouetu» « P rinogo: ^n co quo Pp tur natura,aut princip.o.quod ^appellatur ^^J^ / 1(1 vcr0,
Qnartadccimi. 199 lof" nificumlocusfueriroonconuenicns ci: nam timc mouetur act locum libi comienicncem.in quo quielcit: clt vcrum.fed id, quod pofuit cciam,<j>motumcircularircr non habctlocum non conueniente, &conuenicntem,& pcrmutatur abvnoadalind nonin toto, nec in o:imbus,elt quali noium per fe, & facile comptchendicur . cc rccitaj,,t in hoc fcrmone aliquid fue con(iderationis,& declaratiqni> . qua- —neccflecfi vcnon moiicaturnacuralircr,cum incelligimuspernacu ram \wc, quod ipfe imaginacuseft . Et Iic id,quod poluic,q>,cum noa mouecurnaturalicer.moueturabanimaj autpotentia fimili animc, apparcccxeo,cpipfetcnet(f animaincorporibuscceleftibus nondiciturdeeisnili fquiuoce.& plurimum.quod appellanc faplcntes nonWn nature ,elt fuperomnem poccuciam.quc agicact.ioncinccllect.ua Ji f.curric curfu ordinis,& pronorcionis.que clt in rebus.incclleftualibus,fcdauftrunca cce!ocalempoccnciam vilem ,cum fuerit ipfutn apud eos id,quod cribuic hanc poretiam regitiuam oinnibus entibus. yVtcamen hic fcrmo.qiicm hicrccicat ex propolitionibus noftris, eft •fopicus.ex coqudd alTumplic ln eo plurimum cius, quod eft coclufi» jeiuonftrationis,<f licnotum pcr fe:&exeo cpaflumpficin co pro oppolito id.quod non clt oppo(5tum.& eft topicus , quoniam propofi tioncseius funcprobabiles,& ramo!$.& hccquidcm via in dcclarando qu6d corpusccelcftc fitcorpus animatum.elt via Auicene. Anti- ^ui vtro habent in hoc via magis efficacem, & magis hicidam.
Illud.quod Auer.hicdlcit.eft manifcltum ptr rc:quis,vero in vcrbis eftpau CJobfciiriias,boni;m el» breuibus ipfiim exponcrc. inquit ergo, dicimus a> fd, oua.l pomit.q» omnc mobtle aut moitctur af.-,autab alio corpore extrinfeco. jjmpliiis.quod tfte moms fup.i cotpote cxttiitfeco caufitus eft viotentus : dici- BiuJ.quoJ hcc verumerr.Slconcedf dcbet:hxc ergodifiuiifliuaapud"Aucr.c5 ccJi dcbet.omne motiini aut moucrur ab cxtriiifcco.aut ab inirinfcco. amplius, eonccdi debct harccathegorica.omnismotiis a corporc extrinfeco eft violeit. tus. Sc.l duhnihis i|indem.quontam elementum moiteiur: & tamen. nec a fe Dubillll». & ncr fc.vt Auer.mquit fxpiusmec ah extrinfeco. Rurfiiin.elemenmm moueluraecnerantefnltcm.quadorti.vr Auer.ait fn 8.Phy.commcn,.t. SctamcnS „ . » violftcr. Idcodebcrisfcircbteuiferexcis.quxdixi vobtsin expofitionc.S. oolutio, Phy.if moiieri a fe duorequintur.fdlicet inotorem completum, qui in ratione moucndi non indiget altcra.cU ipfiiui motum complcium, quod inqu.infutii red. plcnsmottim.iiulloextrinfcco cgeai:Sc ideo elcmcntiim non mouctiira fe, qin cgftpirte vrriufquenunquini ennn agens, id eft!, forma elemciui mouefip. fum . nili iliquod extrinfccum cius motum incitaref. Vetbi gratia , rfmoiicns ptohihens. vcl generans: adlinc ex parte moti : quoniim, vt Aucr. dicit in S. com.to.motum.qiiod eft matcria.non eft motum comple riitn, quonjam ipfa n5 rcliftitformx mouenri:& idcoindigetmediorationc.eiiiiis matcri.i-cfflcttur for taxgtaui tcliftcns.licut tpfcinqutr in .i.Phy.C0.7i.crpo elcmentii fV fi djuidi. tutin motorf &V motu.nullii illoru eft 111 afiu copletotqin, tam mototi qu.inicx 10 dertcit. Animal ctgo ettt tnotum a fe:qrTt,cx partc tnotoris nullo indtget Irt t5ne agentis: Sc dico in ratione agcnrfs.qm in raffoite finis f ndiget vt appetibi» lisprx?emia,velapiid iinaeinatfoiicfaltcm.vtdictf Arift.in lib.de anitita.ergo Moueri ab nullo eget iit ratione agentis:nec ex parre mo(f,qrn motunt tn eo cft in aftu, cii exlttnftco fcclufomedio lit adhuc reltftens.ergo vocn motum ex fc, df a fe, &pet fe. ly ctldni lcx. pet fc, ett;o vcl ex fc notat priuinonc cuiufcunque exinnfeci in ratione 33«!tn.vcl paiicntis.crgo mouetur a fe:quia habet woi a parte agcmis.quam a pat.
Pf> i
■tab extrin 1 modo pec "qul pant
«elligipotcft ahexinnfcco pcr circuTcripiionc ipfiuVaVcn ,ir,3,rt'1,'° mo^° teft inoiu .Th cxirinfcco moucri naturaliter.quando ci rcT ,''""" ' ^ r'c P9' patS.lictu in ctlticis ditSti eft. Ad oppofita ergo. Ad p,j S. , " Pair"ii inclt confidrram motorcm principaleelemcnti,&: motS pri,iCiD,|i ^"^"'•'l' Au*r. itutn,& maieriatTvlixitquandoqueclementa moueria fcinr- '"'''•f-for prr .iccidens. vuli diccre non viuualiter.fed patttaliicr vi n, m t"" P" ff • {ci
cjuxdJ iprarum funt noif .qtiacdS vcto funt conchifiones fylloglfmotu vi <Sedid,quod.)apponiiiudiciufiiumcirca aliud. & inuuu. fid id qu*d dix videlicei <p td.quod moucturafe, non a corpore exttinieco aut niounuului natura,aut a quoda pnncipio. & q» impofsihilc eft <j> moueaiur a rc cxirmfrca fcparata, vtputa ab aliquo incorporeo. dicimusrj, non efi noium pcr fciriurii vult dicere.quod licet fit verii , ito tamcn cft notum per fe. ep fi • vrrttm , pa iri " qta re» incorporea noneft exinnfeca a fuo motu.vt in oetauo dictum cft. (Scj id.)adhuccircaaliud verbS inquit.fed id, quod tlixii.r.cpomne mohilr a fcipfo inouetur fine dubto a quoda principio in eo.videlicet natura.aui vajumartudid rnus quod cft vcrum,declarato.i._accepto quod hoc n5 fit aliquod mobilc a fnpfo in loco.nifi fucrit m loco no copctenti fibi.tunc.enim mouemr donccainneii locit copcientc,& poftea qui Gt dicimutergoquodcft vcro. (Id tami quod.) H utfuin vcrificat aliud vcrbum,& dtcit.illud tamen , quod dixu quod mohile ciiculariier no habet locri cotnpetentem, ncque tncompetemc , vt irantrcraiBX de vno in alierutdicimusquodquari noiumcft defciplo. vnde opitmr dixn m hoc.quoddixit quod nuJlum mobilc circulariicr mouciur naiuralitcnvfquc huc fcrmo eius erit fcrt manifeftus per fe.tirque volchS cxponerc eum : atiatnt di xi per modu fuminxipoft tranlit ad vltimu verbu.d: Iicii fed illud, quod Jtxu, vidclicet quod illud,quod non naiuraliter mouciur.nec violficr, liiic dubio mo uciur ab aia, vcl vinute aic:dicimus, <p lecuJu veruatc aXi nou artntmtrui fupercocleftibus nifi fquiuoce.fed fapieies, vt plurimii pofueruni nsme atc fiiptf oim virtute habcic itii liitcllectuale.vel ordinatii fcrtatim. vuli dicerc, quod Pcripathetici iniclligut per animS lllud.qdeft prtncipid iniclligcdi.vel ottlina >c viuendiiomne enim viuum anlmaium rft, vtdictum cft loco cius.cft ctgo ma ior.omntl anima cft principiura regendi corpus: lunc acccpit quali vim miuo iis,& inquit, fed caucbit fibi ponere hoc nonit infupcrcaelcftibtu coiponhus: quia ipfa corpora dant hanc virtutem regcntcm in omntbus fnrtbua, & ah cit mfluiiur in cunctiscaufatis.eft ergo minor: fedforma ccclmon cft ptiiui|tnim rcgcndt corpusccclelte:crgo,in fecunda ftgura.forma coxlt no efl tnima. minor piobatur.& intcndii hanc ratione:id,quod influii alqs rcgimc Sc Viiam,m5 cft principium rcgedifuu corpus.fed formacoeliinfluit regtmen, & viia on rcbuscrgo forroa cccli non rcgitfuii corput.maiorpatetiqni caufa.A: caufaium non conueniuni in vna tatione.vt patet.& lic apparei fcrnto etn. id.lf, v«Je iltcimui cf dccUiarc coipus calcitc tffc aniniat u ab bac latione vu ell, qti*
Qii.irt.idecima. ,
fdlsiiurab Auic.feJaniiqui fapietei alia habent vfrm indiflopropoflro, qn* fine dnbio cft nohilior.A; clarior ifla, vt diieiur.Patetergoeiehis.qualiirrani „,1 dicitur dc calrfti,& grnrrabili irquiuocr *quiuocaiione fumpia prnrscaufam.&caufaium.vi loco rws declarabitur. HicpofriintclTcqurfttonesnoii plt iix.'' 1 '" rtncdifpuiationisqujercniui rnultum copiofc; quoniam, hic Uuquaa in nanliiuproccdo.
A L G A Z E L.
AIcAlga. Qjiarftioautem eft vtdicamus , nos confyderamus trcs cofydcracioncs,pr:eter opinione vcftram: in quarumdeftruftione non eft dcmonftracio.Prima quidem , com confydcrauimusmotiimcorliviolcntum cx alio corporc.quod id mouee eonrinuc:& hoccorpus mouens noncricrorundum, neccomprehendcns,nccc<rlum:igiciircft falfumdiftueorum.cpmocus ca-licft voJii urius,&c£cotlifuiicanimati. & hooquoddiximus, clt pofsibile,8c non elt in ncgacioneeius.nifi ncgatio fimplicicer.
Proponit Al^a.fe velle inftarc duobus, vcl iribui modiicStra Pcripatheiv tos.Si primo arguii, oftendendodirta Peripaihuicoru non efle neccflaria. SC (Bquil , nos dicimus quoJ corpus calerte fortc mouctur ab alio cotporc , qiuxl mouei ipfum counnue.vuli diccrc.cp ex fcrmone coru non apparet, quarc cor» „us ^oclclte iion moueiur ab alio corporccontinue Si femper. 3c vbi Cc ab ad» u(IiKio<licciur,co:li non rruui aniruaii.nrc voluntaric moti: Si fciia» tius •• „..:-..:<: pcr fc in hoc capitulo.
AIcAucr.Hoc eftfalfum. quoniam dcclaracum eftapud eosa» cxcra cuelum non cft aliudcorpus,nec pofsibileeft vc ficinfra. coelum.nam illudcorpus.fi mouec,impofsibilc eft quin mouncur.& reumicur incerrogacio.
Obi|Cit Aucr.refpoliom Al(>. $z fubiiliier pcr philoftphorii difta, 8i vliar» cuncnii ftai in lioc.fi corpus calcftc mouetur a cotpore diftincro »h eo , vcl il. fadclt cxira calu.vrl infracalii.-nScxira ccrlii, qradci.hratu cfl cxira ccrli luillu clfe corpus.neq; pleniim.ncq; vacuiidrmonflraiiiicyain his.qujc de cot lodixu AtiU.paieiinon infr» calfi.qrn infra corlum.non funr nifi clcnicnta, 6C ■Biaialiainullu aul ifloru mouet calu,immoquodlibei ifloru moucmr a ccrlo. rrgo nullii ifloru corpotu infra ipfum potcfl mourrc ipfum ergo calu no mouciur a corporc. Ainplms arguit, Sc vinus argumcnii cll. qm omnr corpus m Bioueiii!omoueiur,vidictiiiiirft,& drmoiiftraiii in 7.Phyfi. quarr prirndum a quo mpuciur.rV liccllet dc co quxftio,quae dr calo cfl. hisdiiobutargumcniis iclinquiiur rcfpjiio >Uga,impcfsihilis,& fermocius clt iu.nufci!us pcr fc,
A L G A Z E L.
AIc Alga. SecunJa veroeft vcdicacurcpmotuseft]vioIetus, & principiumtiuscft «oluncas Dci glo.nam nosdicirnus rp mo tuscorporisgrauisdcorfuincft violccus>& fit,qni cre.it Dcus glo. niocum inco. & fic dicicur dc *liis motibus corporum , qua: pouiuiicawmalia, & rcmanetqus?ftipcoru,quarcvolu»itas appro-
Difputatio Metapfi.
priataefteisj&nmcnaliacorporacommuninnt i : reicacc>& non appropriancur in gcncrc & Um deciaraC»^ C°T°" tas antiqua,eius moriseft appropnare rcm prae fimii .& r * vo .u" tati funt confiteri attributum tale,cum confidefatur ' nooefiicularis,& locus polorum,& puncta.& non rciccrabim ^ T0C"S Ur~ autcbrcuiscircaid.quod negaiicruntileappropriati " Scrmu alligancia voluntatis in eoablq; Hiftinftioneattcibuti i Corl,om «
titurconctacosindiftinaioiKiniusaccribucijolto.no' *1 °"Uer" recognofcitcorpusccclicaliattribuco)quodilHnPuuurjb'n,US<llU" poribus?&alia corporafuntctcotporai&qiureeuemceiid euenic alceri.Namdcucnirchocexalioattributofacicint " "5 illoactributoalio:&iicininfinitum.&indieentdemum jrr°~*rc,r? iudicium voluncacis,&cj inprincipiis fical?quoddiicerne»rem^r'i mili.& appropriacipfamatcnbucoprjecSteris limilibus
Inducit Alga.fccundS obiccHoncm>& dicu.dicimu» miod moiu. fehi Violenius,& quod pnncipiu iplim cft diuina voliit.is.nos n5,r di -im., , T trt pus moueti dcorfum rfl vlolcntil.fed eft ex dimua coanaiionc & Z,,,'' T' mus dc motibusalioracorporiiin»nimatorii.eft ergo fotu. quod oL fccundu eorii naturas violenter moultur, verii volumatc Dei mo.inu, ,. «erminatis: & hoc ell.quod IoS.inquil chiiftianus. vi A ucr. d,cit in , ' co. i9.<* non poteft moucn lapillus finc Dei voluntate.vf enito hoc Io*i» " mo.Et.incipfofactucftnihih&hiiCloan.intendit Auct MCciiiK ,„.,,, ' pn" Philoponum.Obijcit fibi, & inquii,& fi fone aliqui, pe,a.,lli,.iVc m,Z alL^ corporaappropnaniurin voluniate diuina, quaaliarvult dictrc ,p ,,, rc i/ omnia corpora non proptie a Deo moucniur:fed quaeda apptoptja.c ideo nnit caufam iftiusdirfetetif.ReQ)ondcl,& inquit.diciinu» qd dccl.„a,a eft a nohit yidelicei.quod a voluntate antlqua aliqua naiurafup. approptiatc cft vuli !i ," eere natura jcterna.nullu enim moueiurzicrnomotu nifi corpus cotlr lllud ei appropriitur proptet conuenieniiam maxlme. (Et peienduo i obijcu,& foriifsimc d.& petendii cft ab eis dc caufa apptopiianonu patiiurn motuu fupcrcoclcftium.videlicct.qiiare diurnu» moius eft ctga occiden.cni & moius riim.nncii.t.catli ftcllan erga o,ientc,& non econuerfo limilticr dc pim. bu» niundipelciiduin cft eomodo.quoibidictu fuii.f.quiJ vna illaru mouciu, vetfuscciurum.altcra verfusconcau5,&c,& muJiaalia pcicndafuni lioc ,110. do.ciq.d.horumno poicft afsignati alia caufa.mli quia fic DeusorJuuuu.uua. te Dcus fufricitpro inotu omnium otbium.Ex huiufmodi 10I, tolliiur nuiiicu» inlcltigcnliarum lccundum numcrum motuum.immo tedJiiut opinio quoiundl altronomoruin,qui ffnguni omncs orbcs ab vno iuoiicri moioie.i hov lantc. lu, in polt.idco fai iit pro nunc.
A V E R O E S.
Alt Auer.Quodautlapismoueatuf deorfum ex atcributo.quo creacus eft,& iiclgnisfurfuni,&amboa:tributa funt cotraria eft quidper fertotu.&cocradicerchuiceft ttnicntas. & mulco plus vtdicaturcj, voluntas a?terna faciac niotii continuu abfq, actione, quam agac in eo voles,& cp hoc no fit elcmccale in natura fua, & appellacur vioIetia.nam,li hocliceflet,noneHltnbi!sn.it!ir.i omnino,nec verificatiojrtec definicio.qrh notum cft pcr lc cp diff< runt natu rj reruin, & definitiones eatutii propcer dofterentiam opcrarionurjn
H carum:ficutcftnocumperfequddomnisinotus violecuscorporierit excorporcabextra.&hic fermo nihil eft. Cumaucemdixitquod
cncisprdcedcntisabeo determinat accfibucumpropriunijinterrogatio rtmanct de hoc attributo: & cft quareappropriatur huic enti.prater id.quod eft ex genere eius ? vefbi gfatia ignis , & terra communicanc in cofporeitate,& receptionc,led difTef utit attribu loadditocorpdreifati.fcqiiitut ei vt dicaturquarc appropriaturattribucum ienis igni?& actfibucum terrx cerr£?& quarc rtcin fuit econtra? Hicquidcmelt ex feririoiic eius,qui nonponit attriburis ipfis fubicftum proprium,fed pofeft cuenire ©mne attributuln cuilifeetci.cuiac rribuitur.& diccn» hoc.eciam aufert definitionem, &aUtcicdifferentiam fubicftorurri.appropriaf id cnim eoru attnbutis propriis cfl caufaprimaappropiiandiciuia attributis propriis . & h*c polirio eftex radicibusfeda: Aflaria;,quaconati func deftruere fcicnciam legis , & intellec>us& demum incelle&um ipfuiri. I Aucr.of-.ijcii ci pct folu.Arir. in.l,co:li.& inquit.dicimusnosquod mouere Upidemdeorrum,& igneni furfum.natuM m cis furnlat . vultdicere quodlapn mouciur dcorfiim.quia lapis,& ignit furfum.quia ignts.& qnod iftae tiiiurc lint contrcrif.notum cftperfc, & pcrconrequcns quod motus lint conirarij . quare altercarein irtispuraeft prauitas,& inducit atgumentS coniracn. & primo.p. pon'i rolu.dai.im.d.dlco fup.eflc rummain prauilatc.maxime.fidicaturquod vo luntas auiiqiia dat fibirrioiu contmue finc actn altcrius agentis.i.nullocoiicut. jente agente proximo.el hoc probat pcr inipofsibilc.d.rcqucrctur cniro cx hoc, quod nulla lii naiura icrrainata in cniibiis lerrainatis fcipfis.inimo rcquiiur, qcf ro poi addi quiditas.i.torma alicuius tci naturalisdetcrmiuaiir raaterif. quarc, Ciiedubioid,qiioddlxll^hicifiiii rummuscrror. Dcbesfcue , quod conrequcn> lia illa icnci pf o i3lo:qm fornia communicatur maierie propter aetionc.quarc, fi fornic non eft agcre.fed Deus omnia agli immediatc.-duo rcquuniur: quorum vnum clt quod fotma mea poi crte llla leonis,& ecomrai qra, non polTcm fcire quarchsecmcacllintelligcns.&nnn illalconis, pollcp Deusagit. & fcquuut fccundu.qiiod.f. fruitra fotma cnicatur maicrif :qm maietia rton uittiigu ru5 ope titionem.fcd illa Dci:& lic app.\tcr eniiraeina Aucr.& hocdcduxiex eis.qiif: dicitco.iS.tl.Met.contra nos cnftianos huiufmodi dcductio nulla cit: quoniS (J nos non icneinus de facto Dcura irtinicdiate concurrerc ad omnia, fcd recundii polTc.Dcustnim produxit ftdlas.vt eas propri|S inoiious agcrc fili.il, vi Plaio jn Thyineo inquu.fedbenc comra lcgcm mahunicu dciuouftrat argumeuium* tVhoc lotum dixi in lib.driiitcl!ectur(Scd id,quod)miiic foluii ad quf liiura vl timum.Sc Jicu.feJ td.quod dixit, vidclicct, quod a phllofopftis pciciidum eft, quarc allquaappioprianiur enubus qutburdam nagii , quam alijs in eodciti ge» nere : dicimusquod hfc fuii fumma faiuiiasdiccrc.^quia fimilitcr pctcndum eft liixta eum.qilare irjnij fuit ignis,& terra fuii tcrra,& iton econucrfo. vuli dicetcquod.licui qiiflFio.qtiarcierra eftterra.nulla cft:lic qufllio. quare ictra mo» ueturdeorfiiin , foluuut: quia lctta.& fimilttcrde igiii-:& addit, & hfC vcrbl Gnedubki Amt vcrb.i opinaiius, quod rcrum naturf pofturtt iransferri inuiccm: u. J cft euullio tadicum loiius philofophif,& tainoium cius. & hocficirquf» am fcfla loqncniium,quf dlcliur AiTaria : & cnm iftis non loquimur, fed cum vetts rapicntibui ianium.& ex his patei folu. Argu. Algaz.pulcheitime.
A L G A Z E L.
Alt Alga.Tcitia vcro eft,vt concedatur quod cceli appropriari funt artribuco, & iJlud attributum eft pnncipium mocus , vt crcdide-*
Difputatio Metaph.
runt dedefccnfu].ipidisdeorfum:fcdnonconfv,W.....i. • . inlanidc. Et.cu.n d.aintqudd id,Quudllu/r r " oc,,nns.1 cft id.a Muo fugiiur naturalirer.cft t^jgj" tia numcroapudeos/edcorpus cft vim, motus i f0,<u"Crca o: cornus non habct partcm in a&u, ncc motus baiHs*0*6^ ' 1 us: fcddiilinguun-.ur imagin.itionc.& noncftiIlt mot"'^"""" '^u* cuni,neci;uiafugita loco.& pofsibilc cft vtcrcet co* ?L,aSu-1'™ lo ali^uid detcrminans motum circularcm, & ipfemct n?**' ? '" ,C ^ minar.nonautem quod dctcrminct illcmorusquartcrd "* :: deuumotusad pcrueniendumadeum . Et, cuir £J C;,:°CUT ' Jclnmotuseitad perquirendumlocuiiijautadfugiendumab''1 omru rit violcntus,eft ac fi poncrcris qu?rere locum derermiua!2l^ln f"c" raipfa.&poneretismotumuonintenrumin feipfo fcj r "ilu* nosautemdicimusnonnegaturquddfitmotus lpfwnmet1«^ei, tum.noiipcmiiifitiolocKijujeroiiuidreddithocfalfum Htd I "U tioc.us, quoddixcruiit,quod reputatureftefortioralia conctisi.tn"1" ft nondtbunuslcntenriaiecxhocquddauferaturaliud ioitur .,,( -' in fcntentiaiido quod coeli funtanmiati eit pura vcrfuc,a%on hihZ" quidcmfulteiitaculum. ' '"ueni
Nuncohij.-iiicriio.&dicir.iertiumvero ateu.efl nuii . co:IoaPp,op^u,uT£d1,„Propr,t.a,i^
cu. appropmmurelemcntuprincipia moius iprorum.v.Jclicct fue rT,& tialcs.cV dicimus quod ipfa cotli forma no„ fcntit.i.nou cocnolci, (ed r „ enofcente d,rigit,ir:ergo,.unc non opottet ponete animam.Ved formam Ztat Gcul eft foriria clcmenil. Ad argu. Aui. tefpondct.cr.il cnim ariiu omm ' tus naiuralK eft cx termino a quo in naturali.ad icrm.num >d quem fedmotuscceli non cll hu.urmodi.t|iiare, &c. hu.usnon teplicat nill m. . & foluit.d. dicimu, quod hic eft fallac.a : nulla «,im ef» ,b. d"Z ,7 'Z?' lmmo eft vnum mobilc moiu limplici continuo indiuifo in nSu. er*o .11. "m non fit ad acquircndum locuin competentem.vcl ad fugiendum deioco inrn n pctenti.ogo folu.q, maior eft vera de motu rerminato.c* fini.o Sc non d, „» tii cominuo.cV ariemo,& fimphci. & fic argumemiini non proeedii <x !.„„,' bus h,s pa«t.qualiter vna fola fuhftaniia fcparau lutric.t. & ptr eonVtoucn. ,1 ■ ra plulofophu ruu.ac de hoc poft fiti fermo, «H«ni io. j
A V E R O E S.
AI t Auer. Cum autcm dicuut tj, hic motui non eft ex potentii naturali, fimilipotentiar naturaliterrx, & ijnis ,eft verum. Ethocmanifcfturneftcxeo, quoddixerunt, tj illapotentia elt dcfyderium loci coiiuenienciscorpon,cuius cfleclt per illam potcn tiam.corpus vero ccelefte,cu ommslocusfitconueniens ci, idco non mouetur tali potentia . & ideo appeljant Sapicntes talem potcntiam, ncc j-r.iuem,nec leuem.Si autem hcc potentia eft cfi coniprchenfione, autiinccomprehcnfione.&.fieftcum comprehcnlionctjuo ni modo coniprehenfioni» cft dcclaratum eit aiibi. Etdcdaratioliuiuseli R dkainus. Prima aiit confyderatio efi Tt ponamus motorcm arli aiiud
Qnarradecima. corptK.non coflf ftt, cft nota deftrurtioeius ex feipfa,aut prope notitiam ex icipla . Nam hoc corpus non potcft mouere corpus cueleile circulantcr, mli quodipfum moueacurex fe, ac (i dicereshomo aUe angelus )d reuoluicab oriente m occiden».&,fi hoc eflet.erit hoclor- .pusammatum.aut mframundu.autextra. & falfumelt vt fitextn „am cxcra mundum non eft locus, nec vacuum, vt declaratum cll ui multisloas. &oportctctiam.cummoutricilhidcorpus.vt firmaur fuperaliudibi quicfcens, & illudcorpus ficquiefcens fupcraliud & procedetininhnitum.& eftfalfumetiam vt fitmfia mundum nam fi hoctllcr.comprehendcretur fenfu.omnecnimcorpusinfnmundurn eltfenfibile.&indigereiir ccum aliocorpore.quodconcincatfa.prrtcrid,quodeareuoluic,aucid,quodreuoluicea eftid, quodcontinet ea: &contingcnswdigtret contmtnte . & necefleefTtt vt fit nunicrua corporum animatorum,qux inouencurnumeromotuumcorpor.iro. calcftium.EtincerrogaturetiamdciftiscorporibusunfiiHcompofitaexelementisquatuoi.&ernncgenerabilia&corruptibilia^nfimplicia. fi crunt limplicia.qu* eft natura eorum . & hoc totum tft falfum.& prtrcipuc apud eum.qm fciucrit naturam corporum limpliciu. & fciucrit niimcru corum,& numcrum fpccicrum corporu compofico rum ex tis.& lncumberchuic in hocloco mhil cft. Et iam dcclaratum eft demonftraaUe.in multis locis cj> hic motus non eft violentus. nara L5« »IU(> eitprmcipiuommum motuu , & to mtdiantt mauitur vitaomnibu» nic. eotibusquantomagisiiiotu»>Sccundaveroconiydciatio,&eftqiiod mocorcorum litDtus glo.abfq; co.cfcreacintispotcntiam.qua mo uentur,eilctiamfamotuipisnimis,prolubitus,&diftasabeo imod imeiligit homo:& tft limilisdiccnti q, Dcu.sglo.tangit omma qujr funthic, & mouct ca . & qiiodcompuhtndituux canfis , & c/ufucis eft talfum : & crit homo, non modo, quo irtauitcum Dcus - & fic al.a cncia. Et deftruaio hums eft dcftruftio inrcllcriorum.nam inct I N5 P5e UtU C lcctus comprchendic rcs ex parte earum caufaruin.& elt fcrmo fimilis '•?«' fermoni dicentisex antiquis quod Deus eft in omni re , & func pucrt K"° "eai l,t bc loquemurcum eis in loco, vbi rccitab.mus deftrucl.oncm cauf.ru ,' IfL^ * &cauf:itorum. Ttrtia veroconfyderatio curnt curfu nacure , & tft vrponamiisquod motusccelicftex potentia naturali inco, & attribu peiTentiah.nonexanima. Et dcmoitftratio eorumin dtfcruftione huius cfctalfa. qrii xdificaucrunc dtmonftrationcm in co,quod,fi mo tus coc-li dkt naturalis , cnt locus , quifituv in motu eorum narurali, idcm cum co,a quo rtceditur. nam qujelibcc pars tceli mouecurad locum,a quo i.m moca cit.inoruscnim cius cfc circulaiis.- in motu vcro n.icurah locus quidem,aquo rcctdit ln mocu.tft diuufusakxoqurefuu nam is.aquomoLictur.efcaccidcntahs: & iS , adqucm vadit #A natural.s :n quo quidem quufiir. Et cftpoficio talfa.quonum ipli po Mjeruntmparcibuscceli multo^motusmiilns motis.& hoc lecunuii radiccs torum.quomaiu ipii/hcuncqudd inotus rircularii tft vnus,&;
Difputatio Metaph.
corTms.qnodmoueturco.cft vnum, in mocu Yr-mrir,..!-.htmobilelocuni.& pofsibilccft quod crcaucrit in coalim
quirit mobile motum ipfum,& crit natura.non autcm ar? ' c° Iponlto huiccit,qu6dhicfetmoeorumelcapudtum oui""3' mutatto loci ftellarum proucnit ex motu naturaU.fimiU c°8'tauic 3* rti motorum naturaliter ex locis fuis. Attamcn poficio at'°" eft.quod motusciicularismobilenonperquiricineolocum^f!!1, VCra pcrquiritanima.motuscircularis, &numtiisciustftanima ' ^t'" rio.non autem natura,& motuscius non habet efft,ni(i in i SfS*"
iiturcxtraanimamnilimoco crh.&incocft par cma: non comprchenditurincfle.& id.quod moucturad niorum°tUS* quodcft motus.dcfydcrateum necefl"ano.& id.quod defydcrat m!r
riaginacur cum nccdfano. & hic cft vnus ex locis.ex quibus apoar-J tjuod coi pora ccclcftia habenc intelleaum,& defydcnum. Ec appart hoc cciamexmulcislocis.quorum Vnus eft quod idem mocum ex corponbus rotundis,id inuenimus moucri duobus motibuscontrarui iimul,f.oiicntp.li,&occidcncali . &hocimpofsibilecft vt ficcx natura.nam mocum naturalitcrmouetur vno motu tantum.Etiamlocuti fumus de rcbus, qux moucrunt homines ad tcncndii qu6d corli finc habencesincellectum.&quodmagisappateccx tis-eftqm,cumdccl_ racum eft apud e»s quod motor corum eft intellcdus feparacus a matcria.ncceflecft vc non moncat, nili ex coquodcft quid inteUeftum &confydcratum.&,cum licfuerit, igitur mocuin abcoeft intclligcs* & conly dcrans ncceflhrio. Et appartt hoc ttiam cx eo,quod motus ro- •rnm cft condicio in cfle corum,qux funt hic ex entibus, &conlcruationeeorum,&impofsibilceft vthocficcafu. ochxc non declarantur hic,nifi dedarationc difpucaciua,& fatistacienti.
Hoc in locoexamin.it verba Alga.& inquit , td.quoddixit, fciticcr q, ptin. cipium illiusinoiuS.fcilicetcotleftis 11011 cft vmusnjiuralis.ficut eft mclcmcn. tis.vulidiccreomnibus aiodis.Gncdubio vcruin dixn,& caufatn trddu.il. ,V n hoc paicrii id.cp philofophi dicunt.tp harc virius dclidcrai I jc um cornpctentcra illi cotpori.in cjuo illa vittus fund.iiur , idcft fuftcntatut fccundura tcm Sc c:tc: fcd.quia quodlibet vbi cfl cc_Iocompetens:ergocorpiisculcllf nor GmUl vir. luie niouctur.C|uarc dieunl fipicnics cp huiufinodi corpus neq; cft gtaue, nc(|ue jcue.El fic manifeftc appatet diCrinn Alga.non cffc cx 1010 falfinji : immo vetum.qiiamum ad hoc cp corpus ccclcflc.Oc elcmeniu 11011 moucutur codc modo pcniiiis.o- olbus modis a fuis formis fubftantialibui, vt exemplo patct. (Sed B hcc vitlus.)Ciim approbauirdietum Alg.in parte , hoc in locoveriiatc cx Mta ro.vitfeftat.cV priino ptoponiiqueftioncm.d.fcd, fi hfc vtrtus, ideft fcdan h_c vitius cotlt.qux ponmit forma cotliab Alga_ . agat comprchenlionc , an line comprchenfione , fiuc quali modo coniprclicnGonis agat, declarabuur ex his, quse dicam.inquir.fi poneremusprimoquod niotorcorlorum fit ahqiiodcoipuj, & aliqua n.iiuta.coiiira oliijcir.d.diciniusquod hoccll falfum:impolsibi!c cifei cnimquod moucrci circularncr orbes.nili ipfum a fcipfo mouerciur. vnde.fi ita ciret.vtputa homo.vcl angelus.et corporeus fup.autefTct infta mudu.aut cxtn: ct oftendit quod cxtta no Gt p verb5 Arift.& fcrmo ciuj paicf p fiucrius diA a. (R tirfus.)ptobat tdc per dcmSftrationcm Arift.in libro de caufa moiuo aiahu. -onmc enim moues aliud corpus.G eft corpus nioucns indiget coiporc qu tt; vi ibi dcmonfttai Atifto . quatc hoc iu loco inducit ad ptoceJTum UlBlWlwn,
vcl laliem poiTunt comprehcndi.hoc patet pcr fetfeJ p r fc corpus niouem cc* |um eft inira coelum.ergo a fcnfu comprehendctur, vcl faliem comprehcnlibilc cft.condulio l : 1 1 1 ." ': v n propicr fyllogiftnum, crgo propier propoliiiones: Scria» propier maiorem.ergopropter minorem:& (ic habciur cj> non eft infr» tcclum.huius fyllogirmi rccipit conclufionem,& maiorem.& fermo fuus -patet. (Bt inJigcret.jfecunJum figuum apponu , & poieft componi fic; omnc corput mouensaliudcorpus.indigctalterocorporeipfum fuftincte.feu fcrcnic: fed pcr (c aliquoJ corpus hic inferius mouci corput cotlcftc , crgoaliquod corpushio infcrius iudigct ipfum fuflincntticonclufio falfa , vt prius : & non nili propici piinorera. huius apponii tamcn conclulioncm. & ftrmo patct, vt pnus.(Et fequcrctur.)tcrtium /ignum apponit,& facii ipfum pcr viam cmnaiis. J.& fcquc tctur ex hoc.quod ntitnerus corporum animatorum mouctium coelot eflet f qua» lis numcro coclorum:quoniam,vt dicam.tot funt motorct proprij, quot mobilia pttfc & proprie.modo hocconfequcns non videturad fciifiim:ex his iribuiQ' gnis paici falium cfte corpus caelefte moucri a corpore, vela natura corporea. vt Alg.h'iigciijodixtt_.(Btcft pctcndum.) Adhuc argumcnto Arifto.in primo cccli inftai fortifsimclic.ftcoelum mouclura corpore:vcl illudeft coinpoliium, jdcft.mixlum.vel fimplcx.diftum eft tuim ibiquodomntcorpus tft (implex, ytl mixtum tx quaiuor tlcmenits.li titiipltx. vcl iguis, vcl aqua, vcl ic rra.&c. & nulliim iftorum cfle dcmonftraium cft ibiJcm: quodautcmnon liicompofl. lum.rclinquii nomm cx primo dc corlo.& immorarl in hoc plus cft ftulium,& itrmo cius patet. (Immo quod plns.) Adliuc.quod morus cueli non lit violcniui
1 .. _: #?_ — ..II..» ... _.. i - n i !_•* __ i
Si ommum viuentium viiaium in onniibusfntibustft violcmus. & huiufmo» di propolitio patet ptr fc, Std moiut cocli cft principium omnium iiiotutim, Sc caufa viut ndi omnibus viuemibut : crgo moms coeli non cft violcnlus . Huiut oinorcm acccpii lantum.ct propoiitioncs diinifit tanquam notas ex libro Phy. Si lib.cocli & inundi.Ecfcrmocius piitt,(Id ttmtn.quod.) Hocin locortmo Uti vliimum veibumtius,& primorcprrii illud, & iuqiiii.illud tamcn , quo4 dixii.quod Ucus bencdictus monei oibet . non quoj i pfc habc.il ptiucipium, ncqut vinuttm mouendi.fedfup.volumatc mouet.vt Alga.riuxir. Poft icfpoit dct,& inquit.dicimus quod eft trror,& valdc diftatabhuinano imcllerlu.cuiiit ranoncm tcddjt.diccns: & hoc cft limilcditfodicenus , q> ipfc Dcus induii, id <ft,vcftiiomnium cntium formas iiifb aliquo mtdio.&quod mouct ca.qufhiq msueniur abfq; medio. Bi IUUC infcrt impoftibile.quod fequuur aJ boc,& niquit.vnJc fcquitutcx hoc , quodcauf; & caufaia nihil (uni.i.non funt cn(Uil| retum naiura,& liclintdubio annihilamur inttlIigibili.i:quoniamomnt inlcl. Uigibilc elt cauf.i, vcl caufaium. iuicllcrtus cmm noncomptclicnJii rcs nifiex iplarumcaufis.vtpatctcx philofoplus: cccc , quomojo reprobaun huiufmodi, opiniouem. Dcbcs fcire apuJ quofdani, vt vifum cft cflc vcrum.ipfum Dcii cfTc vefliens omncs rcruin formas: iinagiiiamur emm ipii Dtum cile vniium cuilibti fomif rei maion vniont, qua fn cx maicria & forina:&ttu:ic voluui qtioj cx fotiu.i ici,& Dco tiat vna forma toialit tci: vnde forma lapidis non eft for. mamatctialisiaiuum , fed congrcgitum cx Deo & fornuilla . iiiniliter forraa hominis iion cft coguaitua tantum, fed cougregaium cx Dco & cogiiatiua: Sc lic omncs rcs fuut vnum eHe fimplicitcr, rcilicct.diuiuum : diffcr uni lamcn for» mispanialibiis. vnde.ficji eft viiain..teriaomnium,fic vna forma ommum.foc mc lamen proprif fuut niultf, vtfatii patetab tts: & (icimaginaiiiurquodeflc Deiomnes rerum format vcfttat, & ptrlici.it , lijcopinto fuit ParmcmJls , & Mellifsi.qui Jixcruni omui.i clfc viuiin.rtfpcxciunt cnim a J ptimam matcriS, &adpriinamommum foruiam, qiif eft Deut. limiliter & poctf hanc olfaciunt opimoncin. vnde Virgflius in fexto.Spiritus imus alit , totaq; infufa per anut Mcnj agiiat. & Lucauus.rupiier cft quodcuuquc vides, quoJcuuquc mouciis: k Uij amiquifsnni vt Luius Orphcus, & Mufcus, quoscuartate uon cxpeju
Difputatfo MctapV
Kunc H>ne ipimt epiniont m hoe in Ijco Autr. tenroh,m-, * hoc.auodcau'* nihilfam. conftqucntiamnrol liiftirex O.
tft .-.iufj omitnin. immrdijte.ergo nu'le fum cajif. """"i Di-ui
Part 44
eaii.itt pjtticul»ria:ni.oniirn,ficaufanoiie(l. „,,,,,, c , , -™f- w^null» „11 eft in lenim nJiura iiiiell.gile.qiioiil.nl omne rnt vel cit c, .' "ullu'n *m & rorum hoc expofui fingulari trjAaiu dc lioc infcrip,o i.uj *> V'"' ""^«"m: CJji tmo. Qnodi; tnrcorpus .celcftclit aniru n,i,n cx (,„ " 10 m*u *«*Olj_ri logi.Kiut n lnme modiim. omiic.qnod moucim nioiu Voltmiin' **V pu. cocleftr moiieiur motu voliinrano : crgo cotpus coclcftr J ,° ■""""•atn.cot noiiclt pr h.ii.hic.fed proconftami accepia mmor f,||0-, "'""''''^ .maiot eorpui.qnod moueiurcV iron violentcr, ncqtit n»wtaltrtJ\70|''r " c" fcd dtelar.vum e1 coj um moucti & non violenrrr.neq; naiunl l"' "'°"*IU,: tnr motiriur: qnod non violilcr dtclatamm tft, quia neuuc mou "° Voia exiri Teeo.ne uc iiiinii*cco.nrq: immediate a primo mo ote v,?,"' ;" cc"pc"«
• ."' Pani. nljrt'
hoc "olcn
but dubijs foluium eft : quod non n oucrut motu iiaturtli fylioei-at 'n in modo. omne, quod mom iijrutali mouriur.nioiictiir dc lommoa '" ' to.adicrminumadqucmnariinlcm : red corpus ccrlefte non tuouciu. ecffu:rrgoin fecunda figiiTi.cotpiis cctlefte nrc violcnt.r, neq; naruraik, P'°' ucrur.crgo voluntate inoucturioc itc appaici ipfum rHc animatam: & hL "'° demdemonftratio ab Ainc-n.tn.n. iraAaru fuae Mciaphy.capi.? ocr r<_T.„ !'« * ** Bngularit vta.licet Auctrort pat uifeceril illim. ''' '"'um.de
Flimaqo, Vr, noo vimm plut ipparcai . oponei digrrfsionem f icere bus enim exifttntibus motihus.violt iiio,naturali,& vol„„nrt0 fP„ ,„,_,,.
._„ _ , , ...-,....-,-,.,„.>. ,--_.i„.-..- .-. . . "■•"imail
icft alicul vidcri.quod molus corporis coeltftts lii vtolemus: quoniam v,l
. ,. rtJ. . . . . _ I . . - . . R ' I . n,M. — *nn >.._.. . ... n. n _
IV PO
lum rrliftil motott, vcl non.& fi non.ttgo fubito mourtet. &' li flc" 'eVco moca_ cius ■ flrt cnm pcna & l.lWr, & pcr confcqucnt violcniuj. Adhuc aliun i>_r' fei vidcn moium cotlt clTc naiuralem.quia eft priprtuu*: & declataium tH '„ li bro cacli.iiullumciTe mommpcipeiuum nifi iiatutalcm.R utfiim.hniufnm.Iinio luscft 3 naiura.vr Aiier.mquir 111 pnmo coeli com.c & fctmo Arii. ibidett. prr toium.aliiet proctlTus.iiuo vcnaim quiniani rlTtiiiiam.nullus elfet. PofTei & am plius alicui appateie moium huiiifniodi non tflc voluniate.oninecniiu v,.|i um eft comtngent . declataium eft in Phyficu hutulmcdi moiuru eftc ncceiTatiur» & indcfectibileni:ergo non volumaic facSus. Si uaque probaiut huiufmodi mu. riim elTe animalem.oV per vo1umaicm,<__ intcllcctum:omiiiiio,& lineduhiore' iinqurtur tibi.cotluni eflr ammaium^cdqua Ipecie animanonis non llbi hic .le. t , . {latabiiur.fed in libro meo de iniclleiSu.
SecSda qo. E T , t 1 ej^v irm coclum eft ammaium , tunc emetgei difflculiai mulio tnaiot h3C, an numciusaiitmaiuin fepatataium fit fecundu numcium corporum cceleftium.dix.! emm Alga:.hoc nullam habcre ncccfstiaiem:& potrll ptoi ti hoc fotiifsimc;iicui 111 cotpoic humano proinoiu dexcro.dc liniftro , inieSe teiro.fuilum Bc deotfum.fufflcn vnus moiot numcio.lic m cotpoie cotlcfti con gtegaioexomnibiisorbibusdebet fufficere vnut moiot: hocptobaiur. ini|nt cnim Aucr. tn fccundo cctli com.4<).diucrfiias partmm moiuum non facii dtoa fuatcm foimatiim tpeciricarum. qm diuerliias moluum cczli eft ex modo.id cft, fpccic diuerfiiaiispart!iim mptut ammalis in parie dexira & fimlita:& manile {lum eft quod iftx dtuctliiaics inurniunlui tn cadem fpecit eius.id cft.in homi nc. Amplius.oibcscompataniurad congregaium cx cis.ficui memhta anima. Iis ad lotum aminal,vi ipfc clicii ihidc co.4a.&.7i.cfgo, ficutommbus motihus oin tiam irirbroitiin fufricn vnus moior,(rc dc oibus monbustotiuscoipoii*c<_> leftis lirfripi vnus loialitei mouent.Qutbufdi poffct vtdcti fcparaias (ubftaius cflc pl„resiiutncio,qua corpora feit.ibi.ia, Hoc modo. quamoaligiia in toic _rdiuc vmuerli fum pcffecttora,tanlo fuutin maion cxcciTit: fcd fuhllannz lcpO» jratf funl mtiltp perfectiotcs fcnlibihbus : trgo drbcnt clTc fenGbtlibus plurcs. ni.1.01 apparei cxcmplo qm corpora incoriupnbilia magno cxccflu cxccduui corpofa icnlibili t.eft cniin fphfra .iftitioru & paf.iuorum inulium paiua in c5_ p-rauont totius 4uma_nciuu& quauto cotput cft nobilius, umo tii plus cxct.
Qiiartadecima. 304
. nJ vt pittt ftnfu . Bibuiarmodi rationem diuui Thomas iqninisin.o^.cip.
A /' jnJi libti eonttagentilesmagnifieauitmuliurn,,1!; poft ipfum pfirimi pofte-
BSf, Cnciliuiufmodiqutftioiies.liciii Arf.narrat in.i.corli. & Auer.ibldera Pofirio Era 5 if.poeif 3i Empe.cfc Plito moiu cccli erte violentu confemiunt per aigu. pejo, lt!iium inptima figuti.hoc modoiomnc graue moiit indrculo violenter moue \.t fcd corpus catlefte grauc motura m circulo.ergocorpuscorlcfte violenter Jjjouciur.maior eft perftnoti.minor accfpiturabcis lanquS coiifefr».crcJiJe r.u fnim omne corpus efle grwe.et oe gnue corpus, vt Albcr.inquicct.qiira ita cre ijJriunt.tJeo diuerfau funt:quonhm poeif Aihl:in:cm fuftinere cotlutn fingut, Bmpe.veio dixit caelum non caderc propier vcloc:taiem fui moius , vt patei de JauacifCulaiitermotain vafe.que. non caJit Pl.-ito jutem coelumauima fullrii Jixii.quemadmodum & annnal nm diu faftiiietur, qujm .liuanimaconftiiuiiur,& conftit.quaie expirante ftaum cadit:& h.ic compatatione.anim.nn fu Jjineie ccelu Plato aii. Alij auiem aiitiquoitj plurimi fuhftaimasabftraftas vni ntifaliier ncganies.cum imaginationem pet iniellcclum itanfcendcrc non poie rant cotporacotlelliainoiierianaiutisproptijsdicuitachuiusopiiiioiiisc.ildei Houtlo cai. L(e fucrunt.qui corpota corleftia Deos cfle dicunt, vt Auerro. iriquit in prtnio «oruni, cceli com.zi.Sciri fecundo cotlicoiii.6S.&.ii. Meia.com. co.vnde, & ab his -jnicheotuin orror efrluxit.qui imanium afcenderuni, quod Dcum lucem cor-
8 noialcm clTe dixerunt:& hi fyllogizati fuui in hunc modu.oiimis m otus factus J^jiura eft natutalis:fej Jcclataium eft moium coeli faetum efle a narura:ergo .Jr vetificatii ipfum eiTc naiuralem. Vi ignut vetnas appare«i , opottet altius Po Aatt,
Crl rr ,: n _ . : i.k.la I- l-i, ..1.1 ~.r.
billa componuniut.vuli dtcere.quc componuntur cx matctia dimenfionaia irir ., dimenlionibus.cV forma.cui rcfpondettn natura cdirarium corrupens.ficut dictum eft in primo capitulo illtus.Ptobat huiufmodi condufionf Auet. & fylloBifm^s componitur fic.omnc id cotpus.quod ex materia et forma componliut firailibus materif 8C forrae genciabiliu.eft exiftcns in poteniia ad fubrtantiam. Tunc apponit tbidcra minotc.etinquit.nnlla enim potctuiaeft in eo omnino.f. potenila ad efle.eft ergo minor , fed corpus corlefte non exiftil in poiemia ad effeiei^o coipus cctlefte non componitur tx mateiii & forma Gimlibus miieria&^iff generabilium. Propolitio.d.corptiscctleite non cxiftit tu potcn- Oj.JtJTe.probaiur ibidem hoc profyllogifmo inquii,omne enim.in quoeft po «tniia,f.p°'cniia,qux eft in fubftamia.non eft poitmia nii? ad duo cantraJk-to riie'- crgo maior.omnt corpus.in quo poicntia exiftii ad eflc, eft (n poienii» i conitaJtAionis.vt Aiift.dixitin.p.Mera.coniradtAionjsdico, vt Aucrrocsibi I c0m.i7.&.i9.txponit adtiTt.cV non efle.id eft.forma,' & priuaiionetn. Tunc jccipias minorem.fed corpns cotlcfte non eft in potenna contradic"rionis : crgo corpus cotlerte non exillit in potcntia ad erte: & hf c eonduGo fuii minor pt{> dicta.eft en:o i-liima,ct finalis condulio.quod corpus ccelelle eft (implcx.Scd, quia declantum eft ipfum moueii a principio in eo, vt in piimo c.tpitc . & hoc ftiifu quo Jamodo poieft percipi.idco incotpit ibidem inueltigac e.cuius na gene tislii |itinci|'ium,quo moiietui.itibus enim exiftemibus pniicipijs.natura.aiii. ma,&agcnte,exirinfeco:naiuraquidem , qua riimotusnaiutilis. aniroa veto, quafiimoiusanimalisiagcnsexmnfccum quoq:,quo fit moius violeiiuo.dubii eil,aquo iftotunanBm moueaiur coclcfle corpus:6V. accipii lanquam confriUnn, Itdemonrtt.iiumin tota philofophia naturali.moium cotlinon c!l"c abcsiri ifc ramoiotc violentemoucntt. coiiuetiitttgolabotc 111 dcdarando aliciuiu duo. nim.an fcilicci.a naiura.an vcro ab anima moueaiur ipfum. Bi inquii.dv mani frftumeftquod fornia.quamouciui.non cft gencils formarii imaiuoc elcmeutco ri.iJ eft.altqua forma quatuor elcuientotii.neq; linnlis tllis licn fotmc mixlo.. rtptopuiquc clcmeniis.vt lapidis forma : ScrcJJu canfam.d.quoiiiam, iicfftt alK|uiJ:vuli diccrc gcncrisfotmarum clemcnioru.u, vel mixiotum clfct graue,° ai»lcue,Ti,4,c<«luomi»cQ.ii,&.4.Phyu.comraeii.7i.djauii> <ft;3i,quu fot»*
Difputatio Mctaph.
pam j.rau(»clTentii|.rfr confequiiurgrauita»,& .,,,_, , ■ , . .
motiis.cuiuspiincipiiiiu pct fc& piimiuii ctl a.„,„l,fn m'01uf ' u ; dataium clt q. motns citculitls cft moi„s.culus prtncipium ,o ,„, " J lus circnlans cfl niotus animalis.Et.cum dcclat „,„ motun, chcuiaTrm n-° m°* malcm.adhiic tniicittgans fpcctaletn ctusdifrVirntiam .picccdu vhrf , i!"" «nir.i cxiftcimbus fpccit bus motus aromalisialter quidem pucus & lum.alter mixtus. diihhim cfl non pa,|,„ni, i|uon>rn modo coipus cotlt fi/ n uctur,& in.iuii.ferl ijuando uos inlpcxciimus animalia.quai runthic fun inrK* paraiionc -id eoru-a inotus.iimciiicmus in eis, fcilicetaniniatibus , qujndom ucntur duo prmcipia duurum i.iotuum.quotum alierum cft ptincipium motui r!" ttt.rcilictt moius ad jnfcnw.aui ad fuprttu» : & l,oc frcundun, picdomi,u,un, clcmcntt in co fit.& fecundmn ptinciptu niotus localis proccfstut . ammal cn„a duo'juj principiisnipiiciiir.fcilicetdcotfum vcl furfum vt feiifu cognofciiui.clt ptogieflii , crgo, & Juobus prtncipijs . Diucifutum enimmoiuum diuerfafuut _ pnr.cipia mocuum.vt dtcruin eft in cuclo & mundo. Dciude acccpii &fecundu ™ quod ciiatn in coium niotihus inucnit.&.iuquit, & tnucnimus motum iflun, fct Jicet proccfsimini cfle conttariiim motuidccliuafioniscnriitialis.quiefl i„ co',td eftinotui,ad q|tem clciueiuuni dominans indinai. Ei dcJu lignum huuitco'n- Itaiiei.nis.d.&accid:i ci tefsitudo,& cogetur ad qiiieiem. lcfsnudo cntm caufatut 111 animali.niciiio tclilWntif mobilis ad motoicm . vt dcdatabiur. & inde quicfcttanipial.vi dicam. Bicum accepit hf c.quf fcnfu patcniin motibut ani tnalium in eflip.dedu couclulioiitm.d.vndc.id eft etgo nccelTc cft vt piincipiunt ntotus ccelt litgencrisanlmf laniuui.&exponit hoc!.& pro idcft , cj> moiut, qucm habci cttculatitei, lii motuspiopriu» animx .fecundum q> tft anima , & iton motus compoliius. Componatur crgo ratio lic.omnis mo:u* mixtuscft duo rum ptincipioium ininccw oppugna niiuin, vt patet cx his : fcd mptus ccxl. non dtduoniiii principiorum huiufmodi.ergo in fecunda Kgura moiuscotli non cft rnixms. Cutn igitui eft motus animc,& noi, annnf miynwcrgo puius aniu.ali» liue funt tantum. Ei drbes fcire, q> lapfus & tatigationis polfuni alsignari Jux caufr. caufe fatiga propinqua.fcilicet & reroota.vi cx Aucr.colligitui.i.curli.com.j. &.-,e...emo. tionu. ta quidero c(l icliflencia caufaia metitoconttaticiatis tnoii ad inoiorciii.ptcpm qua vcto cft fpituuum icfolutio. Cum cnimfpitiuisrefoluuntut accidii anunali lapfus,& mde ad quierem cogtiur.vt ipfoqutcfcenic fpiriius dcpctditi icflauie turpro partc.vt m lib.de fomnodixit Arift.cum, e»go neuuam barutn l aufaru infpexinius in cpipore cuclefti.fciuimus ipfum effc moium aninialcm p„ii,m,& iimplicitcr aniiiif m ep. vp anima. Et cx hoc fequitur cp corpus coclclle lii ammaunn.qiia vc,o fpccic animalionis.nondum hic apparct.fed in libro meo de in tcllcctu,& forte dicain in fcquciiti difpiuatlonc. Quod cuam cctlt moius fii anl rnc uniuip.Ploiinus Enead* fccunda in fecuiido lib . de niptu coeli. ca. prtmo longo fcrmoue monft,auu:& eo maxime.quia eft in eirculo motus.curo lit mk. iiifcttum a,iimam,& intellectum in lciplis circuitum qucudain facerc. ideo mo. tus c j:Ii citculatis luii dilpoliiionis.inquii.cniin cotluin cuculo moucti, quia mc tcm iiniiaiur:&iuiicqu*iit,cuius uatuia eft tlle motusaiumx ne , aucotpoiis. & landcm cffc aiiiuue tantum.cum Auer.coucludin& videiur mihi.cp Flaiom»
& Plottni fenienna conlift.n in his propoliiionibusi.p antma , inquantuin at* nia fpherica fit:qua intdleAa ifto modo , cft & ntagnitudo duobus modt» . Jinienlionalis,& viriutis.&.quta fph{ric(tas condmo cti magimudiius , ldco uu. pkx clt fphaericitas.fcilicet dimenliua propna coipo,ibus,& VUWM.W tcnditu, fecundum elieniif opus & elfecrus.vt Plaiomci mqutunt. Quou ig«ut antma. vt in fe fphfrica lii.icftjitur modus operandt etus: fcmpet eiiim m opcia tioiic.licrebibei.q. ib eiustiTcniia opttatio incipu,& pet cxiiuucca »^uc».
Qiiartadccimn. ^oy
ttn Jem rn effentiam eam, a. qua exiuit.tcdijt: vt Pcripathetlci etiim inqutunt.»»,
Jioc apparei m omnibus rpeciebus.iuiinaruui.vt in atiimacccli, Si aia hois, c*5
aninii mundi. AdhucappatctabefTe(lu.clt.n.aia Dei limiluudo.oV finedubis
oinne diuinu eflc efl in circulo:cu,in eoncc pnncipiu diurrlutn lit a rinc. ncclt
n|{ a mcJio.cii igiiur & anima cmatcuq; quSdS Dei limilitudine cditnrat, conr
ftntaiKueA.& cS circularc dilpafiiione parncipare.Kurfiim, (icut excclleunt
flmocorporiicoiieniensel} & (phftica figirrj.cic cfrculus, vt Petipjihciicr in»-
qirfSuita & cxcellciifsimf virrutqd,ecfsetu operanocirciilitis. verificJiur igi.
(urfermoplatonicoru aiam cfte fphfra.vi diau ell. Sccud.i .ppolitio eft apud Nott.
to»,c«: Pctipaihcifcos.ois moius.qui efl fphrncc im naturac ,eft motuiannnx
lin,& pumsaialis.cV uullomodomixtus. & boctft vcrilicatum cx diftttj. Ex
D,s cocluditur.q» motus cotli cft animf tm purus.cic limplr aialis, nullo variatc
tius natuta^ vt dictii cft.cp igitur motus cceli 116 fit vicWcntus.neq; naiutjlis, fcd
-.1 \ tra.pure.rV fimpliciter.dictu lit intantum. Adoppolita itaq; ojiortet
folucrf.cU primo ad primS.liccf.n.faitproIixus feruio 111 tractatu de rcliitentia
t<x|i.aitn,nunc breuiterquatoquxfito faiisfacit.opoitet dicerc . Dlcunt itaque
pliires fapicinii.aorpus cacleftc animat fuae no rcliftcrcoitinc.n.rcliftcs coiratiS
tft el.cui reliftit.vi modo dicrucft: modo vciificaoiiur corput coelclte 110 con*
trarijri fuf aiat.qucadmodii corpus ammalis hicrcliflit,& cdlranaiur a;c cius,
vi patet.Et.quu vtdctmoiii cprli eiTc ceitf vclocuans. huiufmodi motu icrmj p0t;,i0 „,..
patfi »d volutaiemoiotisteducui.diccntes.aiiimacceliiania velocitatc nioue. ..-15
,t,quia tata vult moucrc. Polt hos alij cccli luiclligcre no rclilicre cofjicics, «-„,1, co,tj
IfrminaM motusccelt vclocuaie ad limiiaiionc virtuiis peifitingui, inquiui.n. All, _0l:,lo"
jniclligcnii.i iSta.vel tata mouere vflociiatc.nSquia (anta, vcl taia rcfiilenna P
£alu ci rcfiftat.fcd quia tSta.vel tata eft poteiia eius nioriua. vimanifefltimeit
pcr fc. Poft hos funi.qui rcGftcniiS menad mototcduplicc inuenerunt: viiapo
jitiuS.qua corpuspcr fuaforniS fuo motori refiftit, V.g.quia fotma moti iucli- flii100i:,|»
natdcorfum.mptorauicirculariter.vidixit.inammalipnfeiiti. Alieraelt rcl} •cuuPou""
flciia piiuatiua.quaeeft rcrminoru a quoSc adquf incopofsibilitas: corpori.n.
exiftcii fub vno vbi tcpugnat eflc fub altero vbi.eo quia tcrraini funi ad cotra-
diettone icdacti.clc huinfmodi inucuimusin omni moto. voliii itaq; coelum ani.
tnaeno rcfillere prnno gcncrc rcftUci(x:ncq; entm grauc,ncq; lcue cxlu.fed be
rc fcciido genere rcfiftciif .& lic lerminitu gradii vclocitatis adinittui in cotpo
tibuscoclcliibus. Sedoes lltimodifuntertonci.quod declaro vctbis.cV ranoni- T
busfapieiiiu.ofteda.n.alicjuod oino gcnus refiiifiif cfTc pofitiuu cx partc corpq lmPug"*«»
tisccclcUismoti ad amma moutnrC.inquiiergo Arilt.z.cali.probSsccclii mo.
incdiiniio, jtquali.cli; tegulari moueri, Si omnc diucrlitatc tnotus caufari aut a
, enoioie.auiaiiioio,autabyitoq;,vbi Auer.co.t6.dicitcp dcmoliratio Ariflo.
1 funJaiut in duabus propoliiioiiibus:quarii prima cft.rp omnis diucriiijs accidct in moiihus naiuralitcraccidit proptcr diucrlitaic proportioms poicnnac niototiiad poteniia nioti:t|m,in omni motoefialiquo modo potcnna moti diuciia.a ' pouua motons:vclociias cnim.oi: tarditasnon funt niii lccundii propornonem poiEnx moioris ad poientia nion.quSioigiturfucrit maiorpropotiio.iStomoius' crii vcloc or:el quSio .pportto crit minor.tSto moius crit tardior.Ex his arguo. incorponbus ccclcftibus vnus moiuscll altero velocior: ergo, in corporibus ct-leflibus vna proporuo moions ad motum eritmaior,& alicra minor: ergo, ron laiuu etit ibi limuatio motus lattone voluians icrounaif , vel vinutis, vel fniuationis,fcdali5de.Adhuc,Aucc.ibidc co.jS.in lincmaximc inquii.i'id.-o ctcdendu clt.quod poictif uiouciio funttciniinaif ptopoitioms ad corpora mo la.cV; >}> inliiinas n5 inucnuur nili propier f icrniiaie.caufa.n.abfcilionis.oc coimuitatis clTc.de eiusattcrniiatiscft niaictia:ci, crgo moior 8i rcs mota ex illa abf.inJuiur,non abfcindciur fufi clTc.iicq; fuii opus.qd eft moucre, & moucn: qina caufa in icrmtnaiione j>pornonuin,qux elt lnicr poii-tias mototii , dc rerii moiatti ab cis cft diucrliias formatij:c6tingit v! hf c titiuas fii cois formis, qu« funi 111 maicna.Ex his accipiiur.tp duo coiideraniut in moiu.f.quSiiiaiis dura. twms.cx £t.:J.ii vciocitaiis.quauias duiauonis clt fola coiiucmcs motoribus.dV.
Dcitiuciiodciirucl.Aucr. Q^q
motii > mttn* jr-frritSis. pndus velofttatij.qui otnti rrnp0 .ion. , cfl c5ii eis 8i formis natural,fcus:crgo.lL u, in iorm,« ma,c, lahbns fuc fatu. mttno rcfiftcnMX mob.I.s ad mo.oic.ita & in moiofihirs ftpat.fl. R „,. fn». Atifl.-hMf poft.in W ■«q» ■ . <V 15 |„ ,|lt,„0 olhmn, crrtticorS cflTt.i. plurrs fte ll-.«ftct . vli.mw orb.s ,„ Ub«t.Yid« comtmum ",. __«_. 11 . ,_n._.r ilHtd riii.mtao.ri o.bi iditct«iiii flrli-, = *
ituf, o c.u
ili agcie.Si omni piiicic. v.~>. ........... ••■ ^„.„,u;> mouennr»
«i5 moiieKfufCunqjpotetiaquodcuq: corpus coclefte.fcd qualibci potciumo. vtt corpus ^ppriu vclocitate ^>pru:fed of s cou«niunt in hoc.cj, mouZi „, U1flnj. tS.Si feconiltJ hunc modS no efl propoilio imer c.s. Sc moeii. fccunda veto. q> vhaquxq: earii moufi corpus .ppriS velocttitc .ppiia fccundfi rp hibet piopor rion? propria ad moiu.vel cii moto.ricc cp plane Aurr.it flnui huiufmodi cno re roiu.plurrsalias induccrc auctoHtatrs philofophoru.fed fludiofus hi» conft. dctinsplutcs alias fimiles in libr s phtlofophotu adinutnitt.arguStrgo, & itf. huc coira illos titionihus.Jita enini poG.iont «otum, deflrueiur ptoporito ct oidootbiS-.queadmodu & Auet.mlitiit ponere inti.Mc.aph.c5. 4>.pct .-r _: .k.,,,, nm.fi nulla cft reltltctia in eis ex pittc moti. ;uiilibc
to 8i totC.
Ofdoorblu-.qucadmoclu « rtucr.nnnur poncrc in .z.ivicupn.u>. 44.prticlo. c5ffQUCiiaptobiiur.qm.li nulla cft re(iftetu meis expirte moti, qmlibct mo. torpofltiquodl.hetmobile tlloru moucrc.6- (ic prr cfifcquens.noii «(Tfinccef. fariS vnani catii haberc ptoptiu orbe.vtphilorophi conStur oAcdr.ciinmo «r. fetacafu & poflct c(Tr pmuuno eoiu vl lihuS. AJhuc, lciiuiiurqd rrmrca pof. fei moucrc cctlu .5.1 velociute.quata inielligcnii.i motierotbe, Si fi, non t5io «pe-.confequcseftcontri Atift.Si Aucr.8.Phyli.cotn.7S.& 79- confequertiiaia orobo-nni mufc» applicali otbi;eft alicuiuspotentiae,3i ccelutn ■tulliu.re.iftcn rixttco pofltt mottcrc.immo in inSnmi velodtet a^etet. Kiirfutn pot argui ata'unf?.o,quod cofurnit ficrt ab al.is fic.iddito yno gtidu rci.nti.ae.modo tpfl c<_lo adhuc rooioioxli mouebit ipr.imteqtte Vtlocirtr. pin.tr adJ.to f.cimdo niouebit xqut v«loc.ltf Gcut in primi hora.Ginilittr add.io ttr.io giadu, qulri ro Bmii .et &qumto.& licquoufquemo.S ItiauAom in reBftenttt «q_Ul ipR motor &tuncffq...it.r.q..odaliquapottmii moutbu al.quod r_iltcns t.nl. «Gfttmu quama elte.uspotentia.Nccpotcs dicerr.quod aufto pr.n.o. ft f«ci dc & « i.o & quat.o gradibus refirttn.t* femprr rtm.ncb.t mo.us t.W« vc tciu. s-ftd quando perutn.e. ad «qual.tatem, deftrue.ur proport.o: qiil qu.l.s «ft p"op tto .otius ad totum, tllis pitlis id p.titm Gcut k i.fl , -tmo I
d« nambu" animiliu,& prtmo tntif ororS. Sl in ll.de ini.ni. fcc.tt.Jo. hrgo S to__ «fmemU Tpra eft __ferre torfi mo«a,3c p»r« tefilt-m. pint mo.us.c vh. mo oC Ptopor.u-nes feplimi Phy.deftt.m,..ur. qu.rum pt imi etat .1, aliqu. p» ino ois Propo'» » „,„„„udinl in aliquotepore.mediciisillms moucb.i medit 2* e™ , m toTl <i£ TcunlM i.^qua po,en'.,i tnoutbtt MiquS magnn U. ne fn a nuo"port,i.idt poltntu mouebit meditttll m duplo vet«.u.:_: a ia» netn l.lquo 'fP°" ' t1 - . A inquit, hu.ulmodi propoluio.
pomt .q«oe*»'h' I1 3, fo»mi«cam hu.ufn.oJi Hbe r oi.lina.us a,l
^g^SS^^^^^oTSfc?* ig..urn.o,o, ccdi fi. a.uu.u. otSitm Ht,vl P1'"'^ ft,o,n,,.s.n.motot tft alicutus vigons & po«IUlt.»l _ ™ 1 -6 ?A & . llouod «. ...o.S .«liftit ti.tx d.Ci.s patet. opor-
flioucm.conttad.aioquoque inpunAoconUftit.quateianu^quicu
t noffrt qnerieuriqne eorS mouerr:fi rrfittruiu lami elt ot incSportfbillnieter. piinonnn omnino.ergo oponci vlira "liuar-uam rriifieiiMJ po>t fe politiuS.retl n^ntia.n.priu.itiua comuuis rllomni moro.vi inmu, vimamfi ftu rli per Ir. 8C jixc «5 fufficii.qrri in vacuo pofTci rffr motus coturi cos.4. fhyli. com.r. rrgo Corpusccclcftc vlr>.' priuatiua' rrfiftrnram add tpofinui.Ef illa no cft fuppoli. II j tbrma eius vltra propriuj moiorc:qrii licui dccl Jl arum eft, cclutii nn,; grairt neqnc leue.fed naiurx cft ftrtix.& hoc inanifeftuin rlt pct fe . R elintuiiu» . «rljo.quod fumatur a corporea natur.1 cctli:eft irliim icttS coipus quoddS fub. jlaiiiiilr. & impofsibile eft vi fumaiur a corpore, inquaniuiu corpus: qrii.func j„ vacuo polTci faluar motu's,& maxime fecunJum polinonem diccnnuiii fcr> irtamcorporisde genere fuhrtintix m.ncrix coeierna.ergo opo ier, idHuc po. rt rc rcfiftentii fuppoliiam pencs aliud.inueninms autc m 1 coelo inielligi niutn, quantiutl ierminatam,& qualiutes proprtat.& inipofsihilc ett vi inielligcn. l(i rrfiftat (ibi.vr plrne patei:ncque quantirts vntuerfalius cru teliiTeniix, crj ,, 1. liide principijs artiuis,'feJ pafsiuis.vt Aucr.tnquii in Phyliclt. Adhuc.p» icl ccclrt no rrfiftere refillcntia lumpta ab ipfius qualnaiibus, cum qualuatts il« l( lini fpiritualct & nS agcntcs: vt fic crgo, fi opim 3 philofophorum vcra rit, oportet reliftentia fumere a corporca eius nnura, taquaittSefl quintaeirentia, p. tettta nitura.licut.ii.fjraue reliftit furfum quia graue , & lcue deorlum quia
I lciitMia carltj moiori relifterquia lalecorpusialis nattirx. duar ergofuni ibi rc
0 (iflcnx.vna priuaiiua,qu{ coiseftomnibus.altera pofinua (umptaab elTeactua , j.. |i cotporis corleftis in tali fpecie. Sed amhigen.ita ego pollcui nngcre 111 vacuo L"u,u*» jnelcmciiiis.qiiodipfa foim.i agit motfi vt forma>& reliftitfibi vrin matcria. Pixierca.li cctlu refiftit.ergo agu: Si omne igens eft forma, vel formS habfs. Kurfiiin.fiinlelligeniia mouct corlum.ergo exccdii rclifteniiam carl::et£0 pot inoucrecaelu.& amplius.cu quilibei exccfTus poctix ad rcliifetiifufticiai cau fair moiii in co.quod tal's motus. Amplius, argumcmi5 non efl foluni. fi.n.ccc. |um refiitii.ergo lnclinaiur ad oppolituiergo violenter moiieiur. Ad hxcdi. Solutio* ctndu.ad primam non clt finulr, quoma maicria uon limnai magis aJ motum furfumquam aJdeorfum.& tta non poteft efTc caula reli(teiinc.omi'e cnnn rr> fitle.it eft m artu ierminato,& proprlo, vi dicebam: coclum igitur non reliftit inco,quodcoipus:fedin eo,quod corpus artu frparatu a fuo moiore. cuiuirnodi non eli in propofito de clemcniis. Ad fccunjam confeyucntijm negant om. nes.rcfiftcrt cnim non eft agere, fed eft artiouem prohibere, ue ageni nioueat ta velocitaie.qua potcft propier ordinem naturx.vtdiximns. verum cft, quod emnt rcfifttnsdtbci elTeactueiis.&corpusialis naiurx.vtpaier: & hmufmo. di eft calum.eft enimactu corpus fimplex, vi p.ii«.i, Ad icruam diceudum,
aj quoJ fccundum fundamcma Arift.in primo cceli commenio 1 16. oporici Jicetc viiiucrfaliteromnem polcnnam rcnsdnzri per maxlmum quod ueiiu quod |n hoc lic,& m nullum matus:& quodllbtrminus.licur Auer.inquii, necquili» bei excefTus fufficu apud Peripaiheiicosad iiichuiii: vnaquxq; enim resuaiura» lis cfi ict.iiin.ua ad niaximum,& ad minimum:& cum cxcc fus lii quxdam tes tslturalts rru icrminatus,& dabnur minimus.qui fufficit ad moucn Jum & ina. jcunus.Ei fophiftx liiigabunt,& quida eorumdicent mc conitadiccrc famoli. tm propicr ignoraniiam meam tn dictis mo.lcrnoru:& qmdam promiiteni nte atgueieargumentis demonftraiiuis:&quidam eorum dicent,ifte fuii parii excc cuaiusin h's:& quid curabo maliuolorum latratus: viJcant equidcm quxtiio. nrui nicam de hoc,& pcrcipient dcmonftrattoncm conira hos confufos modetnos, & plane inieiitionem Aeifio, & Auer. Ad vlnmam dico.ip relilierccft duobus moJis. vno mo.lo raiione formx contratix ipfi agcntt. alio tnodo ta> nont linit.i ionis naiuix rci motx. dico igitui cf cnclum refiflil fccundo tno. donon tatione formx couirarlx, fcdqufanaiura fuaetl limiiaiaad lic raoucri, jrcllic.crgo mcllnatur aj oppoliium, ccmfequenna nulla: ieJ bene fequiiur. ti.o non proper.11 sdiantam velocitaiem,quania moior inicnJit mouere.iftuiu moJum rcmiciiJicxplicat Auer, formalucr iccundo cwli coin.6j. vbi cxponil quUueitoocraiiOjliuc conurartcusmoti aJ irtocoic,J« qualis taculias, &-Jiiri>
Dubitaio. Solulio,
Pifpqtatio Mcraph.
ColUsincaipBrihutcoiKnibMjj&.avul. cqm, SeJ dicei.ex quo rer.Orr» .0 »aionJ prohibrre:c:.r po.t.is f .. ponimu» a pj,,, p,rst g - »' * '»«« '*i Wi quodccelSapprttt monctl yeloctuie maxMu ftjllw J, ' ' °',,! !"ln| iplm.vt raoucatur nn». P3i <J.c. quod rrurtet, ttfJSKgZSSfi t° " iHtt (li^tua nullo moJo pt.l.uf.tdeo ipfi raoto poilu. »fcrib*nZ^L2L?'i? Cc patci folu.ad pr.nc.pale argun.om,. Cu abrolu.a ,(, quwilio o,Tf por* calcftis mo.fi rfie.cfi Rc,u & v.ol?m.(up,ie« a^SfiZj?'' nc pfohan.c .pf..:n cfiV .utuiJli. Idto dchc, r. i,e. ,,d m^ufcSO :1U* to moJo. quo pr.ncipiJ eius funt naiu,c:cft jui anima cal. nx.uu l ""u""' cctli uatura.vt Auer.inquii.i.cal. com.c.& x.Mt.com. .0. fcj no',, r'1 cunJum vnii.ocationc.nullum.il. non.ctepe.itui vmuocjitriemo Jt„' "i V li,&qu5tominusrat'0.ergo,liibl«ft cSucn.cnna etitfeciinJu aii^j,,, " Auer. inquit in i. Phyfi.in com.;. Potert er^od.Li, quod quEaJmu.V,,,. ,'!,„, corli,&ipfumcoelumnati.raJicuniutpr,analoSiria.l naiunm, qu*'efthK i.j &eiui motusnatuialisJ.cipotcft nat.ifaluatc an.iloga. & tic j J argumemum cScedo.nullunp efie moto pc tpeiuum.nili naiurale tihuocj, vel a.ialoga ,„IU. ral.ute.Quomodo afit hu.ufinod. motys iit a naiut a.ia pcnes ptincipiu actutif guam penes ptincipium pafsiuum.pjiet, I, J.au.i.quod inducchatut. hunc.rc.|.l ce. nton.m a volun.ate non cffc (,u;ol^,decl.uaa...i J cr,..n ict.u hu.us |.h,i Ji. rpuratione.iibcra vol.mtatem l(arec..m neceft.ta.e aS.o.ns.cft tnim lihcti at. buriS inmototibuscetleftibus.iicut & in nobis (ecundfi copaeatione , & aiui. butionf.vrrS.inillts rcrudum plulofophos cii nrccfsiutecit a.4ioni;, i„ nobu aut cun. cont.ngen.ia nec,.pptcr hoc coguptur agete cotpoia cccleftu ,& fj neccm.no apSt.yt (f pe in tetiu huius l.bti patiepeifpicuS rclmquit.Bx ficibitutcoipusc<x!eftetrfcanimaium,.nouens ft pet feab lnte|lecta,8j .ippe. «ttii.fedquaipecic animaiionis l'u a.nmal.vuumq; in eo fintjlij graj,.« an.ma lis.qoS appr.titiu»s,inicllect.uus,& motiuus nondii man.fcftu h.c. vetfi, ex Ji. etis In al.)idirputailonibus'. & cx diccdi» fotte in fcquett difpuiaiione noium fict.NTC expccics a me toifiicgo.n.hunc llbril vel.it in ttanli.u cxponere cora. uiadltbitqa.n.cbru.&meoruinfcholariuim&ideobonuni rft, vt portetiote» aqManf dictis ineis,& d.minucda diminuani.feinpet eirjm poftct.ot fe. t.orvcptr.iui.vt inplutibus.ficut Auct.tnquit. Supctctl moJa faiiiraccre ,|u(. PofitioPla. fiio viiirrio.f.de niul.itudine fpiriiuum,& lntelleflqaliu fubftjntuiu.voUiii «j, ton.s dcnu. q.ie Plato.quod omiuu animalifi.in qmbuseft an.ina rJiioiulit.itiparttia Jim. rne.o fubfti fjocft.in Deo»,hominc«,& dcmoues.Deos afiicorporacutUftu haberc Ji.c. t.arufcpara' bat.Derpones aerea.hominis iett«a,& Ite Platofub fubltan..|t (e p.\,au« ci.io tatum. a corpoie feparatis.hos ues otJtncs rubftai.uatfi cotponbut coniuiiAaii pm bat.Vtdcturaui & ipfe in Patmcnide.de vno omniinii tcifi piincipio.fubllJntjatfi ahftractaiij numerti xquaU poncte numcto fen Gbilifi.vi fpcs.ci: fonnas, qme \iz-x dnigixco no:..i»c.b"Cius Api.le.us in lib.de Ueo boctaus.quoJ ve rc fint demones habiuies.ac nobirci", couef(antcs , lefta.us cft. iuquii..i..lemo. nr s runt grnctc animalia.a.ir.no palnua.u.cie laiionil.a.coipote actea.ipc cter na Gt Calcidius in coinc.oih, i-m mq iii.Ucnu efi animal ,i)iu|e. immoi.ale, pals'bile aio.f ihe tcfi c-orporc.Ri Varraadcopiocelsii, qd aliqu.d «llc tncor. POteii n3dub.iiiiit.lcd nultu ulc.quin coipon ^ptlt ht vnituiadeo qd U Dcb
_ n. i /" «T_ . . . I iii.. .« i , . I . ,• i.i.i.l t' .t 1 , . ■ .
Pofiiio Lu. cij Apulei.
Pofitio anti quoiu pti.lo rophotu u. 1'olirioalio. tu ...
Deii.f.reliquacireiiianimata ^mnia^pterquod AnaxagotasClazomenius c«) a:lie,..enfibus (aftus eft reus,& d.xi. cotpotacalellia .,.a...mau tirt. & J.cc» Joic lapidcm cffc accc..rum.occ.f..S eft ab tts: & hanc op.n.ont Alga.dctenuwt:t>ofuit.n.vnam lubftantiam feowaum lutnce.e coiponbus caleU.bus, it i> nmhus pio gubema.ionc i(i ufi.X ,..o:uumcotun..vt in nac d.ipuiailont vi. (uairil.QuoJiguutfubltaMa aluiuafcparauuicorpoi»» m,Air»ac. (,Uiotut?
, Quarraitecima. 307
njU5,Pl3»o Aihtnitnfis, Ariflo.Stagyrita afflrmant. Anaxagort» quMem. qra omnf moiifs.omnia iuipcr.it omnibus, vn iuf rl il iif I fuhftantia eft ftparata.Cir, <a|inr lii alfqua fubftjtia omnia moufs,omnihuscc>rpoiihiis imptrans vi"r, rfle *iquS incorporeS fubflaniiS ccicfdit.Plato vtro {ftimjuii.anit efTe participSti erft necfflariii ponerc eflV ptr ft Si participitu.corpor 1 .liii func cniia parii;i. patia.ttgo tflc parnopaiu cnt incorporcii.frp.iratSq: fiibftSliS ConlinW. Atift; dcnlq: tx co.q» omncirtbufsmotu prrpcuo.aportet vi lit cnsfep.ir.tiu^> maielia.Cu ignur prohaiuin iit atiquo I elTcrooucs moiu atierno.-ergoerit dcclaratcT effr aliquoJ fepantii 1 fuhftanna mitcnali ,Bl matetia.hi ignur fuht vtrtnoftre: apiiiioiiUT,& htliufmoili brcliiief ftindamfta. Cu vrriHcaiu cfl fccuiitin Arifl. nluitseiTe fubtlanasfepafaias.Stipcreft nuc ftabitfre numoruin caru.iuquit tgi iur Artit.i i.Meia.quatecV ~fiihlUtfas,& prihcfpia iminobtlta, Sl iiifrnfibiiij toi lonab le ert xltimatc.ncccfljiiu ift dtmtltaim ioiiiorihusdiccrctin quibu» _ vcibis Arift.vt vidctut 1nni1crccS.43.1ll111sp.1n1s fytloglsal in icnia figura in T°""nt— <j hupc niodu.omne moiics funi.ff.aut 67.moiu4 funt tot niimeto, quot fubiutiliae JJ'|<'"0i fcpjraijeuiou5ics.etg6fubftaiiiifftparaiatmouciiicsfuiii.f5-.aui.67.in lertta «p** figuia propofitio. d.iiioius funt. ct ,aut67. ar) Arifto. Jcclarata ttk aurTotiiatc nuat" EuJoli.oi: Calippi.oV Aucr.in conimttooticijit illuJ cxfplo, Sc addif ditTcicii. nSinicr antiquos afttonomos,& mcJeinos flii tnis.mtnor.f.d.ffloius funt (01 na. ncto quot liihllaniiafiptincipia innnohilia,$£ iufcnlilnlla non ptobaia eft, ir ,1 polita tanqnS mion.ibilitcr.id t(i,colt\Ti,Sc famof.i ab Attft.Bilt mulix tndiicjntur ranoncs probStcs liiiuicrii fubflaniiaru fcparaiir, mihi non vf alia vla bttiot hac.quS Atilt.iiidiixii.hacfrtimaf firmiorcm,&: Aucr. incoin.ck Alb« V t 10 1 tv R viUeior tiiiiinjshuiiis vif inltanius ci.primo, .ppier rjd nio. Itiii iiinncro dccet ftabilirc nuruerum inir lligfiiaruiii.oir nf> numcro luminum. QaicitiO 5. tjtio.n.propria funiorhiiinoius,„ liiiuf,& hotii qumllibel ift hfui noftto mauife Ds fft.c igo.cur non poflunt ritma, lattonr cftfiriiuri nurarro luminil.qura.dnio duin nunicroiiiiclligrnriarum.conririiiat Arift.adhucvna fofma. V.g.ignis.po ifit Juohus ihlttuitwiu plurfsopcranorlcs cauf.ue, vi liccitatc exiccat , c.ihJiutf calrticu.cur & vna poiEn.i vniucilahs, vidcltcci Detis, non pot diuctfi» cotpoiil^s caulaic diutrlos rfioiiisfcrgo hmoi via nccrlsiiaic 11011 liahri. Am» plius.vua rfl annna in homfuc.qux ni principiii vrgri3di,friificnili,jiitrllige. 3i_oV niouf.li de locoin locuih.ck appctr nJi.-quc tdco hoc, qa connct virtutr» omniu aiiiwartin inleriorum.Iicut dlclt Anft.cur moJo vmis inoior tffllir, qui contmtai vnrs onimum inoiolltm, poitns agtrc Jiurifa , piotit d utrfas habrt fub fc pjiics.K.tffum.aiguii Alitr.tn prtmo ccrli co. f.aigumcto fomfsiiito.vrl Ufdligcniia motiix exiftitin nioto per fe Sc GinplicHcr.fft ip coflituatur pei Bioium.licui forlua tgnisper inattna.vel inefteia ^jprifiatc non inttinfcce St ptt fr lcdm fc.frdfrcunJuni rc,d' i xiftcre habctelir Jiurrfuin a cn!o. Si piiroum.iuiiccoflum copomiur ex rriaieria & forma, qtiapropter eflel gciirrabilc j'coriupiiblle.SirecunJii,quombJoigirur coniingci ex d uciliraic hibluuin, Vi Jiuttlrtur natuia 1n011.no diuttfattu.il. namra moii nifi ptopicr dturrliiaiS tu* fotmar.flt: hoc h'011 Inutnnur nili tn fornaa txillf ic pcr maietiS, viJc ipfuntt t& ttgo virrui qoniicit diut rlitatt tnotuum cohcludii Aiifl.prntioccif, diuciliuicm quiiuc tfltntif :Ii6 pot hoc ritri niti ifto ordipt.tx moiu t'dcliiJrnJoft.1* tura moions Jiurrlam i natura alterius motorisalitiliis motuS , fx motote tion potcl) cocluJi naiura inondluttfa.nili moior dti ri fpccif Sl dtlTcifiia tlfciitia. Iciti.fptcirs Si dilft reniia rlUiiiialis fumuniuia foima coftuuta in tlTr prt maic na.tigo.li via Anft.valrrfi.ihoioir s ccrloitim clTrnr foimjt cofliiui* ptrina» lciia.oVdiurilalrsicV hfc qucftio, vt Auf t.inqlnt.eft mulium JifficillS, 6c labov iiola. AJ liirellcetrj tgiiur dcmonftijticiiiii Arill.Jchcsfcire, ipfam fnftrntatl in Juahiis.ppoliiioiiibus principalihus.cV in irtna.qua remounut quoJinea. ptoa^moius liuii.f f . vt l67.huiiiiniodi ,ppolino Jtbtt fiippom hic , Sc accipl aballfolof o , qut pti propna Inllruinciin cognouti proptios moius. inolus.r, KjipoiUictlttliscITt piiircsaccipiraflrotiomusa 11atu1al1.ptoba1.11, Anlt. iih» 1111 coclcflts ciTc pli.rcs piopitt gciittaiioiitm tV cotfUpiiojitiu riuium twc. i>
Difputario Metaph.
«nim.rtinquitin j.cc*.fiihicgenri.itio 8i corruptio r,eceiTre8 ■. _
monhus mo»fri.& Aurr.oftendit tlliiJ itjulf com. i - ' A' i« . i flcslint.(f.vel6-r.non habetprohirr ,cu 1 1 no» pofniccriiii ' ^ mo"" colltmcta.vi Auer.mquit.c3c minifcftiun c:t ai)toiiortiu<& ,j ,,i. "' "' P" tnltiii talis philofophus defccndcre. Seeundj propjfjuo , niotut r,ln',°" qaot anitn* cotlotum.cii ccSm.hanc paifcn prmc rioc mojo '0t ""■"'M • 11 nct .ppn.- cireiiii.iles.qu.iru vna altcn m> lnbor.lm.it, r lot^l||0^!^", 0("'*- Ciflcar.oc vitimaiar fuif 101 numero,,uoi agtnia ,pximj tV imLL f ,foe fe.hjcaccipit Aucr.hic.Sc c.Phyii.oV cli velui upi^oiiroi,, „™u„i|'V &PC' hac.n.dcftiucri,vt A.ier.tiiquii.it.illa elTci via ptobiJ, torm.is mulri i * epcorporiierniinaia h.ih<.lni forinjstfuiiMiMi: >: v iiqujjq. ,n ? * propna forma vi pitct per fe.fed inouis cotlrftrs f,n,| opcraiion. j "n*"U P" cotloru propric cfn.nii.ilc s.quatii vna llterl no,i fubordinatur 101 ilitcr a?ucVf" fpeciScx.Sc vlitm.iiar.crgoraoius cotlclrei funitoi nutiirro.quoi bcmac auoiS fuiitmoius.exhisfcuuiiuriiipriJi.i l ficuta, cp rootores .ctlciics fuui {f 7, I 67.fed ad proba:idii'n quod nuioi.d: non pluics,o|vrici prob.irc «luodno fini inotorcsfcpaianplurcs.nili uwucics corpou cc*!dtij.{t hu ufmodtMuiaBto. poitno non dtbci probari hic.fej fuppom a Pct ipjihcttci'., .V cpo tlihi proUa. ui illa.moJoautc lu Ji.ium int.iiiium.hiec ijiuurc.t dciumiitra.io Aiut.jj; Jlj, firnia.poiTiinicffc muli* alij.ednon curo.uiUla.n.eii hjchrmior. Ad opt» B fiu. Ad ptimii diccndu.quoJ 111 luiniiubus c :t ordo.qm lux pruuo & qullima! jeune in fole rcperitur.propier quoJdiuiur folquali folns lucens, vi Albci.ml <juii:qtiia,igitut in luminihus cli o Jo.iJcopoifct Jrmonliraiio dchiliuii. °AJ fecundii dtcendu llas opcraiioucs tlfe painalts ni oulem coiutiiucnies.Cio la opcutioncm tgnis.idcn adJi.ii UIS patticula. A.f iciuu JiccnJii.tpilifope railonrsfuii;qiici»aJmoJ5 Si formar.funi.n.otd nai*,qni opera lohominiitft fola fpecifica.oninrs altc funi geiicncjc. etgo adjtdi qd lii i fpecuite. & vlii. jnate. AJ quanS Auci.Jai Juas folu.tgo aut atcipio fcciidjtm vbi d*ln» tt. ttvp tn geticrabilibus riuis,.^ fomia, flc clriciens fuut ucs caufc diucti* itlbsui caufjbilibuscaufanics tJcm caufuu.vi pjtetin Itb.Phylic.fcdquiiea.qM funt iil tnfrrioribiis d.fpcrfi.colliguntur 111 naiur.i fupcriori.tdco ert'injmiuineii ,,J vnamci intcJligeiina caufji oibeminittplicigeiietecauff r.agenns, ffualtt Si ft,rtnalis,not> vi finis.Sc forinj fimdiueifa ah jgciius naiura. iiuelligenita.il. «tt itaagciisccctum.tp no miuus cit rms fotm.i oV cius rinis.fcdiu lns.qnf funi bicforma circetl rei,tinus cit foiiua.co quia tllj forma non cii agtutilla icro. Hoc.icccpto pro conftaniidiccnJu.ip diuerfii 15 moius jiuuii diucibiaic n ino. IptS.vi vifutti cfi.cv: dim liiias motoiu JuicrliUirin mohilu.ra, tim notot in i|. li tiiagcns.foima.cit rin. .3. idto fprctnca.itUa Eiqnarguiiut, vtl eftfoima ccnrtiiiiia ni circ pcr inl icrij.vel louna f.parju. J.co.tjdcil forraa ttpatau ' (epaiattonc pppoi l I conftiipiioni.4E qnjd'C s,crgcnonlpeultcaicailuDi.tefl ondcor^, Ipc.ric iir c i Jupltciicr.vito uioJ,. t i alicoiumuut Jirfcicnnafpe ciAca fornialncr.o ho, n . 1110 moJo.yt liiafcs.i torma.ct fiuu oatirc.aqua iuiiinur diift ritu fpcctnc.lidc hoc fufnclliad covlujcudu tlluni moOii Jiucrliu iis.vt paict.oi. coiidcia.in hacfol qw Aj .i.i.i. mi obfcurcioqu>oir,& nagnif} cjiiii locu qoms muli;ioQj(oJ tgitui lirgcHus fubiianitara icpjrjittu jjhucttii> ni -.-o. s f . v*l 6". i i, i. uon plurcs.mamicfium cx h.s eti. Ad.tuc oppoiiiurri lbom(dicetC|C» ti rflct vnii.prohajc plutcseirr Dcos tpiidtoi.qdi piuieirtTc p.os efl impofsdiileioc pliiiolopln Jiccic- lnicllit;cuas efT* plntct. quamdicte iiiu tft impoisihilc. Vnii vfioaia intcilcSlua iu vna ntclii f i i. vcl iion.oc It fic.cuiusorhis rtii.oc li nou.vuii tit .pintuJlisiubliaiu.vcl uo.aJ ptcfem non tJc.'ti;mno frcunJii philof„plios:l,cei ri lcccnuni habru ipfam rffe m corpcrr. c3c mulnpliCJii frcuiiJuui iitunt, i corpoiinntforir pp ratloiil.qna Aiui.rauht. plicauit lnitlilgtilH..i:fcJ rniuoi lu lioe I jjptjpoiuu.u: fn mihj liidifficultates moutifclotijq; iuoiil?: iiir.ob|fciau«p»iticipio.(lU( lilonis Iruiict foluco» tur.tiititus eiuro cccit iwii funi rt .iiiusconliuilUnuciibutaiiiiualiuui» fcd {«}«»>. Qpcaanalo^u.idca p<i Jicia PA<'<*
DISPVTATIO. XV.
DE d e s t \\ vc tiot^e e i y s, qjc o
DlXESVNT DE INTBNTIONE «OTIVA C OE L 1.
A L G A Z E L.
I T Alga.Dixcrunnuc^cahTuntaniraati.fcruicncesquidem Dcoglo. cu motibus fu.is,& appro pinquanturei.naomni» mocus voliicarius eft ad aliqua incencione , cum non poteft confyderari vc emanecacho,& mctusab animaco, nificum aitio lic digniorci ociofitate.&,fi eflehtaftio , & ocioli- S323I tasarqualcs.noimaginaturactio. Vltcriusdixeruc appropinqtiari Dcoglo.non cft quxrcrc dcfyde- Htumabeo.&abflinctiab iracius.ni Dcusglo.abcftabira , &dcftjerio.&.fi atcnbuuncur ci ambe ift.e diccioncs.cft abufiuc,& deuonuiururci.scx voluncacccondcmnandi, & voluncatc prxmiandi.& jmpolsibik cft vclicappropinquauo Deoglo.cii quxrctur approximatio adeumin loco.quodcft f.ilfum. Et noncft viaquxrcndi apnroxiniationcm cum attributis. nam ens pcrfcclius,eius eflecft pcrfeftius:&omnee(rercfpttfucflccius ell diminuru. Ec dimiuucio quidun habct padus, & diflercntiam. Angclus cnimeft magis proximus Dco glo.atmbuto.non aucem loco:& cft id, quod lntellieimus pcrangclospropinciuos.fcilicccfubftanciasintcllccliuas.qusnodif- /crunc.iKcmutar.cur.iucfiiuiincur.&fciuiitrcs.proutfuuc. homo ve > to.quancomagis vulcappiopinquariangclo attnbutis, tanto maeis ■additur .ippropinquatio apud Deum glo. & finis narurx humanar, «II vt ahimilecurangehs. Ec.cu probatum ficquod hfc cft appropin fluatio Dco,&qii6dcitadpcrquificioncm appropinc|uationisci actnbii:is,hoccruhoinimcum fciucrit vcritatcm rcrum,&cum rcman fcm ctcrmis iri pertectiori cfle fuo fibi pofMbih.& rcmanfio in pcrfefiione vlnma cft D<o »lonofo,& Angclis proximus in tocum quodpofsibilccit ci ex piifcaionc&tuncrcpcncurcumcis, vt entia , 111 quibus mhil cft poccncia, adco quod cxeat ad aftum . iqicur prrtcctio corum cft in vlcimitnte relpcftu cius, tjui cl! prccer Dcum, &ApgcIoscct:lcrtcs:&cftprcfa[io animarum moucncium ca-lum, inquibu.cil ahquidin potentia : U Dtrfictioncicorum diftintuunturad m, quod eft Mi aitu , ficur clc figura rocunda, & difpolicio. & roc r< pcrirur & ad id,quod rfrjn pocencia,& cfc difpofitio in loco, & u vb;,& non clt Jocua ciuuuufciacus , qui nua fic ci polsibilis. Acca-
hiennon habecalioi fitusin aflu.namaecrn>a»».5.ni. n • le.&quoniam impofMbileefccis complnc SSaJfi ,mV°^ «Gnancur perficcrc eas fpecie,& nondtfictunt quairc-r 'j-UUm'(omin"e & vbi poft vbi. & non ccflac omniuo h.rc pofiib.hul & P°,C ,KU» ifti mocus. irlctntioaucera corum cft af: i ,^'Q Mon cti'anc
qulficioneperfcctioms vltim»Iccudumr»f\^;liUtetlspri',c[P1? lc" 'tus Angelorum cot-lcfcium Deo glo.Eraoiuiruiu fttv;».!i?tf? tetui-
ecdcfcelifionisrcfpcau cetr^&abeiscnunacgratiaei, quod cft (Lt Orbc Lu!ix:& proucniunc ab cis hcj innouacionc^ bhinestWeft m dus pcrfeflionis anima,- calefcis.& ornnis anmia iiucllcctiua dcfvik" riumquidcmciuscfcptrficercfcipfam. ' <
Cum dirpmauit dc cctlcnirii nnimationc,& cSclulit corpora corleftia ,if, .„• * inaia,& ca habcrc mulus Jrtiiuas iiiinicro^pioc moius. conftmierti crat i« irritiate caufam finaltm huius nioius 5tierni.tnoius.il. cccll ert *icrnusan,,d & iaiiiquodimododattfuntocs canff ctcrniiails.r.prncs form.i & a^rns^" uia.teri5.Dcclaratui» cft m.agens moium corli ciTc {trtnuui & lepjranf Adhre coipusccelcltccflc liinrfliciicr,& non copofiium.ergo dji» fumd.ix caufe ei rii moius.ciai ergo relicjuum mducere fiuc.propitr quc corpori ccdcftia niouea cut fcmper moiu frcrnd,& rcgulatl.vc Arilto.oV: omncs Pcripathetici aKedut lnducu ctgo Atga.in ptimis opinioneiB Peripaihtticoiuln>& tnquit: dtciii phi* lofophi.qct ccrlumcli quoddain anunal obedics Dcoglorioroin hio moiu.nui! Ilbei auieni moius volununus lii proptcr quoddam inicmum linc duhio.rrt cr' go ryllogifmus.omuc auim.il.qd uioUcrur voluntano ihoiu, uioucturmiciuoddi Tnienium. fcd corpus ctxleftc eft quod.la animal mohile nioiu voluniano. crgo corpus ccxlcftc mouctur pp quoddn tnitnium.maiorcm pr.ilut cxemplo.d.nort ennn iiuaginaduin eft cp ab aiali raiionali procedjt quida arius vtl nietiis.uiii illcaftus.vclmoius tflct vttlior (ibi quam li cclTarer.cV pcr hoc dit inull cere vniuerfaltm illain.ditinc animal rnoiu voluntano mciu.moutiur propicr ui djm bonum iuienium. Scd dices.ab vna fingul.iri uddcbei Inferrj vnt vtiluri falis.licui Anft.docuii in l.Topi.Kefponfumeft fxpc.qd hoccft veium ind.,. t ctionedcmollrailu.i.vt Aucr.iiiquli.l. l1hy.c3.So.& in J. Priorunt. iril.u» rm extftcmibus fpeciebusiudtiction:s,dcinoitratiua,topica,& fophiftica. in dcnio ftraiiua argucrc cx vna fingularicft pofsibile.imnio neceiTaru. [equl tur.hic homo rilib.lis:crgo omnis.qin litc homo nlibilts clt pcr fr,& qCt eft pct fc.eft de omni & vtc. (u & hic.homo agit propiet finrm , crgo & oinnc aial. agcre.n.pp finem coinpeiu pcr fc huic animali.ergo omm amuu|::oV: iic arguit Alg,bcnc.(Hti5 dicuni philofophi.)Cum couclulircorpus cotlrlU .pptcrquodd.l boniim agcrc.nunc uiducii quid linllud.fccundum Pctipaihcticos. i m.ji: cuam di.ui philofophi.ipcoeluin mouciur.fi appropinquci le Dco bmedirio'. cft ctgo hic pofiium.quali vnum fundamcnilira nabcMS duas partctXqd cul i mouttut ppquodda.& illud eli.vt approp^inqiic.ur Dto bcntdicio.Ei hoc fun. damcnium cll.quaficocclTura pct fc.oltinc.n.aiumal mouril propicr rinemcit quali ruppofilio:& ipluin moutrt, vc Dcoappropinquet, cll ciiam inaiiilcilu.:i perrr.v.iuqiiodquc ciinn appetn afsunilari & vicrn.iii fumuio, vt cxprrirtia docec. Quo fundamcio habiio.vlictius procedit innuendofpci.i.ilius quiJ lit iftc finis,« id.propicr quod moUclur corlu, & inquu . & h{C appropinquatia non iiiiclligiiur modo coinplaccniijc ipli Deo, vel moJo carciuiic. i. cuitauoust uac:cuius raiioiicicddu.d.Dcus cmra glsttofui ifta uflpatuunncq, iniriiu
Quintadecima. 309
-i debct dc appfepinquatione locali:cuiits ntionem feddir.d.i1ludnanq;,quoil ir us eft.ncquecorporeum.nondcBetdcnominart a locali appropinquau itone.illa t^ilur vietnjtio non poicrt effeappfoplnquatioin voluntaic,& cotnplacentia Dei.neq; locali.teminetctgoquodljtappfopinquatio cuiufdam per» fc eiionis.iribul igttur exiltcniibiis propirtquiratibiis.corltim mouetfe.vt appro. pinquet Ded in eradu pcrfeftionts.tr JJtt caufam,& arguit lic.emii enim.quod) pf iferiius eft c[Tc, perfectiii dc bci effe.eft crgo tnaior.quanio cns cfr pttfecttus J,,im.ilibuibti.rrgodchet cfte eiu» rffr pertcrtius. Ei tunc fupptetidiitn": feJ) jjf, t iuS coitfiftit in motterr:rrgo irlfuro cctlum mouei fr , vt in gradu per.'ccVo- 11IS Dro vicmetur. Scd dubttatur.aliquts poieft huicratidniotiijccre . primo. ilice:iioqtiod inteliigenria non eft Dcd imperfertior, eifjo non debei mou< r< , Y( Deo vicinetiir. Adhuc , quielihet inirtligrnit.i ili arquilii perfereioiiis > Ite» tiiergo vn» non nioueret aliicr quam altcia : hai duas remouet.d.& quodlibel jjfflfip.pariiclpaiiUutniUfcctibilerft tcfpecrti rfTe dnlini; & prr hoc exctudt» ,ut prinia obirctio. Aiiliu. ■■■ iin \ in dcfectu clldate giadiis. &pcrhncex> cludtiur fecunda obicctio. (Dicituus tamen.) Apportit cotnparationcin inter m» tclli«rntias,& hf c infcitora, & inquit , dicioius talnrn q> angrlus propinquioe tfl Deo.quain emia corporca : qui.i inielligeniie feparaif comparabilrs, id efl vlcmiorcs funt Jtuinar eOemiT qua alia etui.i rrnfibilii: & hoc exemplo tefta.. | jut.d.quari to enitrl homo indtiittir veltiKusFerfectfonum moraltiiin,& fcicnti)l dicnur pioplnqiiior Deo,q»am altj hoinines.eo qdla victnior Deo. tunc concln dn.J.vnde dicitur , rp qticmudinodtiin flnis eft gradtis pcrfeflionis in hotninej jiclimilitrrin angrlis. Kepctit trgo quod Jixcrat,& tiiquit.prjtlibatoergo.q» dirli appropiiiqnaiio tali moJo Jcbcai iiuelligi: tticnnus , <p h*c denortlinaiio jtllibunur Hortiini.quando in fdcntifs& moribus perliciiur, & (f ttmaneat 'ti ■ rdJeifi t>radu cjuaniiim ffcri poieft . Sed hic occuttit ambiguiias non piiua, Uub:talio, uiliJ, fciiicet fit vliimus finis homtnis in co.rp houio.qttein Afgl . appellat hoc jitloco vlnritumgradiim.qiio hotno.ippfopiiiqti.il Deo pcrfecttfsitna apptopiu qualtone. Diceudom iiaq : .homiuis pcrfectifslmiim graAim , & vliimiim lla- ,um frliceth cortliftere in actu fapieniiali , & mciaphylico , 8{ in petftcf i Simo actu meiaphyficali.qui eft cdinpiehenlto primj veritatis.hoc autem potcft raul ,utn mifabillref drclarari ptoceflu Arifl.fcre in loto lib.Eihi.i illud. quoddebei accipl iecunduin p ripathcticos pro conttanii,eft,cr> homlnii pollfema perfcctio in iciuali oprraiione conliflu,& non 111 habiiuali aflu.iiiquit entm Arif. piimoEihico.cap. lo.diffeti auiem fdrie nonfJafum fn poflels:o»e , vtl in vlu oriiimUrii cxiftete,& in habiiu.vel operanone. habuum quidem enlm coniin- •tiniillum bonilm perficeic exifteniem, Vt puta dormtenii , c^aliter, qualitu O ociofo. oprtaiioncrn au:cm non po!stb:le eft . operabnur euiro cx nccefsnaie. cVbene optrabitur. Erhoc ptobat exemploetiam.d queoaditiodum autem itl olimpiadibuk non optimi & fotiifsirdt corondntui.fid agenirJies.horum eniui, qui vtncunt.ili vt eotum.quf in vna bonorura, 3c optintotum opctantcs , rccle illuftres fiunt.Hoc iilcm probai inductionc ibidem.cap.rj.tdeocdcludii, in opc. it vttque vitleiut boititm efle 8i beiie. vidt veiba. Amplius cap.18. inquit.boj nus auitni,& malus nequaquam mainfelli fecundt! fomnum. vndc dicuin.nihil Jilfnie fccuiidttm dimidium vii* felicei a mift ris. & hoc confeniit.d.contingit agieuihocdecentcr.Qijitseiiiiu eft fomnusanimae.fcciindumcp dtcitur ftudio. Quid fonV fa.autptaua, idcft, tB ctflaiio ab opcribus lluJiolii, & praui*,&c. Adhuc, uui. potta inquit, ftulte , quidell fomnui, geliJx njfj monis imagof ergo, in habi. lu nondeccnseft hominem feliccm ponere fecundum vltnnam perfeclioncm. Hoc crgoaccerlto pfo coftanti.vJieriusduabusexifttniibusopeiationibuihommis naturalts, fcilicei vt mnnre & augmeniari , & acquitiia ex exercino &C fludio. Dico fccundo, cphomo non t1i in pofltcma perfecftonepernaturaleni operaiioncul.inqutt tuiin Arifto. prnnoEihi. c<pi9.Cc, viuete qutdem cnim coutroune viJttut & planiis.quaetitur auiein propnuro, fcparandura auiem ttuttniuam & augmentanuam vuam, fcquens autero fenlitiua rtlqueeril , viJeiuir tcio & bee .ommuiili equo, & boui , di omni anmiaii , ccce uua/n planc IA
DifptmHo Metaph.
fcuiutmodi n-iiurjlibusoptijiiombus felicoq ftjturn
AJhuc.io. Ethi.iiiqiiit,q.iiequcpuer.ncquc bot fri r'J'",n<Iun"«niouri Ari». •ut crgojtcminis iiradtiiii vliinium confillctc m opeun* ' P"^1","- H elinqui. i> autemepctaiioi.c, aJliuc , ruic JupliciniotallWtriT^r C''"""J • A <•■«,« '>- ConUflcntr.&incJiciiulicitca coipoia, Alitn ipccul """ '"""'""«ara homims linis non m aciu ptadico liue mot,i|i,fiu{ mcdi ,U1"ii',:0 l|uo" "''imui vbmius flins vuli cflc optimum. Atifloiclcs iriqun pnmo 5s i. c5u-",|MquomaiTi modoncc acSus inoralisoptimiim , nec medicinalis Ai t ',co""u-?' capiii' iiccrnotJlis.vt Atift.probatibiJcni.comnicn.io.^-','. '"cl">lll,!»iJcm non* Jaudaiiduni.fcdhoiioi.ii.Jum: vt Atilto. inquu dcriJcnd c'CnU'n °P»niom nori «ianl. Jmi cnimipfiim clfc honoraiiduro:ci. iJcmprobai - '°*,C|UI Deum Uu. ino.c.7.poluic( oHen J11 pta<Sicum,&: actiuum nou opiimnm pn. quiJt.n igiu.r vnicuique fclicitatis ajiacci taiitum (i„aiiiu."'"'<,U't c""n.<l"od priideiitiar.&c.us.quoJ eft agcre fccuuJum I Js KcconMT. v.r.„ti, ci
Dco.vrcpilhus.quifclixquiJcii. cft & beaius: p.opicr nullum " "-l!ln,«
corum bonoiuni,fcd ptoptcr lcipfum ipfc:vide:ccce qunm au:cm «"'tu.fe. rtem aj hocinduxlt.Kclinquiiureigoopiimumhominij:rtai..™"tl*At<0o,te' lciftusconliflcre.AiKplius.iriplicieiitecpctc.lcilKci metaDhvfi °,>C" "'cL co.&phyiico.ditoadhuciii.odhomintstn co. qtiod 00010 ' v\°' "u,hcm;»»- ■nathcm.itici coiiicmplatione.aui phylica non confiflu vtAlDhU4 1" "' quia.ticut , ns gran.i emis.na Ipccularto gtana rpcculaiionis coTmV,., ,d" : c* ralia.A: mathcniaticalia gratia "'ctaphyficaliuai ellr-erco &i r0,cLi - MM lf grana tnetaphyficw.-non autem ponuni fapictii» fcliciraiera 811«.'' VI ln pti.uo E1h1.c7.ctgo JiccnJum, vltimuni bomiuis itnuu, in 1', Wn *• weiapl»yCco.hicauteni,&^Jhucu.uliip|ex,pci.Vcliisimus accnrim * t" ca ptimuro cV optimum:cpiiu.u,n i.utcm 111 na.iira Dcus vii . ,. r""
ma homtots.Sc vltimusgraduseius fliiij.quo vltimo Dto vi uiJJu^n *" plano piiroicVopinii.cniis.ho-c Ar.il. poll icium ineilucii rtud.uii! ' ^0"".* ctmo cihi.coiicluditiquoniamautcoi.hecomiiiafapiciuiimx.n,,,,,'); iinmanifcflum Dco aii.aniifsiinus.croo.ciindcin etimi vetiiimile i-7 1 T ),,non quare,& vtiq: iicetit lapicns maxiroe fchx . vtdc lotum cap„. iiiJi ,c!?""5: ho.no duas habct fcrmc partes, tntelle^iuam.fcilicet.clc cornorjlrm- jJ ""m coiporal.s adhuc alia huic.A hcltt.s: Sc op„s „„5 , quo aj cotpu, al Z\,V£ l,cftijs:opcruro autem et optimum.cV malum«clihl:quar« & hemi'ni,di ,.c'o« fcciiorecui.dumcorpusvitaopiim.imorali5,licctpii,.lj|i,p,,[lc,Ili; 1" "5f™ u, toto l.bto Bihico.conarur otlcmlcrc. Htscrgo J,,c4„,s u.aJ,bu, mbmf Z iiiomaximcappropinqu.it Dro. A Jhuc.Dcus lc.pcr li„„.i,.„ ,!,,.„.■„ , , „! Arift.oftendii 111.1 2. Auer.lbtdci ccmiDrn.jS. Nosauicm pjiu» rcmp vc un I loiamciiiiHlius,quaiiionia,oiiiciupore,viAiii1..,,i,)u,ipi|1|u>i',illi0 . ' ' liytitndo vcr noti facit.ncc vna dics.ita viiq; nci;: hcaium & feiiccm vnx iitu. nec paucum icmpus, A J hoc ci^o, vt homo maximc Deo al&mitlciur uia .urit neccfraria:opitma opctatio fccu.ulum virtuics, lciltccc, vlt.nu 6V portmj cmis. fpcculailo:6^icrtioienipc,rismora: di, qiunjo homo cHiii huiufjooJtdirpofilione, rt Thcmi. iuquitti. tcri.oru(paraphralis Jcanima.efl lanquam Dru» ciuodaniinoJpomnia.clt eiiim lunchoino m;ithcntaticali j , metaphylicalia na. lutalia.iV mciralia;ergoqiioJamiiioJoomiiia , quotlammodo Dcus.nibjl rinm . Pcut.nili omnia , vi Pl no l.iquit in ParmeniJc, libto .lc vno omiiium tnnuoj ptincjpio:oV hoc Al^arvl iiiquit.Jtciinusqucul h{c Jcnominaiio.iJcll.vliiuia yicinuas De» aittibuitiit homini.q.iando 111 facnlijs.quamum adinicilrAiuI p]ncin,cx'moiibus,quanti,iu adpaticmcorporis.ci: qtsod rcmaiicatin codccra du qua.ttuin ficti poicft.quanium ad condinoiicro rcquiliiam ad illum. h(c igi. iui Itominis maxin.:. ad Dcm v.c.i.i.is.ci vliima d: rcii.pncrna viu.vt Aucr. iiiquuinprocinioprimi.ci: o.laui phy.cV lic | iict lolutioadqucflionj. (VnJ« noianJum.)Hoc in loco.vult ilccl.ir.irr q.uli uiodo Dc. , ,\: inicUlgciwiucoB. pciu huiiifuic.l. bcautuJo,cV uiqiii'. vinlc noia.iJuni cft.quod tplius Dci.oV an g«loruiop«ilcctto,fcmptittmJii.cipia;tci,6cuiiu',s,i,i.i,,t.. icn,ptt:i ituV
OnintnHeoma. jto
■ fi£i!if"iJni« nulbm habrnr portntiim.ij cft, niillim fprciem oofenlif io. periimusin tis.necad vbi.tttc arlefre (Srd qu.Jccttr.rum.) Krputo.quoJauarv (Jionrm rrmoueat.pntrtt cnim fii.g tp in ccclo non rtr cominuus mocus k i>m» pti.quiiillc ell jii ihlitrgo acquilitj.- vh ,vcl fim cefTihirmoruseceli Rc(p >n dct erRO.SV inqwtrrfed qu:a carlorum Jn mc.l cet ipfotum mctotcsquandam hx fjrnt poteniiiin.quoj rxpoiit.J.qtnj ipforum cctlorum perfeeVioneidiuiduntur jd IJ.quoJeft tn jctu.vteft fphfnci flg,,,, . % hocfcmprr eft ictu prirftnsift UluJ.quod eft in poteiitia . cumfraodi rft vb ,vcl <hl>o(irio loejlis id elt.fiiui. cotlum ergo hjbei aliqiitJiAu.irr jccidenfii ,.<erminrniiJ , Vrtbi gtatia.flgu» ijm.quJniiraiem.lucem.rVc.cV ilfqui ■'. i.i (.otemii. Vcrbl gra.Ha.vbi (iium. g. motum:aV rr Jclit rat.onr m J nullnru en{a diMm aftuatltrt bihet vulr dicete jii fcmporedcinonftrato.cft cn iircoiiiinuc fub alio.cV alt i (itu: r-ndr, (Tcut In» fijns coiinnue cft aliutl.oV .lliiiJ.oV nullumcft atru ptarfrtis, fcdrantiim In Jni» Bllfic.apitd Aui AV Alji.cominue lituscccli cft .il.us.6V ilius, cV nulius cft in aflu den onflrato, ( Neque aci utrere.) Adhuc poicft ohqci Alga.dicendo .quodl licri nuii pofs t acquir abquis liius J.-moiiftrjtus , pofTuntiamcn acquiriomncs juiiniul 6V actu:crgo iliquando moiuscccti cciTabit. hoc rrmouer.tLncqiir pof. fibile tft acquireic cos (iitiul,6V femcl:6V hoc non ptoh.it, fed tanquam confef* iii i fcnfui diimifittcV tunc Inquit, 6V quia nrqun cos acquitere fimul , acquitee
E efgo tos confinae fucccfsiue fccundum fpcciem: vultdicrc, fcmpcr fitum :..!■,■hii.licct lull.tm vnum nume ro liium hihch't,iamen fcmprr habcbu fpccfem ITms fuccefsiue Brjd.iiim,viJrlicci,liiuiii poft fiimn.vbi poft vbi: &.' haec eft coii rtrutatio.id cft.fempn-i iii rcuoluiio luper catlcftiuiii motuum.Tuncapponii c5 t|ljfioiitm toiius capituli.J.p.iretergo cx oniuibushis.quoj inieniio.id crt.finis corljrum m cornm moru, eft.vi ippropinoucm Dcogloriofo, vidclicct, in eo, quod cft pofsibile acqirrere p« rfcftioncni ill.ini,vt cxpolitum eft:6V totum hoc efl Au c.m iioiioiri(.Mct<.'ii» c.ipi.pt^Jifto in jiii J,fpinnio.iie.( VnJe no» iin.lnm.) Et.quia quis J.cru po'cft,iiictuii. c t ' crTr fupctfluum in nJturj.curn illa (ituum jcqulfillo mhil li: corlo.tjeo conuilt tcmoucre lioc Jiccns: vn Jc no Ijndiim cft.quoJ fcquuHiur f x hoc duc, bona.lj rft.quoJ cctlum aioueti duo bo pjcominei , 8c nobis, rV nnurr orjini : quorum primum ."V pr ncip.ile cfl fd, quo t jcquiniur pcr fe de litibus ptrJtetis: eft ctso primum hcuiiim acquifitio (i> luuin frcuudum fpccrm.oV fi nou fccuuJuin nuriicrum. fccun 'uin bonum eft ,6V fecunJa intcntioiic id.quoJ fequiiiirexillis inoiibuscon.piritioneluotumcor noruiiiaJinuicrm.viJelicei.Jc fpecicbu» terminaiis, vel quajtatii , velJame. irj|'bus , vcl coniunftionihus cinm dnicrfiuic eornni a j rrtrjm , quar mulru poicft firri modts : 8c ab tiiis dctcrmiiiatis compiratioiiibus influuntur catle*
C ■•STinulcs, cV bcncJicconcsorbium m hunc munJum iiifenorcm . Ocbcs Duplex di fcitc.quoJ in ftcllis eonliJrrjmus dupliccm (tiuerlit.itcm. vnjm Jbfotufr , jltc uerlius in> uin Ifcnudum compirj'ioncm:ibfolutj eft Illi, qur ffquttur naturasiftrorum. ftellii» Vrrbigraiia.taTrsa ptoprtet.itt.oc natura inrluir iras.cV bella: mercuriui a pro prirtate etioi omirbuj roncorstfol Jommtis t-c .-, vitc: cV multj Jlu,qu£ iflronomi .ticunt.huiuOTioJi em.ii proprici.itcs frquu.itur ftellas fecun Jum m< turaseorum ibfoliit.is.alfc r.i eft rx otnpjrarionc eorum inutcem:pofTunt enim aftrain quiJtita liguta liiuari , & ab eis lic piournii in nobis alia mtluenlia:
qu.inJcKjut dumetrali l ,,v turic prouenii cclvplis , & alif influentif :quan>
doq: couiuuguniur,6V lunc alms moJus intlueiiJi vcrfus uon ftt: quandoque ap prupi>,qiia( Jd nos,vi(|u.iiido cft iti oppoliro au^istquinJoq; rcmoucrur,vi qu% 4a cft in auge: ucruin , fecunJutn Jiucrfum inrrottum folisin fropicos J.ucrfos, ' MerttraoJe nohis ippropinquai.oV rc mourrur: & propicr eius remotlonem f£ jpptopini|ii.nioncm fluui gcncrailonri 6V C.rrupnoi •■>:crf'0,fccunJiitn bonum jliui inoius,fcilicct,ioiifetu.itiotftoit:iin infcriorum ,quf fequiiur ex Jiuerliiaic liiuum jfpr.tuum.cV cftcrjfu:» difpolilionum iilrottSioVflfCcft potifstmi ciu. fj.oVmelior.vi Arift.oV Aurr.inquitiquatc crgo ccttuin mouciur , cur motti. tannnuo.oV pioptei qutJ.trumfcituin apud hot philofephoscll modo.
Difputatio Mctaph. A V E R o E s/
AltAucr.Totumautem.ciupJrfcitat^pi,:! r ■ • moeormii.aurfetjuicurex opimdneeoru loloPnUieftopiponcrcftrmoncmdeeoiccunduiti bpinioS ' autPofii°'lctft id, quoddicit , quod c*liHuxrunt m motihus fai, ? eOrU0, ' P,JC[« inhnicos. nam mfiiiitum non quxritur cum -,A , i Par"cularcs, fluis.& ncmo hocdixir.nifi Auiccn . Et\ontrad,A """^"^'t alinioni faosfacic curn co, .^uod poftea dicetur Aia Sa -nuic ftr. apudhonnnes cft ipfcmtt motus inco quod tll a'''cnint<:""«uali fltio aniniati, in eo cjudd eit ammatum , eft mowsWw nam cpiiesa„inucoger,cubili, & corrupcibil, beracddeS fcSs"'*" hic ncccisitatcm uiateri*. nam ftfsiias,6c laboraaul, 1,1 proPtcr eo quddcft matcrialc: animacum VeroSo^ ?",BM,° » ts bor.necelle cft vt fit vita cius omnis,&S^^^,^,«u niilatiociuscrcifon cft,cum prebuenk K5?m. i T^**» tM. Et non cft &moW,Wpll^ ™'nc«™o.ic.c<incc]lW^^
leftccrcacum propter id cjuod eft hfe . n.im „,o u eft 'jSffi Cfh. non pn'i,na' Pr°Put HUlrm tft-:Jan> • fi ^ cflinc ptoptct 1 Juodtftlf
iun inicno. *c.tfe (umapudeos vt htclcatum nobile nropttf i-noU • i , i
,.« , „„ 4 bcncefic proculdubio fec.uitur ignooife. LlnJ£^ aJ
. eVc ad pecrectionern fuam. & lic prouide.iriadeS ofod 3. WPl ■' Oe pro,n c m.Iis Prou,dcnc,? Principium Jcc^uodeftf ittcfctu -
afnuulaiui . <»>> »*?f5 hffi|cV Priricrpcs : & prxcipue PrincttS ViK 1 qui
Aiicr.vuliliocinlococonfrima.eui.quodveicJifiiimtn &,,n,n,',;,
Part 45
... quod roaft.Si i,,qu.,:d.ci.nus „os quoj iJ , quod not» .« oh' o fotn™ ' u)».b,.c dub.0 opiuio ipfo,„m eft: vuh Jicerl. q«SK«^?fcffi mtrappropiniiujiioiieni ad Ocum.cii opimo A.iil jZi i ffi
•unl pahKulam l..us:quoJ oftcnJit falfum compo.u, ftlSZSW cens:qu.a .nfimt, „,„.,& iJ.qUaJ |nt?niluIn cl1 „ dtfijeiami.neq po" quji. >b alldUo: «fg0 m pi.ma ligura hmi non imtndunVui a PSltu^rtcunJo.ortendi.hancnUnc^
.o...,o quod pluj cft.hf < non eft opm.o ph.lofophoruni.nifi Au.ccn. t U c.co Cun. oftcnJn hulusopiriion.s Jcfcaum.aftcnJu quomoda cali JefiJcnn, n.o. •um.3c Inquii.id efgo , quoj dtfidcun. curli i„ ipfo,u... moubus apud p«,ipt ihciKos.cl» mo.usabfolu,e,inquan.um mo.us : & hoc pioba. pcffea.ocu.usl,lyi viucnis.idcft. animaiis.mquaiitum yiuciis.Ucft, animal «ftroo.ui. Tunc .ippoimui h£C m.noi:fcd cotli funi anim.ilia:ctgo pe, feifiio c«lo,uui eft tnotttt ItMuaiiium moms. Tu„c fijt iftc ali„s fyllogifmus Gc : nullu.u coipui fcooucurt a lua pctfc.tioti« pct f« .quae libi n.iiutali.er dcbeiunfcd iiiouet, cll lu.uuli» pcilcctiocotliicgomoucrinondcbei naiuraliiericinoucii a tcil» : «go cutlj
Qnintadecima. JTr
1 ,„l|uo,ic„sa„,m.,l„ noEtapwfeWfaqniefcun,^ unc d„hio Mcidew T " ?
mijeri^cgoammalia.que la.j^m non recipium, debcn, abfque duh.o „ o„r! ,i,dum ctTc habem, & afsimilare fe creaton | p,ou, ,„ fuis monbu, da „, "°,"m
'^* !^ Tu^Tr^ R' f'CUndj imc""°"< '4« Ph.lofophor, ,p op" r.ionem <y oftendi, hocd.fi en.m pr.ma huius cceli „„emio fuilTel pro vfiiita.
r'bU^nQXb,l,S-,,UnC nohlUu"««S<*r v1l'ot.,pr1ma1„,en,W„e:,„odfaU £ ?"* '"""«"J"""» °P'niones, fun, nobil.ore, ommbu, -orpon. bUS 1 -IV,! rC,n°" ,*£? ^ fi' Pro vil.or. illo. Pa.c, crgo h.c. teb ,,, ca|um moiietu, pnma in.ctione ptop.e, fe.vt./cillcct, primo approp nuuat & v. conreruetur tn e,us pcfeetione , cum moueri fi, pcrfjfiio animah, 2£ |.cet pcr acciden, quies l„ perfectio an.mali, generabihs . fccundo mouc. pro.'
r.ihfa^.Uabs r„°CCU.,,ri,n' qU{ ftion«:?u"'"" P"'"» *«. ™ motu, c«li fi, Primi con fi,ual.s,a„ locatis. fecunda cit.qu.i non videtur quodcahim intenda! motu,,, clufio. .nquamum ■notum:quomam,t,mc imelligetet „, vniuerrali ipfumserpo fcicntia «nfufa. Adhuc tunc uo„ faccrct ipfuni particiilarem: quoniam eo moJo hc , " fl^m^,",%,Jl'-A'"P''«.''nia.q.elhpotefr,v.ru.ncalum moucur pro.' p,er nos fccunda iniemionc. viJetur enim, qu«d nullo.-quonia.n.cum „o„ „„el Iigai nos.nec m vniuerfali.nec in particular. . ideo v.deiur quod non mol I jj propicr nosnecprimo, necfecundo modo. vtconftat . V.tum autcm mouc.ur Pofitio prop,erconferua,ionem.d,ce,urpoftinhocqu:eli,o, Oco Juce. Adpmrmr, Aui«»«, qu*rt.onern.Au..in.5,,rac.fiJEAIe,a.£.,. opinn„,s cft mottfm calcnemcrfi. Al"CC"M'
wllem:ihu1us.noMui,mfuii,v,Auct.inqui,,n.4.Phyl^com,.1en.,i.arKum ,UB1 .ufcomdahgiira uc.omue.quod moucur local.tei, det>c, muiarc ocumfe c.inJumtoium.-feJcalumnon muiat locum fecundum ,o,um: ergocalum nori B,0„cmrloca ,,er:tV mouetur.vtlenfucern.iut.crgo ,no,u ,n fiiLmourh, ur. Adhuc arguit Amc.vt Aucr.inqui, commen.cy. ,|l,us q„ar,i fic.omne illu J □«? puiat locum fecundum formam.moueiur motu fitualiiicd cotpus calefte muiat |ocu,„ frcundum formam.e, non fccundum maici.im.v, Anlr.inqui. ,„ finc r. Phy.condudit Aui .motumcalicfrclitualem. Amplms, pro Au.c. facfcrmo AJex.inqui, emm Aiex.quod orbis itellatus non efl in loco pcr fe . necrae nct acc,d<ms:&quodmo,usc«,,nonert^^ - • " ■ :
,c rtdetui calum moueri .ideo Aui.ipfum ...ualc.n cffe conti.ctur . Hu^op,- Contra na„. 3b„ct Aue, . ,n.6.Phyi;. commen. Sc.inquir.declaratum cft 1» ^0"'"' ' C pt^ncamemofi-usnonclt mo,„»,q„ia ell ad al.qu.J: 6i illud. quod e<l aj al" quiJ.rft indiuifibile. eftergo Aucr.mo.iuum. ad rcla.ioncm non cll moius EZm ti relaiio.cr^oad uium noneft moius.maiordeclaraiur : quoniam , ad nullun, lodiulfiblleeft moius.omnis relatioindiuidualisicrgoad nullam ,cla lonem mo:us:S.M1cpa.,tpecca,umAui.Sedm„l:ila„„o,„mAucr. ob.icun, pnrno „ ^ probam in fammeire motum pct fc.vt Auic.iiiqun.in f„a fuflicicmia.fccn iJo' Pot!"°^' rano.iemAuer.retorqjcntcomraeum. Adpnmum inftant:omnc vcniensin ,£ "J"3 "m« porc dc vnl torma in alreram fccundum ahquod praedicamentuin, Ulnd mo^e. Aumolur moiu ad illuj ptwdicamenium.fedens.qui paulanue fuigi,, vcni, In temno, te de v„a fotma in alicram in pwdicamemo fi.us.quta dc iederc ad Irare u,,t«mf Jiuerfc fu,„ ih gcnere l.tus.ergo rcdens.e, poit (tans moucur moiu Sttrw adhuc omi.c babens conttanum natum redpi in f .b.eclo entt aftu po.eft ,„0,u acqu,n:fcJ „„„ habcconuanuni na„,s |edpl i„ cnte aftu.liius ct/o po "mo uact|,,,r, ,,„,orcft Auer man.fefte .„ lrb.de fiibHam.a orbis. mmorpa e,™! tu.cum diifcreiuiafumfurfumdcojfiim.dcxtrum li.iillr.i.n.anie & re.ro < u» cZ^tTl'* :con,""f-& ftW««b.n* aa„ f„1crp„b,lcs.a.npl,uS.o„ ml exuusdc po,e„,ia ad aftum eft motus, yi Atifto. Inquit. Sed var.a.,0 Je ,i, iu teumexi.uscft dc poienua ,„ aci„m:eigo moius. ,„', argumemii A„.c!fJ Z. S«at moiuoi ,u prjedicamtmo fnus.fcrmo eigo Auet. dubtus, A J fecu,H}u0a:
PtTpilMtir» Mefariii.
poGoo Al. „
tumduasfumii ex verbis Auetr.aitamcn cirum visvnacft Sceeo i ll*' in vnum.duiti fotmaui ratioiiem Atier. Secunda rnio ctMa.-monllrjT jntiuit.cft.il moius cft in lituni. Vcthi grana , morui Socri . de lljre >,, V V V'
ud: fed
vctecontta.conllai <r Hle motuscfl locaiis: cno illc motut cll induubu. ; <r u canicniis:auier?oc<|ii<- ptincipali er,lui viiIli pei fc. rV alrriius ptr jhu i 'iv i iio poicft cffc aequc piincipaliiet.quia lic vnuni jqur ptincipalhrr irn ad l quc fuiu genrre dirTerrntia.li ainem cllct vniul p,- r Ir.oc alir ,ius nicdian.r illo!
lunc,aut cru loci prt (t,8i lilus prr locum. & i.inc non rrn m prcdica», rtta li' lus.mli pcr accidens: aut econu,rio,<iiusr>ri fe.dt loci perliium, tunc loci m.V Ijaroiwriaiio tationoiiellel inibi, nifi pct accidens. "fc inan t Albei . i.imcn tcs luht lu cfi ^g htc,&magna liiJigciiscoiiliJ.rtt.one. Vidctur autrui mihi . cp huiulmjj, • Alber. rano nihtl ln.cum tcuerenua:queiiia.linodu.n rnim gcnrra-io iSnu cundum Aurr.funi duo moius fccunduin ictn dmcrii a principio.vlq; in flncluc cefiiui,& coiuinui, vi inquu m. s.cotli com.67.lic forte dcet quifpnm 'ocjIuci , tmxum duplici moiu moucri.fcilicet liiuali,& localii qrn.in duat fotmjs diurr.
fas-.iouliiplicaiutauimotuslccirJum nuinerum terininorti vi Auer.in.juu in.c, f>hy.c5,<>.AJh,ic,licut 111 rarctactione funtduonictus.unicet ilreraiio icrmina ta in raritaicm.A: loci ruuiatio irtmina a in locfi.qui 'uni limul a pnncipiu vfql in fiiiem.cV fic efict potsiblle crcdi In inolu localt cfle.f.pei nuxnonem duori ntotuumgeiierediu<rfoiurn.Alrquando aui puruscffei puisibilis. vt 111 corpott limplicicotleiti.eii enini miuimuin pai icipant dc lanone motus . idro moiu ii. tu.Ui deccnicrtuouetur.vi Auicr. int|Uif,quod rrgoacccpit Alt>ct <;n imiuit.tl rnouclur Socratcs Jc ttarr 111 fr.ler.- .co.iflai <p illemoius rit lcwalit , cMO ilM vnus moius eft ui Juobus predicJmeuiis.fjlfmn eft: & dcccptus f jii iUc vii.qm crcdidii ipfe niotum illuin cife vnara fimrjticein moiuiu./rcniJuin Auic.Si ia'm Pofilio & tibi raaiiifcitiim elt,quomodo Jec pitur pilaminhoc. Hi vnnam lurcm huiu* piio, qufuionts vclltaieni:dicasn iimc,lecuuJum pofle id.quoJ ctedo.licctabcxpo.
Jiioiibuspatuui.aiit nihil inucni. Dcbcscrgo fcirc,<f m moiu locallcfl conude rarc dupliccni ierininuni,icilicci abfoluiuiti, ic rcfpciiuuin.lieui emm, quindo genrraiur lilius.duplex elt ierininus,vnus pcr re.vifurMtaiitiacius.alfrr yc, ic ciJcns,vt hjhnuJo ad pjtrcui.quar liliatio Jicitur.lic,n> mon. lucali Juos conudrro tcr nnnos, icilicci vbi acquifiium, d. Iiabiiudiiicra locan .< J locum . prunui irriniHtis vocaiut jbfolu us.fecunjus eir refpcCtus quiJam locni aj locuni , fco vbi rlloeoi vbu Seeundo Jebcs fcire.cp vbi.cii locusfccundum Aucrro.tJcm 1 11 1 - 1 tnfabit lunt ide fii» eto,difl*runt laincnin ratlonc. Jiciiur enim locus.ptout ctrcuii cacputioY lic vi btecto diftC' uipernctcs C|uacdara,diciiur vbi.proui per tnoiuru acquituurldt' 111 koc pjvta cr- 'i: :n roniJ. ror eorum,t|ui poniini locum Je prfdicauicnto quaniliant 1 lunc enim.iioii rilci ad ituatuor pr(dicainciiia raoius.locus crgo cll de ptvJicamcnio <|uantiiatu vt cit iupcrrlctcs, vi veropct moium acquiiuut, in prcJiCJmcnio vbieil : uec tc moiuin clt vnum pr<dic.nneniuin elfc tdem fuhiccro alicui fpccici MMWM P'c- ^icarneiin,viforteeil dcquandocuin icrnporc,licetdilreri dcfinutoiic.vi p.nct, &t cum hoc fii ita.paici vbi clTe forniain abloluiam , quemaJmctJu 6c loius extcnfaui prr corpus.dc fuccefsiue acquiubilcm .tyucmaJnioJum locasiaiuum lupcradju ipli loco refpfrftuin raifonis, fciliccielieicrinin.iinmoius. His ha. biiis, piieiratio Auet. Ad nullain tcljiionem.itq: refpenuni.liuc dc pt*Juj raeiuo ad aliquul.liuc cxtrinlcciis a Jucmcnicm elt motui:quoiiiani quillbti 1» j^cciuscuwfcjntiue^aMiscoufiftiiinaliciuocfleindiui^ jiuuifiiici , W
Qnintadeeim.i. »n
m X'i«rro.''n<jail.mod» niner (Wt.TM fitus eft trfivVn fiti el.ttio. flue r xtflnfti cus iduemcns.non curo. eaufaiur ertim (iius ex acqulfitiont loct:quando «mm jcquinnit locus , rclirtquitnr hahmidaqiiaedain loeati ad locum , qux litiis cfi, quf habiludo uon eil vbi.vbt enitn, fecuniliim ipfum, eil clTeiirialucr locus, vc ' ->
rjictum *1: "T.3 > m primi figura , ad fituin non efl motus : 'p aiitetn riitgebatur t rbiciTe refpettuin exmnfccuin, frtuolum rfl. non eimn refpectusextrinfecus, nequeintriHfecusadueniens efTe deher. non enrrrt illafex prtnclpia refpefiu» funi extrinfecus aduenietes,vt plebs rcputat.hene crgoinquii Aucr. in.6.Phy. eom.Sr.Auic.vero.qtila non diflinxiialtetarem , que eft in locopcrfcab ea, quae eft pet accidens.fctlicet altet.itern.que efl fecundum fubieetum, non fccuu. fjuiai formam.&concefsitfpheratn moucri, coaftus eftapptllarc tnotu fphcrr» motum in fitu.vult dicere.qina Auic.non fecit deflniiionein imer tentiinum per fc,S£ tcrminum per accidens, credidit coelum moucritn fiiu. rnde nkitur fanaie aegrituJtnern pcr maius a^rum , & tanJem vult rp motus pcr accideiiseft de vnapo(iiioneinaltcram.videeum. Tnnc.ad mottua Auice, patctfof". minor Sorufio aj •nitn primj falfa ett:quoniam deel.iratumelicorliimtotum inutare locnin fecnii motii Auic. dum forma.iion .iiitem feciindiiin maicriam. [tetum, maior prtmi falfaeft , mli inielligJi P" accidcns.vt di.tum crt.per fe veto eft localii, pcr accidens Ittui. |i,,vtoliendit. Adobiecta contra Aucr.dicerem. Ad primam.rp maiordebet Solutio eon
$ Umitari per ly per fc.modo lic falfa efl.non enim venies de federc ad (lare, pct «* Aucr. (t venitdeiitu in (itum, fed pctaccidens , vrvifumeft. Ad fecundum mlnor talfa eft.furfum enim & dcorfutn.&c. fttnl ditfercntic loci pcr fe , fitus vero-pet acciJcns feciindiim Aucr.in.;.Phyli.& (ic poiiusin locum, quam in fitum dc. bct motusclTc. Ad icrtium.dcbet maior intelligi cum ly pcr fc, (ic minor falf* t ft.non cnim variaiio liius cxitus elt pcr fe de potentia in aetum.fecuiiduin pr* dicamcntum fitus.vi conllat;& licpatct fof.ad argumenta couira Auer. QuoJ auteni induccbaiur contra ntioium Aucr.nihil cll.vt paiet. Auer. enim fuuVn.. taiut in itibus. Primo, ip vhi, & locus lini vna res abfoluia : quod proprie cfl ptedicamrium vbi, vt vifutneft. SecunJo.rp fitu". rel»iio,vei.rcfpe<tuseft oiuo confequensad ipfiusloci acquiliiionem intet locum,& locatum, vt vifnm cft, Sc non lii vbi v« vulgus rcpui.it. Tcrtio, rp omnis motus cft ad rem abfolulam pet fe& primo.hlscnim tribus concefsis.raiio Aucr. iiullam patitur inli tniia, &<iccii (impliciter demonfiratiiia. fnnt veto hacc tria exercitaiis qttafi pet ut nou.non'enim in naturali pefciidacftcettirudodrmontlraiionts, qiieinadmodtl iii maiheinatica, dcmoiilhauones emm naturalcs fccundum plurimum funt ex fuppolirionihus famofis : demonilrattoncs autcni rclinquaiuur foruortbus, vt Aniio.inquit, Hcc pauca funt.qnf colltgere potui:quc, li non treta fiiu,dabunt
j, virrisoccalionem inquircndi vcrum m rtoc.
* SvptmsT tnojodicere dc fecundi qufflione.ad qua Auic. inquit in ec*. SecodaqS, dcinii ..iatj.c>,c.eodem.i.opinansip corpuscoelcfte inonet fcpcr voluiitaien» Po Auic» &cognuioncin:&,quia voluntas, feuappetiius fequitur cotnprchcnlioucui, li» ciii vrabta corpus.vt Auer.inqiiii iii.i i.Meta.coiti. ;>>.idco opinatus cft ipfcin caloeirccompichenlioncm iinaginatiuam.quefcnfaiioeft intertor,& voluul* um particularern.qtia vult tnotum particulareni:& licirtiinat in corpore caelefli Jc viriutibus annn; elTe imaginatma.feu phamafiam,f^'ti vottsnurl illi cnrre fpoiiJcntc.ainpllus uicltectrl abllractum,cV voluniatem illi cortefponJeiiti <t, vt paict ab to:8l fic voluit c<xlumcfTc ammal vcre proptcr fcufuin phaniafif, compolitum cx tnateria Sc forma,iicut amuial htc,ftetnumt.iineit a moiorc fc« paraio:& tu vtde ctim per totum fllura lecorB. Mouit autem Am.viibidem M CtG quu oiiinis elfectus nouus ab agcntc pct co^ntiionein proccdcits, egct cau. fa nu.it , quc cominiic innoueiur in fua cognittone : fcd dcclatauu ipfe moium cotlicrTcctrl.tuin nauum, i.U-o i voluntatenoua ptoptct cogninonem tnnoaa. tatri proccdct: 6c ItuiufinoJi non ell rtfli iinagiuatio. Amplius , omnisopcraiiu panicularis praccdensab agcute pcr^ognittouein, n"i a virtutc (caMililUutM ctusenim vniucmlium eli:i'ed motdsclt operatu parucularis procedeus ab in> KUit,«iiUa cognufceme: eigo,& ab iplius lmagiaauoai: uaufinaiiblll ,p;cder.
Dilputatio Mctaph.
U imaeinatiua habens frnuim ae.fcd honi limplicncr.vi iaq . :ommen.j7.inquitenim: & ,„ rflia luhrvii phantaliam . A-. nitrumemum fenfus.&.li hihetcm inlltume.i.u ptcrrnluicm:&.fi ptopter faluttm .polTeiit eisaccidcie occ-iftoiir '• i hineMiionemremoiici pcccuum Aut.fc liuiufmr..|i i,«.-„„f. "\ * P<0P"»
anirMergo eoeli eltanima im.it>in.itiua habens rrnfum phjniauV frA.l>j..x n non concupifcentif . & irz.fed hon. limpl.c.ct.v, „„, " ™m.ini D ci. Auc,..nfecunJoc*.commen^7..nqui, en.tn: & llcSff °eb,J:
CStr» poft. pmauetli«pcorpor.icocle(t...hihc.vi,ph»nuli»ni. Argm, contx» h„ f kX?
aoae Auic. rent en.m inftrumen.um fenfus.&.l. hibercm iulltumc,,.Um f"„'r?..h°^-h.;,b"
cganorum cteo haherci oreana piura.vcl vnum:& li<. Pj,,tt „„„,: , ua.fecuiiJ» aohucconnat. fcnluseni.n non Jaiu, a..nn:.l, m'i rroi,.,, r . iUt'' vt.f.difcernatnociuun advtili. vel periarv.m ,vt m inimalihus t. nn , i"?' vel pcr al'os,V« m hornii.c : etgo huiufinodi fcnfus Jaii ciremcipronicr f/i ,i lunc fequi.ii, vltima.f.quod polTunt accMere occalionn, cui rnim poiefi 1„ .' dcte falus.ot occifio po.critacc.dete.c3d hocpatciin omnibus : qu{tc „■ f 5 ' incft corlo ptopicr fenfiim.etgo & occalio . & [rartun ctlij , vel aliqu., caf' corrup.iuus poicn. iprum iiicuttcre. lit hoc eft iiupofsihle; cfl cuim cnlura in fui iwtnta rcmpitcinuni.&I iam dtxi de boc alias hic . imnc itl'l fpo irpctctc bo numeft.Hancriiionem Arift.rc.igttin his.qux Je plaii.is.lnquK cnnn.d umji B crcofp vi|f cocuc cft fcnlui.quia tfnlutiacit difctetionetn intermoritm cc v|. tam: fcd ccelum.quia habct ccgimcn iiob.Iiur, & dignius noftro lepiminc cloii gatura tft ab h,is:cil crgo vis ranonis Atifto.corlo non poiell Jcadere occaGo crgo non habc. fenfum.huiuftnodi ciiim coufequcmia tenet eodc m. iicut & illa Aucr.amplms, atgu.it Ariflo.in icr.io de Anima. inquucnim.fcnfum auKm no recclTeiii omnibus viueutibus, nequcenim quorumcunt|; coidus limplex con. Itngii haberc taflum , ncquc llne hoc pofsibilc cft efleiiullum animal.eft pi*. fen» ratio:nouoninc v;uens habe. icnfum tactus , ergo non omne vuium habtt fenfum.modoconftiicctluin.cunilitcoipusijinplcx.iion hibcrc taftum , ri^a rion habtt (enrum.anrplius , fccundam tangi. raiioncin.d.ncque quj cunquc non fufccpiiua fpeciertiui (iuc matrria:eltcrgo fecunda ratio: omne hibeii fcnfiu» fufcipi. fpecics iiue matcna , fcd cotptts ccclcfteiion fufcipii fpecifs line mitclia.vt patctpc; fe:etgo cuelutn non habcifenfum. Vbi Aucr.incouiincn.illius partis.f.6o.aii,cV innuit corpo?a cotlcftia:i|laenun,quia non^runi geneiabilu, pequc cortupnbilia.li habetenl fcnfutn , tunc natura agetet ociofe:qucmiJm jl dum.li ifia mobilta gcnctabilia.oV cortuptibilia non hibctcnt fenfum,|unc na. tura agctctociofc. vult dicete.quod dando fenfiim ccclo, natuia agitociofc, di amoucndo fenfum a corpotibus gcn,erabilibui,6V narura agerct octofe'. ibi qui. | dc»,dandofupetfluc.hic verOjagcndo diminuic : ctgo , onmino ocioic agrtct. amptiusdiuus Thetnir^lusin.c.7i. inquit. cx his conftat animanicni natutatn vtraque fui parte f xircrn» fine fcnfu cxigere.exircmas pattcs natutam corll.Sc plauias accipimus.quaqu^ alia tatione coclum.alia planns fcnfus ncg»ri.Piat|< lis.quta ptf ignoh.li.atc dc craftanicnto na.urz paturmbanc proamcti.nec ca. perc potueiunt coelo.quia cniineituote otdme , dignaiioncq; habebaiur , <|uam VI ad hunc vfum drfccndeiet: iam ineo fenfusvttiquc gencti fupcruacancu» , t dcbitur.qiiod ncutrum pafsioncfpi.isaccerlita conquifitiuc uidictbai : pl nux, quia pioximuin.rt Jlxi.atque obutam fortiretur:c5elum,qiiia nul|o modo pafci nccclle habetct. Gcce.quomodo Tlicmifttus pulchta raiione corlu lenfucaicre oftenJit. iluifus,obijcu 8i Aucr.fecundocorli com.urn.6i.im|uit cnim.dcmoii llratioauiein limpliciter in hac fciemia funjjiaeli fupct ptopoliiionesacccpijs ex fciemia naiuiall, &L diumali . dcclaraiumcft enini in pln/fictl , quod moior corpotum coclcftium non cil in matcrta. <3<: decl.iraiiiiii tfttnlib ,dc Anima q» illuJ.quod tft huiufmoJi.cft iiiicllectus.Eftergodcinoiilli.itiJ . vt Jicii. omnu forma fcparaia a maicria eft iuicllecius.ouniismoior corli eft fortna librta.j a rnateria.ergo eft imellcfius.non trgo cft intaginatiua.vi Auic.it J Ju.ijuoJ au. tein ijiquitVcluniatcm cctli eire varubiUm , cft purus ettsr , 3£ fonuaJicit
v, albc ,us toqoii in co,nme„.d« caufis: ,„op<e, quod Mefaalach inqu„7» „„'
ic.Sc f«njPer,& no„ pc, mcontlamuiu al.quwdo ageVc.c* al,.,„a,,do n& vel lIc,q1.J aI..er.lgcrcaaJ.e.!.mn.oJo3i5l,.q.,,p{td1ufrh d. po,, <u, Suw.ett DS r
fcc«nJ«m partcs.eil lamen fempi.emu» fceunuum re,um:& Cc ad fo,m'l a™,! ment,.ma,ore|» vera de ejFeau nouo v.roquc modo: cu,„,*od im,, , « ™„ p,BJ
v< ,mc Ihge „u imell.gai momm p^eu|«eniiin,..,dii enim.v ,,,.„„: „„ u '" v„,ucla len pcr icfeJ.quia non poiTu.,, produci mo,us par.icuU,., mii ZZ uemuMdco pcr accidcn, <u,endi, illos par,.cula,es : amol.us alne, , „ °J ,:„c l.gcma ,n,cll,g„ yn.ucrfalem mo.um pe, fc pr.mo.fed I^SiSSSlA pcr l.neam reriexa. ied hic bon„, homopecca, ,„ mbu«. Pr.L*q„u Z iui "°" P° f? r"" fcc"nJura P«'«.qu,„ lnnoue<urfccu.nlura ,o «! , Z «|,,nal„sd,rpu,a„o„,bu,.,o<„se„„„ mo.us n.h.Uhud el», q,u„, omne u* p,„cs.ampl,„s.pccca,a m pnraa bluiionc ad fecundum:c,r„. ,unicc« EKmS llgenti* cffe, coufufa.oc ,„ potemia, v, Auc. arguii , • Mca 7o,« , r quc„„a„,p,0;)o:quoni5o„,„,,cog„„,o,ei„, vmu«,lal,«ft cogniSo eonfufk! Er"»*°«» | 8i ." Po,cmu,v<d,c„ MM^Ota.ijA i„ lecundo Mca.coS ? Ercocogn.iio „„ell,gc„, uru elje, ... po<c.ia,i,c„, noflw cogui.io. Tt,,,oS, «.o.a.icmm ,,.,ell,ge„„am cognofcer. iin^ul.,,. pcr l.ncam nfLSS£i£& ftomo dcbcic, vcrccu..dar..Aucr.„.quc ipfe ,a„q„am Ueum icne, "r lode Anima.com & ,o.„u„qua,„ fc.ui, afs,g„a,c alium mcdum , quo in cS comprehendi, Imgu are „,1, mcdiamc fcfu, vrpaici ,b,dc,„. Ah, vcola.in. per conucrfoocm ad Phan,afma:cum igi,ur calum ca.ca, fenfu, & pha, ,al a v.pauloame co„clul,mus.,dco & ,„ hocc.rau,, loan.Idco d„ uS aC, ,„ „ |»« Upienn^mulro fubul.us dix„,<k- plus ad mc.cm Aue,. ad huiuf, ,o"d a"' «menn. airn. cp ,„,cllec,us aa.uusel» duplcx. vnus quidcm p", acc iJen, al.us Pc fe.cV Pc, cius effcm.a.,, ....cllcclus ac„u„s pe. iccdcs u ,, ,cl c us nollcr qu, es-.cfionc li, prafticus.V, Ar,!lo.„u,„„ ,„ Iib.de A„,,„a , o„ C1 as„„,l,p.rfo,ma,nar,.s acccpia.vel i.mc.am.acr.uu. pcr fe. & pcr clic, u ' * .„,cllcc»us .„.clligcn..aru:ag.,.n.perfuam elfc.,,.3: v„de,qucad, .odS ■,,,"« P« Albc,. Mma. ua ,,, lem.ne ag,. pcr l„a c,ic„„a,„ in ma,c„.i,q„a„, ambi, pc, fp„ lium finc „.,ag nai.oueal.qua, ..ad.cmus ,p .„.cll,ge„„a ag„ abi,,; li^SSoS lliqua . .plum c«lu mo.ui&.l.c .lla ac,.„ co„?cq„„u, ,„,cll,gcn„a co " j" qUJ openno , namnlu Aqmnu na.ura.cV non quo.nodo opcrat.o noftra cVm ; ,ur p.oherel.m. v< credl. Au.cen. Sed diccs.vcl iwelUgS moii.vcl noi d co quod inielllgu mo.um noncxua fe,fed,mcll,gc„do fc: quia tol^endeS ,amn,o.uS,,mell,g,,quodammodo„.o,u,n:V,,de,n<cll^ nmcuU,i.nec V„iuerlal,.fed fcen.ia.quaiert caula molus, vi d.x, nus fupn & pe, harc paici fof.ad argumcma inpr.ncp.o q„=efi„ SftaT P
C , rc a ,c„a qonem d.u laboraui: v.dcur.n.iuih, oriri difriculias cx duo Tewia o5, bus.P„,.,o,cx par.e gubcrna,u,s:fccundo,cx pa„c corpor.s ccclert.s E x par°c gubcnanu, qu.dcm.quon.S omn.s gubc,Ha,o,.q„, p,„no & p„ lc Vft ptop,ef fc.fccunJa„oprop,„r;ubc,,,a,a,.o in,„„u „0Ic„ gubcnaia, q„o ea Lbc^a, v,ma,„fc,iu„,ci tp«„c.Mododecla,aium ei», Ucos cura non habcr" dch «o modo.quo cadm fub g,,bcna„o,,c ipfa: & ,„dc fcqui.ur Tkcu.Z j ncc p,..na,,a inicnilonc an.ma ccl.propicr „os mouea,. I2X pZicc^whrtZ ccelc(».s,qm p ur.bu.,ai.ombus vidc.urilla nonagcic ,„ „os 'Uomj ,? a ft ,cn, clTcv. Alg ,„qui,,& omncs a(t,o„o,„, cp.f.afuni p wufeoZnBumufto .„pl.c„a,c afpeau ,„„o.p,ou, ,„,ra„, domos. vcl oppoi,,J Tm0,um Kfa mgnuaw,&c.qu* ab aU.onom.s ponu.nur.Qjjoj0],-,, boc Sb£ TiXS
Sfu,^, » °lt'Vcl,,0?',^,Ucnon,,nu,3","J'»»«»»cccac-1,o„csmu,abum! ««flicium Auci.3.c«l, com 7i.lic.& el» rcgula, aulis, cjuawS na.uia ,ft
Difoutatio Mecaph.
tvlcm.HC nondirr.ru<il ».f< feciinJi. ma.ii 8; minus. aar fcqi.ttat niii h _Hn_ vna J.uerfa fec..)Ju mi«.« .V &, l.ocpmrfl ptobarj JcuwnOni "e «
iamprobaui..ii.cp.ox,n.»d.ip,ua.i n «tcugi .v ' da.n tnquiun. allr.togi.lioc miiabllui» vidchitur c. „,.„_ .,, , ' [, V.' /lu ' Plotitmfini ■ Acn«d«W ^lib.f..p,..Wn«.W_,,:,,i&1-1,,fh ^,'^J'. ^ mni-b.lift.mje runr.cs- fota moiorum mur.uionr l«oriim,a.queuu_, ,__?__?",' liiate nulU prorr,n accidii vanaiio natiint.qm.iio ,„„„„ ,„ ,( b . ,. ', quales funi tcs cwl.ftcs. A illiuc, V. /V<f >m<»li <n .-luini. phyfi . __J,.__ '' 9.Ph^.'0.vnapMpoOfioc1>.,rre*mo,, ,„ «_«,,«« o»oen^_ol rib.noppo!im.cu caJ-m.V .. ,m .J,.|..od i<u».ciut ... loco.idcm tft cumMiT qaodqutcfci-.-- pci '<«•: •*»'' T ' "' •nolomomnib_i_|ibca_a(t|jT* _enMUM.iioini»."«rei fu!irt.yti-.,i tic kl-o coucii.eni.Uimot s-tei.iocottvo-i ampUiif.inpr<n.-C«l..c>ii.. :-.*.i,_- ■'p,A,nentiiiniflu,.,oriomcum cmcricr no i,on eorpor.o,nrcen_rliuu«n.v: l,i corpus .m>c»crabilc & inc.rrupiibile. ipiod nuiu|u.iin..i ,.: ■ < ..•......« i ir v„.„>.i,ir.;<,il, iSf.mi loco, i,a ip .pfo,r_fl
nuiatofeinpir.il l <• '\.cn> >.<••><«•• lubltaiii.a.noii coratagere aliaj m.ita,;oi.c« prxJici.i5iii corponbu. , <|>' e funt rubipfo, _£ rtnui non ceffUi generatetcct. pientu itia. B<ee.«|»«w '•• <•••'"'<•" iioii. loci.alpeftus, dignlia-
ii?, cV -lia>udi'."t»ni' >'<"' »J »< « »«f n.iuram, rV f> l<fl n.tjjm mutai : quod Sc npfc.S.Phy.incalcc.tv.. , ' pioulu.i ' '■' i:ffu.,i'crpl.7flu»lnq_f.
fi.ontbusad ineboiii-». cVx ui.»ms .......... r, u» efle.li tpii cntm nc.cm eo.po.
r* coslcft .a vinctc.cogOior dn .-i • •••">• itpotilrs naturaj non aliicr apu.l «cj
ageti:,i.uReleii>e<itor_m » i.o.idcirco fulas qualitatcs corporeaj atrtfcnt,
vltra vero imnime. Priei.ic.i, licul l'l.,ii„us icli.tiuj efl, >iirrcin-,»i uuadioj di,'r-hiionc pofit.s,ca»f 1 .'<'>. v icmr lipi<u.; iiitiicjc huius ta.ion.s, m qui,niim«iuodnontacitai,ii,)a,»«-clllui«a«xidenifi, confenunc „>..': [
.nquit timcii.tuctcui i_, v« l.c poliium.nob.j cffc li>; ,, , <pi< ntiae nail. mdicj.
bii cmm cotporis temptra.iiiain ad ohfc .iu». ufcicnt.. orduianm. Prartrrca, inrl.iiu & Plaionutiquoiiiamcorpotis cviclhs n-> irai ft vtilgi uea.vniEotmt.
ter liiutni.opnma.d.uino m »i uuam proxim ncrgoplaneta intptacanqt pit
tc f„rru,nnn poicnt opccat.one.iiec » >tul immutate.vi aluer iiiHuu.uii-.quI ni.i ■ c vi alitcriiialcficciiuiic.qiiainpiios. Dcindw fiibnSti . poteiaagcnr ln quoc:V,;p,iiu-ioriu- :i,fiiin:tn.snon vatuiu, pc« ,..„.:>.■.. ns.. m ipptpplnqua noi.emaJ ta.in q< ibu» »i?i«,v«ui iuifcf.um e.i pcr fc.mo.Ki i ! afieie»i!ua'..ftu..!ualihct v<uiifio icrrat^er^o vbicui.q; luctn.l po:ciiii.:.,,_-!iciiO i-a.i.ib.uirnecinaaione.nrcinnaiura. A.!'.. ■vatiaa.erci,ptouiciitnaii:;ulo,-£pr-utdtcltii.i ab anr;„lo.iu.icc..i> •> .cpatediuerfa ageteKqiiod abfurdum diad cenfcm Platomci confcqucmi bantiqiTi eojcm :empo>c nobiscft angulatit.alijs na..onlbuj dcctinani ««onucrfetcrvod.ttou. e-dcn tcmpo.c nwuta». velaftio.ic. lubctct. licm. auamo liflmiin c.l d.uiuu fupra iios.niito foriius BC ab(-lut|m aeetc dcbi-i u nos-1'cJ irji.um ducdfclmu diuiius fupra nosexil.lt, quam afccndenj , fc.luc, anE'»l:,rijpar.,c„;. .< >,, > na «. in no! .. .<•■ quam afcrmlcns. comra cof.R.if. fttj coi por i calcitia „=»» vidcniut muluplttarc hic infcriojnlli calorcm.d: hn morcm d. ncu ffimtj.ncij; iiccum : t. . m I, < c-rpora crsleilia funi caufii v.tx,
,a cc in
polictior,b„s«l>rtii.'< «d
■ le vni
utfp.ciu coli,pr"!c „:tl-'i p,<r '< enlm ta Jcoiiinimfcii , vi m m , i i., ,1 illadiio,fcil!c« cx patte inttlliicmic, ... i .,i>j.a r..:.iiia lumc ui iiob.S co.ifi» ckcxpai • -. > '■ os^U < ■' ,H " • s„,m •iluUfiM ra.io,.t ft|l «,on uit.
P5, Arido. tt r. 'ro »l«« aruni
i bla
.nqmt,.p pr.i're.woium lolis m o\ !,. ... ci|...i- nu. g. r. fjtshi-' infetios'. .ju.i:» pr.»poli«iancm Auci.tU cow|oeu,yo.illi •«.mijui Auttf,iUJtm om.f-.i.uJuii,.i.uJ . .^pici JiUt,„ta
4n vliimn fit diitrrfirisrrrum hic:vt dluerfit is operationis folis propter tSSferei gjlionem 8! fetrrcgnfonrm planeiartim cuin co. Prxti,ir.i,& ihulrm .ifsi. gii.in» caufam Rtiilem gcnerarioms iltoru.inquir quod einin in omniliiii inqrii» n,us quoJ htcllus defidemt naturam fempcr.mrliusauirm cffcqu.ini norl clTe: quoi efle .lttiem modts dicimus ,in alijs tlietum efl.hctc auic in omnibus unpofti bilc e»ciltcrc propter longe a pnncipio dtflarc. reliquo mojo complcuir eiTe Qetis ficicns conrinuam generatioiicin, ita enhn tnaxime coittmuahitur elfe? ' quia proxime eft fubflanrix fferi fempcrper geiieraiioitr.huiusairi caina.vtdl Ciom c!l mulroriens.in circiiim allaiio fola conttiiu.i.vbi Aurt.Commen. >Q,hoc ptildire cxponfi.viJc, Amplius, Ariit.frcnnJo c«li m illo tcx.quont.iin auiem noiiell contratitu motus, ifjign.it CTUfarn.quare corpuscoclclie plutihus mo. Itbiis moucrtir.vhi Aiietro.tn conimen.i7.illius paitis tnquil. vult prribrutatf Jiicde caufi finili.qua ccelum habet plures motus, & vuli darc c.iufTm c.\- cis. qitxhicnppirent apparet eiiim quod proportio eorum.qux fuur liic aJ corpora corleitia.rT.licurproporrio fi.itad faciens.&quii factum eft dc operaiionihu» facientis.licutfliiis incacpitdarc caufam mutriiiiilints eorumex fafiis hlc.Et iu fine hiitus capiiis inqutt.qitoJ.immodo recapiiulantlo nunc auiem taiiiuin mani fcfhnn cif.proprcr q.ram caufim plura funicirculniacorpora, quia necclle ge» nerationeni cfTe. vbi Aucr.comnieii.n. illiusparns vttlt Aulto. vrumeficcir- •ulo iii tleuioiiflr.iiido. argmt cntm morttum mtiltituJincm ex gencr.ittonc 8C corrupiione hic, & pod cx inultitudine inoiitum arguit genrranoncm & cor. fttpiioiicm.adhiic Arilto. n. MciJ. hoc idetn conrirmiuit, vbi Aucr. in com. Iflius patti*, fcrlicet. J4 .tnquit,&,l! hic fuerint duje actioncs contrarix, vt ge- «crario, & corrup:io xternx, & lecundum reciprocattoncm, oponci vi illuj (irculare.quoJ facit has Jitas adiones cotrarias, nioiteaiurduobus motibus oppolitis.aui plunhus in loco.licul eft Jc.7.planeiis,ei plus:qood appatei de aflt o nibusiploruni cfl folu.& idcoantiqiii vocabant tftutn dominum viif .Ct:ce,qu5 planc Arifto.& Auer.in illud confcntiuut, Kurfits, Auer. ihideiu commenio Ai.tnquit, dilpoliiio in iuuamcnto corporum eurlefrittm adlnuicem in cteando enria.qux funt hic,& confenundo ca c i.licut difnolitio rrgeniiiim bonorutn, qaiiuuanr fe adinuicem inregtndo bonam ciuttaiei:i. vulr diccre, qiirniadrnodiim funt parritij Veneii in regimine inclyix citnrx.ts Vcncriarum , vr pcr loium mundiimcontt.it: ecce, quam plane tlluJ ibt concc lil. Praererea Ari. flo.in lib. dc proprictattbus clcmentoritm ntqolt, Democrtiiis aurem , & Pla- 10, fecrxamborum, & qui locutifum fermonibtis vinufque , inqutuni , quod prius fngns efl radix,& quod calidnai gcnerara eft acciJcinalis initans fnper eam. & liguum iillusefl, cum fol declinat a nob'j in orbc fuo dccliui ad partem dexinm meridiei, accilit fuper nos fupcrfluum : & linuliicr longinquaa renit capilis motus ad latus polorum fcpienirion.ilium ntueniuiiiur ftigora,&c.& Ariftor. in finc illius fcnnonis coiiiroeud.it eos dicen» , Jico auu-m quod ipli benc putauerunt in illo, &c. eccc, quoniodo corpora cctlrfiia a.:n:ic in his, qux (unt hic . Adhuc, Atilto.in lib. de imindo , qui & dc nntahili- Jjus raundi etiam ab alijs infctibiiur cap. 9. 1.1111.1 anc, tantoqiic llilo oliendic tiunc mundum inferiorem regi a fiipcnori , quod dicerc eiret fuperfluum. mcipiiciiim lic. rcllat ergo dtccnduin fuuimatie Jc canf.i oninium contrmitM, quemaJmodum & de altjs. ncf.iscniiH de mundo diceutes, quatnuis 11011 fub. Itliier, fe.1 velui infigurali doetrlna , prxtermiiicre principlum mundi . An. tiquus quidcm ergo quidam fermo, & patcrnos rlt cuncris oriitubus quod x Dco omnia, & per Deum confillaui. MUa eitrnt natura lihi fufrlcii ptiuaix falutr , qux cx eo : quamobrem , & quidam antiquotmn mou fuut ad diccndum,quod hxc omnia plena funt Dijs,& telitiua vidc, vbi niodum rcgitaintl hoiusmunJrad plenum repetics ex fupenonbus lilioitihiis, qitemadiuodu fub nebula inquii,& merheorii. Quod igttur fnprnora in his.qux htc liiut.agaut, lanta dicia fint. perhsc enimquis cru ambtguus noupatum, vr iguur ve- Itlas dciermliieiur, primo opotiet vidcre quoi lunt iila,qux htc riunt. leciinttaqnol niodis corpus caclciic concuititad hxc, & quis raoduj agendl clt
Kt i
Difputatio Metaph.
fitus citca nos.iettis viJebitur.qua fpccie gubirnatioiiii & quomodofc lulv.it 111 a.%i giiber.iand'.Qiiihw% t,.,|' qMooiCHlo cotporaculcftu frciindatia inituuone moue
PoGiio A|. buiuafaiu.
' not,
I •!.
Pedltio Ale xaudri.
omma.mco funtofsres uiundi:etl cinui p.iniu$munduihc™ica!i '^011,1""" J-'o accidunlquajim ad p iriccorp*tc.im.(untiraiirmii[ai|Uti,fUu|l5,r,,,,'"'r T."""' tio iti accidente. In fubftantu qutdc gcncr.itto.6V coiruptio ,,, ieeJdS. " "u eatio,& dimiiiuiio,alieratio,& moius localii:liJtc.n.Iuni iianln.u7a\. U,!,n'';' cies.vicoftai.qux poiuiui hoiiiint.& corporets rebus acdjete Ra v P'' accidunt ei quautu ,iJ partc fpiritualc.fuiii augmentatio in kitma d»« ' q-U* inea.pfophctu.creJuliiasalicuiusnoux lcgis. pruJcmia, & qmiics c»« ."" n«aiiitn*.tniaj enu.ncr.it Arift.inlib.de Aninu. & m etUlcw.bjiLSSf-' eranfmuiationcsfolthominiproprixfunt.vi Atilt.inqutt.hatc ieuur ftu u homi.n acciiereporT..ni,& omnihus rcbus.qux fub aftiu cotinrouir. Suucl^» nunc viJcte , quot nara moJu c«lu concurrit a,| Ca , qux cnumerata funi- eV quia vetitas n5 inucnuut mii pct oppolii.i,& in longo tcmpcre: idco in.lu'-e» opiniones patrom repinaui bonum efle.in quibus li qua boiu repertaui ictima bimus ea in lucrum, d" qua vcro tnconfona, l.irgitait eotum adhtic pratx luni refetendat. Vi vltcr:us vcrnaicm tnucftigemus corii difraaccufanics poir,in,u! etgo.vcl fufpicancorpota cutlefttaniilla in his.quxlitcfuntagete vilcjaer te.Si quide nulla ag.-.c rufpicamuf.opintoetii lus luahumcti. inquii enim cor pora cccleftta eiTe fa.ta ad vniucrli dccotc.non ad enuum cieanonc.ycl conlee uationcipropicr quod liabi Moyfcsdixit Dcu immediaieomniaagcre cJcin nullistcbuscfTc vitluies naiuralcs:& hoc nartit Auct, Jcfua lcge li. Meta com.iS.iuquii,& cutn loqucuiet noftrx lc.jUopiiubatut.quoJagensaKiicfcs'. do formamex nihilo.& nullu huiufmodi agcns vidcmni luc .d^xetuiii v.:ura ages omuia entia agctc fine medio,& quod aftio iftius i- cntis l r.",i.t m vuo m. flanii in actioncs contraiuj,& c5ucnijrci,& inriititas.ua qucd ncgSi igne co. butere,& aqua humeriatc,& dicui omnu ifta indtgcrc ctiatione, ajeo qd di. cuni qd homo 110 mouct lapide expellcndo.fcd illuJ apeiu ..iea( rooiu , & negiucrut ptopter hoc potctia cllc fup. in tebuj:& lic p.nci hjc. Se J quaniuiii hxelcx fticoira tuturS,& rationale vcmatc.iu infpicus.arguii.n. Albuiiuf u conira hanc,& coponit rationc fic.omnia cotpora nanuralia, qttat mom localt, & pcr fc inouciur.fuiii agenna aliquid cxtra fc.vt excplooftcdit.vtde. Scddc' r claratu ciloia corpora culeftia tnoucri perfc.ct niom locali:quaie,& ipiaayc te exita fc non cut dubiu. & conira hoc factut omuta inducia tn prxcedrti fci mone.Si vetocoipor.i culcftu agereexira fc,&in huncmodu conlcmumut. Adhuc pantti fiiui patrc j antiqui.quidam cniin eorum (unt,qiu cuilibci crrcftui iiic infctius,piopfiu liJiu pcriead cius ctcaiione tn ccelo nnponu.it, fufcitans adiiicrciucnt5illius:& hccopinto Hcriiieiij,Enocb,Mcrcutij,& plutiuiotuui indoiu fuit.adeo qjafttoiiomi.^S.imagincs iu cuclo lituai ftellaio . vi quarlibci fua rf piocreet,& curei.iuxta illuJ An.pauloantc allcgaiuro.quiJam aunqi.o. rti fcnfeiulhaecoiaplcna cffc Dijs,& ilu funt.qui laiuam cotponbus culcftibus imponiint potcntiani, q> oinnia ex tllis effe conaii funt conlitcii : viidc, & jHomcrusabEmpedo.acciptcnjinquii.inteltertu, & volunuicad prxfensau. geiiipiopict quod,inqui<,ialij iniellccius cft inietris homtnibus, qualc dcdu. cu paieiin Jic vliotu.dcotuq;. Et huins clu oplnionts Oipticus,omnia plcna Dijs in carminibujfuis dogmaiisans.fini vtfus cftc.dicebai cuim Dcos vittu tes diuutas in iebusdirrut.iscilc,quot Dcos Aiifto.de tnundo cxponcs inqutt, lummuin liabitaculu Dcorum ntincupaium cit cotlum, pknum autcm cxtilcj cotpotum dtuinoiu.qux iiellaj confucuiinus diccte. Poil hus Alcx.ipbtoJ|> lcus)quiDcmoauum]& Lcucippumfccuiusclt.iuquit, huucuiunJuuijiiccpc
Qiiinrncfccimn. jtr
Jeff abil'o,nffi<joinfittn atlorclinaic,TCj;ulafittr<i: agrrc.vnde, quta hfclnfe. „us cftconrrarietasrufffciciisad gcncr.ironcm. Amplliis.riibieetum poicntrc. ciprrc luotiis.irteo&harcnor deprndrre.nec in alleratlone, nec in gcncratio. ne.nec i» augitientatione ab.llis.inqnii. Vetirm hu.ufmo.Ii motus ordinad non flfent fecundum quandam rcciprocaiiotiem, vt. f.nunc rx calidisgcneraiur fripiila.nuiiccconiicrfo.Sed conringcrct.ficut Heracluus pofirii, quod quandoq; oftinia flcrent fgnis.nam ordinario reciprocar coiiiierfiV>.irs muiccm eft per vir. jutci n carli.ait tamen faluan.lodirto Arifto.in 7.& S. Pliyr.huinfmodi corpora j,i;dcpcndcre in motu locall tantum ahillis.hocauicm cxpcrictia eum docuit je magnete. mouei cnini localite r, prout virtus cft cotli.immo, n dicunr lapidtrtj 1i magnes ff*urx reddererur rorumlae & fupc r duos locarctur polot, elfec 0nc dirhio riiota localtter motu corli prcximo:& hoc.quia omnc.qiied localiler morieiur.aiouetur per virrurem primi rtioti.ijiiod ci? ccrleflc corpus.Ei cum oiniu* ItfC fini dirta.ex his accipimus quod corpora caflrftia agani in hisitv fenoiituis (ine dubio ftcondum oet modos motus.fcilicct intcntioiiaJcs,& phy> ficos ff cundii phyficos qutdJ.qmfccundnni generatione & corrupiioiiem, ampliu: frcun Jum atttrarionr nt.adhur recundum augmemu & dccremcntii . R urf„s,frC'.ii'dti loct miiiatioiierfcciiM.tuminientionales vcro, quia hominihut fan» fiz influnntur propherije.religiones.moresdecl.irali in libris moralibus.vftia, tj. vniurrfalfrrrc&i lAti.qniiit iiohisiitueninniiir.vt aftrologi dicnt. hxclicer. , orobira finr.nrtfii» ea conrTrmaiis o(K\lo:pnmo,quoJ agant in horum gcncra. lionc & corriipiioiie.qnia apparcr m elcmeiitfs & mixiis, qm acccdente fole & aiijs flclliscalidis ad sentth alicuius rcgionis eiemeriia fuperiora, vt ignit* gr act augenttrr,& infcriora.r.tcrra.& aqua minuuntur,& tn fuperiora conuer lunirr, & ecomitrfo tecedenn-. Ampliusin tnixns, &primoin anim.nis. |„, quium eriirn alchimiftar.x-t Albft. & Aut. qurlibrt planrta haberc vnf fpeciS rntialf-licntfol hnhet anrrtm mnltiplicarf, luna arg?i tum.mircirtius arpfium riuoirj.nttrs fcrriini.iupiicr li.ighuiii, firui iius aui plumbu, & Inde huiufmodl iMtalla nomina fortiia funi planriarum, vt inqaium.Hoc tt apparer 111 animafis,,& in plaiitis.quantum eiiim acccffus 8i reccffus folis ncceflarfot lit gcnrra. tioni planiirum agricolf tefletitlii eritiii. Prxierea In generariorie animaliff-
animalihris felicihus capcre qujipiam poteft. Adhocempirica teflaiuraurto. Po'l'"0«'tdl rins medicortnn.qlii noucm meiifcs laiionis fftus in vtcromattis plaiiciisartfri- co^lm,• n bentis.aium natiiiu in orratio mcnfe vinere non pofTc:quia,fub planeta moriflcantf ormir . Ei quod hacc fini ita, ornnia airtrorilale magnorum confirrao qurini.lmoclum fucrnut Alagoi grarcus & Germa babiloniciis,& Hcrmes evrl piius,Pip]c;iicusfapiens.(;cberhirpalcnfis,&ihebii:i|uorum caputfuitzoroaffei,;|uiciimiiaiiisfuilTri .ccrrbrum ita pjlpitaffe aiunt. quoil mamim impoliiJ rrpclleiet.quemadmoil5 Pllnios tefl.itus eft . Ht:iui"incd c.tim viri alchimiarn perncienres.torum gcnus artisadc.^tpora cotlcflia reducum. erai enim ptinct. pium apudeos.omiiia qujecunqiic rtuni.gciteranriirq: a natura.vel arfe mourrl av.rtunbiiscorlcfi.bus primo,& pcrfc,& hocdcnaiura non diibitaiunt.in arteiiuo(|uecoiiflaiccu!icunt,eocf.aliquidmodo,&ironanie ittcitat cor homi. ntsiJfaciendtim:&liocriTe'nonr>oteft,ntfj virruscrelcllis, vt inriuiunt tllos prxinouetet. Prarterea Platoin thymeoinquii.vitanobis corporcim aitell i p»t>tio infundi.Quod am corpora cocleftia agani,& fn his tranfinutaiioiiem in accidc- Pllt0"'»» tiNis.f. motus rpirrtualc,& c^orporalrs man.feitah.rur.et primo de fpinluali mu lationr.fxpcrreiiiiadocei. t.icrultcn.m Plotinus in fccundo quarrae eneadit Mod ftaiuf fa.",f ab arnficibus loqutnies non loqu.iniur.ro quia animf loqui. rnr .11 m.ncc q.ua fidtra loquaiiiur frd drmoncs a fidrrc ducii.fubcuius domim crlchrara fun a,s,ve| operatio. Amplius.quemadmodum Aly.teflatuseftde purro ftlio regis.quo die naius efi locutus.no dicit coniunclionem quatoor pla.
Rt j
Pifpur.itto Merarh.
r.cirum ineiushororcopoconruttentiiimproiulirri vtthi n,- .n — r eiusjnimanic.iformauifrcvaiiCiMUinKiuclcIIc JC uj,', ,i ' "nfonum I pinlopolr rutnwnicfcJ Jfinoncm pouui f.nUc lo.,iium ' ■ Julem.q.ioi.iam in oAauo gtadu l.brtr.hcofcopo Z u- . . ' " NoH. mrrcu,..,scum Vcncrc roue& Jvlat.e Jicitu,, ,„,lc £0U1U1,^ " *S ,:'/-"'"!'.
Albuinafari.i raJam.qiind Krjtcor.iru tcgcs.cum op„< ,|„ ,"• ]w"""- «'Ctl bint.Dcoqutdemoraiioiiem portiecre coi,ruc.,rruiii,<;.,p,Ir 1 , 1 "f ,c in mtd,occcli,& cuin loue.vcl alio.lliquoamich I. mH r,u ' """«MC enimcxJud.cbJ.,.ur. Ad idcm Plaro lu .epuhl..., .,„ ,,„, 1 „" .'"'"'' J :;ur": tisdcar . miaii"u]teiusparMruniieiioli.iionihus..ninw»in cotrori S2* vide. Prtete tra. altronomi dogmatnani cipne arictis lumfcrt iui, r, ' paricjpit«.m,nob,l,s=od,aci fi.ua.o , & vniueifaluc, ,7dia« raH»i«eSSu tcr ente =odiaco:quod liquidcm ficiuin.frcunduin Piolcmc, raJtCfn 0 • , , plius circj.itoo.aimum fiu moius indicn, cor Lconit pfjrtactu tuuc najMn. virmtc vnitaex Jirccia conncxione fphaetarum in 'ut.. infcriora dirrufa Mi •xitnc.ac qualipc, foo.ainiosanic, & poft mundum confloretc viniae cV ii piciiiiaiiuiicquidemcniin rcges.impera.orcfque fucrc cclcberrinii vt Alcxj' Djrius,lul.usCefjr,cVrcli<i.ii.tunccttamtoinaiiotuin moti.i..h» ' •'t..Vcot,,in ad.ufiafchola.PcripaihciLorumfundatj fecta, Ariflo. AuCtore. Ttme Ciale t„ inedicina, Piolcmcus in anrornm fjpientia, C1..010 „1 rethotlca ilirucrc* Auipliiis.pfouulgahiniutfeft.T.beltuliappciiufuiidJix. vt uiachomeanorf' & aliarmullJt.q.iod.li .icciJ.ii c.p.tt lignorum quatuo, cjidin.ilium.& omnino rodiacos inciptcntia abinuicem ftccdcre.oniuii econirario peroenl mcipiem CcuipJtctnolltisteinpotibus.inqu.bi.s paucos , immo nullol vi.Iro pliitofo'. phos,& 1II1 pauci comprimtintur, uj quad dciprrau philofophiitn parulfaarTt tnunium, quodcim iinquam dcftructionem animc , & corpotu rtputarUJto quia appetiins innitufilcs plnlofophi fequuntv, hodic.propicr difpoiinonc tcpons huius: Si ideo.nunc philofophos omnrs vitiofos tepiiiani vulg.ucj.cuius contrariuin leciinus It.irle icnipoic illo.queuiadmodiim AriBownami in lih. de pomo. manuicnrban, euini les',es diuuns, conftiiunoiics .1.11... j|, s , & otJincs congruoi,& brcuucromiiesopiniones.quihusducebaiuiir 111 p. itot.uiicin ani Lans, &bc me Jj. COrpotis:cuius oppoiiiuin vidco-iriuporc iuco.149-. & viin-ini icreport neJictiocif- ,] lo faia mca iia luliffcnl.vt nic viucntc lunc fcn. tilcni. Dotninl huujjtrmpo. ca venctos. tls placl funl) prxicr noftios ptxclaros Vtnetcs.qui ,ufii,,am,(emperjni.arn, fiJem.vitiuiiiin omniu gcnrta conirrucr.i , i<i,,..s Dcus tinquam imagines anti» quotun, dominotuii, confttuat.ne iinura obliuiuni tr.id.t cos, quanjo occuttil illos rcfoiiiiarc: cj. uaquc corpou cutteitia in his.quje hic funt, fpuuujles mueari0ncs,nouafqiicttanlmiiiaiioiicsagani , manifcRum c x his cll . QucJ vcro in his.qux funthic.amplius ajjani corporcis ttanunutanonrs.pfol ire non tx. Cotporicct pcdicquoniam omncslibt. 'pltn, i'.,n.:d. Iic.fiide hisdidurti mtajuuo . icj, lcftia agcte ()UU nondu manifctlustll niodusageiidicoTumin npbu. Uco, amplius circ» <tt duplr, niodiiagendi litlilljm.polliiui.is .1, 0 .n.clligtte eiaacrc duplicutt.vao ruodo ta.iqiijrn£aurjspri»iastcii.oi.isptincipalcs .iiacp illa liui pi.n.ipjlct tiaht omniii.quc hic li",, .-'. aptmia hic lintcjufz inlliuiiicuiaUs.licUuJo injdu.tart quam caufasp.oxnnasci immcdiaiat.fecundo liquidcn modoadruic inplici. tcr:v„iuetfalucf .paiticulatiicr.cV nicuomcdioinquiut,, . J.oi. i, ,,vi JcclatJ. biiur.Siquidcm proximomodo.fic corpor.. ccrlcitM conntJrj i. „iiii,iu,>t nitu. ,am vniucifilcquc ef, tanqusiti caufj prima cV vniuclaJu 0.1 n.am rrf",v1uura qut h,cfiun,,& acciia hic liin. caular proxnnc.cv. intituratntiles. •utn mJJurn enim ex gcncrilibui agcnnbus hic.ci; cotporibuscoclcflibus lie>. vnu igcns, habensgtaJusoiJinaus.qn, hgcagentia in agtrulo dtpcn Jt ru ib nlis.qui mjj ruodii 111 cflendo.Hoc Anfl.fccundo pctigcncffcujieflatttteftii bl « otpora coz- )tft,a,niqiiii ci!c vclut ais.lif c aui.quf hic funt,tanqu3 inflrumci 1 Jiiii. Qnod ?, tatiombus ptobaiut Ai,ci.S.PIiy.c.Hn.46.eV 47.quaiu prm.a luiniiui it,..qa uiuciiiiuraliqua naiura plunlicjta mmultis iVcudu vuu.oc.i 1 i:o::c vclatulo. ga.opottctvtcSiuallqucdpiiiJio talc tcducariiis, quoj Ciulcpci tc d( C*u»
« Om'rnffecim.1. jIf5
£ omninm alionnn.quarr lint talia. modo in propoClo , intirnimus omnfa atv tt bic, 6V potcniiainagtndiciTc inomnibushrt , quf hicfunt :etgo oporiet iiate vnwn prtmoralcquod lii tanqu.im rrgula.cV nicnrura oinivum aliornrn.cV hoc pou poirtt efTe nili corpus priinum tmmori.ilr & duiinum fcilicriccrlum: q,la. tr. C* c. Sccunda tano clTe poiefl cx vetbis Aucr. cotpora ccrkilia agunt ut his.cV agemta hicivel rqurpnmo: & hoc ncn. Uincrnim vuuscitcctiis a du,ibu» caulis f quc priino totalihus pctidcrri.fi noil cqac primo: vcl igitur agcntij bic pcr prniSKp illjieV hoc rxtrincu rxiftit nainif ,vel ill.i prins. « hoc volo. Bateiergocaufam viiiuctfjlc\'otpotihuscu:li-uibiis ciTc dcccntct infcrpam. Srddicrs.omne agens primu.cV principalccouiiieiiut fuo inftrurocto, vi paiet Ohi.adrmanucVfccari,6V niulns.iliis:frd corput cerlcfle non rfl comuitrtii nebis. °""'c* vtlrnfu p.itci exprefle. DicrndS.rp iiuirunenium eft nuliiplex.-ittpropofito Solutio duplex.vnomodo.qnodiiOmouciiirperfrnilipri iuhWfi ab agenle piir«o:vi patet m Upulc tuoio a baculo.qui nS mouet nili .ppir t manii, quf in haculo in> fluit:& lic vrru eft.omnc inftritmentfi cirr principalt anciiconiun.luiti. icrfido modopot accipiprofccuda ti.qup diciutt inftjmmeniu„put iif> agi« vinutc p> pria.fcd virtutcptimf ,cV 6c hrooi litnl inHrumria prlmorfi corpci iun.rV fic n5 oporici rp lint ajiuneta fccundii lc-cu.fcd fccundo aettitn vitnitum, vi omnrs di. ixnt fapifics:cV iic patrt primus.fi aui dtcamus torpora ccelefiia agcre fcr.iido ioocto,fcilicei,immedtaie& vnitietfatiteriadiiuc.frciiinlu Peiipathcncos illuJ
0 concedenchl puto mrdiamc liinimr 6V moiu.vi A rillo. fcrundo corli inquit & Anrr.ib:dcm ccm..i2.hfcenim diio fuiitgciici.ilia iuftiumeiiu coi poi.bu> c«e lellibusail aprudii hic iiifeiiiis.non rm, quanifiadiranfmutatioiic 111 fubiijiia vtpaiciadfenlum.fedquaniii ad ttanfmutatioiic ln acculnuibi.s.fi ilicei mo' 111 locili.altrraitonr.auginciaiionc.cV alqs, vi frnfiis diunlgat. Amplius.G dici miis corpota coelrftia a^err m hia inferioribut tmmcdiate , cV modo pariiculati.f.vniciiiq: .pprio.fecudfi Prtipaihcttccs efl valde dubtS.non.n.inueni apud Arili. ccrporacutlrliia agrrr 111 hts tmimdiair nifi moiu.cV liimine, Bi ritilltht jnurntiftum modumagcdi nllfoiiomotii.itiaximc rnmi uilihio cotli ipfum ttx. detr drluilTf t, vbi oia accidciij pruptia carlotii iractai.aiiamcn.fi dicia Anfl. jn hhro dc hona fottuna 111 fpu u miis.adhuc potciiiiiiis cofiirn huiufmodi n» drragendi inncbis. Dtbes-ergo fcirr.qucd duo funt tnodidicendi ad hoc fan» cpiiini.primus rft.iro.tginando cjiiodqucadmoduni calof igni inbjrt?s,eV cfl ca. Nefj. lui.d: cil tgnrtis:lic,cV patcr mrus 111 hora gCnrrJtioiirs.fi iianlimiiaiioiiis fpcr tnaiis.cV ctt homo.cV eil ftrll.itS.eV corpotfi ccrlfflifiinftrumeifi :ub talt cuilcl lationc, vtl difpolttionc rxiftciitiii:cV qucniadinodii calot.inquanifi calor, 11011 gcnrr.it iuft pcr le calorcm: Gc, oV hoiiio.iiiqujiiium homo, non nili homiuem
C gcnrt..:.aniplitis.l.cutcalot,viignrusprnciaiigncm.li'r,cV pairt uieus h,cxno rjctftent , inquaiuum inftnimeritam aziorum , Gc difpofitorum quafdam tnu kinaiuialfspoiemiaiaggenerar. Vftbigf.iiia.poirniiamnaiuralcmgladiaiidi, faltandt, cVlicdc altis poicnii|s naiutjhbus dc fecunda fpccic qualiiatis. amplius, af gciicrabitmihipotcnii.ini iiaiiit.iltin,qu.i moucor a difpolillone meiafcendenrisGc , quod <|ucinadmodumdeimnus mce vitf cxillci difpolilionf vana difpofiius: lic.cV rgoallcftus ab eo , infcquor eius dtlpoGtioncm , nuncquidrm liilartm.nunc vno triflem.niuic fiudioiam , nnnc prauam. huiut eatcmplum l'lato pofuit, quod qurmadmodum potnpens laducam anfcti, eaiti niouei, allicitquc pcr rxtrtiotrm frnuim , quoiuaro pioptirtas naiura" Jisfuii congrnita anfrii mouen a Itct uca : Gc difpoliilo naiutalis fuit mihi a paiicinvitiuieaflroriimdat.i, vcdifpon.il lccundum aflrorum domiiianiiuin niiliidiipolitionem: cV hululmodi n.mitalts poitniias Anfto.in illo libro im. peius appcllat n.iiurales: vi ihidrm paiei . 6rd .tmhiges non patum . quid- Dubiialio. 111111 cft huiulmodi naiutalts impeius.an.fcUicet accidcns an.mf.an accidescot pottsr ofcundoambigcs, quoiiiant.iHrciK.ini conliderjui cx-ius nati ab vlc- Dubiatio. ro, cV non lanium horam concrptioms : ergo uon eft vitiutr paitit hulifroo, di namtalis potciuia. Tcriio .lul.itilus, an domino vitf Suri s cx.fici.ic Dubiiaiio, tjono,vclmalo,adhoc>vtfecnc,vclmale agat.illcplanci.i ipecialiicr 11K 110.
DiTputarto Metaph.
Dubitatto. nttcrinflutt fihlqtTatitatemaliquam.an illa Contjenita rufft-i,.» r> Soluiio aJ qiiodtunccorporacnclcftia vniucrfali roodo coiicutrrrcm V r ^'1r'° °>ctt, primain, hic modus aernJi a pnmo:quoJ no rft ita. Dicrdunj ir.j, ,'. non d,(ft"t« qiirmajm,.dtiiri inquit Arift.omnia ncuJentia phyfiCa"iii„, It pr"":"n: HuoJ. & corpori,qurm.iJmoJum tn pnmo Jr .inima oftcnfum tj.c0",mtmu anrnif , funt attimc proi trrcorpus.aliqiij rcontra.ftc in propofuo hm '"""i "'"I"1 '"' lla,& flltntcommuMtianimr & cornori, jnimr tamcti inrut! u ' acc,dtn* qnoniam inctpfunt ab ipfbc6rpote,& tcrminanmr m animam corPus. Ad iccudJ. fbtnnus.&vigtlla.vt Auer.dlcit. Adrecimdamdebctrcirc vn»?!! J ^ infcencreanlnialis.VerM gratta.horoinis triaconlidcro lemiiora r i" c'1a proir;tionis fpcrmjtis.horam formanonis cius, & tetupns rcjiim 'r"C,-hor"' inuginor igiturtuncpaircm inltrtiinenium aflTorum.lic Jifpo/itorum t> V"r* vcl' Jare virtiiti gignitiuf Jifpoliiionrm quandam.vt agat actione vni ""'i'' fpofitioni adrotumtcmporc proicflioms.tunc rnim.rcminr ptoiccio ,f"C,( maiiuaapit vtinliriimentum Jiionim,rcilicet,hominis,& corporum 'ci ."u, ' rjic Jifpoliionimivi iuftrumrntuni hoinrnis.hemtnrin generat: vt Inflrmn aflrorii fic dirpolitornm.hora formaiionis gcnrrai accidcntia confimitia 'irtl"" tum dtfpolitionl. Hora quoque exims, virtus fotmaiiiM.qur ptimo ctat loimV tina.conucriiturin rrgiiiuam corporis: quonlam , amplius fccim non viutivitj mairis:& fic iterum potcft coGdrrari duplicitcr.vno modo.inquanifi cft infi tu! meniumhominis,& lic liabct confcruarc &feecrehoim.ic, iiumanium homj eft:aliomodo,vt inftrumcniu aflroiii lic difpolitorum in icmporc cxitus & fic habctmoncrc nauim frciiudum difpolitioncm fm Jominij.& omnia ifla iria if. pora confiderare follt afttonomi:maximc,iamr tcmpns exitus:qm lunc virius incipitrcgcre corpus&quodjinoJo agcte in viriutc afttorum.tuc licordinaio. Ad lettUm. ru.vt JitSutn cft. AJ tcrii!i nnlu vtJrtur ciTe diccndum, quod qucmadmodum homo coplcxionis coletice moueruradtrS proptrr rria.tanqua prnptcrcaufam primo.ptopter appciitfi vindirtf .tanqua proptcr fln?. fcciido, pu P|C, iccifio. nc fanguinis citca cotpus,& maJtime ctrca cor. & tcriio, .ppicr coplcxioncnij colcricS (ic aptSdc facili acccndl.Sic,& hoino.quifuiS dommio nafciiur mcrcii rto.habcJlria.vildc moucinr ad difpofitionc illam.fcilicct.vtttuic regitiuj coe. poris.quf cft tanqua agcs imnicdtaiu.fccundoimpeiu cogenitfi taqua maiciil prr qua naius cft incurrrrc in altcrationc limilc Jifpofiiionu aftn.comodo quo colericus per coplexionf colcricl naiuscrat inoitrrcrc iu ir5 . Ei lertio, habet ntcrcuriu Joiniiiifi fuf vitf ,a quo moueturtanqua fcrrii a magnrtr.vcl aecs a fi. ne. Jiifcrnfi, qiioiu.i magncs nroiirtnr .pptct iniprcfiiont qualiians occulif , vi Aurr.iiiqtiil in to.com.7.Phyli.in naio a6t non mouriui ahaftro.fcdqticinad. mOt::i rjraue lc mouri dcorfum prrformS fiibftannalc, 5c pcrqualiiairsiaiunil prr infvrumcta.& vi ci unptclla a locoilic itatus fiib mcrcurto, mouci fe perlot mirubilantialf tamp ab agenre per fc,a qualtiatibus tanquj al< iiiflrumcns.ctf 3 plancta .'anrp a loco, Hiic.liur prrfcrtioi'r:& in hocpaici diffcifiu bruiorS ab hominib.is.bruia naql abimprrlsioiiibuscutlrfttbusmiiiaiur, aliquiJ trcl. pif Jo.qilinftjnctii natutf appcllat Arift.i.Phy.liciudc gallo paict, qui tn lin. gula hora nottts hoi.1 prf Jicli ruftico.ptoptcrea qufa rentit irotu afliotu a qualiiatibiiseinouitrr imprrrsis rccunju JiueHam hota.AJhuc paici Je jlino, qui tpc fiiiurf pluiiif.aurrs quatit ffpefi-piuspicpicrimpiclsioncpluuialc.qua' fcn ■it,& fic Je alijs mullts.Homincs aiii,& li humrmodi imptcrsioncsriantcis.na inoucniur.qiTiillas non fcntiunt ptopicroccupanonc inaliiori oprre, vt Anft. cft fcntentia in libro Jc hona fottuna.atiaiiieii, vbl liant romrsinif commictio. nrs.inaxtinr uifliicnicsrtiam homincs rcntitcni:& fiim lo\utus hic Je pamcu. latibushonunibus, fccus cli Jc Jirpotittonibus cuclorum ruiueifillbus . AJ cpiattS JiccnJu.corpora coclellia Juplicitet cocurrcrc aJ cffe.f.tctum ahfoIuir( Si ao cfTecumtalibusacciJciiialihus:primo «iotis>IUben»niriont cauff vai. ncrra hs.vt Jiciiiin eliirccunJomodo ratioitc caur^ ptoximf , proui cfl caufamo ranonls <cipanicularucr,& lignatc.vi nuncveiinc.iui.Et lic patci iftc cxccl. jlcunf nmus raodus diccnJi, Dc fccundo mo.lo JiccnJi, plciu lum libn aftrono.
QnintaHecima. ij7
l morurrt:&' idfo.com in eo mhilnoui dicendum inurni , frdpotiusrrprohandi aliquid dilieens lefior ex fc libroi aflronomorum rcuoliirnsconfidctabil. hic quidrm modus mihi prtipaihcticus virus ell, & fi difla Aitfi. faltiaie vis.mc io vidco alitcr eife diccndiim:quod vero dicebatur Ari.nuquam dixilfc de nlo modoagendi.paictcirtlalfutii. dixit enitn in l.bto de bon» forluna . nonenirn decebat diccte ln llbro dc c<rlo:quoiiiam,ibi propria acclJcnifa co.li vniuerfa.lia »tarrai,& non panic ilaria fccunJum particulares attroium clifpolitiones, vi piiet.idco tanium vmuerfilera niodum agendi iradidii. vuum auiem lit aliquis moJui medius agendi in corporibus cotleftibus erga nos difricilc cl> lnultum, & inhoc non parumlahoriii. Allroiiomi.quos Autc.cV A Ibcr.fcqtiiuirur.opi Pofitio Aiti natifantplancnsdirfctrr complcxione. quidam cniiu planetarum (iccus & fri. cr.et Albett £idusexifjir,vtfaiuriius:quidam ciliJus & humiJus.vt Iuppiirr.iV Jicdealijs Planetx dil luomododicatur. Imaginaturigimr.quod qucroadmodum mrinbra hominis dt, feiuni com. utrfashabcni complcxioncs , vicetebium huiniJum & ftigiJum , cot caliJuin plcxione t & ficcum.cpar calijtim & humidum, &c.attamcn, rx eis prouenit complcxio toiiushominis Jiclinansa complcxionc temprrata pct calidum & humidum: fic.ex aftru Jiucrfarum complcxioiiuiii /Ti qttxdam niedia complcxio declinSt a icmpcrata per calidum . . huraidum. calidnascnim ioitts,mattis,& folisfupe. rant frigtditaicm faiurni,venctis,liin(q;. Similitcr humidiias lunf, veneris 8c iouis fupcram Iiccnatem fatiirnt,niartis,& Tolis, & ffccalldiun & humidu funt fupcicxcrllrniu, & liccomplexioeiitdcclinansadcntidiim & humulum: Sc hic modtis agendt efl mcdius iiitct commiincm,& pariiculatcm: quoniam.non cfl eflimandum (lellas effe eius complrxionis formaliicr.fcd erfciSiue.prout ha bent vl:am hominibus m.ixime,& annualibus darc . Scd hmc modo dicendi Confr»» opponu Aucr.frciindoco^i.com.^z.dupliciier.ptinio.quoiiiam.fiaftraagerem frigiditaiem.maxime appaterct inluua. modo luna iu plenilunio caliditatem agit.vt Arif.inqutun quariode paitibus animalmm, quodnoetrs inplenilunio • •
caliJiorcs fuiu propier lumcn lunc. Ampliut.areuit quoJ (i aftra agerent frigi. diintcm.effei cxtia funJamcntum naiurc.quonia frigiJitas non fngredimropus naiurr.poiclt etgo argui lic.iiulla corpoia pri fe vtuiffcatiua funt prr fe agenna frigiduaiem: fed corpora cixlrftia prr fr r,uii viuiticaiiiia,& per accidens morti ficatiua:ergopcrfr agentcalidiiui & humidum,& pcr accidcns,& quafifecundum comparaiioncm ficciraicm & rtiglditairm,qux finii oppoClc ritg , vi pairi a inrdicis. Vi crgooplnio Aurr.fu manifcfla.cbijciatn contra illam argu. .Argi:mrtS tneiiiis.quar contra eam fiiint.obijcii iiaquc expolitotprimus latinorum fecun- C0,M Autt» docxlicontra Aueiro.diiobus atgumrniis.piimo.qtionia dataopinione Auer. frquricmr quod ficcum & frigidum eirrnt in vniuerfo per accfdens.-conrequcs rfl comta omncs.omnc enim ens ptifertum cadit fub (nicnrro naiurx vniuerfa. Iis. Coiifequeniianipiobat. cafunt pcr accidcns in vniuerfo , quxnonfiunta corponhus corlellibus.fcd huiufmodi fecundiim Aucrroem non lunt a corpoti. bus cotleltibui nifi pr r accidens, ergo & per accidcns fiint in vniuerfo . Am. plrusarguit. omncs fonnx fihftamiales iiifciioruin corpotum funt ex vitiurt cctlcftiiimcorporum.ergo & eorum vinutes cflcdibeiua corporibul catlefti. bus:cum dani fotmain deiconfequentia fonnS. Pto inttllcetu opinionii Ati- Solutio pra fto.& Auer.Jcbcsfcire.quodquemadmodnm.vi Aurr.inquil.i a.Mna.comm. Auerrot, cl tS.&in.z.cap.de fuhftaniia oibis.duplex eil calor.corlcftis.ei rlemeutalis:fic, Ariftotcl*» & duplcx cHhumfditas,fcilicctccclcfiis,&clemcnialts,&: duplcx ficcitas.cix Ieftis,& clcmentalts>& duplex ftigijfias, eii.aui ftio modo . Calor elementalii eft propria qualuas ignis, ficciras elementalis propria irux.liumiditas clrmen BUis propria acil.ltfgijiias clen'cnt2lts ptopila aqux : & huiufmojiqualitaies fum polinux, & acciJei.tia per fe quatuot elrmciotum inuiccm combiuabilia, vi fdsicaloi caleftiseil illc.qui nob:s moiu & luuiinj ponaiur , ftigiditas ccc. leliis ert piiuano calorn cotlrftis propicr diflantiam a cutlo, & a caulis corlcftibus calrfacienubus,& fic dicitut icttam t(fc maxime Rlgtdam.quciuam ma. ximediftai acorleftibuscaufis calebciemibiis.f.iuoiu & lumine, VI Auer.in. quii fecundo <ctli com,94,Quid autcm iii «ulcltis humiJitas paieirtft enim illa
Difput.itio Metapli
tjinlii.is, qurciuftlurcx cotporibiis corlrftihu.Jl.fc r .
priiuiio hutusc.imo.fo.quodixi in calote. Quihus .. f at3s '"'rm corleftis
tas & Gc:it.,*fuiuperaccidrns inirnic, o <|u.ilncr Ftigidi.
«c 'I uiw,2dt.ni:ii(sct
ipfr de lns (■ualnatibi» preui fu;it cl.mr:
csuEtrniu^rfali:quoniam>vtdictumcIl,ccc:..Mi'( 1 •■ r f a cnclo**t»qu»m Pifiute iu t criiahicaguncjV liccnon nrpiuii /Vnl ca*tl»W»Clii«l
»gattll3»,pieutojipoiiunlurcaloti,5f Dum.-: ,'.."„' 1 '°'}! ^qil«4c«*M
Vtclrmci,.a ■' ■'«pcrfc viiiucifjl,,..,,^ "u, r,"acci«lri,s,,1.j
... c fim lu.vcriflcaium hahr.ur >'<"» pa-
raliyef.parnc.ul; . lo u.edlo:& lic paic, qual 1' •''"'«'.vm.,,.
pofii . .. "''■iiii'b p.'M|Mc.1uincorpotacn1lcftWae/r^k!. ^0'^ubi icio JcLidetium nu* inum adeflr.vi dvclatcmtibi a q»o .rjji,
duin fap,ciucst:iii nct::& licc (.uidrm qucftio mulium de/ider f "C'.\' "f* lcci1 cft.tn .;. il, 1 bam , ain abfoluctc, vi m.i}."„,Zmie . s r"-d- *>» «t lc..bcrelibu.'.. ili;nii,"l.|; .>;iiic,iii quo cilrtil aniiiit,rr il •'- '"MO<»««p4 ini.eiiiccreiiuJmem in hoc qiirliiofccundmiianiiquo", rnixi % """'i""1 itoiclcm.&alictiimpciipailiciicoiuindopn. ii.i; •{ ■ ' .'"'['' L'ccul""»Att puicro ttebctc ccnfiir Ji omn. m homineiii , qui iiarum nnr,l,\' ' ;' 51n ra.vrtl «'•ahfolucrc.Anpliiis.fcioircxpcfta.cdcVlatauonem^ bisaugeiiir fcirniia,&cxipli$quanJoq;dimii.ui,ut: h ', e ,.\\
Qaatla q3. E t p k 1 m a quidcm qurftio vidciur amhigua mulium vi thVi „„„,„
alpecru vr q, a.u.i ai.i.nam liominis i,0„ ntccfiiicm proopei hioii.£,E2«E fictciidis:& hoc.quta n.uln doccni euitate vitej aflrciLin.coru 11 • i ■■ > " bere.vnde Albu.conira cos.qui fcictiam aftruiii inuiilc c;ic nrori, ''' " '' ,:'""' poierit libi forliian ptatcaucic miitando locu,n,inc|uofiiiu'ta citoert ' '5' aliquandoiotum a fc nuki repcllcic.vi prcu.drs fuiut.3 inri.ii.uait vcl^m.n .iclioft:u.&lii.,iliadt „.,.„c.H:,uct Piolc.inquit, lapu-ns doro.iuh,,,, j 1, «' quatei us aJincniius p..- iiiiinincsdccliiiarcdiiciimc. Ai.iplui; u,,rj, .„ '. '"' pucrii ii3iuSS.m?fc,iioctc.iiih faturno ftanonano ftatiouc pnma 111 fji;*,!,! 1 dcne femi.ininien profccto,& vix.vi vi.lcbiiur v1cr.11u.11 ad Itldnum ifi.j,! ■
illssmecuiaii.in.vitimloi.jio ifp.Mc peicsul.-. A11.1 t. tiidet pct V. ,|
fapicniiam.ctiiitinium factat.uii lneraru ipiritiim.tjt.il, m fotirm cotlu u tiumi ncntc Jocent fupcrarc. Rurfus, Iamblicui pet erllcatc.n dccru fuMimiiini .. i tuin docct piophetarc. Adhuc, Poiphyr.us pet nm ici fapientlarn Apcllmn otaculo icllc:inquit in lib.dc oracults.cum quetciet aliqiut.cm mepiut a.u»,,, qnampiam fuiHet.ab Apolluie tndicatumqiisdn.iin facieudo ioie,viq.,.iiiaptus fufcspctctur. Kefpondil oraculum.eS faiorum vi iinp, diti.quam magldl iiu-
bus efTugcrc poicrai. vnJc patct magicam homintbua aricmcotl c';ict. ,
fain.vi aliquomodo faium rcpellerei. videiplum. Prartcrca ,:oroaitci ttltatus cll pythagoncos factiscofucuilTccarminibus jnimotu nioiboscorpoiuinq; fanaiieiproptrt quod inqun.li lantum poirrt amniut.cui duhium ciu.rum Ibpa vircs rlte aftroium. fiem, li coipoium coflciiiuui . . 1 ,iiii,.rno,ies iioscugrrcni, ad quld icliglo.ad qui J lcges.ad quid conltllutiom '. dluine , Si urdmrcnaiur v lcsr cum libcrias tollaiui arbitttj; omr.ia cnlm ita accideteiu nohis , quod : ci. dcte oppolito non poirrni modo.& lic.qucinadnioJniii Amio. inquil ln.i.Pe. rihernicnias, dffttuetciur coniiliumdr bellis.ainplius , lcl. ntta ruerci moialis, & hreuitct vittus hmnai.a non plus fuorum actuutn . , quamgra.
uis fuornm niomuin, ct quam aranra 111 faitct.do lelam lonidum:& hoc crt coiina naiuram .uuliiiin,& rationeni. Ainplius.un.nrslr^cs luftrinaji. tur 111 hcc Jrincipio,nospolic cunareaiiiuiuu, labicm.iinuii: i utgatctctctiMU
^Qiiirir.-ufecima. 318
* precibtts non lanium alira,imnio& Dcuru Hecccie, oratlones cuim in cororau, lationc 01211115 liunt,& non Dci.
I s ifta igitui gtan.li quf (tione non pauci labotarunt . fuppoliio igicur quo» 0,0'io aflca nosmoiiciit , vcl poiius nos .illris mouemur: quid.iiti aniiquorum. VI rtoici opnuti funt omnes atfusnoftros , fcili.rr naiuralcs . volumarios , & 3iiiiii.ilcs.lmu cmmin nobis, vc penp.iihcnci inquinnr.quaiuorgeneraaciuom: quorum vnum cii actns hominis, in co i;uod liomo. vi oinnes operanoiies,' qiiarumpcincipium eft intrllcftus, & volunias. >li.c runi opcraiioucs fnimims iiico, quod animal, vi fcnfanoi'ts,& rnotus. ali* in eo, quoJcorpus viuuni.vl viucrc , mori, augeii , dimiriui,& gcnerarc, &c.aliat 111 co , ipcorpus n.ituralc lantum , vi moucii a inotu clcmcnti dounnaniis , calcfaceic , & vniuctfali. tcr omnesoperarioncs , qusr lequuncnr homincm, vc cft corpus naturale . Vo. Incrnnt igiiur ftoici faium nos rcgere in omnibus, iruaginamur iiaquc floicl, qucmadmodum Boe.inquii in.t. Perihermenlas fecunda editionc , quod e» volttnius, eaq; nolumus.qiif cunqne faii nccefltcai impcr.iuii , quoniam voluni !S nollraex fatopcndcrc vldrtur. & idco ea.quse nos factmui vpluniate.iJco ca facimus.iion quia noflra impcrauir vuluniai, ledquia fan ncccfsiias impelltt nosca faccre. Pro his viJriuuraurtoriiairs vironun,& ranones.inquit Igiiur Cieerd in lib . dc diuinaiionc , faium id appcllo , quod grfci himarmcn , u!
B cft oidincm.fcriemq. cauf.iniinicum c.mfa caul.im tx fc gignar, ea cftcx omni jererniiatc flucns vcritat fcnipiicriia : cx qua dcHninonc apparei voluntatis opcrationes clfc nrcciraii.is, & idcoomnia niuitdi opcra . Ainplius , Apulcius iaed.uiiicnlii,& Hcrir.csitimcgiflus in lib.dc naiuia Dcorum inquit.taiura cft taufaium coinplcxio ex prouideniia prrmf caufe depcndcns.adhuc, Seuiirion, Frcnitius, Poisdoiiiusatlronomi hcc idcm coiirticiitcs.adduiitctrcctusomncs, opciaiionciq; tetiira foli,luiif,& ali|sa:itibuctidx. vude aii Hreniiius, fatum eft colligaima caufatum cx moiibus aftroruin vim , & effTcaciam irahcui . cui Piolcmcus huic a.Uit ueceflariam immiitaftUltarcm,& mquii.faiu cft vitrus cori ftcllaiionum iminobtlis. Prfirrra.Scneca 111 quilciontbusiiaiutalibuj.auctorir.ite Ccniinc pouundi inquil,faium cft ncccfsitus otnnium rcruin,& aetiona» quani nulla vispotcft irrumperc cx louisdifpoiitioiic.dcliiitioq; conlitio Dco* ruui, amplius , quciiiadniojum Eufclnus inquii in.G.dc prxparatione cuatigclica.gcniilcs omnes atiftoritatc Homcrt , & Apollinis illud confirmarunt , iuquii cmm Bufcbius , cmn clTct Apollo iiiicnogaius , quauto nc lempore fuum imtuorandum cflct ieinplum,qiiati prophciisaus rcf| . .•!•.- bis carminibus cecinn.d.Tuncquoq; icrrtficopcrculluin liocfulmtnr rcinplum Ardebit, ficllac fjiotumtmmobilisotdo. Fcrre autem longe prfflai quodcunq; (eucta.Ec rixa,
q & iiabtli ftaiuerunt Irgr focotcs . Ellc ciiiin ccitum. ftahile , inuiolabtle lem. pcr, Quicqutd ncnt fuln p.irca: cex iufsii olympi. & Hotncriii brcuiorihus vics iiiqutt.Noti eft qui fixas parcaruin aucctccc lcgcs , rlfugere aiu pofsit . Ptopiet qmeScneca in iiagedtjsait , Faus agiuiur , crcJiic fatis . Noh foliciix poffunt curf muiare rati ttamiua fufi. QuicquiJpaumur mortali gcnus , qutcquid i.tcimus.vcnit cx alio. Ec Ouidiusinquit, Tu fola infiipcrabilc laiuiii Nuamouelcpoict.iVlaroiu idem utcidcns ait, Patcc tnelu cyihcrca, maiicru immoia ruo^ ruin Fata iibi , cerucs vibem ,& promilTa Laumi Mcnta , fubltmemq; fvrcs ad lidera cali Magiunimum Encam. ttcquc me fciricntia vetrj . & in.&dictt, Dcfine tata Demn Heetifpcrirr prwcaudo . Ei Aulus gcliusiu.9. vciba Crflippi expoiiens inquit , Faium etiicnipitcrna qufJ.liu , & indeclinabilis fcrics rcrum,& caihcna voluert femetipfa fcfe,& implicans pcr ftcrnos coufequcnlif otdincs.rx quibus apia conucxaq; eft . Huios opimonis , vt Cicerq inqttit 111 libr.de Uco^plurcs fueruni viriivt Drmo. Heiacliius.Empcdo. Aiiftidrs,& alji.Ptp his pofTunt cftc mnlne runcncs.quatuin ptinta eft .li aftra nos non nejcfstieiit.etu.vtPlotinujinqult.quia cotporacccleftia 11011 pofluni agere m ani mmn n^ftiam : uiodohocfalfu.iielt , quoniaiii ouinis fotma mjirfnlis poufc mouccc miellcciuin, cuniniliiluiielleciuiliii^noiui:i: fcdccclum el) fcemaina> letialis , immo pctcimoiis vyons : ergo poicft iuoucic iiucllcctum noftiunu
Difpuratto Memph.
A mp|iu»,qu.cqi.'J at;ii in virnirr agenris feparati 0™,a
!.nr-:.ucii.>li..Sc..caip.Jrj cc-Ie(il.iagiu,:in viirutcm ' f ,ilra *n pjlTo l>
pelTiiniaijcieciram in anima humana. Sccumla tati "n "'Paratorum: ctgo inoiilltjtiua fecumlum fuudamcnta Auct.nulla formj v'1','"l, JWfi d». los poicll a cotlis non dominit i: vidcmus hoc cxcmplo 'i!"'3.1" «dMi fub coa en.m.quia cius fornn cdiicuurdc potcnna maicnc abaii^ °"e • e,*nieMum l'i'oiicsnaturales,i.:liinodofiihjitur ctxlo.qucniidmodu n:ui,rI|lpcrdifpo li.-crmixta.vi lapides.fc viucntia vt plantf.et biutj 1,3^!" *" rer ,a furmc.Gml fed poiius moircniur. Poteft & rationc ptohari : ouemidmol moueni fe, quii,domlnusdcbctcircaliiorisgr.idus.quanilirdominatu,, v An,x>8- in. »lum meimrm Aiicr.an.mj Iionnnis.pcr quam cft in frccic ' A> n SfJ.|"''ca lc 8c corruptih.lc.cft cogitatiua.quj. eft for.na naiurjli. D'e„,'. ',n,.F»»'tahi. llainatrrif.vt paret com. zo.tertif , quicqu, J fi. de inU^AmZSS, ,,CP»'* etcoanimahommisomninofiiliJiuit corporibuscixlcflihus /l m 'Pfum: actu noftri penitus etuni.ficul artus grauis & lcuis & bruidn pcr.co"r«I"r'ii fecnndum philofcphiam Aucr.& Arifto. vidcrur <!,ioJi„„i,o, :. a " ,J"° con/iJcranii. Tcr.io arguo.omne ppfsibi.e t^S^&SSS^SlA oper.r noltra.atque naiurj antequam fint.pofsibiln funr-r,»,, „ -0*1 ra,& njti.rxn.nt necclTar.a.ma.or viJciut effc Arift £ jE.' Tm "oli" 0De fi inctuit.alfquod pofstbile eft.quod nunquan, crit.natura poftih.hV Jre;"'"-3- B pofs.b.l,s:vide. Quarloonin.. propolXio diCuncriuaKrem 5 taS2£ rn. «ft „cccir.ir.o veia.fcd omn.s actus t^Mu^S^SSSS^ to ilrri.-ergoomn.s aftus nofter crit nccciTarius-uiinor n»in m. ' *^ e*
altcr.. p ,rs eft ncccflar.a. Amphusqu.n.o , nulla ciufa porrft i,n~d°re aT.« nem alicuius agcntis.ntfi fit tantf poteniif, vcl.maior.s: fed amma hum ,,,a „™ efl :antf poicmif.ncc ruaiorisquam poicnna ccclotum moiioa . creo nulij i„. ma humaua potefl prohiberrrihiera.Sc impetum aitrotum.maior cfl manfrVlS prrfc..niiiotpa,ct:quoiiumanima humanaeitin mnionmacniiudine ouiV,,. ina ccilnergo cft tmpoicntror.qtiam fit ininia cocli. Sexto.omnc aaens 1/, m tmibus anuna hominisrnutaiur ommno,& impcduut 111 fua operatione nr -clli rio & pcr fc agn in aiiima hoinm:s. fcd cotpota ccdcflia agum pt r fe & nccrt f.irioincomplcxioneshominuiii,aquihusmutan.uranimf hun.auc cL'in„,r di.m.ur: crgo & ncccHario & pcr lc impcdicni auimam . minorpatrt com p.exione einm inuiata. muiatur Sz anima , vt Arirtote. . inqmtin llh phifio. noniw.& m lib.de Aninu : ficutpatet in fono , SZ vino (cu (btieute&rcn. rudinibiis . Scptimo. po.entior eli viitus corli, cjujui quarcunq; qua.jiis naiu. ralis.fcd qiialnas njiuialis potcft compellctc amniam m vlu fuatum opctano 1« num.vimcdiciieftaniurinph.rcnciicis, &ep,lenlicis , Si alijs niulns ■ erco & multomcl.us,& poiennus vinus ccc.i. Vllimo.IUnc conlunciiones afpcdui digiiitaics,& vniilerfal.tcroniiicsccelorumotdincs cfleni ociofi.confeqccirtii ptobo: quoiiiamoinnia hxcfi.ni ptfcipue gta.ia honrinum. fumiiSTnim dc not qiiodammodo finis oinniuni Ar.fto.icfte.modo nos pofTumus agere noftroaibl ino.noftroq; ordiire nQllJ.iftronimdilpofitione occutrente.imino,& tllooccor reutc poiTumus & ahicr agcr.- quaui dictet, n dicis. etgo tanius ordo, unu difpofiiio pcnims fupeilluii in naiiira.cum pofs i& ali.er ficri. & fineduhio hxc vlrim.1 raiio cft muliuni cfficax hic. Et co hfc raiio cfficax viJeror, quoniam vi Ar.ii.tcftaiur.nicJia ad lincm vana.fupcrriuaq; habcntur, cumhi>pofini,tr Nota fufiicieiiier otJinaiis.finis non requitur.ad qucm lunt otdlnata . & iu pctlifte .
I llu J auiem.f.qiiornodo cum fan necefsltate ftei prudcmfa, conClium , rano, vt Arift.iiiquit.abfoluuni auctotcs*nuiiisopinioiiis.f.tj,quia fatorum intenmmoo cultuni eft,& nobis valde ignotum.dum rcs er.t de facto.fatoq; deiermmabniir, bonuni erit confiliati,& ptudcmia vli: propicrquodhominet laudanJ. funt.cn qu.a ficut tcx.us dicii.ff.dc rcgulis iuris, fcmpcr iu dubto benigiiiora funi prx. fercnda. Ei aim hoc fii ita.patet primus inodiisdicenJi.f. qualiter fata ncccfri. (ent uo»,& naturx cftcctus. Pofl hoc quidam latuioiura ad racnum Ai.fl.opi>
Qnintadecima. jtp
| fllti funt.quodj cireiinfctipto libe ro arbitrio humano, omnii eueniert de ne cff fitite, Sc nihd coniingentcr , adco quod mhil elTct in entihus m potenui con- Kitfiftionisiqni.fialiiiuacaufa etTctnaiacleuare vaporcin.dc neccfsu ue ceuv ( eisli vcro foruor caufa in oppofiium cuenirei.de necefsiraic inipediterur.& fe (undum hoc.quicquid tx his caulis cuem I pto tali inflinii , in quo eucnft non conringemer.daquoJpofsit non euenitc.accidii. SedquoJ hcc opinioperipa RSnes peti iheticii contradicai.facUe oftcm1uur:primo:quoniain rcmaneme cauta centin. paibcucoru, gcniif.adhucremanerepoieil ettertus: icd , feciinduin peripathciicos vnacaufa eontingentif eft. matetia,vt Auct.dcmonfltatfccundo Pliy.com 4S.Sc Au i.fc cundo Perigenefeos inquir, vt maiciia quidem in gcncrabtlibus, quod poisibi. |e eft eflc SC non efle caufa: vbi Auer. cd.f t.inquit. caufa autcni , quf eflquad mairria in corporibus gcncrabilibus Si corruprihilibus.cft illud.in quo efl coii iingenti.i.dcea, in quibuseft contingcniia , fumgencrabilia &coiruptibilij. Secundo Arift.fccundo Phy.oftendiiduasefic caufaspcr fe.f.iiucllcaus,&: na» mra,& vuli q> cafus fit natura (ine raiione , Sc fortuiia intellcctus line raiione. cjucinadmoduiu inquitci 111 lib.de bona fonuna.cafus auicm.iV: fortuna, viipfe (nquii.funt his.quc funt coulingeniia vt 111 paucioribus, vt Aucr.oftcndit ct co. 4$.oV:.40.crgo citcufctipto atbitrio humano.adhuc cafum eflc crt pofsibile. & per confequens nou oronij nccefljrio eucnireni. Tertio Arlft.C.Meia. often I diiplunbustaiionibus vniuerfalucr , hic infetius nulla neceifaiio cucintc , Sc Auer.m com.7.illius pariis vidciut formarerrcsratioiirs, quas vidc, li placet: crgo huinfmodi opinioconiradictt pcripaihcticis. Quatto.nonnc poflct equui Itinlire pct viam.ct I ipis veiuo Uante caJctc,& ci iraiigcrc fupcrcilium.Siini lncrequus poflcielTe incampo , Sc aduenicme lupo pofleta cafu fugcre. non cnnii cfcdetem cp li Ubcrum atbitrlum hunianuin auferrciur , natura non polfct crrate, vt patct. Sc pet confcquens caufas cfle cafualcs . hoc enim cftct mnltitm tcmoium.vtconltat. Supctcft uiodo diccre illud , quod crcdo. apparci enim Trfplex re pnmo afpeAu fecundmn pcripatheticosircscflc rerum natutas.f.liniplicitcf nc. tit natura. celTiiiam.iimpliciicf impofsibilcm.cic iiiediam.r.coniiiigeiiicni.vi in primocue lioilcndit Arirt.cl: Auer.co.ijS.&rcciindoPcrigcucfcos co.yt. & in.<>.6\:.p. Meia.A: fecundo Phyli. Tt conftat.Iioc itaq; eft vny:n pcr fe notum in philofo! phn pcripaihciicoruiu. Sccundoaccipicnduiniripliccmcfte forniam. Qucda Triplex for e nim.que penitus elt naiura, vt clcmeniotum , mixtot um , Sc bruiorum formc, ma. & huiufmodi formf plenarie fubduniur corporibuscoelcftibus.cum u5 inoucat fc.fed moueantur. nihil enim habrnt.quo poftunt impcius coelciles repclUre.cts onuiinomatcriam St difpoliiioncs matctixcoiifequantur. Alieracfc forrtij omninoa maieria libcrata.qug cft intclleAustrn.non confcquens inatcru, tue difpotitioues matcrie.ncq; fecundum fe.ncq; fcundura aliquid fui:& huuitmo* di foima plcnatie eft ccclcftium impftuum doraiua,vt motorcs fcpataii opcranlurtiamen neceiratlo ptopicr perfccrionesearum eflcntialei, quiruin efle conli. Bii 111 jgendo.quedam cft forma media.f.que fecundum panem cll nnura,& fc cunduin parrcin intcllectus.vi anima humana . (ecunduin enim tp fenliiiua, SC regetniua eft,(impticuct cft natura.fccun.lum autcm q> intcllecttua , vt lic*cit intellectus.hcc inquam anima fccuudum pattcin inrclUctiuam , eVquantunt ad opcta eius.prout intellectiua cft.libcta tR.Sc domina potius alltorum.quain Jo. minio eot um fubdita.quaiituin vcro ad eaui pattcai , quc elt iiatura ouinino, aJhuc habei diftincrionem.licut Arifto. uiquit in cap.iS.primi ethicoriim; qni quedam eft raiionalis participailue vt fenlitiua .& hec , adhuc pct accidcns cil libera libertaie intcllecliuc pariis: quanium ad tertiam p.tticm.quc pcniiuscit naiuta.f. vegeiaiiuam pcnuus corporibus Tubdiiur cirlellibus. non.n.in poteAu ic noftra ell augcri,& diminui.cit nuirire , vt paiet . His Inbitis Jiccn Juui q> Solutio q«e corporacaleftiaactionejatiimciioftrc.fecunJumrpinielleftuseft, vel fecun. ftionts. dii rp fub intcllectu continciut.non neccfsiiant.Opcta aut noftta.quf funt cius, Ti naiuta.pcnitus ncccfsitani.mortcm cnim euiiare non pofliimus.ncq; e^riiudi res.ncq; augincniir.neq; fenctSuiem.&alta talia.quotum domina fttni limplicl ur corpota cotlcftw.St h£c elt JPloimi feuteniia iu lib, dc uioiu catU.Hanc opt.
Dirpnfatio Met.i: ih
niontm^nrerui»Botrii<s.4.i1f confohiionc,& in pffihrr l«in. . nls. Amplhii.Chryfippi.iurfenfii.C.com^ D flie» coiifuiiini.iius h.ihchiiur,r,.publtcrfcrcbarut V,,1 ,l,r ""'''hiiciTc.u.nri nili lojfi« ChryltppMlocullc.T r1,,,p:,^u"'!,'n,7sl;' ''-'.lc'Cu. i Jm.quicquiJ dica. Ci.rr- 1.1 Hl.ro de f.vo , fultcmaori naiuiu, "1° i ''"''" funJ.inientiJtquorun. pri.i.uin cr.it , quoJ otnnis proptifiiio tnuijl: °""5 ' M« rio i t, veta.vel f.ill i. Sccundum cr.li.quoJ cml u...,, eWcfcTiiln 12 ."'^*' touU< V iirincipili s.qii.cJ.ini Jifpoliiiuc & ftcundarfr,j,ceb ".^"fr*™ quf a c-x nntpMiii i c.i.if.l toiali pciijch.im , rffc ntccilario cuVi'''^*? '** cras ctit lux fol'S. aui non cri::c.i vcro, quc depcndcnt .1 civio tan" "u : v' fad, rpoiiciur.il, 11 nrci !t iiij.vi ctas cri: n.unlc In-lt.mi: licc Chrvi' ' " 1 c''u" bro dc fato.qucra m ctiif .Se.annorum i :. ipifi.vt Va!criuitcftati,JeilTa cip.7-Hinc cn.im opiiiioiicm Larr.inuus llrmunus vilus cil rcmiiin rtr tlt cap.?p.vl.).. K.m.sopliiioniscx vcrbts Ariit . Rottius ponfji,uail, ("', ?• nr.n.Jicens .-.mi ui.i elt. 1101 frnftt.i rft.conlili.iri amcm liomi i
iui ,,itci !.-,! • i.iisini >., Wailoininar r tine carrfi cB rff
liiij-o.lcd iil ..i , iruili.i 11 crt.nattira cnnn rri.non igitur in rrtsatDotH» ftinA.ii.ccc ii( I' eftcrpo virins liuu.s 1 .iiiom'5 lic onliuart: aueconBHooa teft cuenicnJ.im imit iri.aut non linoii.cfcconlili.Mi n.11111.1 rt|>v, p,,c( . (i> J*° cm.n I omo .1 1 ; :;;c!!:'i aninnli.1 . crgo aliqi.od iutcra lacrum nVuftiacWiwn». B St potnl pcr,-iint;ii,cr^oo;niiia non ncceffariocuc.1if.11. Scd irt.quod oucllio! ncinnot-is te.l.lti.iN i .ruin hcc I» ' Arift. opinio. illn.l rr.-m.ouocl cfl mairtfcM ■n tiusdi.1ls.tft q- irrlt.i luturif.cntingcsclt.qitffcTlicci t.eq; ntctrTatia utu-
irnpoistbiiii , -r c-Miicqitrmomiin ncccitatto ■— r-nrrilriiihiituCu
Part 46
ell apuJ Atift.rc >,..., uu. Scl.t- cpniio Aurt . <le lioniinis .lnima nn^iiut ad Biriurni Atill... '.•i.tco.qiijmoJo /ofs.t fortulia fal.i.iri:quoiilam,tuut liomt- 111? mimi liii , 1 . nrrcll n uura , ergo omnino corponlnu c.xlellibtis fubditj nifi ri.igaiut q> co.n if.iu.d: intellcctiis rcJJut.iui vna hominil anima, .juf elt doinni.i 1ci1111.11 liiiniji.i-r:iin : litcnim cx eis vua amtna loialis homtnu apuj Aucr.fViu vi Jc lit>..."ii!c intctlcciu. Si veioiencie vclisopinioncmiiolir^m quam tubcmusex k.;c .!.• .inim.i lioininis, iunc Anft.frrnio laluabiiur llncqur ilione , 34 hoc tihi rclinq.i;. . eli cnnn niulnun labonofuni faluare apud Aucr. opiiiioncni lihcrnm iil.iiiiuiii. I- 1 ciiui hfc iit iri vcni.ii.fupcrellmodo loluc". rc ranoncspto altcia pol.tii.i.r ... : .. AJ ptimam dicriidum.cpcorporacta leltia pn fcin animam, vt inu llcfluseft , agcre non poirunt nilipcr accidens, VI Plotinusatt . £t ad pritn.iin prohaiionem JiccnJum , <f fotma maienalit omms agere potcft in intcllr.lum adionc immancnte , ad quam nulla fcquiiut actiorxitainiellcctum.alitcrnoti. Ad fecuiulam diccndum, <f maiotrli vcta p codem modo . fornif enim .1 unrin intrllccium pofsibile aciionc non cxcunic ablnicllcctu,vtpatci,rcdactionc,quf ctt ralus, & pcifcriio iiucllcrtut , v: rcit in lib.de Anima. Ad fccundam piincipalcm fonc Aucr . diccict cogitanuam i!.n i-ie animain lotalctn liominis, rcd congtcg.iiiini t x cogitaiiua , tk iniellc* <9u.hoc cnim congrcgatum eli hoimnis anima.of lioc bcnc habci libciuin atbi» ttium in acitonidu* ruis.viconriat. redquomodo lit, vidcin linclibn dc niiclle etu. AJteiii.mi dicendum.rp maiot cft vtta lecuildum fpccicm, non autcai fe> cundum indiuidii.im.iniilta enim luni pofstbili.i lccundum lndiuiduum.quf nun
quameruni . fufli.— • 1 ■;• frcundum iprLicm aliquindo lint: & hocmodo
pofsibilc dtfliuruiiut ab impofsibili. AJ quaitain Arifio. in.i.Perthermeniii JeJii folu.non cinmomnis propo:iiio cft dcterminaie vera, vcl ddertnin ireUI fa.mli prxfeitt lu '.- ?rnctertio,vcl dc fuittto.cuius veriiis ilcpenJct a ptffcn ■ ti.vel prfienro.vi ibt.l. m dccl.irat Hoct us.vndc, rfc Chrylippuj ait , tj> oiunii propoliuo dc futuro elt .'• ir; i,"intc vcta.quaiido vctif .. . :.>iilliclt
co:lum,vi vidifti. Adquinuiu,.» .i;i,'.-rrltdi.ninuia.dtbcicnim lic foml.nuli la caufa potcil nnpcdtrc actioncni alicu . - gi nlis , nifi quando • II p le Ytl xque poiclis.vel non proportlonan fi.bJiagenii . modo , ei.i animJ hu... • ttis iton lit jtquc poienijticij; poieniwr vi C«sl', ctt imptoporuoniu tubdiattJO-
Qiiinradenmi. j:o
« nj ccelclti . Ad fexHrn diefdum.cceliim potcltduplicitrr acjere in homin« vno 0oAo>ipfti rcmancntcproporiion.no iiiitrumento pro oprrauonr homims. Sc jiccaelum nonagit ■ i.quin niima rcnuncai ilomini icruuoi fuorura . ilu :nodo.corritmpcdoori-aiia 5c proportioncs ptooperaiionibnhoinuii in o.quod hoino.cV ficnon cfl priu .: . ;tb:iniim,fed cormmprrr modum operati I , vt pa« ict.cV P« hoc patct a.l fcptim n. AJ vlumain dice.idum. <p ,X li ii.m urccfsi. tent mos, adhuc fmit ptor>:erfinrinaliq:icrri.i".fj|tein proprrr hominera , vien*> niiui celt. eteidcofiint uon fuperAiu . Gt licpatct qui.Ilu f.nu n cfc «iiibrnodo jn nobis agat.iii quid facnt fatura. rcliquuincrjideclaiire qn iml > -■: t,vr.icat leftiadcut noliisfcieiitiam.ficqiiomodo. fcd.qma hoceii nimitlorigum, .■: iam txpofmhoc i:i n,uodatn mco pioocinio, idcofn Utpro ruinc. Supcre. 'iiuJo ■viJere.quomodo ex patic ffiibr.iiiaiuiscorpuscaekftc ag.il :.i htr:, .| '£ fimthtc, jnquo iuueni Amain qnibufdamdiiftis fini.quae demigicis A'-alr.hi«rtciftom- Atiic» pofuitdicccr womnibujiiaiuriiqiutJjni aliquando apparerc (.rodijia «x ima ojitaiioneluperioiuni mototum. conicndit cnim hicp.vioio iiitrlligcntias, quf mouciu orbes r.cqiuquam poiTe iiiicnjerc parricubirm motum h-jitC , vclflluin, nili per appicheiiSoiiem aliquam particulariuiu , Cv h.inc IiajprcaenJiQ-* nem dicit iituiriiutioncra < quiuocire , fcu f quiuocc vocari ad imaginetu , qux pjrs cfi iniaie fenfibilii m anim.ilibus. Practice autem,otntna,c|ua; nam. ::
t ini|ini pioi xiiiunt in conccpiionibus mototum rtellatuiu.& otblum.Adhucau iem t.i:ein.iuquit,eiTe obedicniia.n toiiiis matcrie gcncrabilium aJ moiori.qua» ijseli obcdicnlu nollri corporis aJ ttoftr.tianitnai. Nos auictn lu nobis fcni» mns.ip ad quacunq; fot mam conxcpnnus inouetur corpus noftrum declarabili» teivcl hortendo.vel fugiendo. lic iguur dicu ficqucnicrdiiierfa concirjcrc.ini Bas ccelcftiura.S: tunc maieti im moucri per obcdicniiam ad illu J.Ex hoc elfe ttdiuetfas virtuiesgenetaiaaccipiunt.qiir nns complcxionales vocamus. Sed Impugnatio h*c poliiiodeKcit. Primo , qui.i drclaraium cft riindaracntit peripathcncorum cornus corlellc caretc omni ipccie fenfus. Secun Jo , li anmia ccelt per fonn.im jpptclicnfam moucrct matcrum generabiiiura.iunc illa anima cffei iq roniinua itaiif.nuiauonc . declaratum eft cnim iniibiis iiaiuraiit philofop^nar hcc iute. nor i elTe in continuo motu Bc tranfmuraiioiic.ptop:er quod Hcraclitus lophura fgjeu nuJlam cfTe fcieniiam horum , ptopicr eocii.u inftabilitatcm . Tcuio , li aniuu ccell moucrct mateuatn horum pct foimam apprchcnf.ini: vel huiufmoJi {tima cVfci ab extrinfeco tecepta in ca.vel ab intrinfcco. non ab imnnfecoiiuc cniiu qu it tcs fierent in hoc niunJo,(oi forraas illa amm i creailct in fua mcnte. hoc :i .:icm cft f.ilfuin.ficcnim poiTcmus dtccrc in cogitationibus uofttis non ege ce fcniibiiibui,li quoquc ab exiriiifccouuiic illf turiiieprius cltcol (cnlibikl cp
C imaciiu "■■•!ci.,iioiieiiimfotmc feniibilespofiunimoiicce imaj|inaiiou{ uiQ pjjus n:..it i::ii>iifuin.feiiCbijc.n.ciremcdiumcft inier luiaginalrlc, ef|* uiaietialt,£v lic c. rpo.ra coelf ftia h.ihcrcnt fcnfus. Quano.iiulluiii cns inonct alum mx ten-iii prr apptehcnlioncm,iii!i lit fornu illius.iicut Auer.oftcnJit in fccill .> cotli.com. rti.iic cn: . mca polTctmoucrc oinncm materiaiu cxulnfccai fcdanimacutli nonrft for.ua matcrlatgcnerablliura , vt raanifclturq cft pcr is; ctgo a.n.n.icccli non potcll iuoucrc raaieriam geucrabiliuni . DiccnJ : 1,1... . ^oiitio pe< Ccatn Jura petipaifteticam ftnleiulam, q> tcmpcr cftccius vniucrfalc; nps ' ftica.
caufas vnmcrfalesredacercimrgiiiaiiduin nanqi.ni (icukihcfftctiipiiircic ncntutgradus t(i emm loticiijaiiuiis horao animal.vcgciiiiuum.corpus.i.ibitS ua.iv cr.s.iia ex par»c catfaiu n oportci Jiccrc.aUa qatiqiie cft ta.qu; co icurrn ad lo^raiis ptoJuclioucm inqiuiuqin ens.alfa inquanigra fubl}antia,ilia mqu iq Hlcorpu^.&cforttl igirar/nq^ahtum ens, a prima ca ptoJucuur.quaiiia c.um . caufa rft vniucrfalior.tanio plus influit.id cft .fccu.i lii inaiotcha gra Juiii, Ac c5. bnutlotcui cocu. ni,qucmadnioJuta auctordecauiii iuquit. quu i^uur Dcus cll yniuerlalifsima caufa.idco fuqt t:i';.'tJs vuiueclal. t.iajus eil «iTcJqcui Ui propo li:u.ic quinia au.lordec^fistticit.fcciiiijiiiucllii; niu , quf tii fccmittt «.j ad tandcm concurrit cirectum Areundum gradum intcttorctii.Sc hoctoium Jeclara tuui cii alus 111 hoc libro, DiccnJuui i^nur , q> co mojo motot cocll cutat c.ic.
DiTputatio Metaph.
Aui.qoos prod.>cit,quomodoconc.irriiadeos;_;, uuia on.dim ..„„«f £ ViuSem £ gr.Uum vmuerralioremconcurrir, _k_ttj^^^ D
_ dum vmucrfiliorenici.ra.:necopor.ct credcrc huiiifmoj. -u.,,,. et-T "
Corra poG. vni-erfalcm.aiifpirncularemvniuerfalitateohttcii . :"M L ''''''' ' '' HOUC Amc. modum ncc fcic.iiia pnmi u.o:oris.hec enim fcumu non .*.__? r""«.«iac__l_ fata ab ill.s. feJtaiiqium caufa illarum . t.lco pJ1„„ .. i"" ""\U'luim L"J fcibilia.quam ab e.s Jei.omi.ieiur.c- lic paicr 1,1..,!,.,, ,„ " Va ,1'"°m'nah;r poientia,necco>ifufa.qiioergocorpus coclclle coiiil„iU„,, t,. „°""n 1,1 canquam ex ariiticeA' iiiAruiuciito.maiiifcltum. qno ciiam ifluj -°[f ' mo,° vnumageushoru.n infcr.orum agens d.ucifa fecundum .Vicrfosafri i_nAio.iesltriplicitatcs,dig.iitaics,6.Cftcn,cmcabaihologia jc •_£_!_!! ' coa' nuctlum.quo ctia.n hsrc tnfcrioia lim facta a motonbui luiienoribut ™ ' fcquens tanquam lincs fccunJati|,ciiam niamfeRu.n . n> igu u, cor_oea« T.r" fecundaric inieniioiies li.11 propter nos.ex his patct . obu.ta autcra 111"* rium de fa.ili Iblueiuur. Ad primum dico.ip non n.utaut lututam mutanl'11' «nen difpotiiionem.que eft alia fecundum fpccicm JCLidcntalc.iiiiayinanduni « ocscrFeSus contineri .11 virrutibus corporum cctlelltuHi . Iimtuniui auieiu iil* virlutespropterdiuerfasdirpoliiioi.es. quse variant 11011 qindem fotmalittr ItJ difpoliiiuc.diaum vcro Aucr.dcbcitntclligideagcn.c parttculari dctcrrniniic rtaiurc.cu.u modi non clt 111 ptopolito: 6- lic arsu.ne.ua prohamia corporaci * leiiia 11011 muiare uaiuram prop.cr mu.a.ionv-ui Gtus, & 1 . Iiqu iium difpoliiio nuiu. Ad illud vcto.quod Jiccbai.ircorporiscctleHUiuturam cffe vn.ceneani negatiir.immo ..1 aliqua parte clt rar.or.in aliqua clt dcnlior.c_ licde iiiis Ain* plius.ad id.quaddicebaiur c«xlum fqualiter refpiccre.Nam fair.im ell iecuudu paries.licct lit verum fecunduni totum.itcm.ncc incoi.utuii pl ncutu addiuer fas regionesdiuerfimode fe habcre.co quu propicr hoc uon varta.uriu naiuia fcdin modooperaii>li.Pr£ictca,fignumd:utius iminoran fitpra nosnonargui! ipfum foritus moucrc nos a qualiiatc manifcfia, fcd per moJum occultum ,qut dcclaraui. Adhuc . quomodo corpora cotleltia mullipl.cent qualtuicshic, c_ quas.paici incorporcqu_lrionts. Vliimum autcm , quod dicbatur.nihtlcfi. corpora eni.n ccelci(i.i,c_ II lini vnius fpcctcianalogicc.dirFetuiit in naiuntdU ueilis.auctorua.es virorum adoppoli.u.u fuflicieiuct ioluix fuiu , fuctiuu culm oppoli.c. p-rtis.
ItuS ICXt
AIc Alga.Et dubicatio huict'ft,quon:am in propoficionibus F huius fermonis cfc,cui potefc concradici.fcd nos non protclabimus in hoc. Ec rcueicamur ad inccntioncm, cjuam voluiftis utifus anti. in fine,& deicrucmus cam duplicicer, & primoquod perqwfiuo pcrfe quus 6_uo. &ionis,vtfitinomni vbi fibi poiilbili tfcfculcicia, non autcm itruicus.& hoc non cft nifi licut homo.imi non habtc ncgocia omnino , & ccflauit intumbere volupcacibus,& ntctisicacibus fuis , & quicuit, & circuit domum,feu circuic ciuicacem, & txiftimatqu-d appropinquatur Deo glo.& perficit fcipfum,cum lit libi elie 111 omni loco polsibili. &exifcimauic quod eflcin multis locis eitpofsibilcei,&cum non potcft congrcgare ea numcro , perficiceafpecic.qua eft pcrfeCtio , & approximatio . & iftc homo peruenit ad Itultitiam , & dicec quod pcrmutatio a pai te ad parctm , & a loco ad locum non cftperfcftio ienfibilis.quamdcfyderct . &ni_latic_i_erciui_inter ld.quoddixcruucj&hoc,
Tjuintadecima. ?Jl
jl Imiucit Alg.i.inftanttas c5tra philofophos,& incrait.in iftij rero arracndir» eftipoteit dict qS acquitete omnci fitus noii proJcft ipfi moiori . quare fatuiias eft rup.cp moueit. ftat etgo vis arguracnti in hoc. operatio, cx qua nihil boni agenti reltiiquiiur.eft octofa & fatua:fcd acquifiiio liiuum eft huiufmodi oncra. tte.cx qua nlhil bont rtltnqmiur motoriiergo eft fupcrllua . (Et fortc.) Inducit fcciinJamr.itioiiem.d.&fortecocl5KiDileefthomini ociofo.qui nihil habet « £!rC-" vnam dom5. v*l ciuiratcm fitp. in cufiodiendo illam, ficut faciut citftodesrepore prc lfj:& pur.ti ob hoc.i.proptci hoc appropinquare fc ipil Deo.oc » pcrffciaiurpiout Tansfacit voiuniati Dei proprer elTc prcff mialitcr jn omntbus punftis domus.vel ciuiiatis.&.G fortc non potctit parnculariicr ei» applicare fe,facit id.quod potcft in fpecic.Obijcit huic etiam.d.quia dtcimu*. qaod magis debct hoc fatuitatt cotlotum attribui.quam rationi.
A V E R O E S.
AIc Auer. Exiitimacurg, hic fermo proptcr mollitie eius proueiut ex vnoduorum hominum,aut ftulto.auc malieno. Alga.autem eft mundus ab ilcia duobus atcnbutis:licct aliquando proueruat miraculofe ab homine non ftulto fcrmo ftukus & ab eo,qui non cft ma)ignus,fermo prauus. Accamen fignificat hoc di rninucioiiemhumanapropcerid.quodcuenic eis ex euafiune. Quoniam.li concciTerimus Auiccnnx quodorbis mtcdic in motu fuopermutare ficus : & permutatio ficuum eius prooter cncia,qux funt hic , eft id,quodconferuacefl'eeius,poftqua adinuenit eum: &eft hxcopc raciociusconcinuc:qu3>ro quxeft maiorferuitus.qua ifta fcruicus> quemadmodu, fi vulcaliquisincuinberead conferuandu ciuitatem a prodicoribus.circuenseam no<ae,& die,tcneremus quidecb h.tcoperatio eft cx maximis opcracionibus approoinquancibus Deo glo. fed, fipommusmocum huiushominiscirca ciuitatem intcntione, quam ipfedicicex menceAuicennz.f.c^ipfenon incendicin motufuo.nifi quxrcreperfcftioncminvbiinfinitis,diciturdeeog»fit homo ftultus. & hoc eft, quod dixic Deus glo. Q_uis mcnfurauic pu"no fuo Deffniit hlc C aquas, & corlum? Cumaiicdixitquoniam impofsibilc eft ci perficc- tV""ilu vn rcviutaccs.auccongregarecasnumero, pcrfcciteas fpccic, eff fcrmo inuolutus,nonintelIigibiIis : nifiintclligacur.idcftquoniam motus impofsibile eft vc remancac in pactibus fuis,remancbit in toto. r.am • ahqui funt mocus, qui non rcmancnt ncc in parcibus, ncc in toto & eftgenerabilis &corruptibi!is : &aliquiseft,qui rcmanct fpecie, & eft generabilis & corruptibilis in partibus fuis:fed cum hoc dicitur de eo,rj, fit motus vnus modis.quibus diftinguitur in multis locis librorumfuoru,quibusdiciturg,fitvnusmotus. Cu aiitdixit qmimpof fibile eft ei perficere ea numero.perficit a fpccie.eft fermo falfus. nam motus cceleftiseft vnus numcro.fed hoc dicitur de motibus, qui func inceterisgeiterabilibus,pr9terccelu.quoniamifti, cxcoq, impofsibi ieeiteis vcfincvnusnumero,func vnus fpecie.&remanentiucopr» pccr remanenciam mocus vnius numero. Jnquii Awr,iJ«iniu» nos.quodtalta verba nonijtbtnt dici.qifiab vno duo» Dcui«cu*dcutuft,Auct, Sf
Difjwtatto Metaph.
«m'homiBDni:jnl>T5i(«oji(quinihilfctt. vci » prjuifiitno hotorne. & abfit 0) quod Algj.futlTct vnu5tfloru:fcd ahqn.ibaliquonn faiuomodo isftorilic ali oui erronei fermones veniunt,& demuin dc no p,1Uo teperiiintur verba prauj modo difto.& dcclarat hoc.d.quu l.cei «ncedamus A,„c.qi cvU prlm^ mi, tioncnioueaniur.viacqutratocs fitus.vt obhochibea, perfedionc pofiibilein «i,:& i„tc..dit,fic8cedatur hocfecundu op.n.oi,, Auic. quia ,S reprobatfi eft <i nunquS hoc concrda-ur.qitate mertto non tfl d,c-„Jum l)oc (£ " feruitifi ab cis colla.u Deo bcned.fto: : vt D homo cur?,e, ^,5.Um aPu„; |™ Jlodirc eS circfieundo d.e,twfiuq;.vuli diccre.fi mulijg^ *z m™t pe ,fe' ct.oni propriScx mo«u ctrcuUri.qucadmodum homom ccutMudo ci.uaTemiurnodebet Deo placerc.q.d.diclmusqdl.oceftopus.quod Deo benediaocS placeredeb.-,:vultdicere.qu,a Deoplacet, vt vnuquod^. coferuetu, ,„ ta, vel acqu.ra. perfcAione fui c(Tc, hlc. n.eft appetitus pnm, mototis. appo,m ono eft fatuiias ponere iilud.&inquit.ftd.l, nos diccrcmus rp huius hcis moius circueundo ciuiute fil abmtetioncqullpre natnuK noic Aut.videl.cct o, nS intendat in fuo motu nifi ailingcrc ocs rpcc.es vbi.quac funt inrtmt» f»lic'i,umc. .o-aictmus quod hic homo efTet fumme faiuus, vstlt dicere , epiti mo,u cotli eft Juo cofi.leiarc.f.icqirilTiionc ofucn fitufi,& perfectione moions.quam acq.nri, rcl in qua fc conferuai pei appropmqaationc ipfi Deo.nu|uii niodo, q, fi motoj mouct no propier aliud niG vt acquirat omncs fpccies fitus ut„S , fmnnu fl|uj. tascfl-quoniSilli fitus.iullS rel.nqiicnrpcrfcrtionc abfolutSin p,imo moiore * Tiecin'aliis:funlenim rcfpeftus.Si veroambas iltas intttiones hibcjt^ 0nc d,, *io motus cotli elt fati» perfcofus.cU dccentci facliis.
A L G A Z E L.
ItAloa. Secundusquidceftavtnos dicamusid, quodrecitatu A deincencione,eftfalfum itt motu occideutali. &qu.troquare JTXfuitmotusprimusoricnali!,?&quarenonfucrut motus vmuerfi ad eandem parcem>&,G cft in diuerGtatc eorum intencio , quarc jionditfcruntincontrarium.&erunthi.quifuut orientales occidenralcsj&quifuntoccidcntalesorientales.nam id, quod vos dicitis Je peruenciorrc innouationum ex diucrfitace motuum in trmitate, & fextiliwte,&aliis,proucnitexcontrario.Ecfic eciam ld.quoddixcriir deperfe<fcioneficuum,& vbiomnium,poftquam pofsibile eft eis |p aha parte,qu jero quid habcnt qudd non moueancur aliquado cx vru parcc,& aliquando ex alia parte ad perficienduin id, quod eft pofsioi le cis/i fuerit adimplere omne pofsibile perfcdio? lgitur hoc ligtu" £caco,iftcfunt imaginationes,qux nihilfunc.& fecretaregnicceloru jion habetur his imaginacionibus.fed habueruc ca Prophctae , & Anliqui nofttiviadiuinicatis, nonvia ailumendi rationcs. & ideo deficiunc pofteriores Philofophorum in dedaiado caufam partis motus, •& elcftionem eius. , .
Inouii Alea.Adhue argufdn eft cj> in eo.qil philorophi de intelione ccclorS dlcuni in eorum moiu. tft crror.cofiderSdo partcs vbi tcnduni. expontt hoc.d. videlicet quai» motus diurnus fit vcrftis occidcie,& mwus # pt.us plancutum verfus oriente & no tcouerfof vel.quare no funt ocscirci vnS vel camlc pjr. tc & oftcdii hoc effe tSnabilitcr diaii.d.vndt.fi mo.uu paries no difrcrut tn m. rt«'ionc.ocs.n.intendun. approplnquar. pt.mo princip.o ,, & «qutt.re oes fp« Cius:quarecrgoin totum conirarlum fe habenuquafi dicat non bcnc fchabci, &icdtoMuonem.omnjatuim vuuaacotUs.feucommod» tn hunc mu,.Ju ■
Quintadecima. jii
jl itfeenHentit, Se aequirere omnes fpocies vbi perfetSe etiam fleri pofTnni. fup. (J moucantur vno moiu verfus vnam paricm.poieft ergo fyllocifmus lic . n. poni.omnes motus.qui funi propier vmim rtnc numcro.JebftciTe verfus eanjf partcm.fed Jeclatatum eftomnrs nioiiis ccclcrtcs eftc .ppter eunJc fine nunie. ro.fcilicet propter perfectionemmototii tonfcruanJS, Si lituum :>ci|Uifitione. crgoomnes dcbcni ticrl circa eandcm partem numcto:ct hoc argumeittS habet maguamapparentlam. (Amplius. ) InJucil fccundam Jebiliiaiem. d.ampliu»; quarc nonmoueniurquandoquc verfus vnam panem duarum,i|inindo*quc verius alieram.poftquam intentio ccclorum eft pcrticcre omiui pofsibilia in moiu circulari Si /itu.i.poftqua cft acquirere otnnn vbi, Sc ocs liius pofsibKes. q.d. jeque bciie paieftelle.limuiictur verlus orieiuem.licui econtra.iu.n.poteft fal nati acquilino liiuuin,& confcrtiaiio oimriri rcrtim.ficut ecomra. pai.-| ergo ex Jiis.quod philofophortim opinio in hoc propofitopura phantalia mii: propier quod concludit Alga. vnde dicimus quoJ archana rcj-ni corlorutn nobis lum jgnoia.& omm humano generi.nifi prophctis,& fancVis:& qu.iutuin Alga. ve> rum inutiit:quciuadiuodum cnim Heiaclitus cphcfius inquii.li noa poflumus fd rc ea.quae in remoia flunt ciuitate:quomodo dc ca.quat in ccclo filtll . (fcfri pof. funi:*ulium ennn cft Uborarcin his.cnm eorum.qux fcimiu , eft iniuiuia pars eorum.qu* ignoramus.
B AVEROES.
Alt Auer.Hxc eft dubicacio fophiftica.na permutari cx difputacioneaddifputationemcftopcrario (bphiftica. O uoniatu ciuofctiuiturex diminucionecorum,fi diminuutin dado cau famdiuerficatispartiu motuumcoeli, vtdiminuantetiam in dadocau fam motus co?li,& vt non fit motui eius caufa. hoc tocii ctt fcrmo in vlcimicatemolliciei,& debilitacis.Oqua maxima eft leritia eorfi in hacdifpucatione.na putanc cp ipfi victrmc Philofophosinea. Etcaufahuiuseft ignoraciaeoruin modis vicj vfirace.in dadocaufas,&c6' fyderaciones,dequibusquc.rirur vt tribuatur m quolibec entiii.quar quidedifferut,ppterdirrerentia naturarucntiu. Na rcs fimplicts non Negaia fTm habentcaufameius,quodprouenericex cis,nili fubftantiam nacur.T, Pjietbu cau C &forma:earu:compofica: vcro habent caufasagcntes pixcer formas *mHittm' earu: & funr.qua: fccerunt compofirione earum , & copulacione partiu carum adinuicem.Verbi gratia cerra non habec caufam vcdefcendacdeorfum.nifi atcributu ccrrcftrciracis. & ignis non habeccaufam, vcafcendacfurfum,nifi fubttanciain naturx, & formx fua:: & cu hac naciira dicicur cj> fic concraria igni.& fic furfum,& dcorfum no habet cim,qua fuerit vna duarii parciu fupcrius,& alia inferius . fed hoc cft «x dererminacionenacurxeorum.Ec,cum ncccflefucntdiucrfitaspar tium ex feipfis,& diuerfitas mocuuni ex diuerficace parcium, cunc no eric hiccaufa, qurpofsirafsignari diucrfitati motuum, nifi diuerfilas partium mobilium:& diucrficas parciu eft ex diuerfirate nacurse eoru,f.cp qujda funt nobiliora quibufda. Verbi gracia,cQ homo fcnferic in a/ali epprxcedicinambulando cii vno duoru pedu ex aliqua, parcc corporis fui,deinde fequicur eu alcer,& dicic quare aial prfponic feunc pcdtm j&pottpouir. altcrura , & non econtra, non eric pro -
Difputatio Mctaph.
feaoibicauracomplcta.nilivtdicatg-impofsibtUeft in moru ani- I malisquinprrponacpcdcm.&fuftcntecurfuperalium pcdcm.& hoc profertofacic vt fintanimali du.r parccs,dexcrii,& finiftru. & dextru eft.quod fcmpcr prxpomcur ex potentta reperta in co libi propna: & finiftm fcmpcrpoftponicurdexcrocxpocetiafibipropna.& impoffibileeft vcficccontra.f.vt fitparsdcxtrapars finiftra. nam natura
,;_„ arrimalis hoc requiric aut vt plurimu.auc femper. Ec fic eft in Q_
ribuscctlcftibus.nam.fialiquisinterrogauer.tquarc mouentur coeli vnaparicct Cxquadaparte,&non ex alia,rcfpondeturquta habent dcxtrum,& nouad alia, gmftrun,:&pr.-ecipuc,cumaflirmauerimusdceis q> funt viuecja:mfi cpeltcisnuid propriumqudd pars dextra in quibufdam eorum cft rfars finiftra in quibufdamalns.& tame ipfi pcdcs enam cum ifta differentia, vnus corum mouetur ad duo concrana.vt eft pcs finifter durusquidem. Etquemadmodum, fi aliquis mcerrogauerit, & dixuic ttmotusanimalisenet complctus.fi dextrumeius cfiet finiftntm, & finiftrumdextrumt&quareappropnacumfuicdcxcru vcficdexcru, > & finiftrum vt fic finiftrum.dtcicur a <p huic non eft caufa, nifi cp na turanartis,quKappellaturdextrum,dccermmauicinfc vrfic dextrfi, & rion fir finiftrum, & nobilcdatur parti nobih. fic cctam, cum alioois incerrogaueritquareappropriacaelt parscceh dexcra motu. tru- Pno,vc fic dexcrum,& pars finiftra, vc fic l.niftrum,& lam erat pofsibilc vt fit contrarium.ficut elt in orbe planecarum,non c-ic ei rcipon- Cureellmo fio.nili dicacur cp pars nobilis appropnaca fuit corpon nobili (icuc Sh duo eft in appropriacione ign.s fupcr.us,& tcrr_ infcr.us.O uod auc CceU bujmotib.K m0Ueancur duobus mocibusconcrarus,pra:ccnnotum diurnum, cft «owut.js. nccefsitatem contrarictac.s mocuum hic.f.motus gcneracio-
nis & corruPcionis.& non eft naturxintelleftushunuiM vcapprchen datmapis.quahociniftisfermombus.&inhoclwo.tc quoniam d-j bicauiccisAlga.cumhacdubicarione.&^
fionem ei recftauit in hoc refponfionem quonindam Philoiophoru. uonem ei,rccit.iu t altcrcano.d.dicimus noj.ph*c
Ptopon.i ;primo V n quonam gene c red<Jjt <].|ra-sUllo enim dc qil^io. »l«Vcarioeftfoph.^al.t^ Appomtquomcdo cft n.irandS
Se £C C * mPu rA?/rR*«"i«« .pfi ph.lofophi deHc.Q,
■ dtdwt o« feu eogmrione caufatu diueil.tatis mo.ua, .d tft quart fcqu.tur. odcci.irationc .cu c b pMtit moIuuln,q, debeat ignorarc caufam inoiu* fi „erc.u„t . ^""'"Xcnnus ftlt cnira fcirc caufam in vniurtfali, & ignotate ccclom abfolutc. d ell : <™'u^ £ A , & fujs rcqucnt ibus . V ndc dicitm.s, q>
-I lu . S, «hominS voluntatc,& fup.no faSis aut d.cimus o» ncgligc
,,a tn ampla ^f^0^^Xs% c* alTump.ionc caufatu. id cft g. Ignorat \ ias,« cauias ' j,ffi.tciuia naturatfi rtrum.id eft qu.a cauff va.
Qnintadecima. jtj
■ jicftc5.r.ptimiccf.inotns«rj!olimpliciun5 habrntciufaspr*tef natuns ctt» fu fed copofitorum habcnt caufai diuerfas a natutis eoru, & illf fum caufx ip» farum,& m ru pattium adinuicem fccundum compolitioncs, & compaginatio» ncs xdinuiccm. Vetbi grana.ierra non habrt caufam defcendendi nifi fua fira» plicem naturam.fcilicet tettcftrcitatein,& lic de alijs fimplicibus. Similiter di cimus.quod furfum,& deorfum nulla habent caufara, vidclicct, quate vnu :p. (ota fuii fupcnus,& aliitd infcnus.nili quu ira dcbetfequidr propria ipfarun» riaiuia.Similiterdicimus rrcie de diucrlitate motiui.quod nulla cft ibicaufa nifl diucrlitasnaturarS pariium motuS,& illa diuerlitas proucnii a diurrliiaie nattt iaru mobiliS.videlicet.quodaliqui ipforii nobiliores funt alijs. Similiicr JicirDusquodillud,quoddix.t,videlicct,quaretnotus vniucrfalis lit vctus occiden tc m,& no ccouerfo ratio huiui c(t,quia cccli habcnt dcxitum, Sc finiftrS, vt iis piiina difputatione decUraui.maxime quia animati funt, & diftrrunt iutcr fc, prout td.quodelt dextra vnius.liniflra cft alieriusHicct .tliqui ipforum verfus duas partcs cotrarias moucStur.fed hoc uon violcntcr rii. tande diccndum fup» quod in hoc itulla taiio cftnili iimplcx ccrfi naiura.vi dtctuui efti.iil tame, fcd CoitccdendScrtfecundS ui vcriiatcni.quod humanusintellectus valdcdcficif in ratione.vel caufts naturaliu rerum,maxime in illis aliioribus,& fublimibus corporibus.quoru quautitates ncfcimus,& cflc fubflantiaru coru totalitct igno. timus,& idco dicimusquod corpus cccleflc neq; efl grauc.nequc leue,vthabe
*» fut ab Atifto.inptimo corli &mundi, & patet clate a commentatoribus ver» boru Atiflo.&.quali dicat.quod de coelo non fciuitnus nili ncgaiiuc,& no poli liuc ciusnaiutam.fedpetabncgatloncm tetutn hic.(Et hiceft liins.) Auctror s nunc imponitfTnclibto.&inquii, & hic eft finis quxftionum fetroonum dinla noruin,idcft,metaphyficoium huius homiuis,de quibus altercauit Alg. cu phi» |ofophis,& rcdargucbat eos, vt ci apparcbat.apponii aute fuum laborem tuca hoc,dicens,fcd nos Oei auxilio rcprobauimus manifcfte iplius errores, & oftedimus ambagcs auetoritatuni.id eft.atgumcniorS eius.vt melius & clarius po» luiiiius.Etordinat fc ad fequentesdifpolitioncs in naturalibus.dices: vudedciri dc aliquas lingulares Algarel. difpuiationcsin n.ituralibus ptopofiias duxi. mu5,in quibuscnam puiauitPeripatheticos accrrime rcdatgueie , & fequimur (iilum confucium in prxietitisdifpoliiionibus.Et fciat lua dominatio Kcucrcrt difsima, difpolitioncs naiuralcseflcduas, & mulium lingularcs. tractaui enimi quattior propolita.quemadmodS Alga. iuquuui fccundo dubio priinxdilputa. noiiis.PrimS eft dcncxu caufati & caufatotu inuicc.Secunduin.an aimne ha. beant cflc pet fc fpirituale rcmancns poft mortc, & quam habiiudine dicant ad corpor.i.Tertiu ell.an huiulmodianimatannihilari polsint . QuartS eftderc» ijirreetionc moituoru.Hcc entm quaiuot mirabilia propolita in duabus dilputa.
C nonibui difpurat.vbi oitcndit Aucr.fuam fubiiliiatem, &ingcniiexcclleniia: Sl has duas vliimas difputa tioncs non habebS in piincipio opctis raci , fcd do. rninus Andreasderaimitis, crctcnfis, fludiofifsimus mcus fcholaris aiiulu.de qmbus lantas refero gratias.quantas,& quot polium conciperc.feclt entm con. Jeruationc harutn reru.quc funi copuiandc inter archana coelorS>& rcucrcdifsi ■ue doininc tiuccxponere non pcfluimqfti multitiidinc negociorum, & lolicitu dme tmprcfToris vexaius non pollem aliquiddignum tue doniinationi tcucrcn difsimrdicctc.fed haccrtatc vciura expcctct inc:nam castnittam cum quibuf» dam meisfarcinolis.proquibus tiiam.D.Reuereiidlfsiina.omniu litcratoru fplS doicm,tn iudicem elegi. Quando.n.atua domjnationc teuercndifsima vigilic mcj appreciabuntur.quid cutabotunc inaleuoloruin latraius t lauot cnim iu£ conditioms mc a maioribus tumra rcddrret.
Stn, i a folebamus frpr,midomine reuercdifsimc.difputarc cS Hicto QgXfiio. ft nyino Bernardoolimriliodcnitni Pciti,& cSillouiagmfico viro Antoiiiolu. lliniano artiS acciiraiifsiino,tiliodoinini Pauli.ffpc fcpius dc moiu nptusalio* tu cucloru.ocs.ii.aflronomi dicui primu mobile mourr: niotu^prio^ctalios mo mrapiusadeandcparrc,& raoru ,ppr;o ad part? oppolita.prcicr AlpetragiS inj llbdlo de qualitate raotuu caeleltiu,qui opinaius eft qc> oinncs orbrs iuoueiituc
Sf j
lb oriente In occtontem.cV: qood nullus orbium moucrrtur rronfra. Ad filol.
dum tn appi renlias dijebat phnrtas tncurure moius a i
oppofici omnino:ergo,fi vnus cSpetii naiutaliier cotlo vel n», r , tJp'US dfs 8c violcter. 8c per cofcqucs i.B lcmpiterno tnc. An.Dh J« r ■ ' prJ JC.CI' ftinianustomne.qd rap.rurin mo.u fuo.coira na.ur.i moueruVomn 3'*u<b" lu' lutura moueiur.iio fempermaiiciur:ergo,ficorpora olani.^.- 11 conira fcmper inoucrentur. R urfus diccbat.lfambo motu* compn.m, ^Vv"",* n°n vtrii xque naturaliter.an vnus iltero naiuialius,& quo nodr. ~I •B,,u,>?: huiufmodi argumcta funi fubtilia.cV mul.um apparentia contra afl ?mp"imbrcimcr ad hoc non eft rerpondenduin, licui aftronomi dicun »JT\°ry°!',' mouetur a prcpna intclligciuia immediatc.& a primo motore dc, i,,fl„. ficenim illa influenna ,,on eft fufScens princpiii mottuo cf, ilullnm , ": in perpetuo moucaiur: ideo cxiftimandS.vt Auer. Jicii.i.'Curlicom \i A. "* Tnuin elfc moioren, totius vniuerfi colligati ex omnibus orbibus oui eft £f,7\* lotius cogregari ex omiubus orbibus.haeceniiu forma vniunlalis' omnrs a.hti mouei vnomotitnuincto.qul vocatnr motusdiurnus aborifte in occidr,trn aliar auicm inielligeniue funt.ficui forn.ae particularesmcbrorS ,qu* tS propnjs mouent econira proptcr tine.quc Jcclarat Aucr.i. curlico cS V«-,h! gratia.pofito cp antmi mea moue.ii me vctfus ncapol.m,& cont.nue hraclitum ccontra moucatur:iam brachtu Juplici moiu moueietur.& motu toiiiis 8c motu Soloiio. proprioaproprtomotore. Ad pnmiidicen Jum.qd illa regula eft intrllieend» de nionbusoppofilis lccundum fpccicm.modo.vt Auer.tuquit.i.ccili huiufmo dimotusfutit numcrodiucrli.non fpecie. cum lini partes tnotus pamum vn.us animalts.vidc co.49. Adfccundum diccndum.qdilli moius dicfnut niuu* ,10 .pptcr hoc.qd fint cotra naiurS illoro, fcd quia no funt per natuiS paniculariii motorii eorS. Ad vl.tmS d.cendS.qdnaturaliuscft partem moueri moiu 10. lius.quS ipfam mouer, moiu proprio.moueti.n.per natuiS vniucifalr naiurahui cft.quS moucn per naiuia parnculaie, vt Jictu efl in coxlo Si miiJo. Et ficcoa fummata eft comctatio mea fupra lib.Meuph. Auer.tjui Jcftruftio Jellrnccio. nfi J,ciiur,inccepia.i494.&caplcta.i497.die.it.Ianuaii,, & 11, eo lenulmrl liarc cura.quS poiui.Htc.n.nullos inueni fcripiorcs, immo ncc aliquos, qui Je his meminere.adeo qdquidSomnium literaium pei.lius ignar. proptcrdifticitl latc hulus Itbri dicunl hunc libiii non efle Auerr. 8c de his non curo. vf emm fenfti.quare ncgam hoc.htc enim liher.ium errore iranslatorts, lum didicnltaie verboru.ium fcntentiaru arjuitatc tuit m.h. ita Jifficilis, liciit vi Jcs: nrc volui exponeie ipfum.ot facerc vnum chaosrerS,ita quod vcl.m h.c appoucre om nfadidbilia.nec itaimmorariin lingulo verboe.us.viomniu auies ohtunjam. vlrctior.n. fpeculatio fornotibus relinquatur.fat mihi lu.t mouilfe. principf9l|] dedifle fpcculaiionts,eo max.mc,cu hocnorx mc feci, fcd ex roga.tt .ll.usfi' craiifs.m. philofophi Hieronymi Bernardi.fllii qiionda domtm 1'tni, .;uoiutn animaein perpciuu gaudcant.adeo enim me vcxabat.vnd negarc 110 poiui: & fiqua hic corrupia legeniur.brcuiuii tpis afcnbaniur.in quofcnpfi. lir:[l,il replicatas inueutci maierias,hoc eft.oui.i magna intcrualU apponcs.fcripia olira obliu.oni tradidcratn.quja Aucr.ca dtucrlis locis langcbat.Harc igitur tiint.que; «tbi Keucrendifsituo Dommo meo.mcririfsimo card.nali.n.i.io. v. d.ena calii. gaiione luo lingulari Ingemo cafttges.digna vero lauJc collauJes. UiuJ qutds donum.quod poiui pro lua immcfadonunltione.hoc eft.lllud veio, quod tua. D.retcrre pot,eft vt id rccipiai co tnodo.eo animo, eaq; affeCttone, qulbus ega •Duto.Valcat tua O.Kcuctendiisimaomnium litctaioium confugium.
Pilp.Mccaph.Auer.cum Algaz.vnacumcomtncn.Sucfl, F 1 N I S.
Quintadeciim. 324 k A L G A Z E L.
Alt Alga.Et aliqui eorum dixcrunt,qrh perfcftioeorum prouenit HacdcRdecx motu aqiaacutu]uepartcfuent,&ordoinnouationuni tcrre- ramut in ve ftriumdcccrminatdiuerfitatcm motuum,& partium dcputara- tuftiouicx» rum,id,quodinduxit cos ad radiccm motus,cftappropinquatio Dco glo.& quod induxitad paitcm mocuseft influere gratiara mundoinleriori. Dixit Ale.cphoc eft falfum duplicitcr. Primo,qrh, fi hocpoteft confiderari.cft exdiminutioiiciudicii.nam natura quicris magis dcbctappropriariei,qua motus,& mutationis. & eft afsimilari Deo glo.inrei veritate,quoniaabefta mutatione.motusautem cft mutatio.Attamcn cligit motum ad influcndii gr.uiam.na,fi adiuuat alteri, & non aggrauatfibi motus,quidcft qucd prohibctab hacconfidcrationc?Secunda vero,quonia lnnouationcsfiuntcx diuerfirate propor 0 tionum>c]u.c fiunrcx diuerfitat» partium motuum . & fic erit motui primus occidcntali*,&alii orientales.& venicthxcdiucrfiras, cx qua prouenictdiucrfita s proporcionum.quarrcrgorefpicit vnam partem? jftx aute diucrfitatcs non determinant,nifi lubftantiam diuevfitatis t. pars vcro,qua refpicit,non eft digniorfuo contrario in hoc.
A V E R O E S-.
* It Auer. Hicloqucnsconatus eft darecaufam in hoc cxcair» f \ fafinali, nonautcm cx agenti..& nullus Philofophorum du- ' bitat quddficibicauft finalisfecundaintcntione, quae eft neceflariainellecorum,qux funthic. & licetadhuc non fciucrit differcntiam,non dubitat taincn cj> non cft hic motus, ncc inceflus, necresreflus planctis,qui non habet introitu in rcbus, quar funt hic, ita tj>, n lidiucrlificareturexcis aliquid.inuolucretur hocnoftrumefle.Artamcn muitrharumcaufarum parcicularium , aut non fcimus cas omnino,aut fcimuseaspoftlongumtempus,& magnam exercitationcm: iicutdiciturquodfapiens affinnauit illud in libro fuodcregiminibuscctlcftibus particularibus. rcs vcro vniuerfales defacih habcturfcientiaearii.& habentcs fcientiam iudicii ftcllarum peruenerunr ad multas earii,& apprchcnfum fuitnoftra tepeftate plunmum eius,ad quod peruenerunt Antiqui in hoc,vt Chaldei, &alii. Qjiarenonoportet vt noncredatur q» fichuicfcicntia deentibus, cum apparcat lnduftiue op omne,quod videtur in cotlo,eft propter fcicntiam rinalem,& caufam caufani finalui.nam,fi hoccft in ammalibus, mul to magis dignius eft vc fit in corporibus ccekftibus. & iam v idetur in animali,& hominc,vti decem milibus fcientia in tcmpore fpatii milleannorum. idco noneft inconuenicns vt videaturinseccrnuxternitatis annorum longorum nimium fcientix, & fapientix , qux eft
"DiTputatio Metaph.
incorporibusceelcftibus. & nos inucnimus Vetcres vti v Tk ■ hoc.na ipfi bcne fciuc expolicioncseoru nrofunH,,.,. i ?• .Tr,!bu* ln fapicnres veridici. Primu aurcm,& eft.cu diclc 1 a] CICt,\&, funt g-afsimilacio Deoglo.dcccrminacei vt ficuuielrpr. Sp° J,cere glo.abeft i motu.fcd elegit mocum cx eo, quod ™l tT™!101 Deu* gratix gcncracionibus,cftfermoinuolucus.,ialn Deusl ,nflux" quiefcens, ncc mobilis: & vcmoueacurcorpus cllm r "°n 2«fat.& cum afsimiletur ens Deoglo.alsimUacurS^efTu^ tuentin nobiliori difpoficionum cms:& cft motus v r V- ' fecundaiamdiaa eft refponfio ad eam. ' KelPonfl° vtro
DISPVTATIQ, XVI. DE DEST^VCTIOT^E DiCTl E0^M» Q.VODANIMAB COHLI RHSPICIVNT OMNIA PARTICVLARlA, QJTAH FIVNT IN HOC MVNDO,
A L G A Z E L.
Sequ&ti 3\. fputariones • anriqua co «Jice nS ha. fccniur ob i J atque expo fiiionc habe bi$ ftuJiafe lcdor.
I T Alga.Dixeruntcpanimarcalirefpiciutomnia pamculaiia.qux fiunt in hoc mundo : & qu6J intelligimuspertabulam feruacam aniinascceliec piifturaparcicularicatummuiidi in ea afsimilacur piccurse rerum conferuatarum in virtuce conferuatiuapofitaincerebrohominis: nonquodfic cor P pus amplum durum,in quo fcribicur res, licuc fcri * bunt pucn incabula.nam illa fcnptura rcqu nC plurimum eius dilacationcm fcripci in ca.&,cum id,quod foibicur lic inrinicum,noneritquidcmrcifcriptx inea finis,&non ims^inarur corpusinfinitum.&impofsibileeftfcriberelitcras infinicas per litcrasnumeratasfinitas. Etexiftimauerunc qudd Angclicaleius fnnc animc: ca-li, & Angeli Cherubini approximantes lunt inrcLiigentMa fcparacx,que; func fubftacic exiftecespcrfe:& non corinenc ccrminu, &non .vcucurcorporibus:&^iftxformc; parcicularis influuncur ..\t aiabuscceleftibus, & funcnobiliores Angelisccelefttbi:.s:i;::i ipl uifluur,iUi verononinfluuc:&qcfinfliiicelt nobiliuseo,cui inl!i:icur.& ideo appellatnobilenoi"ecalami,&dicucfcitcum calamo, quoniam afsim:laui:pi<fluram influctecalamo.&afsiniilatiitiJ, cni mliuicur, ubulx.Ha.-c eic opinioeoru.Etcotradiftio huicdifpuuuoruduTat* ,
Sextadecima. jjr
tL contradictioneprattedcnri . nam id,quoddixerunr:mrea,non efi &Ifum.cum fitJeeo,cjccriifuntviuences,&mouencuradintcntionem, & clt quid pofsibile . hoc vcro idem eft , cjuod tenerc g> fic fcienria in creatodeparciculanbusinfinitis. & hoc forteexiftimaturqudd fic faJ fum.& qu.rricur eis ratio in hoc,quoniam cft verluria ipfa.
A V E R O E S.
Alt Auer. Hoc, quod dixic.millus Philofophoru dicit de fcicn tiacius , nifi Auic.f.rp corpora coeleftia rraaginaniurqnanco magis vc tmaginencurimaginationes infinicas. Alexanderau tcmexponitinlibellofuo,appellatoPrincipiacotius, cpiftacorpora non imaginancur. nara imaginacio rcpericur in animali propcerconferuacionem : ifta vero corpora non timent cp eueniac eis corruptio: igicureireimaginationcs in ciseft falfum. (iceriam & fenfus. nam, fi Confr» cot cflent in eis imaginariones , eficnc eis fenfus. fenfus.n.funccondicio re W* (cn(am i quificainimaginacionibus : &omnisimaginansfenritnecefl"ario, & C£to P00"** non conuerricur. &fecunduphocnoneft vera expoficiocabulxfcruac.-e,vcrccicac decis. Expolicio veroincclle&uum fcparacorum, qui mouenc quemlibec orbem modo feruicucis, % funceis Angeli approximances,eft expoficio currens fecundum rachces eorum. & fic appcljare animasorbium Angeloscosleftcs, cum incencio fuericconuenirc jd,quod inducicur a dcmonftracione,ei,quod inducicur a fide.
A L G A Z E L.
AIc Alga . Etafsignauerunt rationem in eo , dicenres quidcm, iam probatum eft ap motuscirculariscft voluncarius, & vo- Iuncariumfequicur volicum,& volicum vniucrfalenonrefpi C citiirnifiavoluntaccvniuerfali:volunrasaucem vniuerfalisnonprouenicab eaaliquid:nam omne ens in aftu cft demonftratum talepar ticulare: & voluntas vniuerfalis , proportio cius ad vjiitates patcicularcs eft in ccdcm gradu:igicur non proucnicab ea aliquidparciculare. fcd impofsibile cft abfque voluncace parciculan mocui demonftra to tali:& orbi quidem in omni mocu parciculari dcmonftratoa punfto dcnionftrato ad punftunidemonftratum eft voluntasdemonftra ta ad illum motum , & eft ci proculdubioimaginatio ad mocus illos particularcs potcntia corporali , cum motus particulares non appreht dancurniu pocentiiscorporalibiis:igituromnis voluncasdeneccfsicatcciuseft imaginacioillius volici.iolicec fcientia deco, fiucficparriculans.liue vmuerlalis. "ienfcunq; fucricorbi imaginatio partium motimm,&comprehcnfiocarum, comprchenditeasproculdubio.intocp fecjuiturexcisdediuerficaceproporcionumcum terra, in co cg aliqua: patccs oriumur,& aliqua: occidunr,& aliquf funt in me-
Difpnratio Metaph. dio f oeli antiquorurn hominum,& fub terra aliorum & fic ciam fi-ir cuod icquitur dc d.uerfuacc proporr.onum,qU* fiunt ,„ m d ™
^io i<.\ttl!,qu3rto,c< oppohtione, & coniunftionc ad aiias in ncscrtlcllcs. Et alix innouationcs cerrcitres fuftmr >-.,.,.. ; nouat!°- •i_ . n i i .. r,iritur mnomtio-
nibus ccelcftibus.auc immediate,aut vnorncttio,aut plunbus D
omnc innouatum cft ci caufa innouans.quoufq; ccflac prorcfli.s afl^n dcndoad mocum cceleitem arternum, h aliquod eorum cll f |" cuius.nam caufe,& caufata, afcendit procefluscorum ad niot" * " cularcs cceleftes:& ca, qux imaginantur in motibus , imaemantutm coiifeciucntiiseorum,&confequenciisconfcquenciurr. vfquead fi proccftus. & ideo refpiciuntomne, quod innouacur. nam omnc aual lnnouaturinnouacioeius proccdita caufa: &,quoticnfcunciiie verifi
cabiturcaufa, venficabicurcauf.icuminnouacum.Nosauccmnonfcil intis ld, quod vcnturum eft in fucuro:quoniam nos non comprchendimusomncs caufascorum.fi enim fciremus omncscaufas, iuremus omniacaufata.iiam ,cumfcimusof,ignisrangic bombiccm, exi rnpli
fratia.in aliqua hora d«crniinaca,cunc fctmus combuiitoncm bomicis.&quocicnfcunq; fcimus<paliquis comedic, icimusg. faturabiZ tur.&,quocicnfcunq; fcimusq. homo deambulac in loco, 10 quopooi cur thefiurus coopcrtus ieuicer.cum deambulauerit fupcr cum deambulans.ccfpitacpes eius in chcfauro,& (cit eum.fcimus cp diues iicc ex inuenrionethefauii.Accamenifte caufc,non fcimus eas:&aliquando fcimus aliquas carura,& cucnic nobis icnfacio eius.cum cuencnt cauiacum.&,h fcimus maiorem parcem carum,prottcnic nobiscxiitimatio manifefta de cuencu eius. &,fi cflec nobis fcicntia omnium caufarum,eifcc nobis fcicntia omnium caufatorum . Niii rporbes funt mul ti»& habent miftioncm cum innouationibus tcrre(tribus,& homo 116 potcllfcirceas.&anim.Tccelorumfciunteas.quiarefpiciuncprimam caulam,&confcquentiaearum , &confequcntiaconfeqiicntiuin viq; adfincm proceflus. Ec ideoexiitimauerunc qudddormicns vide: in fomnofuo id,quod cricin fucurum.& hoc propccr copulacionem ciuscumcabulaieruara,& rcfpicientia cius.&,quoticnfcunquerefpejccric rcm mukis vicibus , rcmanebit ha-c cadcm resin conferuauua cius.& aliquando accelerat virtus imaginariua ad imprimendum ea. nam ex nacuia fua eft imprimere rcs cum cxcmplacionibus,quae propoicionatx funt aliquaproportione, aucpermucacionc ex rts ad contraria. & aufcrtur comprehenfum vcrum a confcriiatiiia,& rcmanebitexemplatio imaginacionis in confcruatiua , & indigetaliqua inccrprccacionc in exemplificacione imaginacionis . & aliquando ex i plificat imaginacio homincm arbori , & mulierem ornamenco, & fcruum amiisioni alicuius rei domus, & confcruantcm pccuniam ami corum, & proborum luinini. nam lumen eil caufacandelx, quar eft caufa illuminationis , &fcientiainterprccacionis ramificacur cx hac radicc. Etcxiitimaucruncquod copulacio cum illuammabiudatur,
A poftquam nullum cft lbi velamcn . Attamen nos hora vigilirincunt bimusei.adquoddeueniuntfenfus, &appeticus. & dareoperani his rebuscorporalibusdeuiac nos abeo. &, cum aufcrancura nobis in fomnoaliquajinuolucione»fcnfuum,apparccineodifpoGcio noftr* copulacioni. Eccxilrimaueruncu.u6d Prophetapurusrefpicicoccultum hacviaInilic]u6dvirtus animalisprophctica fortificaturcalifbc ticudine, qua: non orTcndicur a fenlibus manifcft is.& proptcr hoc videt lpfcin vigiliaid.quod alius videtinfomno. Vltenusvirtusimaginatiuacxcmplificatcictiamid, quodvidit, &aliquando rcmanet reseadem in memoria cius, & alK|uandocxcinplificatio eius.«c indigct hacc vifiocxpofitionc, vtindigccfomnium illud cxpolitione. &, nili cp oniniagcncrabilu (untfixa in tabula feruata.non fcirent Prophctx occultum in vigilia , ntx in lommo . atcamcn congregari calamiimin eo,quodcft,cricindieiudicii. &difpolirioeius cfthooquoi diximus. Echoccft,quod volumusprarimccere, vc bcne intclligatur
* opinio corum .
A V E R O E S.
Alt Auer. Iam diximus tj h.-cc opinio.non fcimusaliquem dixiflecam.nifi Auicennam.Ratioautcm eius.quam recitauit, eftdcbilium propolicionum,licet Gnt rhetorice,& topicar.na ipfcponit cp omne operatum particulare proucnit abhabcntc aminam propter imaginacionem parricularem de hoc opcraco , & mocus particularcs.quibus erit hoc opcratum particularc: deindc copulabimus huicpropofitioni maion minorem, & eft cpcaeli habentaniml, ex quibusproueniunt opcrationes particularcs : fcquitur exhocvt proueniatex eis id, quod prouenit ab intcllcctis particularibus,& ope rationibus particulanbus, excon(yderationcparticulari,quodappel C lacurimaginatio. &hocnonvidcturinartibustantum, fedcciam in multisanimahbus , qua? opcrantur opcrationcs tcrminatas , ficut eft domus apum,& aranea , & alia. Actamen concradi&io , eueniens his propofiuonibus, eft cp non prouenic operacio parcicularis ab habentibus incelleftum,nili ex co,quod hoc eft imaginatuin imaginacione vniucrfali, & proueniuntex ea res parciculares infinicz. vcr.g.arcifeac proucnic ex eo figura chefauri cx parce imaginacionis vniuerlalis,que. non appropriacur vnichelauro praeceralium . & fic cft in eo, quod cmanaccxarcibus nacuralicerab animali. & funciftximaginaciones media: inccr comprehenfioncs vniucrfales, & particulares , fcilicec func medic inccr dcfinicionem rei, & imaginacionem eius fibi propriam. Corporaaucemccelcftia fi imaginarencur, cffcnccalisquidera imaginacio,que eft a natura vniuerlali , non aucc.ni imaginatio particularistributaafcnfibus.& impofsibileeft vcoperacionesnoftre proucmanc ab lmaginacionc parciculari. £c ideo teueuc Philofophi quo d
Dirputatio Metaph.
formx imaginatiux , a qutbus proucniunt operationes animalis Je- D termroatx, funt tanquam mediaMnter «tdlefta,* formas imaematiuas mdiuidualcs. ficut fornu, cj racitauis , quxappcllarurBceiath ex rapicnt.bus, qux eft fimilis ci , qua taciunt apcs domus liias arr fex vcro ,qui mdigct exemplificatioiic particuJan fofihili cft £ mi noneft apud eum hxc excmplificatio imaginaria vmuerfalisquidem cll ncceflaria in emanatione eius , quod emanat ab ea at ricularibus . & hxc imaginatio vniuerfalis eft, qux mittic volu'*"""' tem vniucrfalem,qux non tendit ad indiuiduura prxtet indiuiduum" voluntates veroparticularcs funt > qux tcndunt ad mdiuiduum prx' tcr lndiuiduuniciulilcmfpecici.&hoc non rcpcrirurin corporibus coekftibus. Q uod vcro reperiatur voluntas vniucrfalisrcivmucr Vnlaerfhte fali,in co qudd eit vniuerfalis , cft falfum . nam vniucrfalc non habec
eraarin] t<lc' cxrraanimam> neccft 5cncrablle»&c0!Tuptibile.&eiusdiuifio prima voluntatisadvniucrlalem,&pan:icularcm noneftvcra nifi dicacur quod corpora ca-lcftia moucntur ad parcc-m derinitioiium rc- B rumabfquc co quod componatur definitiocx imaginationccuiullibctindiuiduorum rcpc-rtorumalirer,quimeft apudnos. Gumau- NSdaruriio tcm dixitquod voluntas vniuerlalis non prouenic ab caparriculan» f"lis!U"lUer cltcrrorcunl intelligitur pcr voluntatcm vniuerfalcm ca , qux non appropnatur indiuiduo, pr.xtcr indiuiduum , fed vmueththter, ficuc llex , cum habutTitcxcrcitus fuos. Si verointvlligiturpcr voluntate alligantia eius eidem rei vniucrfali , tunc non eft alligata ei volunt.:s omnino,& non repcritur voluntas talis ? nili modo, quemdtximus. Igiturcorporaccelcltia, fidcclaratum fueritdeeisrpinttlligunt t-a, qux funt hic.cx co quod iroaginantur, hoc cft ex parte imaginatioiium vniuerfalium ,qux fcquuntura definitiombus, nonautem cx partc imaginationum particularium,que; fequunturifenfationibui. Etquodmagis vidctur eftquodhoc non cnt,nifiex imaginacionc particulari : &prxcipuecuni diciturtp quicquid prouenit ex e:shic, f proucnit fccunda intentioneapud opinioncm hominum, c* ipfa intcl iigant feipfa, &intellieantca, qux func hic. fi vero intelligurtt.i, quse funt hic, itaep fintdiuerfaafeipfis, eftconfydcratio, dequalptculabitur in locis propriis. demum, fi fciunt, noinen quidtm lcicntix diciturde fciencia eorum, & fcientia noftra xquiuocc . Q_uod autem dixitin hoccapitulodecaufis vifionis,& Prophctiv eit quid , cuifolus Auiccnna alfcntit. Icd opiniones Antiquorum in hoc funt diucdg ab hacopinionc. namclfefcientiamdeincliuiduis lnfinitisin actu.tx eoquodeft Icientiaindiuidualis,eft quidimpofsibile. &intciligopcr fcientiam indiuidualem comprehcnfioncm , quc dicitur imaginatio. Et non cft ponenda difputatio de Prophetia , & vifione in hoc loco, nifi proccdatur in hoc ad immcn&mqucitionem : &cftoperatiofophiftica,nonautem topica. Attamcnhoc, quoddixideiniaginatione corporum cceleiiium,g> funt imaginatioue: niedi j intcr imagma-
Sextadecima. , >l7
t tiones particulares,& vniuerfalcs,eft fcrmo facisfaciens . fed quod fequicur ex radicibus Philofophorum eftqudd eorpora ca-leftia non iinaginanturomnino.quoniam iftiima^inationes, vtdiximus,funt ? 1,0,1 proptercoferuationem.iiuefintvniuerfales.fiucparticuiares.&func ^«10™..* ctiam ex necefsicaceconfyderationis noftri intellcftus.& ideo conl>deracio noftra eft generabilis, & corruptibilis. igitur nectflc "cft vt no copulecur lmaginacioni, &non fuftcnceturca modoaliquo. quare hrcapprehenfiononcrit vniuerfalis , necparticularis: fcdvniuncur ibi ambx fciencif neceflario,f. vniuerfalis,& particularis : & diflcrunc hic cx parte materierum propcer hoc . & hoc modo eft fcitntia de occulto, &Prophetia, & fimilibus . & hocdedarabiturperfefte inloco proprio .
A L G A Z E L.
narrauiftis.necrationein hoc. & nullaeft vobisratiode dcfcenfulcgis iii tabulam,& calamum. nam habences legem non incclligunt per tabulam.&caiamumhoc decifiue. & non ampleaimur lcgcs ablarioneamplexux viarum incellectuum. Ecquoddixiftis, licccconcefferimuspofsibilicatemeius.quotienfcunquenoncondicionacurablauofinisabiftisfcicis.nonfciturdc eoefl"c,& non verificaturcflceius. Via vcroin hoccft vtlciacurakge.nonaucemab intelleclu. Quod autem vos dicitis de ratione incclk-ccuali primo, zdincacur fupcr iiiul taspropoliriones , quarum deftruftionem non nariabimus , (ed tantummodocomradicimus cribuspropoficionibus.Quarumpnma cft, cum dicitis mocum coeli efle voluncarium,& iam conrradiximus huic difpucacioni, & adduximus deftructionem rationum eorum in ea. Se cunda cft,fi hoc concedatur vobis abufiue.tunc, cum dicitis q> indiget imaginationeparticulari in motibusparcicularibus , cft quid , quod non conccdi tur. fed non eft diftinccio apud cos ibi de corpore,quia cft quid vnum: diuiditur tamcn exiftimacione , non aucem motu , & eft vnum concinuationc.quomodo ergo cceli defy derabunc complere loca pofsibilia cis? vtvosdicitis , & fufficic cis imaginacio vniuerfalis,& yoluncas vniuerfalis. & dabimusexcmplum de voluntate vniuerfali, &parriculari,vc benc incclligacurincencio eorum . Cumautemfucrit hominiincencioexcmpligratia ad faciendum fcftiuicaccm in ceniplo Dei, ex hacquidem voluntace vniucrfali non cmanac motuvnam mocus eft parcicularis in parccm dcpucacam , & menfura deputaca. fed non deficic fieri in hominc, cum refpicit templum imaginacionepoft imaginationemadlocum.in quo dearabulat,& parte,in quadearabulac.&fequicuromnisiniaginatioparticularis, & volun-
Difputatio Metaph.
casparticularisad motum prxtcr fubie<tum,qUod prouenitei ex mo- D tu. Hocergo cft .d , quod .ntelligunt per voluncaccm paicicularcni quz fequitur lmag.nationem part.cularcm . & hoc conrcdicur * partes numcrantur.cum rtfpicic Hicrufalcm,& Ltcr non cft confvd«« tum,& oportct confyderarelocum prccer locu, & partcm pretei ■ ntcm cx voluncacc quadam particulari. motus vero ia-icft]sctt ci modus taiitum.nam rotundum in feipfo, & termino fuo a mw r*""* ficmotus,qutmvult:&noncftibi, n.li i'numattrim;:um & vi«f " cics,& vnu.n nomen.& eft.ficutdefcenfus lapidis dcorfum' tuia ric tcrram via propinquiori:& via propinquior cft ] iill;a rctia-Si ad*' fyderandumlineam reitam non indigtc lnnouationc caiiliinno tarprxternaturam vniuerfalem petencemcencrum cum inncuacio^I propinquitatis,&rcmotionis,& peruentionisad cerminum & exirn. abco. Igicurficfumciuiti motui voluntas Vnmerfalisad morum & non mdigec volcnte . & h?c quidem piopolitio , conati funt verfJtu «juadara in prjponendo cam. g
A V E R O E S.
Alt Auer.Sermo autcm Alga.& rcfponlTo eft vt dicatur, quare negatis,v!quead,non mdigetaliquoeorum.quxdixiftis cft rdponno quidem dcgcncrcauditus.non autem degentre 'm-
roid nonapprehcndunt.nocincancdiminutior.emincell^ ni m eo,& cpcomprehendicur in lcge tantum. Et , cum dubitatconcrl cos cum cxpoGcione tabula:,& calami eft quid cxtra hanc difputationem.necetiam cft ponendum hic. & h.Tcexpolitiode icientia occulti lplius Auicenna? nihil eit.Contradiftio vero intcUcclualis.quam adduxit de mente Auicenne in hoc, eft contradiaio vera . nam ccclum non habet motum extraanimam particularem inccflu particuian.ica 9>hocdeterminabitrf> fiteiimaginatio.habensenimanimam , quod moueturextraanimamocibus particulanbusin locisparticulanbui habet proculdubio imaginationem deeis.adque moucrur, &deillis motibus.cum fuerint Ula itinera non comprehcnfa ab co vifu.circulare vero, vt dixit.mouctur ex eo cj> eft circulare vno motu, licct fcquan turillummocum vnum motus multidiucrii particularcs.ad id.qued cft fub eo ex entibus. nam non eft intcntio orbium dc illis particularibus,nifi conferuare fpecies trh,quarum llJa particularia func particti laria.non autem eflecuiufcunq; particularis lilorum particulanu, in eo cp eft particulare. qrh, li hoc cflet.neceflc eft vt cctlum proculdubio jmaginaretur.efttamenfpeculatiodeparcicularibus, qua: fiunt cx ci»jan /int mtenta ad feipfos,aut ad conferuauoncni Ipcaci cantum.cc
« impofsibileeft vthocdeclarerurinhocloco.fed videturquod e;l Vtc
prouiJentuproculduWode jiaramlaribusex parcefommoru.,: -eri- Non <b » dicorum.&fim.I.umex pronprtics tuturoruin, quequidcm mic, vc ««itl,*"* riuteeftprouidentuinfpccic. T
A L G A Z E L.
Alt Alga. Propofitio tertia, & ex aftutia nimis abfurda c/t cu d.cunt cp.cum i confyderantur motus particulares,conlyder..ri
cft ftult.naabfoluca.&cft ficucd.ftumd.centis £CU homo S fc.t mocuu fuum, oporcec vc fcacquod fequitur ex motu-fuo deoppo
& iub eo,& ex latcr,bus.&,cum .pfedeabulat in Sole,oportet vt fc.ac loca.in quccadic vmbi-a e,us,& loca,,n qu? non cadit:& quodeuenic •S ex frigore ab vmbra fua,cum ubfcindacur rad.us in ilhs locis: & ouod euen.cex conftrua.oneparc.busterrzfub plancis pcdum (Uorum: & quod cuen.cdefeparauone in eis : & quod cucnichumor.bus iuis.r» vecre demucaconc ex caufamotusadcaliditacem: & .nquo mcmbro fuperabundau.t cal.ditas, ica <p quafi corrump.c complexionem eius & m quo membro reftificauit .d.quod fngidum ancea quafi corrup, c & in quo loco reftihcauic : & cc quicqmd iec.c .n h.s membris de him.d.cace & ficcc:ce:& quod fequlcur cx e.sdc oppilanonc.auc pucrcfac,onc:& quod fequicur ex hoc de mucacione pulfus, & demum de mucat.on.busparcumcorporis ad fan.tatem , feu ad jegritudinem-& quod mutacur in part.bus eis ad fudorem,autadalumLmidica™rr7 & fic fecm.cir m omnibus innouac.on.bus in corporeeius, auc excTa
corpusdeeo,cu.usmocuSeftci,auccondic.o,aucpr.eparans&eftftu! Z^Z™ lrn?2'natur i"<ell.genS, & non cadic in eam n.fi ftulcus.Ec ad hoc qu.de deucn.c ha-c verfut.a, adeo g. nos dicimus de irt s parcculanbus diuerfis fc.tis ,n anima orbis, vcrum repenancur S
fenc,arum,aucdenominacurcisid,quodventurumellinfucuru>SHn te l ,g.c,S ,d quod repericurin pracfenciarum eft falfum o, refp.ciac £ cultum.& Prophet5qu,dcrrc,piuntin vigilia, al„ verohom ££ fomno .d.quod fucurum cA eo mediante . Vlccnus dcftruicur ,ud?c " ron.s.quu eft vcrfucu.nam qu, fcc rem.fcc cofequcncia e,us, & profcquenca: ,ca ?, fi fcremus oes caufas rerum , fcircmus omnes in, °uauones fucuras:& tn caufe omniun, innouacionum, quc repc nucur imprefencaru funt mocus cadeftes.-fed decerm.namus cim in cs^u^ • duobus meduncbus.aut mulcs mediant.bus: &, cum tranfieritadfu SKnfE? " finIS-ciu?ro fa« particuIar,S in futuru in infi nitu>& quo congregant in aia crcatura: in vno cpe, abfq; eo o, prouenuntv nujnpoff al.udicenci C parucularesd.ftS^infinicI?^ vnL ut«carufunt1nfimt£.&,sJcuiusktcilcftusnonteftacurdehuiusrei
falfitite,nonconfidatingcniofuo. Si vero conuertcnt fupra nos Iioc D infcieruiaDeiglo.tuncdicimusnoaeltalligandi faciiLia Dei elo. cafui defcitisfuis inodo,cjuo alligantur fctentix crcaturariiin : fed quocienfcunquc fcita fuerit anima orbis ab anima honnnis , elTct ipccici anims humanx. nam communicaturu m co, qu6d comprchcn- «lit particularia mediarc . & ,licct non apprehtndat hoc dcciliuc , crit tamen prcdomiuium cxiftimationi o, iicex fpicituuscius.li vtronon prxdominatum fuerit, tunc cit pofsibilc:& pofwblle dcltruit detcrmi tiacioncm eorum in eo , quod detcrminauerunc. Siautcmdixcrico» mosipiiusanimx humanxcit vt apprchcndac ctiam omnin ,tamen occupacioriuscuinuolucionibusappeticus,irx,&odii, &timoris, & «loloris;demtim accidentium corporis,& in co,quod faaunt pcrucnire ad eam fenius,adco cj, cum proccirerit anima humana in aliqua rc, ©ccupaturabaliatfedammc; cceleftcsmundx hisattributis, noneuenit cis inuolutio,& non iuiptdit cas cogitatio,& dolor,& fcnfatio:ergo fciunt omnia. Dicimus vnde fcicis cp non iit cis occupatio > nonne ' feruitus earum,& Jefyderium carum ad primum impeuir cas, & prxbet eis inuolucioncm,quin confydcrent particularia diuerfi? auc quid redit falfum quin confydercmus aliud prohibens prxter iram , & appetitum , &hxcprohibcntia fcnlibilia? & vndefriturcp includancur ineo,quod videmusdeanimanollra,&tamen intclleclut fantoccupantescx magn itudineanimx, & petendo dorainium id , quodnoa potelt imaginari apud infantes , & non exillimant eas eflc occupantcs,&prohibcntcs? & vndefcitur fallitas cius, quodeft locoearumiri animalibuscccleftibus.^&hoccftjquod voluimus narrarcin facutiisj appellatis apud cos Diuinis.
A V E R O E S.
Alt Auer. Q_uod autem negat,quin fit hic intelleftus fepara- j tusa matena, intclligens quidem rcs pprconfequentiacaruro cflentialia modo vniuerfalitatiseorum , non ell lmpofsibilitas eius tx rcbus g fe notis, nec et nccefsitas efle cius eit ex rebus j> fe nocis: iedhomincs,i.Philofophi cxiltimanc <j>iam facta eft demonftratio apud eos, qudd repcriatur intellcctus talis . Q^uod vero reperianturtmaginationesinrinitx eit irripofsibilc vnicuique particulan hocimaginati . Atcamenquodreperiacur infinitum in fritntiaanci- <)ua,& quomodo enc fcientia dc particularibux, qux fient in futurum homini ex parte fcientic; antiqu^ ,cit id,in quo, dicunt homints quod apudeos ctt declaratio . nam amma intelligit dc hacrc vniucrl.ilc, cjuod eit in intelleftu.non autem parciculare , quod appropriatur tcm pori tali,&indiuiduanotaapudeos.anima enimeit m poccciaomnia entia:& id,quodeft in pocentia,cxiftit in actum , aut propter tesfenfibilesjaut propter uacunm iurellcttus przcedeaus fenlibilia in eife,
A fciIicctinteIlectus,propterquemeruntentia fenfibilia intclligibilia, &eercequidcm non exco qudd funtinhac fcienria imaginarioncs jndiuiduoruminfinitorurn.demum txiftmiant qudd iam vniuncur ambi fciencia:, vniucrfalis, & particularis in fubihncia fcparata i niareria.&.cum ipfa influit hanc fcientiam ei.qtiod cft hic, diuiditur. advniucrfalem.&parcicularem.&noneft harc fcientia vuwetfalis , ncc paiticularis.& hocquidem,fiuecontranum ciusnon potcft decfa rari in hoc loco.loqui cnim de his rebus m hoc loco eft.licuc quis accepericpropoficioncsGeomccricas, quajjaon habent fanioiicatcm , & faciec cum eis veriiicacionem.no aucem facisfacrionem pumoafpeccu.&milcebicvnamcum alia.fcilicet dubitabiccum vnaaltcri.nanx hoceftex dcbilibus fpeciebusloquela:, & vihoribus ,quoniam non eritinhocverificaciodenionftratiua, feurcthonca. Et ftcetiamfcien tia dedirTcrcntiis.qua: funt mter anima»cceli,& animam humanam, funtquxfita profunda. &quilcKjuiturdcaliquoeorum excra lorum B fuum.auceric fermoeiusdeeis excraueus , auc rheconcus, & primo afpoftu , fcilicet propolitionum poGiibilium: ficut dicunt qudd potentia irafcibilis,& concupifcibilis prohibenc animam humanam ab apprehenfione cius.cuiusapprehcnfio eft propria animx.nam ifti fermones, & fimiles, apparct de eis qudd funt pofsibiles, & oportct afferre rationcm cis, &diriguntur ad eos. mulcx pofsibilitaces oppolicx . Et hic finis imponicur ei, quocl decreuimus narrarcde nocificacionefermonum, qui funt in hoc libro difpuwtionibus Mecaphy licis: & eft maiorpars huius libn. & dcinde loquemur de difputationibus Phyficis , li Deus Gloriofus ' volue i
i rit.
' *
I N P H Y S I C I S
DISPVTATIQ PRIMA.
DE IVDICIO EO\VM, &VQD HjlEC C O P V U A T \ Oy Q_V AE APPARBT XN ISSB INTER CAVSAS »T
caufata>cft copulatio,quar confequicur neceffario,
A L G A Z E L.
IT Alga.Eaaut, adqueteftintentioinnattirali-. q bus,funt mults: fcientif .& narrabimus partes carum,ad norificandum qudd lex non necefsic.tt, ntc aftringit vt eotitradicatur eis,& negentur nifi m lo cis,qu£ narrabimus. Et diuiduntur profafco in ra dices,&ramos. Radiccs autem funt oftopartes. quarum Primacft.in qua narrabitur id, quod cue nitcorpori.ineocfeftcorpus, ficutcft diuilio, & motus,& mutatio,&id,quodeucnic motui,&fequiturci,vttempus, & vacuum.& id includit liber.appellatus Liber Phy Ikorum. Secudaeft notificatio difpofitionum parriumelemcntorumcumorbibus, & eiu«,quod eft in concauo otbis Lune- ex clcmencis quacuor , & na- Q turiseorum,& caufa appropriacionis vniufcuiufque eorum in loca tali demonftrato.& id indudic I.iber,appellacus dc Ca'lo,& Mundo, Tertia, notificancur in ea difpoficiones generacionis.,& corrupcionis, &geniture-, & crementi.&mutationis.&qualitacispcrfofctonis.fpccierumcum corruptionc indiuiduorum exduobu» mocibuscceleiti-. bus,onentali,&occidencali,&idincludicLiberappcllatus de Qencracione,& Corruptione. Qjiarta fpeculacur eadcrebus cucntecibus quacuor clcmencisex mifttonibus.ex quibus faunc imprefsionefupetioris,vtnubes,&pluui{,&conicrua, & lampades ,&circulus cvrca Lunsmj&irisj&corrufcacionesj&vcncij&ccrrcmocus. & idindu-
Prima. 330
A dicLiberMereororum appcllatus. Qjiintafpetulatureademineralibus. Sextafpeculacureadeplancit. Scpcima fpeculacur ea de dic LiberMeceororuappellatUi. Qjiiinta fpcculatureade mineralibus. Scxtafpeculatureadeplatis. Scpcima fpcculaturca dcanimalibus.&eftLiberdiccusdeNaturisanimaliu. Octaua fpcculatur ca deanimabusanimaliu,& viituubusapprehenfiuis,&<j>nomrni infit anima,quxn6moricuradmorrehominis,i.cj) fubftancia fpiricualis finiatur.quod cft falfum.Earfiaucrami funtfcpte. quorfi Pnmus eft Medicina.cuius intcmio eit fcire principia corporis humani,& difpofitiones eius ex fauicace, & a*gritudinc> & caufis , & fignis. carum ad hoc vc a*gricudo remoueatur, & cuc confcru3tur fanicas. Sccundus efl Iudicium ftellarum:& eft confyderatio facicns iudicium cx figu ris pl anetarum de co.quod cucnic cx rebus mundi, & tempore, & hliis,& cremento,&a*tatibus.Tcrtiuseft Identia Phyfionoinix* &cft feciens iudicium ex figura,& difbofitione eius de moribus. Quartus
_ cft Inccrprecariofomnioru:&cltfaciesiudiciumexco,quode<t fimi ledeimprefsionealterius. Quinruseftfcientia Irnaginum: &eftco pulatio vircucfi coeleitiu virrucibusaliquoru corporu terreftrium, vt fiaccxhoc opcratio extraneain mfido terreftri . Sextus eft fcientia l>ra*ftigiationis:& eft miftio vircutum corporfi terreftriu, vc fianc ex eis res extranex. Sepcimus eft ars Alchimix: & incencio eius eft pcrrnucarefiibftaciasmineralesadperuenicndfiad purificacione aun,& argenri,auc inaliquafpecicapparecic;. Lexaucnonaftringit vt contradicacureis in aliqua re harii fcieciaru.nos vcro difpucabimus cocra Philofophosex onmibus iftis fcietiis quacuor difpucacioqibus.
A V E R O E S.
Alt Auer. Idautem, quod numerauit deo&o generibus fcientiae Naturalis cft vcrum fecundum opinionem Arift. Accame fcicntia*,quas numerauit, qudd fintrami earum,non futir fic, ficut ipfe numerauit.nam Medicina non cft cx fcientia Naturah. eft enimarsfactiua, qua* afTumicprincipia fua a fcientia Naturali, quoniam fcientia Naturaliseft fpcculaciua: Medicina vero eft faftiua.&,cum loquimurderecommuniinduabus fcienciis, erit ducbus modis,vtcumloquimui,defanitate,& igritudine. nam habcns fcietiam Naturalcm confyderat de fanitace,& xgntudine,iii eo <j> funt ex pafsionibus entium naturalium:Medicus vero confyderat dc eis,in eo quod conferuat vnam earum, & dcftruit alteram, ideft qudd ipfe confydcrat de fanitace, in co quod conferuac eam , & acgricudine , in eoqudd remoueteam, Scientia autem iudicii ftellarum non eft etiam ex ea.fed eft fcientia in pronoft icando id,quod fiec in mundo: &eftfpeciesdiuinacionis. Ethuiusgcneriseft etiam fcientia Phy» fiononua*,niflqudd fciencia Phy fionoinia; eft fcietiarcrum occulca-
rum.quxnunc reperiuncur,nonaucem fucurarum. Ec icientia In- D terpretacionis fomniorum eit etiam fpeaes pronofticationis cius, quod fic.& hoc quidcm genus fciencix non cit fpcculaniium , nec faftiuum licecexilliniecurquodhabcturvciluas cxeoin opcrationc. Scienciaauccm Imaginumeft falfa.quoniam iinpof>ibilccic,li pofue rimuscpficuscorlcftisfaciac imprefsionem in ribus.quc fiunc hic, vt ficillaimprcfsio.nifi in refafta.nonauccm vttranfcatilla lmprcfsio huiusreifaftxad alia rcm cxcraeam. Scietuia autera Prcltigiacionis func fcicncix,qux ingrediuncur in capiculum nurabilium , & non habent incroicum in arcibus fpcculaciuis. Alchimia veroeftars in qua cll dubium an rcperiacur.&, li repericur, impofsibile clt vt quod fit in ea fit ipfummec naturale.nam ars diminuitur in afsimilando na tur.r,ncc pcruenit ad cam in rci vcncate. &, li fecerit aliquul fimile, quo ad fcnfum,rei naturali,ncm citapud nosaliquid, quod nictlsitet falfitaccm.nccpolsibilicacemeiusj&quodpofsibilc ejlt vc perueniamus ex coadhoceltlongacxpcriencia cum longitudine ccmporis. B Q_uatuor auccm difputacioncs,quas uumcrauic Alg.nos profcfto rccicabimus vnamquaque carum.
A L G A Z E L.
AltAlga. Difpucacioprima eft iudiciuro eorum, quodhscco pulacio,qux vidccur inefle inccrcaufas,& caufaca , eft copula tio.qux fecutaeft necefl"ario,& non cit 111 pofleyiccpofsibilitate vnirc caufam abfquc caufato, ncc efle caufatum ablque caufa. Secundaautcm,cum dicunc cpanimx humanx func fubftancie, exiftcntes in feiplis,& non funt innacx in corpore,& mors eft cclfacio copulacioniscarumin corporeceflacioneregitvunis.fcd liinc exiftcnccs ia feipfis omni hora.& cxiitimauerunc <j> hoc cft fucum dcmonilracione uucllcftuali. Tcrtiaauccm,cumdicunco^iftxanimx, cft falfum p dicercdeeisquod corrumpancur,fed,cumreperiaiuur, fmu xcernx, &perpecux,& nonimaginacurfinicas duracionis tarum. Qjiarca vero eft,cu dicuncrp litx auimx fallum eit diccrc qudd rcdeanc ad corpora. Sequicur auceni quxitio in Prima difpucacione, cx eo quott xdificacurfuper eamafriimacio miraculorum reXcincjenciurn confue tudincs,ficutcftconucrfiobaculi in fcrpecem,& viuificatioinorcuorum,&quiefcereLunam. & ponens curfum confuecudinum icmpcr piofequineceflarionegaccocumhoc.& exponunc id,quod ponit in libris Prophetarum Jc viuificacionemorcuorum, &dixerunc rpintcl ligicurperhoc, Cauccc nclicis ignariin vica fciciuix . Ec cxponunc coiiucrlionem baculi fafcinationem ex fafcinacionibus in dcftruftioncm rationumdiuiuaium notarum apparcncmm mcdiatc Mofi cum trroribus Hxrcticorum. Qjiicicere aucem Lunam akquando id neguucrunc, & exiitJiiiaueruiuquod non eit polsibile . Accamtu non
conccduncPhilofophi miracula rcfcindcntia confuetudincs, nifitribusrcbus.quarum Vna cll virtutcimaginatiua. nam ipfiexiftimaue runtcf>cumpra:domin.itur,& forcificacur,& non impcdiunc cam inuoluciones,'& fenfusrcfpicicin. tabula fcruata,& imprimuntur in ca formae parriculares.qua: hunt in futurum. & hoc cjuidem in vigilia Prophccis^&aliis hominibus in fomno.& hoccft propriuni Prophclix virtutcimaginatiua. Sccuda vcro cft propria virtuti intellefcin x fpeculaciua*,& dcucnic ad fortem cxcimaciua, & cft celcricas permutandi ex fricoad fcicum.& alic]uandopurificacur,cum cogitansin eo.adquod fumicur racio,&excicaturad racioncm.&,cuni recordacur rarior.c,cxcicacur habens racionem cx feipfo.demu , cum occurric ei cerminus mcdius,excicacurad condufionem.&,cum futrir in incel lcftu fuoccrminusconclufionis.pcrucnirad mcnrcmfuam tcrminu* rncdiuscongrcgans extrcmicaccs conclufionis . Ec homincs profcclo dirTerunt in hoc. Nam funcaliqui,c]ut mouencurex fcipfis: & funcali qui,qui nioucncur pauca excicacione:& func aliqui> qui noncomprc hendunccumcxcicationc,ni(i diminucionemagna. &, qucmadmodii pofsibilc cft vteueniat vltima diminutio non habcnti fenfationcm bmnino,ita quod non moueturad lnteliigendum incclligibiliatum excitationc.ficctiam poceftcuenirc vltima fortitudo , & additio, vt cxciiecuradomniainrclligibilia.aucad plurima eorum, & cempore breuiori.&ditFcrchoc quancitate inomnibusqu.Tlitis, aucaliquibus, & etiam qualitate.ica quod difttrr celericacc, & propinquicace.& forcc Tcpcriccur propinquitasanima; lancl.r pura:,qu;v cranlic in (enfacione in omnibus incclligibilibus ad fcienciam , & ctltrrimo ccmporc.& eft Propheta,qui Habet niirabilcm vircutem fpeculatiuam, & non indigctin inrclligibilibusdoccncc, fcdquafi iple addifciccx fc ipfo. & elt is,quidtnominaturcpquafi illuminaturlumcneius, licctnon tan gat id ignis:& cftlumcn prxccterisluminibus. Tcrtia vero eft vir tusanimalis factiua,qua: pcruenicad terminiiin,quo difponuncurna tura',& obediuncci. Eccxcmplum eius.nam anima alicuius noftri, cxcmpli gracia cum imaginacur aliquid,in(eruiuntci mcmbra corpo ris,& viicuccs,qux func in ea,& mouccur ad parccm imaginaca qux- Gcam,ica quod.cum imaginacur aliquid fuauis faporis,relbluuntur gengiua:,&cxcicaturviicusrcfoluens humidicaccm fpcrmacicam a foco fuo.&,cum imaginaturcoicum , cxcicacur vntus,& induracur inftrunicncum. cciam, cum deambulaucric fupcrcorpus longum cxtenfum in vacuo, & fuper crabem,cuius cxcrema fuut in duobus parictibus,fic forritcr imaginaciociuscjuddcadac,&pacicur corpus hac imaginationc,& cadic.&,(i hoccfllcfupcr ccrram, deambularecfuper cam ciltrirtr,& non cadcrtc, quoniam corpus , & vircuces corporales creatx funt ad ft'ruieiidum,& obediendum animalibus. & diffcrthoc diuerfitace puritatis animarum, & fortitudinisearum. Et non eft in- 'conuciiiens vtperucniat virtus forcitudiuis animx ad terminum,
quoirfouiateinatura neceflario ,&abfiJuccorpore.nam animaeiiu noncftmnauincorpore.nif.quodhabec aliquam cxncaconem, & dcfydcriumadreg.iiiencius. &creacumtuichoc,i„ ra4kc creationis e.us.&.quemadmc.dumoportetvtferuuut e. membra fui corpor.s, Iic noneit impofsibilequin feruiatci alii]LiiJ prcccr corpus d con(yderabit,& peruen.et anima eius ad flatum vt.„t,, J, JdceK piuuis.auc innouacione coni.auc cerrxmocuum, & protundae homi ncs.& hoc quidem peruenu ad fngus venturum .aut calidum aur m« tum inaerc:& ficcxanimaeiushxccalidicas,aucfripidicas '& fiu ex eahscabfquecaufanacurali manifefta.&crichocmiraculum 1?^ ccthoc eucniac aeri difpofico ad rccipiendum. fed non peraenit id hoc vcconuercatur lignum m animal.aut relcindacur Luna qu.-e non recipit refcifsionem,& excenfione.haxeft opinioeorum dc miraculis Nos veron6negamuscplitaliquidcius,quoddixcrunc, &cp hoc fic Prophecismegamus camcn fufficiemiam corum in eis rancuni, & nC.. gationetneorumconuerfionisbaculiin fcrpentem , & viuiticacionis
niortuorum,&alia.igiturncccfiecftvtdifputemusinhacdifputationcad affirmandu miracula, &aliud: & eft ad conferuandum id ad quod peruenerunt perftai:& eft <j> Deusomniapotcft. & difputabimusinhocintento.
A V E R O E S.
A It Auer. Loqui aucemde miraculis.Anciqui philofophorii non y-^feceruntdeeofermonem.quoniahoceftapudeos ex rebus.de quibus non funt poncndx quxftiones difcutiedf.nani funt p'rm cipia 1 egum: & qui fpeculatur dc cis,& dubicac de ipiis , oportet condemnari apud eos,queadmodu qui fpcculaturdcaliis pnncipiis legii vniuerfalibus.ficuc.fi Deusglo.repcncut: & fi fummum bonum repe riaeur:& (i virtuces reperiancur,in quoru efle non dubicacur , & qualitas eflecorii eft quid diuinum abftrattum ab apprchenfione intelle ctus humani.& iaufa huius eft,qrii hxc funt principia corii.qux operanturquibus homoeric rcligiofus.& non cft modus ad pcrueniendii ad tcicntiam,nifi poftqua perueneritad rcligioncni. & oportet vt no fc intromittat ad fpcculandum de principiis, quae faciiit dignitatem, antcquam perueniatad dignitate.Iit.cu artcs fcicntifica: non pcrfician tur,nifiproctmiis,& prMmbulisjquxprimorecipictaddifccnsjMuato magishocdcbeteflcinrcbus, qua? operancur. Quodautemdixitde caufis huius noininc Philofophorum eft fermo, quem nefcio aliquem dixifle, mli Auiccnnam. Atcamen,cum veriricatum fueric ipfum cfle , &pofsibilelic vcmucecurcorpus ab co,quod non eft cornus, nccpocencia in coipoteabfquc mutactone eius, cunc ld, <juod dcdic de caufa eiuseft pofsibilc. camen non omne, quod eft ^iofsibile, innatura fuapotcfthomoidfaccre. nam pofsibile homi-
Part 47
A ni eft fcitum, & plurima pofsibilium cx feipfisfunt impofsibilia ei. Igitur vcritasquod Pxopneta fcindat confuctudines eft nilpofsibi- 1 is homini, clt tamen polsibilis in fe. & non oporctt in hoc vt ponaturquod rtMmpofsibilesinintellcccu fintpofsibilesProphccis. Ee, com beneconfydcraucris in miraculis,quorum dfe vcrificatum cft, inucnicseaeflchuiusgeneris.ctcjuod magis manifcftumcft cxeisin IioceftLibcr Dci omnipotcncis,qui non ddrruic confuctudiiumper viamaudicus.fcdprobatum cftcileminculum fcnfu, tt confyderationcomnibus hominibusrcpcrcis, etcjui tcpericntur vfquc ad dien» iudicii.ct in hoc funt hxc miracula nobiliora cxtcris miraculi«.etfufficiat hocei,quinoncontcntatur taccrcin hacdifputatione, & fciac quod via clcctorum in vcrificatione Prophetarum cit alia via, ad qu* excitauitnos Aui.in multis locis, & eft opcratio,proucnicns ab attiibuco,quo Prophcca appcllatur Propheta : qux eft nocificacio occul ti, &poitciolegumconuenicnciuai vcritaci,& facientium adipifciex
8 operationibus id, quod cft fummum bonum omniscreaturar. Id vcro, quod recitauit de prophctiacx Philofophis, nefcio aliquem dixiflchoc, nili Aui. Attamcn quoddicunt Antiqui de propnetia, et vilione, eftcj. lit ab iplb Deo glo. mediantealiquo cnte fpirituali, quodnon eft corpus.ct cft tnbuciiK inccllcclum humanum apud eos:et eft id»quodappellanc Modcrni incelicctum agentem : etappellaturinlcgcAngelus.et reuercamuradid,quoddixicdc hi» quatuor diiputaciorubus .
A L G A 2 E L.
Alt Alga. Copulatioauteminterid,quod rcpuratur admodumcaufe,ctid,quodreputaturcaufaium,noneft neceflaria. apud nos.ftd omnia duo,quorum hocnon eft illud, necillud - hoc,ctafhrmacio vnius non includitaffirmationemalterius, nec negatio vniusincluditnet>ationcmalccrius, nonclt ex ncccfsitate efle vnius cflc altcrius,nec ex necefsicace priuationis vhius vt priuetur altcrum . ficut eli tbrietas et potus, faturatio tt commeftio, combufti» ec tacius ignis, lumen &e!euacio Soiis, mors & diuifio colli , potus medicin.t etfluxus vcntrisct aflumptio folutiui.ct fic fcquimur a<f adomnia,qu{ vidcnturcxcopulatisin Mcdicina, tc iudiciis ftcllarum,ct arcibus, ttdictionibus, quorficopulatio non prfceisit, &ell in pofle Dci glo.crcare ea £ qualiter.non cj> fit nectllarium ex fe , no re cipiesquide diniinucione,ftd ex pofl'e,ct m pofleeiuseit creare fatura, tione aofq, c6mcftione,ct crcare morrem abfquc feccionecolli,et faca re con ti nuationcln v it( cum fectionc colli. et fic fcquitur in omnibu» copulatis.ee Philofopniquidem ncgaucrunt pofsibilitatem cius,et ratiocinati funt de fallitaceeius. Et cOnlyderatio de his rtbus,quc; cxcipiuntur ab vniuerfali eliecionga.accamcn exeinplificabimus in hoc
cum vno exemP1o,& eft combulho in ltuppa exemP!i qntia mm tt D ftu ignis.qu.a nosconcedimuscfle taftum i,„er ca abique combu-
ftione,& concedimus ficri conucrfioncm ftupp* v-0..,bufta; i nercmabfque tactu.gn.s. ipfi tamen ntgant polsib.litatem huius" Ecfermoniquidem inhacdifpucationcfunt triaJoca. Q uorurn nr mus cft vtd.cacaducrfariuscf agenscombuftionisrit^rUi c,nr & cft agcnsnacural.ccr, nonaucelcftlue: igitur impofMbilc cft ei vt recedat ab co,quocl cft ci connaturale.cum ceti<;eric fubicaum piens . Et hocquidem nos negamus.fcd dicnnus qu6d a°cnscom" buftioniscrcauitnigred.ncm in ftuppa, & leparationem in parc.bus e.us, &pofu.tcamcombu»am,&cinerem,&eft Deuselo median ttbus Angelis,autimmcdiate:ignis vero cft quidinanimatuni non habens quidem operarionem, qujro que; cft racio q, ipfe fit aKcns > & nonhabtnciactonemii.il teftimomum aduentus combuftionis aiiii taftuignis.fedteftimoniumindicatcpaducnitcumeo, & non mdicacg,aduenitexeo,&tpnonfitcaufaalia pr^cereum. nam nullaeft difTerentiaineo,cj.copulatiofpiritusvirtucibusapprehenfiiiis, & mo ciuisinfpermareanimalisnogenereturexnaturistnclufis iiicalido rrigido,humido,& ficco,&ineo,cf pateremciatcmbriontmcafu fper niacis.ncc ipfe efticic vic.i eius,& vifum,& audicfi, & alia, que funciu eo. & pacec cp func in co,& cn nemo dicic q> (imc ex c-o, fcd efle eoriim eltcxparteprimi,aucimiiiediace,aucmtdiancibus Angtlis dcputacis hisrtbus.qutj fiunc.& hoceft.quod deccrminanr Phllofophi, dicentescpin hocmuiidocftcfricieiis,& fcrmocft cuiiuis. I»icur dcdaratumcftcpcdt cum reiion indicatgj litex ea:attame decTarabicui boe excmplo.Eceft.qui nacuseft cccus.ex eo cpin ocuiis fius cft velame ncbule,& non audieritab homimbus diftcrtntiam lnttrdicm & nofccm,(i quidcm rtmoucrccur ntbula ab otulis m die, q> apenrtc palpc brasluas.&vidcriccolorcs*, exiftimabit qjcomprclienlio habita ptr oculosfuosdepiifhiracolorum, agcns ctuseft apcrtio vifus: & c]uotienfcuquefuericvifuseiusfanus,&apercus,& velamen ablatuin, & homo obiefhim coloratum,nectfl"cclt proculdubio vt vidcat : & non inttlligitq, nb vidtCjvfqucquoocxidtric Sol,&obfcuratus fucnr aer, &tuncfciccq>lumcn Soliseft caulii nnprefsionis colorum vifui fuo: qucro vndc crtdimus iudicio q> lint principiis eflc caufc;,ex quibus inftuuncur hf iiiiiouacionescumcafcu incereas, nificp lunc pennanenccs:& non funccorpora niobilia vt deficiant: &,fi deficerenrcomprehcndcrcmus feparacioiicm,& confiderauimus q> lic ibi caufi poft illam,quam vidimus . & hoc non porcft euican ab eofecundum rationem radicum corum.& ideo determinauerunt verificanrts eorum tj> ifta accidcntia,& iniiouacioiics,que proueniunc cum caiftu corporum, & demumcunidiucrficaceproportioniscarum.inrluantadatorc formarum,& eft Angclus,auc Angeli,adeog>dixcrunt q>impre(- (ioforniaxum colorumoculoprouenit expartedatorisformarfi:or-
Prima. 333 I tus autem Solis, & pupilla fana, & cotpus coloratum preparant fubieftum ad rccipicndum has formas; & aflfirmaucruiu hocomni inno uato. & hoc quidcm dcltruit rationem cius , qui ratiocinatur g, ignw fit efficicnscombuitiotiis , & panisefficicns facuracionis , & folunuu efficiens (anitatis, & fic alia: caufa:,& caufata.
A V E R O E S.
Alt Auer. Negare autem caufascfficientes , quas videmus 111 lenlibilibus.eft fcrmo foplullicus. & loqucns ad hoc,aut cum lingua fua ncgac id.quodcft m cordcfuo, aucfcqiiiturlnuolutioncm fophifticam", qua: fibi cucnic in hoc. & qui aufcrr hoc,nonne potcrit fcircqudd omnis aftio impofsibile clt quin fiac abfquc aeente > Attamcn li iftc cauf c fufficiunc cx fc opcrationibus proucmcncibusex .:is,aut pcrhcu-ncopcraciones fuas cx caufa excrinfeca fe B parata, aut non fcparaca, eft quid non pcr fe notum,& lndigec lnquifitione, & confyderationc mngna . Et , fi inuenerunt hocdubium in caufis agentibus , in quibus apparct fcnfu quod aliqu* agant aliquas.cx eoquod cft hic cx agcntihus.quorum agens non apparet fcnfu hoc quidcm non cft vcrum. nam llla, quorum caufje non apparent fcnfu.funt mtellieibilia, & quxfua , cx co quod non habcntur lcnlu caufx eorum . Sfvcro fucrinc illa , quorum caulx non apparcnt ienfu ienota naturalitcr,& quxfita.tunc id.quod non cft ignotum,funt caui* eius fcnfibilcs nccdlano. & hocelt dc aftionecius, qui non diuidit intcr notum per fe, & ignotum . igitur quod adduxic m hoccapiculo elt fophifticum . Vlcerius quid dicenc dc caulis eflcntialibus, fine quarum cognitione non intelligitur ens. nam notum clt per le ciuodmrebus lunt fubitantia: , &attnbuta , quae dcterminaucrunt opcracioncs proprias cuilibctenti . & funtca, propcerqur diftcrui.t r fubftantii rerum, & nomiua, & definitiones carum . & , h non cllct cuihbct en ti operacio fibi propria.non cftlt ci natura libi propna . &, fi non efiet ei nacura fibi propria , non eflec ci nomen libi proprium, nec dcfinuio: & cffcnt omnia cadcm , & non cadem . mm dc eodem inrerroearetur anlicci opcratio vna libi propna, liue palsio.liue propria , autnon habctopcrationcm . & , li habet operationcm hbi proonam , ieicur hic funt opcrationes propri* prouenienr.es a nacuris propriis . &, h non habebit vnam opetationcm hbi propriam, igitur vnum non eft vnum.&.cum aufcrtur natura vnius , aufertur natura encis.&.cum aufcrturnaturacntis, fequiturpnuatio . Attamen operationcs proucnientcs a quolibct ente neccflaria: aaionis m eo , cuius naturaeft vcaeat.an luiu cleft.ue, aut pofs.bile vt plurtmum, autelt cis vtrunquc fimul, cit quclitum , in quo dcbcc ficn fpeculatio . nam aftio,& pafsio vna iiuerquc-libccduo cntiaex eiuibuseft proptcraliquam relationcm relacionum intimtamm:& lam uacur rclatio ieques
rciacioncm:quarc non dccidcmus dc igne.fi approximitus fuerit corpori Irnuehti cpagat proculdubio . quoniam non elt inconucniens, quin iic cns,cui fit ad corpus fcntiens rdatio.que ttlatiq impcdic t ope raubnern igms.vt d.cicurde lapidc balnci, & alns.hoc camcn non £cict ncccnarioncgationemignisabattnbutocombuftionis quo- cf cunquc pcrfcuciabicefleci nomenignis.&dcfiniciucrts (YJdd v'< ro cnria.quxfiunt, habcant quatuor «uias,a°cns,inacerian^formam & finem, cft notum pcr fe.& fic etiam eas efle neceflariai in efle cau* fatorum : & prscipue illas, qua: funcpars tei caufata.,f.quam apntll lantalic|uimateriam , & aliqui condicioncm & fubucftuth , & formam,& aliqui attribucum animale. Loquentcsaucem coWeiuur <|Uodiunchicconditioncs,quxfunc neccflarizio condictonaco licuc id,quoddicunc,qu6d vica iitconditio in fcicntta: & llcronfiti.ntur quodrtbusfunt Vcribcatio, & dcfinitiono, &funincceflariatindfcntis:quarepcrieutranciudicium in hocpalam,& occultccodcm modo. & lic faciunc in pafsionibus lcquentibus fubftantiam rei:& eft iA quod appcilanc racioncm , ficucdicunrqudd adaptatio in encc indicarquoitagensilt mtclligtns : & tfleens, inquoelt intentioadalimhil a ",J t)uemfinem lnJl"c quodagcns fut ipfum . inteilcdtus enim nihil t'a , nili =r- al,lld fcft> ™fi apprclicnliocncium cum caufis futs . & in hoc difllrr ab prchflio rn aliis virtutibus apprchcnfiuis. & qui auftrt caufas auftrt ihtellectum. iiiimcO fuw &arsLogiceponitpoficionequ6dfinchiccaufjc, &cau(aca,&qudd caua», fciencia illoruln caufacorum non ericperfcfte , nifi ex rcienciacaularumeorum. Igicurhcgarehzcdtftruitftieiuiam.nam fequiiurqudd rion fit hicaliquidfcitum omninofcicntia vcra:fed, Ii tucnc.iritiimginatum. & nonerichic dcmonftracio, necdtfinicioomnino , & tu* lerencur fpccics pr.Tdicatorum cflcncialium, cx quibuscompouuntur dcmonftrationcs . Et poncns qudd non datur fcici ,cia vna ncccfiaria, ftquicureivcnonfichocfuum diftum neccflariuih . Qjiiveroconficcturqudd lunt hicaliquatalia, &aliqua non neceirana, & iudicacanimadeeis iudicioimaginaciuo,& txiftimac quod funtnccc'"faria , & tamen non funt ntcdfaria . Philofophi quidem non ncgant hocei. & , fiappcllanchocconfuctudincm , eft polsibilc: lin.iutcm, ndcioquitl intelliguncpernomenconfuccudinis.aninctUiguiicqudd fic confuccudo agcncis , aut confutcudo encium , auc confuctudo corum apud mdiciuin deiftistntibus. & falfumeft vc Deoficconiiictudo. nam confuctudo cft habicus,qucm acc]uinc agcns, qui facit rcitc* racioncmaiSionisabco vt plurimum : & Dcus glo.dixic Ego vcro dominusnon mucor:& non clt ineoaliquid mucacionisomnino . Si vcro incclligunc qudd fic confuccudo cncium , confuecudo quidem no eft nifi inhabtncibusanimam . fi vero fucritinnon habtntibtu animam,eft vcrificatio naturz . & hoc quidcm non negamus , fcilictt rp fitinentibusnacuradtterminansremautneceflariam,aur vt plunhium . Qjiodautem ficin nobis confuccudo in iudiciode cntibus,
A hsrc quidem confuecudo nihil aliud eft , nifi aaio intellectus , quam determinac natura eius, & ca lncclleitioeft intellectus. & non nceane Philofophualemconfuccudinem. &eftdiaiofophiftica,cum vetificabitur quod non fit| fub ca aliquid , nifi quod ficactio pofitiua : liiuc dicimus procedit calc agens vc faciat hoc & hoc, ideft qudd ipfe id faciec vt plurimum. &,li hoc fuerit,efl'ent omnia cntia policiua, & noi» entibifcientiaomnino, quaattnbuicuraoenci quod ficfapiens.&. ficucdiximus , nondcbcmusdubitare quodcalia enciaaliquod co* rumagitinaliquod, &exaliquo, &ipfanon fufficiunt ex fcipfisia liacadtione,fed indiget ageiue3bextra,cuiusaftio cllcojidirio in aftioneeorumetiamincHeeorum,quanto magisin aclionecorum. Qux aut/.mlicfubftancia huius agencis, auc agencium, difterunc in co Sar lences quibufdam modis , & non differunc quibufdam modis.namomncsconuencruntin hoc.quodagens primum cftfeparacum a matcria: & hoc agens operatio eius eft conditio in efle rerum, &efle opcrationum carum . & perucnit operatio huius agentis hi» entibus, mediantealiquo intellecto ei, quod eftaliud ab lftis cntibus.&aliqui ponuntidelle ccelum uncum : & aliqui ponunc cum coelo aliud eus remotum a materi3 : & cft id, quod appellant datorem formarum. & non eft hic locus fpeculationis de iltis opinionibus . & nobilius eorum,de quibus fpeculantur Philofophi.eft hoc . &,fi fuerisex eis, qui delyderanr has veritatcs, vade adquodlibet corum ia capituloproprio. Accidit tamenqmrtio in innouatione formarum ellentialium, &pncipucanim3rum:quouiam non pofluntacciibuerehoccalido, frigido , humido, & ficco, qua:funtcaufa:eius,quodi fic hic ex naturis , & eius , quod corrumpicur . Beharii autcm funr, quiattribuuntomne, quod videturhicex eo.cuius non eft caufa.que attribuatur calido, frigido, humido, & ficco. & dicuut q»,cum ifta elc ment3 mifcentur ahquibus commiftiombus , fiunt hc res , tanquam c fequences illais milliones.ltcur fiunt colores,& alia acci'dentia.& Philolophi conati funt dubitare contra iftos, & primum concra eum , quj locutus cft de caufa .
A L 0 A Z E L.
AltAlg.Locusautcm Secunduseft cumeo, qui cOnfirecur <*hae innouationcs influunca principiis innouationum : difpofitio omcn ad rccipiertdum formas proucnit ab his caulis apparencibus, qu.r repcriuuturagences, mii cp lllaprirtcipiaeciampro- Ueniunc res ex eis confecuciue & naturaliccr, 11011 autem per viam con filii&clectionis , licucproueniclumena Sole. Atcanien funtdifferentesin Jifpolicionecirca receptioncm propter diuerlicatem difpoficionum earum. nam corpus clarum recipic radium Sol:s, & rcddic eu, «deo3>illuminaceo*liumlocum:opacura vcro hoc non recipic.&aef
tionimpeditextenfioncm lumirliscius: lapis vero impedit &altqti.i D difloluunturin Solc, & aliqitt tndurantur : & aliqua dtalbantur, vt lunc panni lutorum,& aliqua dcnigrantur, vt facies . prjoqpitHn auttm elt vrtum , & imprcfsionesdiucrla; c* diutrfir.itc difpolitionum in fubicfto. & iic ptincipia cntitatis infiuxus eotum ci.quod proucnit ex cis.nulla eft in eo prohibicio.ncc diminutio: diminutio tamtn clt in rccipicntibus. &, cum rts (ic fe habut-ric, quorienfcunque pofuerimusigncm in conditionc fua, & pofuerimus duas Ituppas limiles concagi abeocodcm modo, quomodo imaginctur vt comburacur ■vnacarum, & nonalia? Cfc ibinullacft cleftio. Et proptcr hoc negaucrunccallim Abfaa:i:>igncmcafdim cum Briiiarionecombuftionis,& rcmanenciaignis:&cxiftimaucrunrquod hoc elt impofsibile nifi ncgandocaliditatemab igne.& hocaufertci quod non ficignis auc concedendo conuerfioncm fubftantia? ipfius Abra.t inlapidcm autaliquid, in quod non agit ignis. &hoc nonclt pofsibile, &illud etiam nofl elt pofsibile. E
A V E R O E S.
It Auer. Qjii putauitex Philofophis cp hxccntia fenfibilia non agunt admuiccm, fed agens eorum tlt pnnnpium ab •cxtra, nonpotcrit diccre qttod id, quod vidccurdc actione alicuiuscorum in aliquod , t-ft quid falfum in totum , fid dictc qtiod iplaaeuntadinuiccmdifpolitionein adrttipienduin formasa principioabcxtra . Accamcn ncfcio aliqucm 1'hilofopliorum hoc dixifle bmpUdtefjfed dixcrunthot in formiseflentialibus. in aceidentibux ta nicnoninesconucniuntquodcalulum agit calidiim libi limilc, & fic aliT qnalitatcs quatuor , non cx co quod comprchcndit tas caliditai ioniselcmcntahs,&calidicas iiroueniensa corponbusroeleltibtis . Qjiod autcm attribuunt Philofophisquod principia feparataagunt F naturaliccr.nonclccliuc, nemohocdixi":, cuiadhcreatur. fidomnis habensfcicntiam agicapudeoselectione. tamen propterdigniratcm, qtia: clt cis,non proucnic cx duobus concranis.nili dlgnius tis:& eleftiocorum no clt propceraliquid, quod perfidat (uhltauciam eornin, cum in ftibltantiis fuis nulla lit diminucio.fcd vc pcrliciatui.id cx en- Quo pafio tibusquodhabctdiminutioneminnatura fua. Qi uodauteinatcri- I>hiiofophi; buunt ex dubitacionemiraculi Abiaae, ncmo hoc dicic, nifi r.pmirci fr habcaicir cx gentjbus Hifmaclitis. Nam (apicntts,& Philofophi , non clt conca cgcj. C{.ff"uscls fermo , nec dubitatio in principiis Icgis . &qtu hoc facit, apudcoscftiondcmnandus magna condcmnationc . nam quoniam omnisarshabcatprincipia:& ncccfleeft fpcculantiinillaarte vcrecipiat principia citts: & non dcbct dubitarc eis in attirmationc aut nega tione:ars quidem opcratiua lcgis digniorell in hoc cxteris.nam ronfuetudo a puctiti3 in virtutibtis legis clt ncceflaria apud cos, non au-
A eemineflc hominis, in eoquod eft homo, fed in eoquodefthomo fapiens.quareoportec omncm hominem rccipere pnncipialegis:& roculdubio vc cxalcee eum,qui pofuic ca.nam negatio eorum, & <juicacioineisdeftruiceflehominis,quareoporccc lnterficerc H ertticos.& quod dcbec dici de eis , eft qudd principia corum funt rcs diuina:, inquibusconuenircdcbenc lntcllcftus huinaiu ad confitendum eiscum ignoranciacaufarumcoruni.quarenon inucnimus aliqucm Anciquorum loqui demiraculiscumpaccfactionecorum in mundo, nam funcprincipia confticucionislcgunv& legesfuncprincipia vircu tum : & non K dicicurdecispoft morcem,&cumnucricusfueric honio in vircurous lcgis, cunc eft religiofus limpljcicer . & , fi continuauericei cempus,& fortunium, adeo quodcric ex fapicncibus profundis in fapiencia.&innuicur ei expofitio alicuius priffcjpii principiorum eius. prscipitur ci vc non expreftc pacefaciac expoficio- _ nem cius, &dicacquod funcres, prouc fcrjbuncur, vcdixcrunc fapientes noftn in eo, quod dixic , & vidi vfq; ad Angclum honor Dei cft abfcondere rein .tafuncdefinicioneslegum, &defimciones fapiencum ,
AJcAlga. Ecrefponfioei eftex duabus viis. quamm Prima eft vc dicacur non concedimus quod principia non agunc clcdiue,&qj>Deusglo. nonagar voluncarie. &iam perfccimus deftruftionem rarionumcoruminhocin diiputationc innouatiouis mundi.&,cuinafHrmabiturqu6dagenscreat cum fua voluntacecoiu buftionem cum concaau ignisad ftuppam, pofsibile eft m incclledtu vc non creeceam cum concaftu exiftencj.
AIcAuer. Idaucem, quod hic pofuic adconfticuendum dubiuminlice,eftid,quo expeliicur lis .&diciturqu6d nou eft ci racio in hoc , & eft quod agcns primum creat combuftionem abfque medio, quod creaueric vc ficcombuftum ab igne. nam calis errorexpellic fcnfus circa efle caufarum, & caufacorum . & nullus Philofopborum dubicac quodcombuftioproueniensex ignc in bombicem , «exempl; gracia ignis agac in eum . ac non fi mplicicer, fed propcerprincipium ab excra.quod cft condicio in eflc- ignis,quancomagis incombuftioneeius.differunc caraeuin hocprincipio quid fit, an fit feparacum , auc fic mcdiance aliquo inter innouacum , & feparacum pt<ecer ignem.
Difpucatio A L G A Z E L.
Alt Alga.refpondens pro Philofophis. Si antem dicathoc.inducicad tolerandum mulu inconucnienm. Nam.cum ncgacisconfequentiam caufatorum i caulis,& acmbtiuntur vofiitati creatoris corum,& non erit voluntaci confuetudo propna demon ltratatalis,fedipfamet,& infpeciefua hora aftionis, tunccritpofsibi le vnicuiq, noftrum vt fint ance eum animalia I.Tdenua , & ignis inflammans, &mons profundatus, &inimicicenentesenfe$ . & tamcn jpfe non videt cos, quia Deusglo. non creabitei vifum. Erqui dimifit librum domi, pofsi bile elt vt conuerfus fit.cum reucrfus fueri t donium.iniuucncmintelligcntem.autin ferpcntem.&.lidimiftritpuerumdomi,pofsibile eit vtconucrtaturin canem.aut, li dimiferitcine tem, pofsibile cit vt conucrfus fit in myrrham , & vt conuertatur lapis in aurum,& aurum in lapidem . Et , li inrerrogant cum de aliquo horum,debec diccre nefcioquid fitdomi nunc:fcdid,quod tantu fcio, t.ft (v, ego dinuli hbruin domi, & fortc nunceft equus , & fcedauit bibliocccam vrina,& ftercore.&egodinuli domi vtgcccm.&forteconutrlainarborcmpomi.nam Deus glo . omnia poteil , & noneft de nectfsitacc equi vt l.it crcacu> a fpermate, nec de ncccfsitate arbons vt crccturagranoctiam.nec cftex necefsitateeiusvccrcetur ex aliquo. &force creancuraliqua,quxnunquam fucruntinefle . &,cum alpexerit homincm , quem nunquam vidit hucufque , & dicaturei an Gt hic creatus.debet rcfpondere, & dicere,nobis pofsibile eft cj> aliqui fru ctus dulces>qui funt in platcajcoi.uerfi funt m homincs. & eft hic homo.nam Deus poteft omne pofsibile, & hoc eft pofsibilc. & impofsibileeft quinrefpondeaturei.&hic elt modus, incuiusimaginatione jimplificatur falfuas.& hoc ritum fufliciat. Etpoitquam narrauithoc pro philofoiihis,adduxit rcfpoiiGoncm,& dixit.
A L G A Z E L.
It Alga. Refponfio autem eft, vt dicamus, fi afrirmauerimus q> pofsibilc,impofsibile eft vt lit homini fcientia de eo <j> non kfic,fequunturomniaifta inconuenientia. Nosautem nondu bitamushuicformepofitxivobis. nam Dcusglo.creauitnobisfcien tiam.rphxcimpofsibilianon efficietea.& nondicimus o^hxclunc ncceflaria, fed iunt pofsibilia, quc; poflunt eile , & poflunt non dfe. & profcqui confuetudinem in eis multis vicibus imprimitcurfum eoru jnintelleftu noftro fecundum conuenientiam confuctudints prxteritx imprefsione tali , a qua non eft euafio : fed pofsibile eft vt fciac Propheca ex Propheciis,vis,quasdixerunt,quodtalishomodimittec morera fuum prauum;& dimifsio cius eft pofsibilis cito. & quomoda
A fcirurpriuatioeiTehuiuspofsibilis, fedficur videtur vulgo, &fcimus quodipfenonfcit occultum ex aliqua re,& nonapprchrndir mtelleftaabfquedifciplina: &cum hocnoneft inconucniens vt fortificccur anima, &cogitatiuaeitis1 icag>apprchcndic id , quod apprehendunc Prophets, vtconficenturpofsibilc. & quomodo fcicnt cphoc pofsibilc uoii crit? fiautem feceric Deusglo. currere contuctudmem in efleeortimcemporerefcifsionisconf^trudinurn,, cunc a,ufercntur ha* ftiencijeacordibus, & noncreabitcas.igitur nihil prohibet, quinfit respofsibilisi.ipofle Dei glo. &iamfciuerat antea<p ipfenoh efficiec eam: licec fic pofsibile in aliquotemporc: &aeabit nobis fcicnriain ej> ipfe non id efficic in illo tempore, & non eft in hoc (ermone nifi \n-> conueniens abfolucum,
* A *l ^UCr ' ^"um autem conceflerinr Loquentes cp oppofita ir» /■Acncibus fun t pofsibi lia squaliter , & rp f unt fic apud agens, & nonappropriaturvnmnoppofitorum, nifi cx voluntateagen tis,non autem qudd voluntaseius concinueprocedir, nccfcmpcr, neo vt plurimum.tunc id rocum,quod intulerunt Loqucnccs cx inconue nicntibus,fequitureis, Nam fcientia veraelt fcientia rei,proutell.&, cum non fuent in efle nili pofsibilitas duoium oppoficorum ipfi reci- J>ienti,& agenti,non erit hicfcicntia pcrmancnsdercomnino.nequc lauoculi, cumpQfuerimusagcns huiufmodi prxdominanscntibus. ficutRex niagnus.cui eft dominium fupremum.non cricaliquid difficile in regno fuo.nec fcitur de co ordo , ad qucm proctdic , nec confuctudo.nam operationcs huius Rcgis neceflecft vc finc ignorae nacur3liter:&,cum reperituraliquaoperacio eius,eritcontinuarioeflceius inomniinftantiignotanactiraliccr. Euacjicautcm AJga..abiftis,in-
C conuenicntibus. quoniam Deusglo. crcauicnobisfhcntiam, qudd iftapofsibilia non eueniunt nifi rcmporibus dcpuraris^ ac fi diccrcs hora miraculi . Et tamen non cft euafio vera. nam fcientia creata nobiseftfemperquidfequensnaturam cntis. vcruin enimeitvt aedaturqudd res fit in ea difpofitione, qua eft in cfle.&, fi eflet npbis fcien tiadehis pofsibilibus, tunceflet in cntibus pofsibilibus difpofitio, qtiaei eft aLligata fcientia nqitra.& hocquidcm 3utpropteripfafmet, autpropteragens,autpropter vtrunq; . &eftid , quod proferttnt nominc confuctudinis . & , cum fit fallum cj> reperiatur hic difpofitio, qux appellatur confuccudo pnmo agenti, non remanet crgo vt fit nifl in cntibus.&hoceft,quo4appelIancPhiIofbphi, vc cliximus nomiminenaturar.&ficfcicntia Deiglo. deencibus, Jicctfucritcaufacorum,fequuntur etiam fcientiam eius.quare ncceffe tft vt fit ens fecundum conuenientiam notitizeius cumfcientia, & notitia reuerfjonis Socratis,cxepli gracia, fi fueric Propheta>ex nocificatione Dei glo. eif
tunc caufa qudd fic fecundum conueniciuum fcicinioe nihil aliu J cft, D nifi qudd naturaenus lcquicur lcicnti.ui) innum . nam lcicncu , m coqudd eft fcientia,non cft alligau ei^caiod lion habec narurain compleum.& fcientia Dci glo.eft caufii quod proueuiat illa natuia, qujcreperitur, &erteialligata.& ignorimaa. uoftra Je pofsibilibus non eft , uifi quia ignoramus hanc naturam , qux dcctrnuiut ti clii., aut priuationem .nani , li eflent oppoiitain cntibus atqualiterproptcrfcipfa ,autpropter caufas ageiuaea , fequcrtiur ntccilario aut,' qudd non repenantur, & non coirumpaucur , aut qtidd rcpcriantur, &corrumpautur iiinul . &, cumires iic fehabueyit, unpotsibile cft quin indiuctur vnum duorum oppofitorum ad efle . & foctui.i dt clie huius uacurx cft id, quod neccfsicac cfle vnum duoium oppoiicorum perfecce. & fciencia alligaca ei eft aut fcientia id prarccdcns, & cft fcien tia.aquacftcaufacum, & eft fcicncia aiuiquauuc fcientia ftquens, & eft fcicntia non anciqua ■ &fcireoccultumnihil ahudtft nifi infpice- „ re hanc naturam, & peruenire fcienciam nobis dt eo , m quo noircft, nobis ratio praecedic eam . & ell id , quod appellatur in homimbus conlilium, Prophttis vero prophctia. vokuu.is vero xcerna, & fcieaU tiaaetenufunc, qux faciuntineptib.us nanc nacuram. & hoctll id. quoddixic Dcus glo. Occulca fuiu Dto doninio nollro, &c. ci fdas hodie, &c. &hxcquidtm nacuraaliqtialictrtricnecellaria,&aliqualicereric vcpluriinum , & vilio , & Prophccia non eft niii lciencu de hac nacuraincncibus pofsibilibus. &arces,qu£ Jttcrmiiuncpronofti cationem cius.quod cric m fucurum,, eft cis unprtfsio iniprefsionum huiusnacure.aucmcniura, aut appella eain vc vis, lcilictccju^ peruenitcxfeipTa,cuiaUigaucftfciencia, . J
A L G A Z E L.
AlcAlga. Secundaautem via, qua cft euafio ab iftisdubiu- f cionibus,eft vc confiteamur qudd ignis creacus eft difpoluionc, qua, cumconcangunceuin du£ ituppx limul limiics,coin buriceas,&non diilinguit mcer cas , cum fucnnc fimiltsomnimudc. Accamen hoc cft eciam pofsibile, vc prouciatur aliquid m ignem , £c tamen non comburitur, auc propcer mutacioni.ni acmbuci lgnis , auc propter mucacioncmaciribucirci . & ficcx Dto glouofo aucex Angclisaliquodaccribucum lgni , iuquddfutftcic ciliditaseiuscorp.iri, &. non id craniic , &'renuncc cum co calidicas eius , & eric fecundura formam ignis,& verificacioncm eius, fcd non cranfic calidicascius, & imprcfsiocius. &fic incorpore humanoaccribucum, quod nonabftrahic id, quin fic caro, & os; & auferc efcharam ignis . quouiam nos viJemus qudd.qui cmplaicracur cum Alctlach , & poftea fedet in furuo lnfjammato, non la:dicur,& nun comburicur in co . & qui non vidu hoc, id negac . & fic ucgatio adutrfaru qu* viuuerfalucr polHx
ad cn-
A ad tribuendum aliquod attribucum igni, aut corpori hnmano, quod prohibeatcobuftioiiem.eft licutnegatiocius.qui 110 vidit Alcelach, & atcributum eius. Et in excelfis viribus Dci glo. funt extrant itatcs, &mirabilia:&nosnonvidcmusomnia.&nondebcc negari pofsibilitas eorum,& ludicamus fallicatcm corum.& (ic eit viuificatio mortuorum,& conucrfio baculi in (crpcntcni,& manus nobilis, & munda frfta cftalba hoc modo:&eitgi maceria recipit omnia tHtncia- ]icer.& tcrra, & omnia clcmcnca rautantur in plantam, dtinde planu mutatur,cum comedit cam animal, & erit (anguis, deindc fanguis conuercicurinfperrna,deinde fperma proiicitur in macrkem,& erit crcaturainanimalibus.&hocquidtm crit iudicio confuttudinis m longo tcmporc.& non ncgac aducrfariusquin fitin poflc Dei ejo. vt regacmacciiaminhisinnouacionibus temporcbreuiori,quamid, in quo cofuetum clt.&.cum futrit pofsibile brtuiori tcmpore, igitur no elt in potentia Dei glo. quin accelerentur ha: potcncia: ad tacicndum * operationeifuascito.&proutnitineisid.quod e(t miraculum Prophtcis. Si yerodiciturtphocprouenitex aniraa Prophcta: , aut ex principio principiorum cum dcfyderio Prophctar.dicimus <p ipfi concelleruntpofstbilitatemdclcenfuspluuis:, &tonorii, & terrxmocus, virtute animarum prouenicntium cx cis, aut cx alio principio : ergo fermonofterinhoceftficutvefterinillo.&quod melius cft nobis, & vobiseftatcribuerehocDeoglo.aurinimediacc.auc mcdiancibus Angtlis.fcdhora verificacionis aducntus eorum vcrfacur cogitatio Propheta: in ea,& innuicurordo indieconuenicnci, cum oftenderit lequiordincmprincipii.&hocinclinacmodum lpfius clfc, & critrcs ipfa iu anima tius pofsibilis,& principium tius eit bonus mos, ftd no influitur ab co inclinatio.nifi cum inclinat nectfsicas ad cfie eius, & ficbonumdemonltracumcalcj&noncritbonum dcmoftratum talc, nifi cum indiget Prophetaadftabiliendum propheciam fuamadin- C uentionem boni. & hoc totum cft conueniens proccflui verborum corum , & fcquiturea, "icnfcunqueaperuerintianuam vnitatis creatura:prxcife,diffcrtconfuetudohominum. nam menfura hu iusproprietacisnon tontinuatin intelleftupofsibilicascius, & no(cquitur cumeofalfitascius^quodconfuetumcftcoiicedi, & narratio li briin veriticationeeius. Demum nonrecipit formam animalis, niu* fperma,fedinfluuntpotcntiaranimaleseiex Angelis.qui funtprinci piaentium apud eos,& non figuratut aliquid ex fpcrmacc hominis, nifi homo , & ex fpermate equi, nifi equus. aducncus enim ciusab «quo fecic indinationem ex proportionefbrma: equi pra: cxreris formis,& non recipic nifi formam inclinantem hoc modo.& propccr hoc non nafcituromninoex hordeotriticum, nec ex grano pcrfici pomum. poftea videmus aliqua genera animalium naici ex tcrra,& noa generant omnino, vt funt vcrmes:& aliqua func,qua: gencranrur, & £enerant,vteit mus,& ferpens,& fcorpius, & generancur ex t«,rra,8c Deitructio deitrucl.Aucr. V u
diuerfificanirdifpolttioeorriadrecipieiiumformasex rebus ocrultis D nobis.&impofsibilectt viribu»humanistcirceajcum uon influatur iorma apud cos ex Angelis fufficieiuer,& ncccxtunatione, & cran Stiue:fcd non liiiluicuromnino, niliguod confydcracur reccpcio eiu$ in co,quod lit difpolitum in fc.& difpoficiones lunc diucrfi,& pdncj pia corum apud cos func mittiones potcntiarum ftellarum,& coniuu ctioncs earum.diuerlitas proportionumcorporum carleltium in motib\isfuis. Igiturpatccex hoccp principia difpolicionum in cis (unc res excranea:,& mirabilcs.adco cppctueniecad capitulum imaginum «x fcicncia propriccatum lubftanciarum mincralium, & fciencia iudi ciiftellarum.&admiilionem pocenciarum ccclcftiumcumproprietacibus mineralibus.& accipiunc hgurasab ifti» rebus cerrcftribus, 6c «qu.ierunt virtucem propriara pr.e c.Treris vircucibus,& faciunc cum ta rcs cxtrancas inmundo.& aliquandoexpellii:ferpenres,& fcorpioncsabaliquaciuicace,&mufcasab alia,& alia ex iftis mirabilibuj fciunturin rebus inuginu.&.cumprouenianrarebuscxcraneisprin- g cipiadifpo(icionum,&iionfcimusea,& noeric nobis viaad compre hcndendum ta:igicur vndcfcicur fallitas aduencus difpoficionis alicjuibuscorporibusadmutandumm innouacionibus brcui cempore, adco cp difponitur ad rccfpicndum formam.ad quam non crac difpoficusancea & hocexcicatad miraculum, & non ncgatur nifi grofsieie? cordis,& obliuione cncium fuperiorum,& ignor.icia fccrecorii D.i iu creacione.& qui difcurrit inducliuein miratiilibus mundi, non nc; :c in pofle Dci glo. id,quoddiciturde miractilis Prophccarum in cc pore dcputato . Si aucem dixcrinr nosadiuuamusvos inhcc,quii t oranc pofsibileaccribuicurpoflc Deogloriofo. & vos udiuiu.is no$ inhoc, quod oninc inconueniens noncit confyderatum: u ex rebus aisqu.T func, quarum falficas fcicur : & aliqu.i: , quarum pofsibnuaskicuri&aliqunt, quxfunt firmatio tnccllcccus, & nondctermiuac in eisfalfitacem , nec pofsibilitatem ; nunc vero qux eti.definiciotnconucnicntisapud vos,fiquidemcft congrcp.acioiiuernega * «ionem , & arrirrnacioncm in cadcmreeodcm ctmpore, dixccuntai omniaduo,quoni hocquidem non cft illud,& illud 110:1 e:i hui ,non «lcterminacefie viuuscorumcflealtcrius. & dixcrunccp Dcusputoit creare voluntatem abfquc fcientia dc re volita,& crcarc fcicncia abfq; ' •vita:& poccft moueremanum morcui,& reddcreeum, vilcribaccum manufuacoria,&pergamcna,&incumbecarcibus:&ineo eft apertio oculi, &acuitur vifus eius, urscn non videc, & non eft in eo vka,necpoAcadeam. has aucem opcrationcs ordmatas creac Deu* glorio.cum mocionc manus fua:. & mocuscttex pacce Dei glorio. &, cuin concctliiimus hoc deftruicur difterencta mrcr tnocum voluncarium,& facTtumex crcmorc:& non indicacoperacioapufcientiam, nec pofle agentis . Ecoporcec vc confydcremus qudd conucr- «antur genera, & coauercitur iubltanua 111 acadeus, & couucr -
A ricur fcic ncia in pofl*e,& nigredo in albedinem, & vox in odorcm, ficuc confyderauimus de conuerlione inanimari in aiuiriacum,& ]_nj_ dis in aurum:& lequicuretiam cxcoex inconuenientibus , qux non poflunc numcrari . Refponfio autem eft,quod inconueniens non actribuicur poflecius,& inconuenicns eft afrirmatio rei ciim negatrone cius.auraffirmacio particularis cii ncgatione vniucrfalions, auc affirmatioamborum cum ablationevnius.&quodnon venitin hoc non eft tnconueniens,& id,quod non cft inconutnicns, iam confydtracur . aggrcgacio autcm inccr nigredmcm, & albcdmem eft mconuc niens:quoniamintelligicurcxafhrmationeform.T nigrcdim. in fubiecloablaciodifpofiuonis albedinis, &tflenigredinis.igicurquemadmodumablauoalbedinis intelligiturcx affirmationc nigredinis, iicetiamafrirnutioalbcdiniscritcum ncgacione cius inconucnicns. impofsibi le tamcn cft efle indiuiduum in duobus locis: quoniam nos incclligimuscxeo3>eftdomi,u»nonficinalioloco pra;cer domum.
B &impo<sibilecftconfydcrarcidc^cprxcerdomum,cumcoQ.cil do mi, quod iiuclligitur ex negacionc prjeccr domum. & fic mccTligicur pcr volunracem quarficum nocum.&,fi ponitur quarfitum, & 116 fueric fciencia,non crit voluntas,& crit in co negatio cius , quod pofui mus.inanimacum autcm eft inconuenicns.vc crect in co fcicnciam.ni nos incelligimus per inanimacum id, quod non comprehcndic. &, fi effet<reatameocomprchenfio,eritappellacio cius inanimatu in co, quod Jiicclleximus inconucniens, &, fi non comprehcndic appellare hoc fcieiiuani,& non comprchendit fubieftum fuum.omnino eft inconueniens.hicquidem cft modus falficacis eius. Conuerlio vero geneiumaliquidLoquenriumdixcrwicg.cft quid confydcrabile Deo glo. & dicunt nosponimus rcm aliucl non intclligibik. nam nigrcdo cumconuerf» eftm pofl"e,cxempli gratia, tunc qu.cro an nigredo remanet, vel ncf fi corrumpicur, igicurnon conucrcicur, fedcorrum
c picurnigrcdo, &repericurpofle.&, fi ambo reperiencur, cunc non conuercicur,fedcopulacui cialiud.&, firemanecnigredo.&poflecor rumpicur,cunc non conuercicur.fed rcmancc prouc eft. &,cum dicimus conuerfus cft fanguis in fperma,incclligimus 111 eo , cp illa eade maccria fpoliaca cft forma,& rcccpic aliam formam . & quod proucnic ex hoc.eft quod forma corrupca eft,& fbrma gcneraca eft , & ibi eft«iaceriaanciqua,inquam vciuuntformar fucccfsiuc.& lic.cum dicimusconuerfaeftaqua inaeremcalidicate.intclligimusin co cpma teria liia recipiens mutabilis recepit fotmam acris, & fpoliata eft forma aqu;e,licucdiximus ancea.&iic.cum diciniusquod conuerfus eft baculus in ferpcnccm,& cerra in animal.& non eft incer accidens, &lubftantiam maceria communis. & hoc quidem eft inconueniens hocmodo.&ficnoneftintcrnigredincm,& pofie materia communis.niocus vero manus ab ipfo Deo.glo.in moi tuo, & ere&io eius, ac ficir«viuiu?Jtjuifedcc&fctibic,adc^g»litcxniocu manus eius fcn-
Vu »
titura ordinata>noncftinconuenicnsinipro,quot!>nfcunquedcpuca bimusinnouationcsvoluiitacicligenti: vidcnirVero ncgandum cu fuccedit coniuctudo m contranum cius.cum aucem dicicis dt lcruicur ineoratioadaPcauonisopcTationislcicnci:caguuis, non cit vcrum namagenscttDeus glo.&ipfteftadapcans.ckagcnseius.Cumautem dicicis tf> non remanec diftercncia intermocum terrxmucus & motum elettiuum,dicimus ciuodcomprchedinius hoc ex nobis ipfis quoniam nos videmus cx nobis ipfis difFercntiam mtcr ambo ifta & proferimus cx hac dirTcrcncia poife, & liimus qubd ex duabus partibus pofsibilibus, vna quidcm cft m vno ccmporc,& alia in aliotem pore: & eft inuentio mocus cum poife ad cum in aliquo tempore & inuenciomocusabiqucpolfeiiialio tempore.cum vero infmciemus alios,& viderimusmulcosmocusordinaios.proucniec nobis fciencia. dcpofleeius.igicurhajfuutfcicncixdiucrfje.quas creacDeus glo.in curfu confuecudinum.ex quibus fcitur elle vmus parcium poisibiiis &nondeclaraciirexeofalficasalteriusPartis,vcJiftum cft. >
A V E R O E S.
Alt Auer. Qjioniam vidit fermonem.rp non funt rebus atcributapiopria.iKcforms.cxquibusfequunturoperationes propriae inquolibct cnte.cflefermoncm in vltimicate inconucnicnci.T & quid aliud ab eo,quod mttlligunt homints.idco concefsic huc fermonem,& pcrmucauitncgationcmfuamadduo loca:quorum Vnus cft,quodpoisibileeft vtreperiantur h*c attributaenti, &nonrepcri turtiimprtfsio.in cocpcUrrit eins confuetudo vt rcPcrucur ei.vt ignis,exemPligracia,cui Pofsibileeft vt reperiaturci caliditas,& non comburecid,quodcangic,licec nacuraeius lit vtcomburatur.cii approximeturciignis. Sccundus verolocuscit , quod non eft formis propriiscuilibctenti materia nropria. Sermoauccmprimusnon ncgacur.nam conricentur eum Philofophi aftioncs cnim agencium,r.on elt cmanatio oPcrationum earum neceflaria ProPcer ca.qux func ab excra,& non ProhibccurquincoPulecurignisbombici,exemPligratia in aliquo teinPore,& non comburat eam, li rePeritur lbi aliquid, ex cuiuscojmlarionebombicifaftuscit bombix,nonreciPiens combuitionem.vtdiciturdelapideAlcelachcumanimali. O^uod autem macerixfinccondicioex condicionibus cncium habencium maccria eft quid, quod non PbiTunc Loquentescuadereabco. nam ficut dicit Alg.non cft difterentia lnter ncgaie noftrum,& aflirmare noftrum re ipfam fimul: autnegare noftrum, &afrirnurc noftrum Partem cius fimul : quemadrnodum cum confticuantur resex duobus actribucis vniuerfali, & Proprio,& funcqux fignificant Philofophi nominedcfinicionis,compolica:quidemapudeosexgcnere,&dirftTcntia. & nd eit difiercntia inter negationem cnciuni,& negauontui vuius horum
A duorum attributorum. V.g. cum conlticutio hominis fuerir ex his duobus arcributis.quorum vniieft vniuerfalc, & tft animalitas.exepligratia,& aliud propnum,& eft rario.tuncquemadmodum nos.cu aurcrimusabeo,qu6d ficrationalis.nonitmanebichomo, fic ctiam cumauferimusab co, quod fit animal. nam animal tft conditio ih rationali. &, cum rcmoutturcoiidicio.remouecurcondicionatum. & nullacftdifTerentia inter Loqutntes, & Philofophos in hoc, nili in. rebusparcicularibus,inquibustcncnc Philofophlip attnbuta vniuer faliafunteisconditio, vt funtattributa propria . Loquentes verono tener.choc.ficuccalidum&humidum.qu.-e funt apud PHilofophos ex conditioneaninialitacis inammaligcnerabili & corruptibili.quia funt vniuerfaliora animahcate, vt cft animal cum rationali. & Loque tcs nonttnent hoc:quareaudies eos dicentes non cx condnione vitx apud nosdifpoficio,& fenectus. & fic ligura apudeoseft conditioex conditionibus vit* propriis tncibus,habtntibus figuram.nam,fi non B cfluconditio,critpofsibilt altcrum duorum:autcriim trit proprietas animali,& non ent c-i operatio tius omnino, aut non erit. V.g. quoniam manus apud coseft inltrumentum intellectus , ex quo emanac ab homine opcrationes intelltftuales, vt fcriptura,& alia; artcs. &, fi cllctpofsibileefleintcllcctum in alino, tunc pofsibilceflet vt fitinttlltctus,abfquceoquddrcptriaturopcratioeius,qua: emanatabeo. ficuc.li eflec pofsibile vt fic caliditas, abfquc eoqudd calcfaciat id,cuiusnaturaeftvccalefiatabeo. Igituroninc cns apud eos eft ei quatitas rcrminata.lictc habcat latitudintm cuilibct tnti apud cos. & ert eiqualicastcrminatactiam,licethabcatlatitudincm apud eos.& fic clft entium eft terminatum,& ccmpusdurationiscorum eft tcrminatum: hcet habeac laticudinem etiam.lcd cft ccrminata. Et no eft diffcrcntia incertos in hor,quod cntia,qu;ecoiiimunicanceadem materia, talis quidtm matenaeorumaliquando rccipit vnam duarumfor marum, &aliquandorecipitoppofitamcius:ficuteft apudcos infor c miscorporum fimplicium quatuor,qux (untignis,aer,aqua,& terra, fcd diftcrcntia eft in non habencc mactriam communem,aut eis^cnio-, rum matcriarfunt diucrfar,an fitpofsibilevtaliquod eorum recipiac formasalterius.Vtrbi gratia id,cuuis natura cft vt vidcatur nonreciptrtaliquam fermam formarum.nili mulcis mediis,an fit pofsibi» leci vt rccipiat formam vltimam abfque mediis. v. g. ex elemtntis componitur planta.dcjnde ca nutrituranimal.&generaturex ea fan uis.&fperma, deindegcneracur ex fanguine & fpcrmate animal. oquentcs quidcmdicunccp forma hominispoteftinefleterrseabfq; iftis mediis, qu* videmus : Philofophi vero negant hoc: & dicunt, fi hocefletpofsibile,eritfapientia vtcrcec homincm ablque iftis mediis:&eritcrcatio cius huiufmodi magis conucniens,quam alia; creationcs, & magis potens ipfis & vnaquarque harum duarum lcftarun» dectrmmat quod id,quod dicit,eft nocum perft. & nullaearum ha-
Vu ,
bet rationem in opinione fua tu autem prrpara cor ruum,& quicnuid D dicetcibi.fic pofic.ocua,cu.debcSCredcre:eccrt .d.quod .uffum c rt ti b.. & Dcus glo.ponatnos,& tc cx hominibu» vcrimis.&conucnic. t.x. ttop.nacusefta .au.s Mauron.m3, Dco glo.attnbuitur pofle congrcgareduooppohca & confyderatio corum eft quoddctcrmi natio .nccncaus de impofsibil.ute hu.us re. cft ,,u,d, „uo innacu, eft.nccllecW.vero.nnatus eflet m naturadcccrmmanrc po&bil l.caccm e.us, non ncgarer hoc , & id admitcerct . Attamcn Lucrcturcs vtnonf.c.ncelleftu.nacura perfcctc peruenicns ncc encibus & non eric vericas reperta .n eo fcquens cflc cncis. Loqueutcs verd ■vcrecundancur ex hoc fermone.ec,ii tcncrcnt cum.eflec macis confcr uans policonem eorum ab inconuenicncibus cuenicncibus" cis m hac recx aducrfarm.quoniam ipfiqu.vrunc difFcrentiam inccr id.quod amrmaueruncinhocgcnerc, Scid.jquod ncgaucrunc, ct cft difhnle eis.fednoninuen.untnifilcrmones fallaces. quare inuenimus cum quieftcxpcrcusinarrcracionis,oporccreeum vcnegcc ncccfsitatem' B qurcft lntercondicionem ccconditionacum, ccincerrem ctdcfinitionemfuam.ct inter rcm ct aliudabca.cc interrcm cc racionem ruam cthoctocum cft profundatio in opininne Sophirtarum ctnihll eft.ct qui facit hoc cx Loquenribus eft AuoalmalHv Atcamen fcrmo vniucrfahsfolucns has dubitacioncscrt quodcncia di- UJduncur ad oppofita, cc conucmcncia.ee, fi eflet pofsibile vt diitinf>uanturconuenicncia,cricpofsibiie vccongregencur oppo-
iita:fed noncongreganturoppofita.crgo non diftinguen- ' turcoucmcncia. Hxc auccm cft fapicnt.a Dci in eou*
bus,&inapprchcnfionchuiiislapienciecricintelleccus inccllcftus in hominc.& efis fic in intelleccudiuino eft caufacflecius m entibus. & idco inttlicftus non eft pofsibilevc liccrcatus diueitu atcnbucis, ve imaginacurhoc Auenhazam . *
A DISPVTATIO SECVNDA.
DE DICTO EO^VM, Qjr 0 D ^T^IM^At HVMANAB SVNT SVBSTAN TI AB BXI- S T E N T E S I N SE. ETNON SVNT INNNATAE IN CORP O Rfi.
A L G A Z E L.
1 IT Alga.DifpuracioSecundaeft de diminutiowe
eorum inconfticucndatlcmoltraeione inccllcfluali I dc co, cj: aninia humana cil (ubftancia fpiticualis | cxi(ttnsperfe,cc nonconcinecccrminum,ccnoneft I corpus,necinnata incorporc, ncc concinuacacorpo n luimano, nec eft fcparata ab co.qucmadrnodum. Dcusglo.noneit cxtra mundum,nec infra mundurn.ec (ic Angcli apud cos.cc fcrniQ in hoc requiritdcclaratioiicm opinioniscorum de vircutibus vitalibus,ct anima- Jibus. Virtutcs antcni vicalcsdiuiduncur apud cos niduas parecs, jrtociuas,ec apprchcnliuas.ee apprchenliux funt Aux parccs,excrinfec{ ec inerjnfcce.cxcrinlecx autcm funt quinque Ccnfus, ct funt res innac.Tincorporibus, fciltcecifta» vircuees.inerinfecc. vcro func crea virruces:qtiarum Vnacft vircus lniaginaciua.ee cft iil parce anccrioriccrcbn poltvircucem vifiuam ecin ca quidemeft rcmancncia formarum rcruni.qua? videncur polt cl jufuram ocult.in eo quod impriniicurin caid.quoddcfiurunc adcam fcnfusquinq; ,ec congregan- C rur,ecapncllacur fenfus communis.ee mli clfecipfe, isquidcm, qui vi dicnicl album, non apprchendcrcc dulccdincm cius , nili gullu. ecm cum vidcric id lccundo.non appiehendcrtcdulcediiicm eius,cjuociefcunque non gultaucric id,(icuc fcci: primo.accanicn in co non cft aliquid,quo iudicac ff hoc albuin lic dulcc. cc non eft dubium qu6d crit apud cum iudex,apud qucm congrcgaca (unc ambo,f.color, ec dulccdo,icaq> deternitnabiccti prjfencia vniuseoruni, cj licprc;fens ccalco rum. Sccuda vero cft vircus cogicaciua: eccft ea, quj apprehedic inrenciones-.prima vcro vircus.ipprehendebac formas. Ec lncelltgimus. per fbrmas id,quod impofsitmc eft vc (ic fme maccria,f corpus. ec intclliginitisper inccnctoncni id ,quod 11011 ret|uiric efle ctus corpus: euenic cameei vc(icincorporc,(icucamicieia,ctodium.na agnus apprcliendtc dc lupo colorem, cc tiguram , ec difpolicioncin cius: cc W3C quidcm non clt ntlt m corpore:ccapprehedicecia n> liccius intHUCUS. «c apprehcndic de pecude figuram macris, ct colorcm tius, rtcin->
de apprehendit amicitiam eius:quarc non appropinquatur lupo, & ilc.irnbul.it poit matrtm.diutrlitas autem,& conuementM non tft de necefsitatc earum, vt fint in corporibus,ficut cft de nccefsicate tigure & coloris.nifi o> accidit odio,& amicitine etiam vc (int m coiponbus' Et h.Tc virtus cft dillinfta a prima vircute: & locus eius eft ventnculus vlcimuscercbri. Tcrtiavero virtuseft virtus, que appdlatut in animalibus imaginatiua, & in homine cxtimatiua.& natura tius eltcomponcreformas fentibilcs adinuiccm ,& componcrc mrcntionescum formis:&cft in vtntriculo mediocircbri inter conftruatorem formaru,&con(cruatorcm.intetionum.t]uarc potcrit homo ima ginari equum volantem,&hominem,cuiuscaputeftcaput hommis & corpuscius corpusequi,& aliascompofitioncs, licctnon videritta lia &digniusell vt attnbuatur hxc virtus vi rtutibus motiuis, quam iic in virrutibus apprchenfiuis. Sciunturauttm loca harum virtutu in artcMedicinx, namlxlio incapitecum fuerit in his ventriculis, inuoluuncurhx, qu.-eapptllantur Yircutts.dcindeexiftimaucruntc* vircus, in qua lmprimuinur iormx ienlibiltsin quinquc fenfibus, conferuat illasformas, adcoquddiion amitcant rtccptionem.& res quidcm conferuat rem non cum virtute, qua eam rectpir. nam aqua recipitfiguram,& non conferuat eam.&ccrarecipit figuram cumhu midicace fua, &conftruatcamcum liccitate fua,alitcr quarn aqua. Igitur conferuator hac conlyderationc eft diutrfus a recipicntc. & appcllacur hsc virtusconferuanua. Et fic intentiones impnmuiuur in cogitaciua.&conferuat easvirrus.qux appellatur mcmoratiua. & erunt apprehenliones intriniecx hac confyderatione, cum coniungitur cumeis miaginatiua, quinqut:qucmadmodum fucruntextriiiibcxquinque . Sed virtutes inociiKC diuiduntur ad mocoiem , pcr modum,quo ipfe prxcipit niocum, tt motorcm pcr modum.quo ipfc agic eum.motor autem m eo <}> prxcipit motum , cft virtus concupifabilis,&appetitiua: eteit illa ,quxcum imprimicurin viitutcima- ginatiua,quam diximus.formaalicuius quxfiti, aut aliquod, quod eftfugiendum abeo,precipitvirtutcm motiuam agcnttm m.oriqne. et habecduos ramos. Vnusramuscft virtus quidem.,qui appdlatur Appctitiuaxc tft virtus,que, prccipic motum, adqutm appropin quaturex rcbus imaginacis,iiecefl"ario iequens ad pcrquirtndum deleftationem. et ahus ramuscft,qui appclktur virtus Jrafcibihs: eteit vircus prccipiens mocum, quoexptllitur rcsiniaginata.noctns, autfaciensperquircre viftoriam ctcumhacvirtutcperficitur congre gatumperfeetumacriani,qu£ dicitur voluntas. Vntus vero motiua, in co <p elt agens, cft virtus cranfmiiTa per ncruos , tt iiiukulos.ee dc naturaeius cft vtexcitcc mufculoscum attractionc cordaru.tr ligame toru lunclorum mcmbris ad parccm loci.in quo eft virtus:aut toslen cosreddit,ctcxtedttIongitudinem, et ibutchordc^, et ligamctaadca traria patte.il t func virtutes anime vitalis,vniuerfalitet dimuccnd»
A <f ffcretia Anima vcro intelleftiuarcrumeft.que; appellaturapudeo« ronalts. & iiuclhgunc pcr rationaltm incellectiuam . qrh ratiocinatiocft proprior proprictatibus intcllciftusin apparcntia. & ideu attnbuuteamci. &habetduas virtutes, virtutem i|uidem intellectiuam & virturcm factiuam . & vnaquxqueearum dicitur inrellcffus, fcd xquiuoce . Fafkiua autcm virtus eft principium motiuum corporu humani ad artes ordinatas humanasjijua? inucnjt ordincm canim coti filioproprio homini. liucllectiua vtroeft ca, qua: appellacur fpeculatiua.& eft virtus.cuiusnaturaeft vtapprehend.it vcncatem intclligibilium abftraccoruin a maci ria,& loco,& partibus. & fimt propofi tiones vniuerfales, quas appellant difpofitionts aliquando, & modos aliquando.&appcllaiueasPhilofojihi vniuerfalia abftracta. Igitut anim.v funt iux vu tutes rdpeftu ad duas part«. virtus quidem fpeculatiua refpedtu adpartqm Angelorum ,cum tx ea affumamus ab
n Angelis fcientias veras . & dcbct efle hxc virtus continua: wccptionisex narte fuperiori. & vircusfaftiua ineft ci rclpcftu ad lnferio. ra:& eft pars corporis, & regimen cius, & adaptatio morum . & h.rc cjuidem virtus oportct vt dominctur aliis virtutibus corporalibus,& aliae virtutcJiiucorreflxabea,& fubiefta: fubca.adeoqudd non pa titur,ncc fitei imprefsioex cis, fcd patiuntur illa: virtutes abea , ad hoc vtnon fiarnobis inanimaex actributiscorporalibusaliquamala qualitas,qua:appcll.itiir viciuni; fed ericipfa pr.xdominans vtperueniatad animam proprcr cam qualicas,qux appcllatur virtus . Hxc eft breuitas eius,qyod diftinxcrunt de virtutibus vitalibus humanis. & prolixi fueruiuin narracioneearum cii dimifsioncnarrationis virtucum plaiuarum, qua: non funt ncccflarixin intentione noftra , & nihil eft eorum.qua: dixerunt, (juod dcbet ncgari in fide . nam func resapparontcs, quod Dcus glo.proccdic in eubtrnationeearuhi . volumus tamen hicdubitarecontra eum.qui hoc ncgat proccdcre a pof-
C fe Dei glo. aut videt quod in lege vcnit oppolltum cius. fed forcc dedarabiturin congicgationc in dic iudicn, & rtfurreftionis , quod lex hoc verificac. nos vero ncgamus ratiocinationcm eorum cum ratione abihacta intt! Icfhis,& non indigcrc kge.& quanimusab eis vc aufcranc in hoc racioncm. funttamen eis mulci demouftrationesfecundum opinionem eorum,
A V E R O E S.
AIcAuer. Hoctotum noneft in eo , nifi recicatio opinionuj Philofophorum dchis virtutibus, & anributis earum , nifi quodfcquiturin hoc Aui. differrcamcn a Philofophis ineo, 5>ponitinanimali virruccm prxter vircurcm imaginaciuam, quam appellaccogicaciuamlococogitatiuafin hoinine.& dicicqudd nomcii imaginatiua: in hominc . & drcic cp nomen imaginatiiue profcrunc id
Anriciui prohacvirture.fc.cum idprofcrant.critimaginariua inani- D roali loco cogitatiu.T,& crit in ventriculo mcdio cercbri.&,ciim prolatumfucrirnomcnimaginaciua:proea,qu:i? inrludufiguram.dicitur dceaq-cftiii anteriori partccercbn. & nullacft dilcordia cj, conlerua riua, & memoratiuafunt in pofteriori partc certhri . nam confcrua- •tio,& mcmoratio funcdu:einaciu, vnaveroin fubiccro . Attamen quod apparet ex opinione A ntiquorum eft <j lmaginatiua m animali cft ca,qua! ludicat qu6d iupus (it inimicus agno, & cj pccus fic amica. nam imaginatiuacft virtusappreheniionis,& ludicat neceifarioabfq; co cj> indigcar higrcfTu alterius vircutis,prrrer virtuce imaginatiuam. cflccautcm pofsibileid ,c]Uoddixit Auic. fi virtus imaginatiua non clTu apprehcndens . igitur mhil eft addcre virtutem prjeccr virtutem imaginatiuam in animali,& prxcipue inanimali , cui funcmulcc artes naturalitcr . nam imaginationcs in iftis 06 apprchenduntur lcnfu: & cjuali llint apprehenlioncs mcdia- inter formas inccllcdas, & miagmatas.& iam dedaraca cft dilpolitio huius formc in de Senlu & fca ■ fato,quod dimittimus in hoc loco.& rcuertainurad icl,quod ditut llle vir,contradicens hominibus.
t) ttut :.fj,. . 'iliivM^aiv". ^'Vi '"jVMt^Pteto/tilc
A L G A 2 E L.
Alt Alg.Demonftratioautprimaeftciimdicunt cj, fdentiar in rellcctualescxiftiic in animabushumanis , & inciuduncurin cis vnitatcc]uadam,& non diuiduntur. &noncftdubiunicj> fubicftum earii ct non diuiditur:& omne corpus diuiditur:igitur indi cat cj> fubicfru eius cft cjuid non diuifibile.Et pot hoc reduci ad conditioiie logieale in figuris eius,& cft cjuafi vt dicatur fi cnt fubicc"tu fcie tii corpusdiuifibire,tuncicieiuia,ci ineft ci.eft ctdiuilibihs:fcd fcien tia.q ineft ei,non eft diuifibilis:igiturfubie<fiuni 116 cft corpus . & luc eft fyllogifmusconditionaliscontitiuus.in cjuorciteratur oppolitum y confcqucntisj&concludituroppofitum antccentisdclibcratiuc.Ec no cft difputatio de vcriticatione ligurx fyllogifmi,ncc ec de venficationc ambarum propo(icionii.nam,cu dicimus,omne,quod exiftit in diuifibili.cft diuilibilcproculdubio,& euenicdiuifioin fubiecco,eft pri nium inttllefcum.in quo dubitacio impofsibilis cft. Secunda vero,cu dicimuscbfcietia vnaexiftitin homine, &cn ipfceft mdiuifibilis.cft incclleftumfccundum.nam, fi diuidcrcturin inrinitum eflccinconue niens.fi vcrocficc ci finitas,includicurin vnitatibus proculdubio non diuifibitibus. dcmum nos fcimusaliquas res, quarii partem non poffumus poncreatifeiri,& partcm remancrc,ex eo rj>non hntpartesali »]itas . & (ic remanibitdubitacio in duobus locis . Qjiorum Primut cft vc dicatur cjuare ncgatis dicenci cj> fubiectum fcicntia? cft fubftan tia,indiuifibilis,occup*ansrcgioncni,c] nodiuiditur?& iam fcitumcft hoc cx opinione Loquentium. & non rcmanet pott hoc , nifi negatio
Sccunda. t.
* abfohica.&cftquo exiftcntomnesfcicnci.rinfubftantiaindiuifibili "* & rcmanebunt omnes fubftanti.r nacantcs in ca abfq; fcicntia fruftra' negatio auc non eft vcilisei.cum fuerirpofsibileeciamdicerefecundu opinioncs eorum quo erit anima quid vnum,n6 occupans reeionem & noninnuirure.,& noneritinfracorPus,neccxrra, ncc continuurr» corpon,necfepararuni abeo. Sed nosnon cligimushunc locum.qm lermodeparcc no„ mmfibllidi prolixus, & ipfchabccin ca raciones Geomccr.cas,.n quarum narrationc eflet prolixitas. & cx cis eft.cum dicuntcumponimuscllcfubftantiamind.u.iib.Jcm infraduocorpora, ,an contangit v na duarum excrcmitatum cius id, quod conraneie alia, vel nc? fi .dcm , eft inconucn.cns , cum fcquicur cx co concaftus duarumcxrremicacum . namcontangenscontaftumcft contadum. fa vcro ruentid, quodconcjngitur.aHud, in hocquidcmcft affirmac.o numcration.s, & d.uifioms . & hoc dubium cft difficil.s folutio-
g iiis, aut prolixus cliee fcrmo de co . & non cft noftrum vc d.fputemus de eo,& vcniamusadaliumlocum. Sccundus verolocuscft, vtdicarmu id , quod narrauift.s, quod omne cxiftcns in corporc , oporcct vcd.uidatur, eft firffura , & conuertitur contra vos, in eoquodcomprcl.endit virtus cxtimatiua agm odium lupi . nam ipfa in iudicio vn.usre.nonpotcftconfyderaricp diuidarur, cura non cftod.oaliqtia pars, ita rp confy dcrctur app.chcniio alicuius partis eius,& abJatio a cenuspareis.& lara pcruenicapprcher.iiociusper virtutcra corporalem apud vos. nam an.nia; beftiarum f unt innacs: in co.poribus, &nonrcmanenrpoft mortcm . & in hocconuenerunt omnes . &,fi ellec pofsibilc eis vtconarenturad confyderandt.m d.uifioncm in appielunlis pcrfenfus quinquc, & fcnfum comrauncm, & vircucem con
icruaciuamformarura,irapofsibilccftcamcncisconfyderarediuiiioncm in virrucc intcncionura,ex cuius condicione non eft vt fit in raatcria. bi autem dixcnt agnus non apprchcndic odium abfolutum ab- 1 ■, T- 2 mact,na>''ctl apprchendit odium lupi dcmonitraci talis indiuiduahs copulatum quidira indiuiduo fuo, & fcdc lua.viicus vero mccllectiua apprehend.c vcntaccs abftractasa materiis , & indiuiduis , dicimusagnusqmdcm apprchcndiccojorcm lupi , & fiVuram eiu» viqueadodium . &, fi colorimprimicurin vircutc v.fiua?& lic figura &diu.d!turdiu.fioncfubiefti vifus, quxro, odium, cunumo apprchend.cur ab eo. & , fi id apprehcndic.n corpore, igirurdiuiditur? Er vcllera fcirequideft harcapprchcnfio, cu.n diu.ditur?& quoraodocncparsc.us?an ficapprthmfio parns, aucquelibcc parsapprchcnfiocociusod.i ? & cr.c odu.ra fc.cum plui.bus v.cibus, &cru apprchcnfio c.usomnibus parcibus parc.um fubicfti . hx funuiubitaciones.qurc fiunrdcmonftrationibuscorum, & non poflunc euadere ab raconucn.cnci . Si autcn, dicec , ha:c cft concradiAio in incclligibilibus,qua;nor.poiTuiic contradici. namvos, cum non poce- «1$ dubicarc in ambabu» propoficioiubut , & cft qudd fcicncia vna,
non diuiditur,& quddid, ouodnondiuiditur ,non exiftitineorporc diuilibili , non potaicisdubicare in compolictune lyllogifmi. & um venficacum clt quod figura cius eft figura concludt ns:& impoflibilc til vobis dubitarc in condulione Rcfponfio auttm t lt qudd hic libci, non conipofuimus cum, nili ad dcclarandum conatum , & contradictionim vtrbis lJhilofophoruni.& proutnic tx co.quod contradicimuscum hoc vni duarum rtrum:: aut cnimei, quod dixcrunc deanimaiacionali,aucti,quoddixirunc dc vircucctxcimaciua . poftea pcr fcmioncm huiuscontiadiftionisdcclarabicur quod ipli dtreliqutrunclocuni.quoinuoluiturin fyllogifmo. locus auttm muolutioniscrt.cum ditunt, (i fcicntiaexifticincorporemodo, quotxiftit tinfturacoloiisincoloraco, &diuidicur cinfcuraaddiuilioium co- !oraci,diuidicur quidcm fcicntia ad diuiliontm fubitfti . cScinconucmtnsconliftitin diftionecxiftentise, cum poteft effcvc nonficproportiofcicntix ad fubicflum, (icucproporciotin&urcr adcoloracum, ita quod dtcitur quod cxtcndicur fuper id exiftens 111 to , & djfpargttiarinlaceribus cius, & diuidicuraddiuifionem tius. & force proporriofcitnci:e ad fubitctum fuum cft aliomodo. & hicquidtm modus, lmpofsibiliseftci diuifioad diuilioncm fubiefti : fed proportio tius ad ld eft proportio odit ad corpus : & modi proporcionum attnbuto rum .<d lubitcta non includuncureodem modo.& non fuiu nocx dit- Krencii nobis fcientia, cui contidcndum efl . & ludicium de co prctcr inclulioncm differentiae proporcionis tft iudicium.cui non cft conhdtndum. Dtmum nonncgacurcpid, quoddixcrunc.eft id, propcer quod vigoracur txiftimacio , & fonrticacur: ftd ncgacur quod (ic fcicum fiicntia vera,in quam non eranfiterror; & non diriguncurdubicacionts ad cam.& hoc tapiculum dubicat contra eam.
A V E R O E S
AIc Aucr. Cum accipiuntur propoficioncsfafta: i Philofophis inhocqu^litoindtfinite.tuncdifpucaciofaaa abAlga.fcqui tureis.nam.cum didmiis omnc, quodcxiftitcx attributisin corporc, efl diuilibilead diuifionem corporis , intclligiincdecoduo. ouorum Vnumeft quod licdcrinicioparcis iJlms accriburtcxiicencis parciipfiuscorporisdtfiniciotociusivcexiftenciaalbedinisincorpoitalbo namquxlibccparsalbcdinis cxiftcncis in corpore dcmonitraca.caliscricdthnitiocius, &dtfinitio albcdmis totius eadcm delinicio. S« undum vtroeft.vc ficatcribucum alligacum corpon ablq; ri<-ura propna.& hoctci.im trt Oiuifibilead diuiliontmcorpons: non auctm quod dtfinitio tociuS>& partis fic eadcm dchnitio.vc vircus viiiua exiftens in v.fu.fcd cx eoquod ipfa rccipit magis & mtnus , rccip.t cciam fub.cclum magis & minus. & ideo enc vircus v.fiua m faiiis forcior,quam fit in *gns , & luuembus torctor, quam fcmbus. tc
A quod ineo coramunicanc hxJuaspocentiaicftquoJfiincindiuiduales.fcilicccquoddiuidicurin quancicace, & non diuidicur in qmdicate,l'cilicecqu6dipfjsauc remanebunc ldem definitione, &quidicacc, aucaufcrciuur, & diuiduncurad vnum cerminumin quancicace , & func idem dcrinuione, & quidicacc , & non diuidunrurad quamhbcc parcium.&cotumhocdirlertaprimofecunduni magis ,& muvus.& pars eius,qux dtperdicur.non eit opcratio cius optratio relid ji . nain operatiodeptrditi cx vifu debili non agic adtiontm vifusdebilis. & communicancineoquoJcoloracioeciarn nodiuidicur addiuifionem fui fubiefti ad quamlibcc partem. & definitio eius remanet c,adem:fed finicdiuifioadccrminum adqucm fidiuilioad terminum,"ad queivt fidiuidicur, corrumpicurcolorario. Accamen quod conferuacdiuifionem fempercft nacura concinui , fcilicet forma contirruicacis . Ec hfc propolicio eciam, cum lic pofica fuerir.eric noca cx feipfa, fcilicec quod omne recipiens diuifioncm his Juabus fpccicbus diuiaonU fubicccum eiusellcorpusex corponbus.& conucrfiocciam eft manifelta: & eitquodomneexiftens inorporercopicdiuifionemaliqua harumduarumfpecierumdiuilionls. Ec,cum venficacum (ucrichoc. tuncconueifiofui concraJictoriieft vcra, fi fciucnsquid Gtcortucrfio concraJiftoru:& eft, id.quod rtcipit diuiiionem aliquo horura duorummodorum.nonexiftitincorporc. &, ciun copulaucrishjicid, quodmanifeftumeltetiamde inccllectis vniucrfalibus ,&eilqu6d ipfanonrecipiuncdiuifionem aliquo duorum modorum, cum noi fintformaiindiuidualcs, manifcftumeftquod fequiturcx hocquoj intellijibilia,noiiefteisfubie<ftumcorpusex corporibus, necpotentia ad ea eft potencia in corpore: crgo fequicur vc fic fubieftum eorum vircus fpiricualis comprchendens leipfam,& aliud. Alga. vero.quoniam aliumplic vnam fpcciem duarum fpccierum diui!ionis,& remouic eam ab incelleftis vniuerfalibus.cor.cradixic per fccundam partcm C Tepercamin vircucevifiua,& vircuceimaginaciua, &fecicinhoc fernionemfophifticum.&fcientiaanimEcli nobilior,& profundior, quam vcapprehendaturin arcecopica. PrruereaipfenonaJJuxitdcmonftracioncm Auicenna:fecundummodumcius. nam vit illefundauic Jemonftracioncm fuam.diccns quoJ incellefta, fi exifterenc in corpore,auc exifterenc ex eo in parce non Ji uifibili, auc in parcc Jiuifibili.deindeinconucnicnscll vccxiftancin rc inJiuilibiliexcorpore.&,cum hoc fueric inconueniens, remanec vc intelleltus, (i cxiftic in corpore.vtexillac ineoinre Jiuifibili.JeinJe deltruxicquodexifhc in re diuifibili : ergo falfum efl vc exiftac in corpore ommno . E:, uoniam deftruxit Alga.vnam duarum parcium, dixic non eft ablur um , quin fic proporcio incclleftus in corpore alia proporcio . & eft maniteftum quod, li proporcionabicur corpori,non func hic mfi dux proporciones,auc proporcioad id fubiectum diuiiibile.auc fubiecturn aon diuilibilc. Actamen quod cum eo coin^lecur hasc denwultra-
ticeftg, JnMncftusnonhabctalligationema1icuivinutivirturum anim* alUracionc torm? in fubiecto.nam,fi aurcrccur ab eo.q- cft alhgacuscor-f ori.non eft dubium cpaulerttur ab eo.q, non cft alhgatus virtuti virtutii animc alligatarumcorpon. nam, h effccalhgucus ahtui virrucum amms," vt dicic Anf. non cnt opcratio ci nili ex virtute illa.&,fi hocc»kc,non apprchcndic virtucem illam . Hoceft.quo fuftcntatus cft Anft.in dtclavando q> imelleftus cll leparaius. Ec narra bimus uiam dubitacionem fecuiilim , o,uam adduxic in fccunda ratione.q Philolbphusaflumplitpro ratione, poftcjua nociticauerimus g> racioncs eorum.cum pmu tr.ta: fuennt ab aru- libi propria.elt iupre mus "radus carum gradus fermonum topicoruin.& idto mccncio nollra rn hoc libro eit fcirequahcaccm fcri.ionuin pofitorum iu co.atcri bucorum ambabus feftis,& ad patcfacicndum , qui duotum fcrmonu Ctdignior vtactribuatur dominio cius deltruftio,& concradictio.
A L G A Z B L.
AI t Ale Ratio Secunda.£>ixerunt,fi difpofitio fcicntis in fcico vno lntclleauali, & cft fcitum abitraftum i matcria.tit txiftensinmaccriaexiftcnciaaccidcncium m (ubitanriisccrpotalibus, |CqUiturdiuifioeiusinformaaddiuilioncmcorporis,vtdixi mus antoa. Ht.fi non fucnt cxiftcns in eo, ncc extcnfum ln ipfo,& ne *am dift ione exiftencic, veniemus profeftoad aliam prolacioncm,& & diccm us an fcicnci? hc proporcio icicnci, vcl ne? & cft falfum ccilare proporcidnem. nam, li ceilarec proporcio de eo.tunc cp fciac id,no eric •dignius, 5 non fciat. Et.fi eft ei proporcio , non euadet i tnbus parubu». aut cnimeiit,pporcioadqualibecpartem partium fubiefti, auc ad aliquas partes fubiefti , prcjter alias , auc non cnc ad aliquam parcium proporcio.Ec falfum eft vc dicacur non eil proporcio ad aliquam partium.nam, cum non fuerit proportioin vnicacibus, nonerit pro- , portio in aoeregato: aggregatum enim cx ieparatis ctt feparaturn . & ralfum eit vcdicacur proporcio ad aliquas.nam id, ad quod non habet proportioncm fcicncia.rran eit de dilpofirione fcicntia: . & dc eo non loquimur . Et falfum eft vt dicacur o, cuilibcc parri polite. lit proportio ad fubftantiam. nam.fi cflet proportio ad fubilantwm fcienciz le cunduir» cocum.manifeftum eit 9; quarhbcc pars non cft pars icici, ied erit fcitum licut cft totum.& tunccrw intclleftum vicibus inhnicism actu. h vcro ciuchbcc nars habct proportioncm aham.quani lic ,pportio.qui habctaliaparsadfubitanciain fcicnci?: igicur fubilaniia fae tif diui<hcur rc.& «ara declarauimus <f fcicntiadcfcito vno omnimodenon«diuidicurre.&, f> f"«-ic proporcio cuiulhbcc ad reex iubitantia fcicntic alia.qui illa.ad qcil proportio altenus , tunc diuid. lunc fcicntia m in hoc cft magis apparcns,& eft falfuin.Ec ex hoc declarabi «ur sj, fcuiibilia imprefla in quinqi fcnfibus aon crimc mu umiiicudt-
A ncsfbrmarumparticulariuiTnliuifibilium.namhjcapprchendo eft aduencus fimilicudini? apprchcnfi in animam apprehendenris, & cric cuilibet parci fimilicudinum fenraci proporcio ad parccm inttrumeci corporalis. Dubicacio cn huicctt id,quod di&um cft fupra.nam pcrmucare Jiccioiicm cxittencic; in diiftione proporcionis non aufert dubium in co,quodexi(tic.Gcuc vtrcusexcimaciuain agno, Scodiumlu pi,vtdixeruiii,cju{ eft apprehenfioab(qucdubio>& non proporcioad etim.& fcquitur ex proportioneilla illud, quoddixiftis . nam odiun» non cit qutd,cui mcnfuraca (ic proporcio habcns quancicace men I ttrabilem, adco q> iinprimacur finnlicudo eius in corpore menfuraco , & proporcioncncur parccseius parcibusillius.& eflefiguramlupj menfuraca non foluicdubiuni.nl gcnus aliquid apprehedic preccr li^ura. & cft diucrficas,& odium,&concrarietas.& hoc quidcm odium additum figur.r non habec nienfuram:& iam apprehcdir id in corpore me furaco.Hoc profcAo eft dubium huic demoftracioni, ficut cft primg.
• Si auc dixeric aliquis, vo* repuliftis has demonftraciones, ex eo fj> fcic tia exifticinlubie&operfubftanciamoccupanccm regioncm, que no diu;dicuf,& eft parsindiiiifibilis,dicimus fj> non : qm loqui de fublta tiaindiuifibilt pcndetin Geomccricis , & ptolixuseflccfermo in folu tionc ctus. Prarcerea non ett in eoaliquiJ.quo auferatur dubtuni . na fcquicur vc fic pofle , & voluncas cciam in hac parce . homint cnim elt aecio.& hoc non pocefcconfyJcrari nifi cum polfc , & voluncate , & nonpotefc confyderari voluncas, ni(icumfciciui;'.,&po(lcfcriberecii manu,& digicis.fciencia vcro eius non eft cum uunu.cum non auferacurinincifioncmanus, nccvoluncalsciusvfccummatvj: num vulc eam pr.cccrdomiiiium ma«us . & prohibetur non ex priuacione voluncacisjfcd ex priuacioneipliuspofle.
A V E R O E S.
A It Auer . Hic fermo non efc declaracio difcincta in fe , frd efc compleraentuta ((.rmonjspricedencis.Nam in (ermortepreccdecipofuiccpfctcntia nondiuidicurad diuifioucmi'ubi^;ti poficiue,in hocvero iumoneconacuscfc Jeckrareillud.facieiisquide JiuilionceiusaJ cria.& tuncdubicacioprinia rcnunficci.& rcmanfic, qih iplc non compleuic ambas rcs.de quibus Jicicur diuiiio macerialis.iunitqnt lpfiaitferuiiccpdiuidacurinctllc&us ad JiuiuVmcm (itbie ctieo moJo.quo JtuiJtmturacciJentiaaJ Jiuifioncmfubiecli, & hjc efc vnafpcaes diuifioniscorporalu, &efcquf rtpericur m vircuctbu» corporeisapprehenfiuis, ingreflaefc profecco concracumd ibicacio propcerhas vircuces.complecur verodcmonfcracio, citm autcrancur Ux dux fpccies diuilionis ab incelltctu, & dedarecur <p omne habcis permancnciam in corpore non c.iadccab vnaharum fpecterum dt- «iiiouis. Ecforce dubiucur incoqudd rcpcricurincorporeiu hac
rpeciealiaencitatis.f.que nondiuidicurad diuifionem fubiecti defini- D tione,vtrum fit fcparatuni a fubicfto.vel ne?nain nos Vidcmusplurimas partes fubiefti aurcrri,& camcn non aufertur hic modus enntatis, fcilicet apprehenlioindiuidualis. & cxiltimaturtj>,queniadmoduin rion aufertur tbrmaindeiliitctionepartu., aut parciuma Iubitcio,lic nonaufertur in dcitructionc tocius, & cfablacioactioni» fovmj pro-
Scerfubicctumeft fiinilisabiationi operationis artificis propcer in- :rumentum.& ideo dixit Arift.c&.licllet feni oculus. ficutcft iuueni, vidcretficur vidctiuuenis.i potcft exiftimari cpdiminucio vifusoculi.qu.-e euenit feni in virtute vifiua.nonelt exdebilicace vifus, ted ex debilicaceinftrumenti. & fumiturratio ln hoctx dcfttuitioneinllru nienci,aut plurimarum partium eius in fomno,& apor>lexia,& cbrietate.&segricudiiubus, quibusdeftruunturapprehenfiones fenfuum. nam nondubitatur gj vircutesnondeftruunciir in illis tcmporibus.& hoc videtur magis in animalibus , quje, cum incidancur in duas par- _ tes,viuunt.& plurimjeplancarum funtluuufmodi,licetnon fueritin eis vircusapprthenfiua. Scrinoautemdeanimaeft nimisprolundus. fed Dcusappropriauiteum fapientibus profundis in fcientia . & idco dixit Iob , Simplex egofum, nefcioanimam rtieam . Et timilitudo morcis fomnoin hoceft racioeuidens pcrmancntixanirnx.quoniain «deftruituroperatio animf in fomnoex dtftructione inltrumentorum eius., & tamen ipfa non dtftruitur . igicur neccffe cit vt fit difpolitio eius in motte , ficuteft dilpoficioeiusm fomno* iudiciumcnim partium cll idcm,& uft ratio communis omnibus , conucnicns vulgo in credciiio veritatem , & excitat homincslapicntcs ad viam, ex qua fciecimmorcalicaccni anime. & hoc manifcitum eftex (crinone Dei, Pcruemunc anime; m raorceinco.qui non monturin tbmno.
A L G A Z E L.
Alt Alg. RatioTertia.Dicunt fi fcicntiaexiftcretin partecorporisjtunc eftct fciens.qui ftit hanc parttm prc.teralia> partes hominis.& tamen homo diciturdeeofciens. & fcirecft attributumei vuiuerfaliterabfq, proporttonc ad fubieftum proprium .& hoc cft manifeftum.quoniam iple appellatur vidcns, & audit-ns,& gu ftans.&odorrcperiturei.&ficbcftia attribuiturei Iroc. &idquidem non indicat cj> apprehenfio fenfibilium non fit in corporc , fed eft fpccies pcrmifsionis. ficut dicitur talis homo eft in Galha , licet fucru 111 parte aliqua vniuerfc Gallic.non in tota, & tamcn rcfcrtur a J tocain.
A V E R O E S.
AltAuer. CumautemeoncecKturrp intclle&us non attribuitur alicui membro hominis , & conftituta eft dcmonitratio m hoc
id enitn
Secunda. ...
A .d.n.non eft notu per fe:manifeftu eft 9 fequiturex eo n n6 & fubie ,W au c.us.Wcorpus « curporibu,.Et non critdiftu noftrum deho- IStiSfc|t<^iD0^5'» vid«^*»cuu, foerit notuper fe 3. vidcc p ahquod I mebrum dePutacum,manifeftum cft o,, cu acrri rZTftJ^ abfoluce'fP^bIlefect,ndum confuetl'. e^Mau rorum,& al.aru gentium in hoc.&, cfi non fuerit intellcftui nicmbrii ^putatum,ma,,Ifeftumeft?,cumdicimU5deeoa,fitfc,cs S52 eo g, al.qua pan e.usfcic.fed quomodo hoc fit non eft notum Pcr f* namipfenotenet^fithicmcmbrudeputatuei.nec locus TZlul inahquomebro mebroru.ficutcftin virtuteimaginat.ua, SftaJ ua,& memoratiua.na loca iftarum funt nota m cerebro. & ... _ ALGA2EL,
Alt Alga.Demonftratio Q uarta.Siautem fcicntia exifticin nar tc cord,S,autccreb„ exeplTgrat.a.tucignoratia cft cotranf" .us & oportet vc_admittamuS3,fit.naJ.aparte cord.s,aut SbrL , &ent homoahqn /c.ens,&,gnoransdeaiiquare.&,cu,; hocSm fuent dec arab.tur^fub.cftfignorantiarcft fubieafi fcietice. S fubie,3u eft vnu .ta o, falfum ei!aggrCgari duocottar.a in co & fpfe qu.de.fieflet infubiefto .noeffetfiflfbmcxiftere ignoratia in alXa partee.uS>&fcient.ainaiiquapartec,us.qm,c.exTftenti ,n fubX non concramturcontrariumcius in al.o fub.cfto, vtc6grcganturnt gredo & albedo.neodepculo/ed ,n duobus fiibiedk. & n6§fa,u" tur S£S ""^'-'^ COtrarlii aPP^hen<ion, eoru.ipli.n appre hendunt,& non apprehedunt.& „6 eft mter eos n.fi oppol tio efle, & pri"at,on,s^&Pphocd,cimus9,apPrchenditPeral.qius part esciL»" vt oculuS,& aurcS:& noapprehcndit perrefiduu fu. corpor,s.& , ffi eft c.corrad._&o & nofufhccdiau veftru rp icire eft cotrar.Q .Snori t,x. & iud,c,u cft vniucrfaleeisin tococorpore, cu no fit taifunfvt fit
! r t T S • *T de vnlucr^«» eft abufiue.ficut d.cu.r eft in Gallu licctfuer,tinahquapartee,us.& ficut d.citur v.des.l.cetfcue nmusde ncceis.cace<p.udicu vifionisnon cofittic.npede, & manu, fed crt ppr.un, oculo.fc ^couertituriudiciu defubicdiv tconuertitu decaul.s.na iudiciu eit diminutu defubieftocaufarum. & non euudic ab hoc fermo d.cetis g, Tubicaum.aptum ad recipiendf. fcent.am, & ^gnorantu hom.ms,cft vnu, & conuertutur cu eo. na apud vos omne corpus.habes vita.recipit icientia,& ignoratia", & non ponunc pmer vicani , alia condiCione.& al.xpartes clrporis apudeoscirca receptio" nc fceti.-e funt in eodegradU. Dubitatio vero,^, hoc conuerc.tur , eft
* h " 3PP etltu>*dcryd™°.& voluntate.namha.cex.ttuntiu beftus &homm,bUS,& funt l.mul exiftencu in corpore. deinde faifijmcft vtmuccntur^xco c>>aPPecunt,& congreganturineofuga, & ES2£^ lden>.™ fi««"^erium in iub?cefo,& fuga in al?ofubic«o.& hocnon indicatcp ,Pia non exiftantiuwrporerqmiita: vir Deftruchodeftrua.Aucr. Xx
tutes lieet maltx fuerint,& mouentur diucrfis inftrumentis , habenc I tamcn vnum copulansi&citanima.Sc hoc hommi,& belti* hmuK. & cum vnitur copulans,mutabuncur relaciones contradiftotix inco paracioneadid.&hocqutdcmuoiundicacrfanima non iit exiften» incorpore,f.cuccft lnbcltus.
A V E R O E S.
Alt Aucr. Hoc> quod narrauic nomine Philofophorum hic, non fequicur ab eo.mli <f fcicncia non cxiitic m corporcmodo , quo exiftit coloracro in co.dcmum alia accidcncia.non auc <f ipfa exiftac in corporcoivtttino.na prohibitio fubiectx- fciencix, quin re cipiat ignorancia de rc,& fcienm de ea,indicac neceOano cr non fit ei rnicas.cocraria.n.nonexiftunt.n codc fubicfto.& hx< : lP«i« imporMb1litatisreperlturinaliiSattributis,qua:funtapptchen^ones,&
cx apprehcnfionibus. quod vcro cft proprium fubiefto fcientia: ex rcccpuonecft g, apprehcndit contraria f.mul,l.rcm,& contrarmm c.us. &hoc quidem impofsibile eft vc f,t,n,fi apprchenl.onc non d.u.l.b,hni fobieto nond.uiubili.nam iudcx eft vnus necciuno & .deo didtura,fci;ntiacontrariorum efteadem.H.cquidcm modus reccpcio Sdt qui appropriatutatoinw ncccfiar.o Atcamcn declarrcum cft aPUd cos cp hxc cit difpoficio fenfus cSis mdicat.s dc qu.nq; fenf.bus, &eft apud cos corpoieus.quare non cft rac.o ad .pbandu 9 intcllcftu,
K exifteciaattributoru non apprehendcciu.aut exiftenc.a accn- ££ Sprehcndcnt.ii.Et id profefto, eu quo .n hoe fcrmonc dub.- 533 vcrum: & cft quod amma concupifab, is non mouctur Xntraria fimul,& ramen cft corporea.Et non vid. al.quc Philolo phorTratiocinan ex hoc.in aftirmando permancnt.am a..,ma:,n,fi co &anccmfermoncsfuos.namp.opnctaSvniulcu.ufquevu E c efl vc non copulcntur in apprehenuone ciusduo oppojita, W proprietM duorum contrarioruwi cxtra animam eft vc no cogre «nturTn eode fub.cfto.lgitur hoc eft,in quo coicanc vircutes apprclenfiuxeum vircutibu* non apprehcnfiu.s. & appropnacur vircu 1busapprchcnfiu,squ6d ipfs iudicancde concrarns rcperc.s l.mul.f. £K eorum ex fcienca alcerius.& appropriacur vircucibus no wSnf.uis,quonii dui.dunrurad diuifionemcorporis,& repenu-
IhuTSnoncucn.c ei vcrcperiancur in duo co„trad,ftoria l.mal ffiSpSbusfubiecti. Quare .ft.fermones omnes ^func crmoncshominis non peruenienSs ad opinioncs PhUofopho.umi.i Jus rcbus. Oqtumcit remotaopimoallcrentisrationcm dc perrna « en ia an mx.ex co quod ip&noniudicac dc duobus contrad.fto- S?SuA«m fcquitur exhocvc fubiedum e,u* fit vnum noudiu»
A fibiIe.&qu*roqu«eftratioadprobadumg>rubieftumn6 diuifibile addiutlioncmfubte.ftiaccidciKiu,quoiliion (icdiuilibilc omninor
A L G A Z E L.
Alt Alga.Ratio Q_uinta. Dicunt fi intellciftus intclligjt intelligibiriainitrumetocorporco,ipfec)uidcmnon inrclligic kipfum.&confequenseftfalfum, quia ipfeintelligit feipfum: igiruranteccdcnsefcfalfum. Dicimus^tiosbencconccdtmus cj> rcircracio oppofici confcquencis conciudit oppoficuinantccedentis: actamcn,cum probacurconfcquencia confequentis ab ancecedenci,no 3dmiccimus,fed dicimus nou concedimus confecjuenciam confequencis. Ec quzro qua; clc racio eius?Si aucem dixeric ratio eius efr,quta vifus eft in corpore,& .vifus,non alligatus vifui in afpictendo non videc, & audirus nonaudic,&ficaliifenfus,& lncelleclus non apprchcndtc & eciam,ni(i incorporeicrgo nontncelligitfeipfum. tnccllectus autcm, quemadmodumincelligicaliud,ficincelligicfetpfum, & incelligiccj» intelligataliud,&<j> jpfeintellexeratfeipfum. Dicimus id,quoddixifttseitcorruptumcxduobus.Primuquidem^qift vifus apud nos pofsibilecft vtalligeturlibiipli.&erit vifusaltcri,& (ibi ipfi, qucmadmodumerit vnum (ciens ahud, &fcicns fcipfum .fed coniuetudo currit in contrarium huius, &refcifi>io confuetudtnis apud nos admittitur. Secundum vero,&eft rbrtius, eftconcedcndohoc in fenfi bus.Attamcnnon.cumhoc impofsibile eft in quibufdam fcnfibus, impoisibileeftetiaminqurbufdam.Etqutd inconuenientius eft vtdi ftinguaturiudiciumfenfuumin modoapprehenfionis cumcommuni cationceorum g> (inccorporei?vt differunt vifus,& tatcus. quia caetus non acquirit apprehcnfioncm.nificum contmuatioiiecontaftiinfcru nienco caftus.& fic eciam efc gufcus.& diftert ab co vilus, cum conditionacur ineofeparario,ica cp,li ponacurfuper palpcbras, non videc colorem,quia non difcac ab eo.& hxc quidem dtuerlicas non facic diuerfitatem,quo atl corum indigentiam corpore. & non negatur quin (itin fenftbuscorporeisquid,quod appeliacur intelleccus, & diftcit ab eis,in eo q> apprehendicfeipfuro.
A V E R O E S.
AIc Auer.Contradifcio auc Prima,& eft,cum dicit <j> pofsibiU cft vtrefcindaturconfuctudo,& videbit vifus fcipfum,eft fermo in vltimitate fophifcicauonis,& inuolucionis.& iam locu cifumusdehocfuperius. Sccunda vero concradi&io, &cft, cum dicit <j> non efc abfurd utn vt apprchenfio corpore» apprchendat fetpfatn,habctquidemquandam fuf&cicntiam . Attamen,cuui fcitustueritmodus, qui mouitcosad hoc, fcietur cj> hoc eft impofsibik.nam apprehcniio efc quid repertum uuer agcns , & pafliim , & cft
Xx a>
apprehendens, & apprehenfnm.& falfum eft vt fit fenfus agens.Sc pa- D euns code modo.&.cu rcpcncur agcs , patiens eft duobus modis.f.cp aftio cft ei cx paite formz:pafsio vcrocx parte m.ircriK: igituromne copofitu no intellieicfcipfum.qrh fubftaua eiuscft alia abeo, perqct incelligic.nam lnteTligit per parcefubftaciae fuar. & , quia lnccllcctus eft lpfum uicellectu, cunc.lt compolicu uicclligit fcipfum, conuertitur copoiituinfimplex,& cocu ficpars &hoccotfieftfalfum . Echic fermo,cu fcribiturhic,eftrhctoricus.&,cum ilribitur fecundu ordinem _emonltracionum,& eft vt pra:cedanc eum condufiones, quxdcbeuc przcedere, poteft rieii demonftratiuus.
A L G A Z E L.
AIcAlga.RatioSexca.Dicuncfi incelleftus apprehenderct cum inftfocorporeo,vt vifus, noapprehedcrec inltf a fua, vc faciunc _ ahifenfus:ledipfcapprcheiidiccerebr_,&cor, &quodponicur, <j> ficinftfm eius:crgo indicatc|>nonhabetinftrni,necfubieccum.fin auc, id no apprchcnderec.Dubicatio auc huic eft, licut dubicacio, quefic in pr cxedeci.qm nos dicinius rp non eft inconuenies quin vifus apprchedat fubieftu fuii,fcd curric fecfidu confuecudine. na dicimus no eft falfum vcdifteracfenfus in hoc, liccc coicencin exiftccia eoru m corponbus, vt antea.Et quare dicitis cpexilles in corpore,ralfuin cft vt apprehedat corpus,quod cft fubicctfi ciusJ& quare fequitur vc iudicemusex vno demoltrato tali particulari remoto fuper vniuerfaleablb lutu?& vnde fatur deliberaciuefalfitas cius?& ia diftum cft in Logrca q>iudicafurexc_parciculari,autparticularibusplurimis fup vniucr lale,ica cp dac cxeplu in hoc.cfi dixeritaliquiscp onmcaiiimal moucc in uiafticido madibula infcnore,qrh vidimus mduftiue oia annnaliaelletalia.&hocquidecrit,quianefcittanfah.na ipfum moucc madibulafuperiorc.&ficifti,precio noinquirucinductiuc, niliquinque f ienfus>& niuenifi: eos modo tali, & iudicauerunc de omnibus cu co. & fbrce incelleftus eft fenfus.quicurricinhisfenlibus curfu calah inccr alia animalia.igic fcnfus cfi hoc.cp funccorporci, diuiduncur ad ld, qd* apprehedicfubieftufuu,&ad id,qctn6apprehcdit,vcdiaiduturadid, qct appreheditjobicicii fuu abfq; cocactu.vcett vifus,& ad id, qct non apprchedit,nilic6tinuatione,vc guitus,&ta&us.igiturid,q_ dixeruc li generauicexiltimatione.no gencrauic tn vericate,cui cohdcndii lic Si aiic dicec nos 116 fufteramurlimplid inductione fenfuu,feddemon ftratione,& dicimus fi eflent cor,& cerebru in anima hominis,n6 dcfi cerecci apprehefioeorfi,adeog,n6euadetapprehefione liuiplius. ni vnushonofcit leipfuinexfeipfo.fedaffirraatfeinperaninu fuamcx inima fua.led noeft fic in apprchefioneeoru. hotno.n. cu noaaudiec recicacione cordis,& cerebn.nec videc ca ln anacomia ahcuius homims,no apprehedicea^ec credet q- iinc&, fi incellectus cllec m cor-
A pore,oportetvtintclligat hoecorpusfemper, autidnon apprehendit fempcr. Dubitatio auc eit,cj> nullu amboru eft veru.fed incelligic feip fum aliqn,& no incclligic fcipfum aliqn.& hoc prabacur.qrh,(i appre henfio,exiltesin fubiecto,apprcheditfubicftu ex nportione eius ad fubie£tu,& non confydcracurqudd firei.pportioad id,nifiexiftentu ineo„pfe<3onunq" id apprchedcr. Et,li hxcproportio n6erittuc,nuqua dcbet id apprchedere:cum impoliibile eii vt litei alia ,pportio ad id,,put eft ipfe.qin ex co qct intelligit feipfum,intelligit feipluin fcmper, & hoc 116 dcficitei m aliqua hora. Dicimusqd homo,quotiefcuquc perfeuerauericcofyderare a'am fua,& noncclacurei, ipfe,pfe<fto cofyderarcorpusfuum.Veruntnqudd noinnuictirei nomccordis, & iorma eius.tfc figuta eius.fedaHirmat anima (ua efle corpus,adeo qcf affirmat clfe anima fua cii veftibus fuis,& elfc domi.aninia v.ero, qua dixerficJnonactribuiturvclHbus,& domui.& afrirmatio eius adcorpus,qite(t principale,fequiturei.& nocuranrdefigura eius, & nomi-
* ncciusjlicucnocuritdc fubie6toodoris,& qet funcadditainantcriori parte cercbri limilia capicibus mamillaru.Et.ficut homofcitqdappre hendirodorecu natibus,tn lubicftu apprehelionis no cofvderatui ab eo,ncc dem6itrarur,!icetapprehedcritquddeft ^ppinquiorad caput, q litpropinquiorad infra aures.ficcofydcrat honioanima fua, & fcic qtf cficeius,quoc6filtit,e(t piopinquiuscordi.q (it pedi. naipfccofy dcracanima fua,remafura cu pciuationcpedis, & no c6fyde"ratc6fyderationeanimat fuj remanfurxcu priuacionecordis. igiturul, quod dixeruntdeco.quod ip(eintcliigicdccorpoicaliquando,&ariquado noiuntelligit.non cillic.
A V E R O E S.
Alt Aucr.Dubitatioautecius,quddid,quodcft in corpore, aut virtus in corpore,non intelligit feipfum pcr ratione, qth fenfus funt virtutes apprehefiux in corporibus,& iplx non intelligunc fcip- C (as.hoc quide eft in capitulo indu£tionis,qux non facit adipifci veri tate. Etafsimilatioeiusinduftionifaflxdeeo.qdomneanimal mouet mandibulam liifcriorem, profc&o non eft ei limilis aliquo modo.licecfucritlimilisaliquo modo.Qjiddaut fitci difsimilis eit,qm poncs indudiuc qudd omne anitnal mouet mandibula inferiore,facit indudionem diminud:nam inducicin eaoesfpecies animalium. poncns vero quod oes fenliis non apprehcndut feipfos in rei vcritate, iacit induftione pcrfe<fta,cum no (ic fenfus prxterquinq; fenfus.Iudi cium autptt id,qctvideturcx feii(ibus,quddomnis virtusapprehenfii ua noneitincorporc,eft liniileinduftioni ,qua iudicamus quddoe animalmouecmandibula inferiorem.nam ponens hoc, qucmadmodii nofacic induclioneinomnibusanimalibus,ficponcsquddomni» vircusapprehenliua noncft incorporc,ex coquddficeft in (cnfibus, non facic inductionem in omnibus virtutibus apprehenfiuis . Qjidd vcro dixicdecis m coqudd.liintellecluscfletincorporccomprche-.
<lcretcorpu$, inquoertapudapprchcnfioneitifuim, eft fcrmoleuis, q & non eft ex fcrmonibus Philolbphorum.quoniam hocfequcretur, li omnis apprchendcns efle rci, id apprchendcret perdetinicioneeius. &non clt fic. nam nos apprchcndimus ammam, & multa,& non apprchendimus dcfinirioneseorum.quoniam, li apprchedcremus definitionemaninuecum efle cius, fciremus ncccllano cx definitione cius efl'eeius,an fitincorpore, vcl non litincorporc.fi enim eflrt in eoq>ore,e(fetcorpus necelfaiioalfumptum ln dchnicioneeius. &,fi no fuent incorpore,non eritcorpus alfumptum in dehnuionc cius. hoc quidcm eft id,quod dcbcc cenen hic. Contradictio auccm Alga. hinc fcrmoni, ^homoconfyderat deanimaqubd lit in corpore eius, licec non dilccrnatur ab eo mcmbrum,in quo eft ex corpore, eft profe- (io vera. & Antiqui differunc m hoc. fcd fciencia noftra, t}> fit in corporcnoncft fciencia ><# litei exiftcntiain corpore. nam hoc non eft notum pcr fe. & eft id.inquo difVcrunt homines & Antiqui, & Modcr m.fi cmm corpuscflctei yc inltrumencfi, nullam cjuidcm habcccxi- g ftenciam in co. fi vero eflcc ei vt accidcn» fubftanux, non erit ci effeniliincorpore.
A L G A Z E L.
Alt Alga. Ratio Seprima.Dixerunr virtutes apprehenliua: inftrumcntiscorporeis,acciditcis ex confuctudinc in operatione,& continuatione apprehenlionis diminutio. nam continuatiomotuscorrumpitcomplcxioncscoiporum , & dcftruitcas. & ficrcs excefsiue eScclfioris comprehenlionis dcbilitant eas,& aliqiundo corrumpunteas , adeo quodnon apprehcndunr poilea aliquid lcuius, &dcbilius: licuceft vox exctfsiua audicui, & ltix clara -vilui.namaliquandocorrumpiccuin.auc prohibecur poftcaabapprc hcnfione vociskuis. &liccciam apprihcnfa cx guftu. apprchcndens enim dulccdincm excelsiuam non lencic poltca dulccdincm , qua: cft ' rninorca. Difpofitio veroin vircucc nircllcctiua cft in concrarium. namconcinuacioin fpeculando incelligibilia non cam rcddic fcflam inhoc.&apprchenlio fpcculabihum luprcmorum tortificac eam ad comprehendendum fpeculabilia leuia, & non dcbihcaccam.fi vero «ucniceialiquandofelsicas.hoceit.quia mdigcc virrucc imaginaciua, &cbadiuuacionecius,&dcbilitatur virtusimaginatiua,& non inleruicintellec~tui.Dubicacio auccm cftex viisprxccdencibus.nam no* dicimus non ncgacur q>diftcrant fenfus corporci in hoc. & non omne,quod artirmacuraliquibuscorum,oporccc vt arfirmccuraliis. fed non negamusip dilfcraccorpora. namfunr aliquacoru,qusdcbilitat ca mocus aliquis: & aliqua, qure ea forciticat aliusmotus,& nondcbilitac.&, fi recepennc lmprefsioncm ex eis,eric profecto ibi caufa inucans vircuccni eorum,ica quod non fencienc imprcliiojiem.& 10-
A tum hoceftpoiMbile,nimiudicium affirmans in aliquibus,non opoi-
ccc vt affirmet in nrnnibus.
A V E R O E S.
Alt Auer.Hxceftratio antiqua cx rationibuscorum. & conclu (ioeiuseftcpjCumintelleiftus apprchcndic intelligibile forte, dcindcreucrcituradapprehcnlinnemeius, quod cft dcbilius, tuncapprehenlioeiuseft facilior. & hocindicaccp apprehenfio eius non eft m corporc. nam nos rcperimus virtutcs corporcas apprehcnfiuasrecipereimpreisionemabapprehcnfisfortibus imprejsionc tali, qua debilitacur apprehcnfio carum,ita <p nnpofsibile eft eis vt appieheudantea,qux funtfacilioris apprehenlionis poft apprchcnfio- •nein fortioris apprehenfionis. Ec caula m hoc cft.quoniam omnis for ma exiftcns in corporc.exiftentia cius in eocft,quia recipit hoc corpusimprcfsionemabea/edexiftit inco.quoniam eft diuerfa procul B dubio. finautcm,noneritformaincorpore.&,qrhinucnerunt <*recipiens incdligibilta non rccipit imprefsionem ab intelligibilibus, detcrminauerunccp hocrccipiensnon fic in corpore, Attamcn hoc noncfteicontr.idictio. nam omne recipiens imprefsionem a fubiecto ex exiftentia fotmx in eo,conuenientem quidem.auc fugicndam, aucpaiicain,aucniultam,eftcorporeumncceflario.&conuer(io huius cft ctiam vcra.&eft,omne,quod eft corporeum , recipic impre(sion£ a forriia aduenit iitcci,& mcrtfuri impri(iionis- cius cft fccfldum mefuram miitionis illius formxcorpori. Etcaula m hoc cft ,quoniaro omnisgcncratiofequiturmurarionem.&jfi incrodiiccrecur forma in corporcabfq; imitatione,ci"ict(lccpofsihile vcreperiretur forma corportfayes qus non impnmicur aliquid fubicfto 111 aduentu cius,
A L G A Z E L.
A ItAlga. RatioOftaua.DixeruntjOmnes partes corporis /»\ dtbilitatur vigor earuin,poftquam peruencnncad ftacurr» *"prdpi quadraginta annos: & quod cft poftea , debilitatur vilus,& auditus, &alix virtutcs. virtus tamen intelleftiua vcplu rimumfortificacur poft hoc inpluribus. Ecnoneft dicendum contra hoc, ex co quod cuenit priuacio fpeculacionis intclligibilium, cum acciderint morbi corpori, & hyemc caufa fenectucis. nam quocicnfcunquedeclaratum licquod forciricaturcunidcbilltate corporisin quibufdam tcniporibus declarabitur etiam quod exiftac ira corporc. Sed delf ruftio eitft apud deftruccionem corporis non infcrc neceffario vc cxiftac in corpnre. nam reiteracio confeqnenci» non condudic. noscnim dicimus li virtus inrclleftiua exiftcret in> corpore,debilitareteam debilitas corporis in aliquibus tcmporibus: igicur dcclaraca eft exiftuitia cius m fcipio in omni rempore . iai
eonfequens eft falfum.-igicur ancecedcns eft falfum.&,cfi dicimuscoa D fequens,quod repericur in aliquibus temporibus.non fcquitur vcantccedensfit verum.Vlteriuscaufaeiuseft,quoniam aiunu habetope racionem in feipfa,cum non fueric ei prohibcns,& non fucritei occupans.nam iplius animx dux func operationes, operatio quidcm rcfpe clucorporis,&eft regere id: & operatio refpectu pnncipiorum iuorum,& fui ipfius,& eft apprchenlio intelligibilium. & lunt dux operationcs diucrfa-,&diftiticcx:&, dum occupauentfcipfarn inaliqua earum, dcclinat ab alia,& defecic ci congregarcambas limul.occupatio auccmcius cx pauecorporisfunc fcnfacio, &iniagin*tvo, &appctitus, & timor,& ira, & exiftimatio, &. trifticia, & dolor. 8t,cura incccpcnc confyderarc m incelligibili.deficicab iltis rcbus immofcn fus tancuni prohibec, & remoucc ab apprchcnllone inrelle&us, & fpeculationc cius, abftiue co quddaliquid cangac inftrumencum iiicellc-aus, auc accidat ipfimec lxfio. Et caufa huius cft occupatio animse inaliquaopcratione.& idco dtftruicur fpcculatio iiucllcftus cciam apud dolorcm, & morbum, & timorem , <juia cft morbusincercbro . Etquoinodo prohibctur impofsibilitas cumdiucrfitate modorumactionisanimx, & numeracionc vmu* modifequicur mipolsibilicas? nam cimor inuoluicur a dolorc, & appctitus ab ira, & confyderatio in intclligibili ab aliquo intelligibili feparaco abeo.& fii>num,qu6d morbuscueniens corporinon cft infubiefto fcienaarum,eft,quoniamcum reuercicur fanum, non indigctdifcipli na fcicnciarum dcnuo, fed redicqualicasanimseius, prout fuerac, & reucrcuncur illxmtt lcVmcix, abfquc quod fiac difciphnatio. Dubitatio autem,quoniam nos dicimus quoJ diminucio vitcucum , & addicio carum habcnc mulcas caufas.qux non conduduntur, & aliqux profiao vircuccs forcificancur in principio virx , & aliqux in mcdio,&aliquxinfine,cc mcellctfus cft (iccciam. cc non remanec nifi quoJ copicus raciocinccur, cc non concedat quoJditfcranc odor, et p vifus. quoniam odor fortificacur pofc quadragelimum annum, et tamen vifus debilicacur.licec finc xqualcs,cum fiunc mtorpore. quemadmodum diiferunc ifcx vircuccs m aninultbus, ec fortihcacur odor in quibufdam.et r.udicus in quibufdam, ct vifus m quibufJacn cxdiucrlicacecomplcxiontscorum.ee non cfc qiudem poisibilchoc fcire.ee nonefc inconucnicns vcfintctiam complcxioncs infuumeu torum dtucrfx fecundu inJiuidua,cc fccunJQ tempora.ee eric vna cau farfi priori tatis dcbilitatis vifus prxter inct-1 lccrum.quoruam vifus cft priorinrcilcttu.na vidctinpnncipiocreationis,ettaincn non pcrficitur inallccruscius, nifi poft quintumJecimum annum , aut plus, prouc viJimusquoJJilferurhominesineo, icaquoJ dicicur quodca nicits incapiili>capiciscftprior ea.quxeftin barba.quonu capillus capitis eft pnor, Hx funt caufx,de quibus, fialiquis loquitur.ec pon atcribuichoc curfui coniuccudinum, nonpotcic xdihcaic fuper
Secnnda. ?49
MSfcicumtucum.quoniam modi pofsibilitatis.ineo g> addunturex eovirtutes,aucdcbilicancur,nonmcluduntur.&hoc nunfacicperuc-
nire ad aliouij vencacis.
A V E R O E S.
AIcAucr.Sipofuic cpvircuccsapprehenfiux , fubieftum earu elt calor nacuralis, & caloriquidemclcmcntali cuentcdimii nucio pofl: quadragefimtim annum , (uc dtbet cfle incelleftus in hoc, vc alix virruces.fciliccc g> oporccc.ii cflec fubieftum eiu> calor elcmenctlisjvcvccerjfcac ad veceracioncm eius.Accamen.h confyderctur cp fubtccta finc diucrfa in inctlloi^,& lcnlibu*,cunc uon fcctuicur vc linc ncqualia ccmpora eorum.
Part 48
A L G A Z E L.
AIc Alg.Racio Nona. Dixcrunc quo eric homo prxfatio corpo ris,& accidcnciumeius:& camcn heccorpora nondeficiunt rc folui:& nucrimcncum reftaurac id,' qupd rcfoluicur , adco <f cum vidcmus fcnfu vnum pucrum xgrocarcaliquando & macrchen, dcindt lmpinguari & crtfccre , cunc poflumus dicerc cp non remanec ci po tquadragelimumannumaliquidcx parcibus, qux repericbancur intoapud txicum ab vccro matris, fed fuicinicium elfe eiusex parcibnsfpernucis tantum.&no remanlicei aliquidexpartibusfpermacis.fcd rcfoluuur cocum hoc,& permucacur in aliud,& erichoc cor pusaliud.icorporcillo.&cn dictmushunchominem efle eundem ho minem.adto <p rcmancbunc cum co fcicntix citisab inicio puericij.& jam mucauit omiusllnfacioncsfuas.igicurindicac o> hcanimc efle ptcrcotpus>& cpcorpuslit inirrumcncum aiumx. Dubicacio aucem, cp hoc dcftruicur in bclua,& arbore,tft cum confyderacureremcncum earuin a puericia.nam dicicurcphoccft illud,ficucdicicur dehomine» & camcn non indicac hoc, cp lic ci cfle prxcer corpus. & quod diftum cft de fciencia deftruicur, cum imaginaciua confcruac formas.na ip& rcmancc a pucricia ad crcmcncum,iiccc muccntur parccs ccrebri, A V E R O E S.
AIcAucr . Hxccftracio.quamnon kcicaliquis Anciquorurn in perrnanetia anime^fed fcccrunt eam in eo, cp in indiuiduis eft fubftantia remanensagenicura vfa; ad morcem , & cpres non func in concinuoiluxu,vc pucaucruncmulciex Anciquis>auferetcs neccflarium,adeo cp ncccfsicacusfuic Placo ponere ideas.& non cft occupandum ccmpus m hoc.& dubicacio Alg.huic racionicft vcra, ALGAZEL
Alt Alga.Racio Decima.Dixerunc.virriisintcllcftiuaapprehendiccanones vniuerfales incelIeftualcs,quos appellanc Lo qucncesdifpolicioncs, & apprehcndic hominemabfolucum, ex eo g> vidcc aliquod tndiuiduum humanum dcmonllracum rale . 5C eft fciecia de indiuiduo,quod vidccur.nam id,quod videcur,eft in lo« co proprio,&colorepropno,& tcmporeproprjo, & melura propria,
& (Ttu proprio.homo veroabfolucus intelleftuseft abftra&usabhis O rcbus:immoin cum ingrcdicurouincdequoprofcrcur nomen hominis: licecnonfucricfccundumcolorcm apparcnrcm in mcnfura eius, &litutius, & lococius, & temporceius.immois , cuiuscflccftpof- ■fibilein futurum.ingrcdirur in cum,adcoqudd,fi corrumpcreturhomo.remancrcc vcrificaciohomims in intelleftu , abllracti quidcm ab iftis propnetatibus. & oinne,quod fcnfus vidit,id mdiuidualc , cx co pcruenitinintellcftum vcrifiaitioilliusindiuidui vniuerlalis abftrafta a materiis,& mincralibus.adeo cpdiuidentur attributa eius ad id, "quod eft ei elientialejVteft corporeitas plantar, & animali, &c. vlcjj ad fincin capuuli.
A V E R O E S.
Alt Auer . Idautcm , quod recitauit nomine Philofophorum _ dchacracione, eft ap intelle&us apptchendit de indiuiduis, qttx communicant ipccie aliquid , quo communicant . & eft
3uidiras illitis fpccici.abfq; eo quod diuidat illud in ea , in qua: diuiuntur tndiuidua,in eoqudd funt indiuidua,cx loco,fitu,& materijs, ex quibusplurificantur. igicurnccefle cft vt lit non gencrabilis, nec 'corrupribilis,necdcpcrditur,cuiudepcrdaturaliquodmdiuiduorum, in qtubus inuenitur lllar. & ldeo ("cicntiae (itnt xctrnx, & non gcncrabilesneccorruptibilcs,nili peraccidens,f.ex copulationeearii Socrati,& Platoni,f.ftint corruptibilcsnptercopulatione.no q> fint corrupcibilescx fc.nain,fi cflencgencrabilcs&corrupcibiles,cunce(fi.cliec copulacio in cifmct ipfis, & noncongrtgarenturin cadem re . Dixcrunc &,cum hoc habitum fueric dc intcllcflu , & fueric in anim.i,neceflecft vt lit animanon diuifibilisad diuilioncm inditiiduonini , & vt fic ctiam quid vnum in Socracc,& Platonc. F.t harcquidem ratioctc inccllefru eft foitis,quoniam intelleftui nihil cft mdiuiduicacis.ani- j? ma aucem,licec futric abftradta ab accidcncibus , quibus numtrantur induiidua,famob camencx Sapiencibus dixcrunt qudd nonexici na •turaindiuidui, liccc lit apprehendcns . & eft fpeculacio inhocloco. Dubicatioauccm,quam feciccontratos Alga .conliftitin hoc, <j intcllciflus t lt t|uid indiuidualc: & vniutrfalitas accidit ci. & (icafsimilauitconfyderationcm cius derecominuni iiidiuiduisconfyderationi vniusfcnfus multis vicibus. nam clt vnusapud cos, non auccmquid vniucrfale. & vicacxcmpli grariain Socrateeft cadcm niimcro,quam -vidit in J,larone.& hoc eft falfum. nani , (i hoccflec vcrum , non tflct incer apprehenfionem inrcllc&us , & apprehc nfionem ftnfus cHfxeten *ia.& non traduximus ftrmoncm eius hic,quia prohxus eft.
A DISPVTATIO TERTIA.
DE DICTO EOf^VM, QJ^OD FALSVH BST DICERE Q_VOD CORRVMPANTVR ISTAB ANIMAE! SID, CV H R E P E-
riantur, fiint sternar perpetue;, & non potelt confyderari corruptio> & finitas earum.
A V E R O E S.
IT Aucr.Etficdixitpofteac^Philofophiineo, <f anima habetcorruptioncm poit efle , q> fit fallum, babent duas rationcs . Quarum vna eft , fi anima corrumpitui ,corruptioeiusnon cuadctab vnatriut rerum.autenim corrumpiturcum corrupcionecorporis ,aut corrumpitur proptcr contranum rcpertum ei.auccx poflcpotcncis. & ralfum eft vtcorrum patur ad corruptionem corpons. eft enim fcparataacorpore. & falfum ell vc ficei contranuni,nam fubftantia feparata non habctcontrarium . & fallum eft vt alligetur poflepotentis pnuacioni , vt dictum ett fupra. Dubitatio autem eis eft, nos non conccdirousqudd (it feparacaacorporc. Vlcerius, quia dileftum apud Auicennam eft vtfint animac numcracsad numerationein corpornm . nam efli animam vnam numcro omnimode >» ©mnibus indiuiduis , accidunt ei mulra inconuenientia,ex quibusilludeft ,qudd,cum fcicSocraces aliquid , fciet id etijra Plato.&, cum ignorac id Plato , ignorat id Socrates . Iterum func inconuenientia alia , qux- liquuncur huicpolitiom . ipti vcro refpondcc huic ■fermoniquddipfacum ponitur numerata ad numcrationcm corporuin , fcquerecurvccllec aUigatacis, & coirumperetur neceflario ad corrupcionem corporum . Accamen lihilofophi polfunc dicerequdd non lcquicur , cum I ucric incer duo proporcio alligacionis , & amo«tis.vccft proporcio incer defyderans , &dci"ydcracum, & vccftproporcio inter fcrrum,& magnetem , vt , cum corrumpicur vnum , cor» rumnacur aliud . fed aduerfarius porett incerrogareeosquid ett , quq tppropnantur animae, & plurificanrur plunhcatione numerali , & tamen luncfeparat» a macena.nam plunlicacio numeralis mdiuidualis prouenic cx maceria . Verunramen detindenri permanencian*. «nimac , & numcrationcm cius cft dicerc qudd. hc ex materiafubttlt: & eft calor animalis, qui influitur a corporibus caieftibus:& eft calidum, quod non elt ignis, nec eft in eo principmm ijjnis, fcd n»
' Difputatio tertia
eo funt animx informanres corpora,que_ funt hic,& animas cxiftentcs in lllnicorponbus. Et nullus Philofophorii concradicii qtiin in ele mencislictalor cctleltis.defcrens vircucesgeneranccsanimal, & plan ca.fcd aliqui appcllanchas virtutes nacurales ccslcftes: Galcnus vero appcllatcam virtucem informante, & alii|uandoappellatcamcreaco ic, & dicit vp iple cenec 9. (ic hic agens animalis lapicns, id creans. & hoc apparct ex anatomia.vbi vero cxiltic hoc agcns,& tjuid iit,cft qd nobihus qua pofsit homo id fcire. Ec ex hoc aiiumpfic racione Placo, g> amma lic leparaca i corpore>qrh ipfa cft creacnx eius , & informacnx. na,(i corpuseiTcccondicum ln eflieius,non crearec,nec niforma rec illud.fit hecquidc aninia,f.creacrix magis apparcc in animali non gcnerance,poltea ingcnerance.nam nos,qucmadmodii lamusyan:ma lic quidaddicum calon clemencali,cum calor,in eo cj> clt calor.no cft dcnacura tius vccflficiacoperacionesordinacas incelligibiles, fic et fcimus <j> calor.qui eit in lpermacibus , non eft ci furricientia ad creationem,{Sc informacione.& nulla eft diffcrcncia apud cos <j> linc in ele meiuisanimaccrcancesqualibec fpccierum repcrcarum in animali,& plaucis,& mintralibus,& tocum,quodopuseft in efle eius,& pcrmancncia cum rcgionc,& <p fini vircuccsconlcruances cam. Hx autanimx aut eruiu canqua medie_ lnter animas corporum ccelcftium,& ani inas.q lunt hicin torporibuslcnfibilibus, & habtbtuicablquedubio 111 aninubus/] func hic,&corponbusdominiuin:& luncorcuseil ftr mo de parce: auc ipfx 111 fe lplis func aliigaca: ccrponbus,q ab us fun c crcaca propier liniilicudincm.quccftincerea.&.cumcorrupaiicurcor pora,reuercuncuiad materias fuai fpincualts,& corpora li;a lubciha, quae 11011 lciitiur>tur.& nullus eft Philolbphorum ai:ciquoru,i|in non concedat eflehas animas-.differunt tnan lincilla:,quc exiftuncincor potibus,auc cft aliud c;cnus prxcer illas . Q ui vero dixcrunt dcdacorcforniarum,ipli quidcm pofuerfit hasfornias inccllccium fcparacii. & hocuonrcpcricuralicui Ancic]uorum,nili quibuldam Philofophis Maurorum.qih cx radicibus eorum eft cp feparaca non mucanc macerias mucatioue cranlmucacionis perfe,& pnmo. nam mucanscftcon cranuni tius,quod mucacur. Ec hxcquidtm difpucacio cft profundifiima difpucacionum,qux fuuc in Philolbphia. Et fortilsimum , quod teftacur ln hoc,clt qrii utteile&us maccrialis inceliigic infjnica in vno 6: codeminctiltdo,&iudicacdeeisiudicio vniuerfali,& noneftfubftantia ciushxcfubrtancia.igitur eft non niatcrialisomnino. Ec idto laudac Anitocclcs Anaxagoram, cum pofucricprimum mocoreinccl lect um.aui formam ftparacam a maceria . & idco non paticur ex aliquo encium.nam taula pafsionis eft maccria.& in hoc ell difpoficio in vircucibus rccipiencibus, licuceft difpofitio m vircucibus agcntibus. virtutcs rtcipicncts , habences macenam , funt quas rccipiunt rcs dctcrmiuatas.
A DISPVTATIO QJARTA.
DE DICTO EO^fAf, Qjr 0 D 7^0 S I T FALSVM Q_VOD ANIMAB RB« VERTANTVR AMPLIVS IN. CORPORIBVS.
A V E R O E S.
I T Aucr . Et > cum feparatus fuit ab hac difputatione, inccepitcogitaretpPhilolbphi ncgantcongregationem corporum i n die i udicii . & hoc quide non repcricurfcrmodeco inaliquo preccdeiitium. Sermoautcm de congregatione corporum habet 1 paucam prouulgationem in lcgibus prouulgatis. Jl & quod dixcrunc deea Philofophi eft prcter nume rum duorum. nam primi, qui dixcrunt de congrcgationecorporum.funtPropheta* Ifraclitae.qui vcnerunt poftMoylen principem Prophecarum.& hoc apparet in pfalmis,& in multis li bris actributis filiis Ifrael.&affirmacur cciam hoc in cuangeliis. & cft fermo Zabaiftarum.quam quidem lcgem dixit Auenhazarn fuifle an tiquiisimam lcgum. Sediftihominesapparccdeciscpfunr vigorofio resad magnificandumeam , &credendum ci. Ecc::uiahuius eft. qrb £^"JJ^ ipfitcncntcpcurritcurfu regiminishominum, in quo quidem confilciccfl*ehorainis,& aduentusfumrai boiuei proprii. nam ipla eft necefiariainuentioni vircutum moralium in homine,& vircucumfpecu labilium,&artiuraoperatiuar£i,ipfi cnim teuent <p homonon habcr vicam inhacuoftrahabitatione,nifiperarcesoperatiuas:& noneftel vixain hocfeculo,& in fucuro,iufi per vircutesfpeculaci_uas:& non j» ficiturqu{libetharumduaru,& nonperuenitadcu» nifi pervirrutes morales:& virtuces raorales non vigorantur nifi per cognicionem ha bicam de Deo glo. & magnificationem eius p opcrationes legales prc ceptas 111 qualibecgencc, vc funt holocaufta,& orationes,& fiinilia cx fermonibus,quosdicuntdeDeoglo.&Angelis,& Prophetis.Deniq; tencnt <p ltgcs funt artes ncceflanx morales,quarii principia accipiun rur ab mceliectu ,& lege, & praecipue ld , quod eft communc omnibu* lcgibusJicetdifferantinhocLecundu magis,& minus.&renenrcurji hoc cf non debcmusdubicare,p fcrmonem affirmantem>aut negance, inpnncipiisearu vniucrfalibus.vc an necefle ficleruireDeoglo. vel ne,& quod maiuscft an rcpcriatur.vel ne> & fic tenent m aliis princi piiseius, ficutfcrraodcinuentionefummiboni vltirru , & qualicate cius.nam omnes lcges oonueniunt circa cntitarem vltimam pott mor-
tem.iicet difFerant in qualitate huius entitatis:qucmadmodum conue • niunc circa fcientiain eflecius, & actributa , & operationcs eius , licec ikfttranciii eo,quodeftdcfubftanriaprincipii , & optrarionibus eius fecundum plus,& minus.& fic etiamconueniuiu in opcracionibus pducencihusad fuminum bonuni.quodeft in habicationc vltima liccc diffcranc in confyderatione harum operacionum . Drmum ipfc Icgcs quid vtuntur modo ftiencix- per viam communcm oinnibus, quc. eit neceflaria apud cos. nam Pmlofopht vtuntur vfu ntuificacionisfummi bonialiquorum intclligtiuium, quibus opuscfl adifcerefdencia, & legcs.& ideo intendunt doccre vulgus gelicral iccr:& camcn non inucnimuslegem ex lcgibus.qu* non excicetad id,quodeft propriuin fapiencibus.&includatid, inquo communicac vufgus. Et.quoniam fpecies hominumpropria, perhcicurefl'eeius,& peruenit ftlicitaseius excommunicacionc fpccici vniuerfalis, ldeododrina vniuerfaliseit necclkria incflefpeciei proprix, & vitacius.in tcmporeautem puericiaf,& cremento eius nemo qmdem in hoc dubitac.cum vcro permu * cauenc fe ad id,quod eit <ibi proprium, tunctx ntcefsitate nobilicacis eiusefl vtnon vilipendat id , inquonutrituseit, fed id cxponatpulchra expolitione,& fciac cp id.quod incendic in hac dodrina, cft vniuerfalcnonauccmproprium. Ec.fi dedaracumfueritei cp licdubium in principiis lcgis.in quibus nutntus eil,auc 111 expoficionc licaliquid cbncradiccns Prophccis,& dcclinauerici vns corum.efc cx illis homi nibus.qui debcnt appellari Ha:recici,^5c dcocccondemnari ln lcge.in <wa nucricuscft condcmnatione Hxretici. & opotrec eciam cum cum hoc vt eligat legem nobiliorem lux itatis: licetomnes apud cum fuc rinc verar,& ab ignobilion permucecurad nobiliorcm ea. Ec ideo con uerfifuntad fectam Maurorum fapienccs , qui docebant difcipulos Alexandrije.cum peruenitad eos lex Maurorum,& fadi funt Chriitianifapicntes,quicrantRoma:, cumperuenicad eoslex Chnfliana.& nemodubitacquinfueranc ln filiis Ifracl fapienccs multi. & hoc *ft manifcftumcx libns, qui repcriunrur apud rilios Ifrael , acmbutis Salomoni.& non defecic fciencia reperin ln hominibus Prophecif, & func Prophetae . &idcoverifsimaomnium propolicionum eit , g, omnis Prophetaeft faoiens, & non omnis lapicns eft Propheca : ftd funcfapiences ,dcquibusdicicurrp func hxrcdcs Prophecarum . Ec> cum arces demonftraciua: habeanc in prindpiis luis prxambula , & radices policas,quaiuo magis eit dignum vt fic hoc in lcgibus ailumpcis a prophecia,& incelledu. & omnis lcx , qua: eft pcr prophetiam, milcetur ci incelledus,& qui tenet cp pofsibileelt vt (it hiclex per intelleccuin tantum,necefle eft ei vc iic diminuca omnium lcgum , quae ■cxcracta;funtperintcllcdum,&prophctiani. & vniuerfumconuenic in hoc,cf> principia opcracioms debent redpi ab aiio:cum demonftratio non pofsic producere operationes , nifi per vircutes , prouenicntes «kojeracwnibusmoralibusj&iaciiuis. Jgitardeclaracurucitoc hoc
Quarta. $51
* fermonequdd Sapientes omnes opinancur in legibus hant opinioncm,fcilicecqudd recipiatura Prophetis, &ponencibus principia ope racionis,& praecepca legalia in qualibecgcnte.& laudabilius apud eos exiltisprincipiis necefrariiseftid.quodmagiscxcicacvulgusadoperacioncslaudabiliores.adeoqudderunt.qui nucriunrurcumeis,perfedtioris virtutis , quam qui nutriuntur cum aliis : vt func oraiiones?. apud nos. quia non cft dubium <$> orationcsabftinerc faciunta turpibus vcrbis , & Hxrefi . & oratio pofica in hac lcge, repericurei hxc opcratio,perfectior quam aliis orationibus pofitis in alns legibus . Sc hoc quidem ex eo,quod conditionatur de numero eius,& temporibus cius,& fermonibus eius, & alio , quod conditionatum cft ik munditie , & dimifsionc operationum , & fermonum corrumpentium eam. & fic id,quod dicitur de merito in ea, magis excicat ad operationes bo nas, quam quod dicitur in alia . & ideo alsimilari meritum in cis rebus corporeis eft nobilius,quim afsimilari rcbus fpiricualibus. vt di-
* xitDeusglo.Ecfluuiusegrcdiebacur dclocovoluptatisadirrigandumParadifum.Etdixit Propheta Oculus non videt cam dominc pritcrte. &dixit fapicnsinhoc. Id, quodoculus non vidic,nccauiis audiuit, nec rcputatur in cordc carnis . Et dixit Hauhas hen nega non eft in fine huius mundi,nifi ccelum. Igitur indicat qudd illaentitaseft fupcrior, &cxcel(iorhac entitate, &alius gradus nobilior hoc sradu.& non debet negare hoc , qui credit qudd nos comprehendimusvnum ens pcrmutari a gradu ad gradum,vt eft permutatio formarum inanimatarum ad id, quod comprchcnlanc feipfas,&func formar incellcctuales . Q_ui vero dubitaucrunt in his r-bus , & difputauerunt contra hoc , & fepatcfeceruntineo, func qui inrendunt deltruere legcs,& deftrucre virtutcs, & funt Epicurci, qui opinantur quddnulluseftfinisintentus inhomine, nifi profequi Jeleftation. s. &hocquidem eft,cui nemodubitat , & qui mcditatur hoc facere de
g eis,noneft dubium qudd habcntes leges, & fapientes fimul interficerent eum,& qui non habct polle fuper eum, perfeftior quidem fermonibus,quibus ratiocinaturcontra cum, funtrationes, quasincludic li berexcclleus. Idautcm,cjuoddixithic vir,concradicenseis,«ftbo- QS*PJl9c num.& non euadet m contradiccndo cis, quin ponatur anima iramor JJJuStT talis, vc indicauerunt hoc rationcs mtelle&ualcs, & legalcs, & yt ponatur quod qui reucrtentur, funt vc ifta corpora , qui fueranc in hac habicacione , non ipfamcc. nam corruptum non rcuercicur in indiuiduura.fed rcucrtiturens fimile ci,quod corrupcum eft, no ipfumraet, quod corruptum eft , vt dedarauic Alga . Qjiare non eft verus fernio dc rcuerfionefecundum opinionem opinancis cx Loquenubus g> anima fitaccidens,&corpora, qua: reuercencur, func illa, quascorrupcafunc.nam id.quod corrupcum eft,& poftea lnuenitur.clt vnum fpecic, non vnum nuraero ,fcd duo . & prrcipue apud eura , qui dixericexei* qudd accidcncia uou pcrmancnt pcrduo tempor2. Hi«
auteni vir «egauitPhilofophis rrcs difputationes. quarumVnaeft D jrta:& cft apud eoscx difpucationibus lpecuUnuis.Su.unda vcrocft, cum dicunc <j> Deus glo.fcic particularia. & lam diximusctiam <p hic fermononertcx (ermonibuscorum.&Tercia, cum dicuntde anti- «juiutemundi. & iam diximusetiamcp id , quod incelligunc pcrhoc nomen.non eft id, quod negaucrunc Loqucntcs in co . Stdixicin hoc libro <j nullus Maurorum dicic dc mciito fpiricuali: & dixit in alio li bro cj> Sapienccs id ditunc.Ec fecundum hoc non cric Hsrelis ci , qui dicitflemcricofpiricuali.&nondicicfcnlibiluercongrcgacioncm , & ponic poisibilitaccm huius fcrmonis dc mcnco fpirutfali, & reucrcicur etiam inalio loco in ncgacionem congregacionis.& hoc cocuni eft implkario,& percurbacio,vc vidcs.& noncitdubiumcfiftcvircrrauitfecundum legem,iicuc errauidecundum fcientiam. & Deuseft di rigensad verum,& appropnans veriuci eum,quem vuic. Ecdccreui reiecare hic fermoncm de his rcbus.& peco vcniam de ftrmonc noftro in eis.& nili fuiifec necefsicas perquiGcionis vcricacis ei , cui conuenic: B &eft.ficucaicGalcnus,vnuscx mille,&prohibicio vt loquacurdcea cum eo , qui non cft cx hominibus eius , non laboraillm in hoc . & Deusglo.benefciceciam & vnicam literam.&debcc Deus elo.recipc reexcufacionem noftram in hoc,& remoucre fcrupulum exTjonitacc, & mifcricordja fua.-quia cft tnbuetfs,&benefaciensomnibus.
DeSlrucTwnum deflruSlionum Tbilofoplm tAlgazelis,
v i n i s.
CORDVBENSIS TRACTATVS DE ANIMAE.
BBATITVDINE. •
Cafut Vrimum. Vrofonit declarari aninue heatitudinem,que ift ftatndum AriHoleltm coniunclio intcUeclui abfiracii cum animi humana.
N T i N t i n mn in hoc tractatu nobilifr.imo eft declarare beatitudinc vltima anitnx humanf * ( in hoC mun do, 8c in fiituto,)fecuiulu principale inteiionc Philofophoru Inafcc. fitfuptemo iplius. Et,c3 dico afcenfum, intclligo <j pcrri. ;[ ciatur.clinobilitctur.iia vt contungatur cu inlelleetu abltra cto,& vniarur cum eo,ita vt cS eo flat vnfi : 8C hoc linc dubioeft fupremus graJui fui afcenfus. Nam nianifcflum eft omnia entia fub ttibut fpeciebus coprehendi. Vnacft mare ( (ia inflim,& quxcx ea generatur.Sc illaquidc ignobilior ' eft in gradu,& loco.Bi fuper iftS in gradu, Sc loco cft fpe. ciescorporS fphxricorntquoru fcmpercft flxa forma, &ftabilis in fuismatc* riji:ita a> dicunturmatcria,& formain illis, 8c generabilibus ex materia inft. ina xquiuoce. Bt fuper illarft vnus gradusfupremus.&gloriofus, qui vocaiut gradus inicllectii abftractorfi.qui verc funt formx dantcs perfcrtionc,non cxi. ficntes 111 fubierto. I Jco.cu diciuirde Inima q> afccdit, intelligitur coniuuctio cius cum aliqao intcllertuum abftrartoru.Et.quia cognofco pnncipalcm intcntionem Philofophorum fuilTc contcmplari in cffentia hruoi cntis apud eos, 8C Q apud vcrtt.itc,<Sc vliirnS bearitudmf ,vifum eft mihi dcclarare boc rermone brc ui:& intelligcti.ficut tu:in quo repcrics declaraiione huius rei, plufquS in commJtis mcis de Anima.&plusargumftis .pbatu.cji in libris Philofophotu.Solicite iiaq; meipfum dcJi.nohilifsimc focie,fupcr re a tc poftulatS.f.ad opinionS Philofophi in c6lunrtione intcllertus abftrarti £5 anima humana declaradam, Sc ad vcriiatc apcticn J5, 8c hoc fecunJu radicesfuas: nS illud quide fiindamein cft.quod ab omnibas glori/tcatur Philofopktis.fcd multuconJiuili funt Philofo» phixjuema Jmu JS per inienuoinm fcrmonum apparct diuilio tn eo.quod dc fec nombus iplius eft verum.
Caput Stcundum.Dt inttUtEius mattritUstffaitia,tum tx Amiquorum,t»m tx propriis diclis deilarata.
1iV_^ Ci A s <f certiiudinishuiusreicognirio cxiftitin duabuiradicibus. Vnacftfpcculano m eilc uucilr Atis matctialis.& hoceft fun Ps.v? j Jamcniu huiusquxftionis,& non funt diucrlifTcati Philofopht in 'Y^Q^Ts hoc^nlti proptcr diuerlitait.quam hibctincffc huius intcllcecus, ^rrWiSl Defttuclio deftruftionvm Auctt Y v
« al.eo.noo habet bxc vcrba.
Bntia ola fuh tribut fpcbus cora f icu<uJi.
Radfce* dux , ad cc» gnofcfdue» (ooacxNM
non eft virti:s prr cor.
pus JliUf.l,
De Anima*
ittllcrrus ab Sccon 3i radfx efl fpeculatio in re.propterquam tiitelfeAut ahftraAui eft c*tt- D flracricfi ho fa reducendi tntellcetum maierialcm tn cfle actuintclltetum.& hoc cll fcirc.fi •ntne, eft caufa fecundiim moJum efrldrntis,& inotoris foliim.ficut rcperiturfn moto.
libus naiuralibus.aut per viam formf ,& fims.l^ui faciuiu abftratU in aninia. Iibus fphf ricis. Hic volo cnarrare ttbi btcuiicr inteniioiirm Philofophi in efle tntcllcrtus matciialts,& ahftraeti.Pofl hoc autem dcclaiabotibi quid oriturex f fcntentia fua ex ijs duobus. Dcinccps pcrueniam ad cogniiionem pofsibSmti»
Arifiotetil coniunctionii animf cmn iutcllcctu. Dico autcm rp principium dirtt Ph-fofV. • dirtt & aS phi in fpccularione iniellccius.qiii maitnalisdiciiur.liefl.aut non.fuiirjuod pro ex eii cOpic Potu" tx rcbus no"5 P" fc • d'xltrP «'nipa.raiio 'ntelligtbil jum ad lntelle. hcnJitur dum.fciltcct maicrialcm ipforiim apprchenliuum.cft vna.ri r ad.m.quf eft fcn ' fibilium a I fciifum . Et cx hoc habci <» intellectus apprrhenfiuus inn lligibt» lium eft virtus recpiens,& non ageiis:ficut fenfus.qui eft virtus recipiensa feri fato. Bt.cum dcclaraium fuit ct cp intellcctus matcrialts cft Jc vinutibusrccl» picnt'.bui,& non agenitbus.refiiliauit ti de necefsitate vna duanun rerum:aut tf intelleftiis.qui c» in potcntia rccipiat.quf funi inielligibilia ariu,& p.-rmu. teiur ex eis.ficui rcccptio fcnfus ad fcnfatum:aut lii hfc recepno,& prrmuiatici alio niodo. Et pollquam vcra eft hf c diuifio , fpccutatur poftca tn clle intclle» elus.dicensconueniciiselTc cp naiuta huius rcccpnonis. & pcrmuiationis lii diuerfa a natura rcceptionis feufus,& dicatur rccrpito, & pcrmut.iiiodr cisrqui. B uocr.& hoc iJco efl, qui» eft dc icbus rtotis pcr fc <p ■riirllecrus matrrialis ha. het intrlligcir omurs formas. Dc ncceltitatc crgo eft cj llla vltius non fii dif. grrgata.fiuc dirtcnfa per corpus, ncqucdiuifibilisad diuifioncm corpons: Itcul funt virtuicsftnlibllei.quf funt dif;:tcgJlac in corpore,& Jiuifibiles aJ JiuiGo- ncmcorporis fccuiidum vnum modum. Ei hoc probatur quaiuormcdijs dctnS flratiuis. Primo qutJcm, quia.li iniellcAui inaicriahs cfTci virtui apprehenfi* ua in corpore fccmiduni modum fenfuuni.uo apprrhrndrret nili vnam fotma. tum. <;uia propria fubietta non rccipiunt nifi proptiai formaitlicut natutafcn. fus vifusnon tccipufcnfaturapuftii]. Sccundo.quia, liclTei vmus in corpore ad propria Eotraam.non apprxhcndcret rcm libi appropnatam. nam , li oculus efTet coloratus.non pc-iTei rcciprte vinus vifibilil colorcm.oc, li in lingua cfftr fapor.non apprchcnderrt alios faporei. Tcnlo.fi cfTci hatc virius in corporc aj formam ptoptiam.licut dirtum cft, non appichcnJcrct fcipfam . quia vidcs foimasfcnlibilcs maicrtalcs non Iripfas apprehcndere: & timi cfTe carum rft apptehcn(o alirrius rel a fc. Quarto.li hxc virtus,& prxpatatio cflet tn cot. porc ad formam propriani.coniingcrci ei quod accidit frnlibus.quoniam appif. hcndunt vnum fcnfatum. Na duotum alicrS acciJit fenftu: vcl quia non rccip» eonitatiS.qn apprthendittflud fcnf aium: vcl.fi recipit.tnipcrfr rtum, & pcrimi f ratum rccipit:ficui aecidii vifuiincontrariis coloribus, & guftui in cdlrariji fa poribui.& hoc voluii Phllofophus, cumdixit.lieflet niixius.no reciperet con Intellcctut traria:vcl impcrfccia,& pcrmutaia tecpcrct.Et hxc eii fumraa clus, quoJ c5» ni liin& ha prrhcdt pdt cx vcrbil Philofophi in cflentta huiustnicllcctus. Et qft Jcclarabel nifi natu ,g fuj, ei t|fc iiucl lccius maicrialts, fuu ciii dcclaraitl (f hfc pari pcrfcctionis, ti pofsibili. qUf rftin ata.qux voc.ittir intcllcetutmaierialls.non habelnifi naiurJ pofsibu tans, & ptae jna(l(|C^ prf patatioms (oliiqnia no eft mixiut materiar.nccde viriuiibm raa paraiionil. tiuis.Et no eti hfcprxparanoin .ppriofubiecta eficmia iniellcdus maicrialis.
ficutopinaii funt Anii^uicommcniatores. Bt tJeodlurifa rft rius pofsibilms Themiftfi ,b ji,js p jftibiliiaiibus. Et idro dico q> »8 cft aliquod cntiu,anicquS intclligat» •pinio. sej Antiqui cSmcniaiorcs.licui* Theiniflliis,& alij, qa dfcitur ab AnlK :.-!« * a.l, Theo <>, jnttllectus matcrialis noclt aliquod ciiiiS.inicllrxcruut cpnon fit cns actu: phraiius. ff^ (f, apuj C0J fubftantia potcmia, recipient formas matetialtt.C pofsibiinat ipfiuseit in feipfo.& q> eft potentia proptif Ipecici.quJ rectpit.Et.poflcp occut ©iffcrcilain >l(inhoc fcimonc tnciJcicr memoiaiio pofsibiliiaiu, rcculabo dc ea vcrbun tcr pofsibili* nouumdiccrc,vc.le,& ncccfTariu. Et.quauis polsibilitas ,& poicntta in pluru iaiem,& po ^jus communi. cnt.fcias in tj» Jiften pafsibilitas in duobusa poientia. Vnfl eft, ttntiam, qUja pofiibiliias attnbuitui fubiUmia: tei , cmas cii : pottntu veto attiibuiiut
A ci.qaod recfph allqnfd aliad extra ipfum in fpede. rcrbl gratia malTa Ferri hi> bet infe pofsibilnaiem viexca flat cnfisiltcrS erli habct in fc poteniia enfcm, fedpofsibiliiasliiribuilurfiibitantixfiixfolurri, & diciturq. eil pofnbllis in fr,& prxparaix virtutis vlex ea fiat cnfis,& cxiera alia.qux ex lerro Hunr. «juxnon polTunt nccex palca ncccx carra flcrfipoiemia vtto airribuiriir for. rnx aptx tecipi in fubie.lo In fpecie tnfs:& diciiur q> eniis eft 111 hac oiafla in poiemia.poftibiliias ergo eil magis fubt'.amialis,& magis grntril>s,quS poicn cia:& prxcedii in intelleetu.quia cli ptxparaiio fixa,& iiabiiit in lubftanii» calit cei.pcr quara poiefl habcrc viriurcm vt cfficiaiur hoc, vcl illud . Aliudi aSi efl.quia poienita de ncccfsiratc ell vi cxeatiiiactum inaliquo mdiuiduotS freciei aliquoi;mpore.&, li non, eiTet vana. Vcrbi grana.Gcui ex ricccfsitatc eft vt fit aliquis Philofophusin fpecie humana: fcd non efi de neceTstiate vi fil Socrates Pbtlofophus.quamuis Philofophiam habcatin potcniia. fedpofsibi liias non cft neceiratium vi excai in aetum in fpecie, nec in indiuiduo , nec in aliquoicmpotc. Veibi graiia, ficut omne vinum poftibdc cil fieri accium: icd ron eft ncceflarium vt aliquod vinum demonllratum cfficiaiur, fiab cxirinfe» cis cuftodiaiuraccidennbut. Et.cum dixenm qued poinbiliiaieil magis fub» ttaniialit.dico prcpicr fubftaniiam reunei. Et fci.is<j muln Sapicnte* erraue. runiin hoc,crcdcnict non clTealiquamditFercntiam.&: non expectcideclara»
- tioncm aliquara in aliquo librorum antcccdcntium mc. Nunc auicm rcdeo adj fcmcniiara mcam, & dico q> fecundum lllotum Anuquotum opinioiKm dc» bci inielligi rp naiura intellcAuc maieriahs imclligitur, licui naiura matetix c icilicei vi dicaiut q> iflc miellcctut comparaiui rciiniclligibili comparaiione aiateiix.&formxiquauis cfleniia maicrix Gi poieniia. Bt.quando ponuniep hxcfubftaniia iiittllcctus maierialit fit folum cnsinpoicniia, ficutmaictia pti» tna.iion poflunt dicere q> genciciui,& corrumpaiur. quia quod in poieniia eft, non geneiaiui, ncquc coiiumpitur , fictii dcclar.>ium cft in efle maicrix pri» rnx, Alexander auicm,qui fuii de poftrcmis inquiiiionbut, fentit tp naiuia hu Alexindd iuspartisinicllcctus noncft aliud, nifiprxpataiioquxdam in aniina, Bihoc opinio. . , ideo mouciurdiccre.quia Atiftotcles alsimilauii inrtllectS maienalem prxpa. taiioni.quxclt vtiabula tafaadiecipicndumomnesfoimas. Sc ipfe opinatu* cft, ideo quod fubiectura prxpaiaiionis cttanima, & cum anima. Ex hoii nahiiur argumcniiim q> hxc prxparatio adueniat cum efle animx:qucmadmo» dura alix prxpaiationcs cum fubicctit aducniunl fuit.Ei quidem fccundS vctl» Cuiilc appaictex radicibut Anftotclis q> ipfa fii pixparaiio. Siquidem cnira ipfa cflci fubftaniia.tunc inielligibilia.qux funi cuam pct fc fotmx tetum fenS bilium,iK>n fiercnt:&:elTemfecSd5 hoc intelligibilc ,&: fenfusrcs vnaomni cxt
tf patie: & ex ea panc.qua cft iniclligibile.non eflcl pofsibilc cognofccre clien» liam rcrum. Finis dcniq; huius ici eii q> feirao iftc lirailis eft fcrraoni formatS intclligibiltum.quxapparti in clTt tcrn,q> meisnon cft aliud. niG rci fcnfitg forma.Er.nili hoc ciTci,nullo mododarci ad cognofccndu fcipfam. fubftana.n. rnius tci non facu alienus icifubftamiam Inrtlltrtam, inquamum cft alia ah> «ajit hfcquide reseft cS altjs.qu» funt hic, necelTaua , ad fciendum vnamdc rnagnit rcpieheiifionibus.quai de his in ali) s nariaulmus locis. Confiimaiio v« to Alexadri cft.quia itnci clTc per fe noiS q> itic iniellcctus cft ingenerabilii. Sc iiicorruptibilisiqm non habei naiuiam nili pofsibiiitatis,& preparaiionis.il bccrcs, pcr DeS.non cft rcsclara.verumipfaeft dubitationedigna,atq; inqui iiiione. fcd cft cui contradici poicft.ficut conuadiximus, quod nac pif itrmitii rnus. Std in hoc Ariftoitltt no firmiter raanifeftauii ftntcntii fu5,eo o> fupcr» £cies fui lexius fuftinet duo fimul:primo fcilicci q> fii pcrmuiabills; fccudo ve> 10 q> fii feparabilis. Bt pdr iniclligi pio fepatabile q> non fil virtus in co r pore, iccipicns diuilioni corporis, fcilicei vt diuidaiur fcc&dum diuifioncm corporis, quSuis a corporc neccfianam habeai depcndeniiam^medianic anima: ci propicc hecfuliinci q> nonintoto fcparabilisfii.fuftinecerii q> itparabilis linquia lcpa labilc nihil aliud cft,nllt quod cft feparabilcBt propiei hoc dixiraus hoc apud ■«t non bcnc clic dccUuiuia.picici iliud.quod habeamt ib Q& auo fhy ficw
Dc Anima
tatst.Naia ibl eTieiiur tp non dluiditor a J corporit drulflortf :nte eft mixtui mitt tix:relinquitur ergo q> in toto Oi feparabilit. Sc hoc rft contrariuni coniunAiO' «it :6v conuadictio huius contrarittaiit non tft dcclarata. Adhuc ci.quu v irtut qinrltbtt.qux non diuidiiur ad corporu diulfionrm.fcparabilif eft. Ht, quil habct raJicet apud fe.tp format inucniuntur.qu* non habcnt rclaiiomt naturi, cjuid contradicct effc praeparationet hoc Biodo^ raulro fortiut cum eo , quod vi. dcraus in ette huiusprjtparationif.Q>eft vna numero tn omnlbus homimbui, plutcf lamcn pcr aecidcnt.quod m rormis non eft materialibut.
C*/i«» Ttrlium De intellcBut nuterUlis cum xbflrscln iiutUtQibus annexitm .
I B D pracletmittamiithoe.quia altetiutcget inquiGtionii (n lo. co alio, & rcdcamut ad dictum noftrum . Bt dicamul q> nulla duatfi fenteniiarum horum hominS.qul vocatifunt fcicniiatum inquiliiorei de ferta exiitctci Atiftoielis.de intelleetu eft apud eot aliquid.quod Jenegetiftum intellectum matctiale intellige-
I re lnteilectusabfttactoi, iia vi cfficiatur inicllectus abfttactui
vnucum co. Uectaratum etl enim if illud, quod inteUigitur dc abflradit, non cft aliud qu5 intelligere rem.qux per fe ftll, videlicel imclicctum ageniem. Bt iftc intellcrtui matetialit.fi eft fubftantia xtf rna, vt expolitores omnet tcftan. tur.non eft impofsibileei intelligere rem xtcinam.Br, fitft pratparatto folum VI dlcit Alex.inJer.ii5 inuenitur taiio.pcr quam dtntgaripofsit.quin efficiaiur ■tternum.vcluti Auennafarfateiur. Gredoafit q> hoc ideoopinatus eft Auen> ciafar.quia crcdidit iniellcetu matrrialceffe fubftauiiain pofsibilem, nouam.ac cottupiibilcm. Bt hoceft ob!iuio,& trror.nam omnei Philofophos concorda *i videt vliimam animst hominii beaiitudutem elTe in apprehcndendo Aftra» ctot imt llertut. Etquidem vidcsq> Alexindcrpofuithocfn vuo libro fuorfi, TheaiRi| ac g pet (t noium efter. Bt Themiftiut in hoc dicii verbii abbreuiai3, credent *™Bal» ilkidefle in hocfiifricient.li intclleetui.qai eft in nobis, iniclligti id, quod non cft intcllertut pcr fc.mulio magii id.quod cft inttllectui pct fc. El huic, li vtl. lem.poflera quodi modo conrradiAfonit Contradicere. Nam Sol cft magit ap» parcns alrcmo apparcnil.Si vtpluiimuma» habentibui vifum magit cf aliud ciui.1 apparct apprehendi debct:& cn hoc vefpetnlionit vifus ipfum minimc apprchcndit.comprchcndrnf tame quardi miniis vifu coptt heniibilia. Philo. fophut aut promilii in libro dc Anima tentare hanc quatftlonem : verii nunqul '"inucnifoluiioncrain aliquo fiioi5 libroium.Sed inuent tnquoddam Alcxan» AlexSJriJe <jr , |ibro viam vnam dcmonftratiuam, vbi crcdii tam mouilfe Philorbphum aiaafxrauo . a(t jnuenicndam ciufmodi apprehenfionem , & inicllectus humfmodi comunrtionern, & eft vl fupra dixi, & qiiemadmodum hic mclius rcpetam. Oicit «ainquc.fcis cp comparaiiointclligibllisad inltlledum eft vna, 8i eadcm in boc.ficut fenfati ad fcnfum.& hoc quafi noium eft ptr fe. El raanifeflum eft q> fenfus in irihus conGftit. Vnum eli iecipieni:& hoceft mcmbru fenfitinum » Altudeft rtctptomin co.vtdelicct fenfibtlts virius tixain menibro fcnliiiuo. Teriium eft moror.qui fcniitnrin arta.vidtlicct exira animam: vt lux in vifu, Similiier bxc iria in intelleriu reperiridebenttintellectut rccipicns, vi inielle. rtusmaterialiciniclltrtus rrcepiut.vi inteiligtbile.quod eft fpeculatiuo acquifiimm.V intellcctiis motor.di agent.vt abftractus.Hacqoidemdeclaiatjpropo finone necefl"aria,coniungiiurdcbite alia huic,vidclicctq>, & fcuforium poien. liam habctrecipiendi fcnlibilc.quod inaft: eft, licitaincft limilittr vi intelte« Aus,quiin poteniueft.debeai in fe haberc poienuam recipicndi iniellectum, cjui elt in actu.qui (cnfaio tpli coparatur. Ei cum contungitar huic vna propoli lio.calut ccrtiiadtnc omnes conrirmant, videlicet cp omnc, quod in poiena «rt ad a!iquid,tndubitanicr acculn m aetu aliquo tcpoicioc hoc fpccic.aui generc, ihcKeftnec^rfJilino.cuinullutcouitiJi».!!. oVcum inuliectut uaaiciiaiis tn
Beatirndine. jjy
fe potentia hjbeit intellertum ibflrartum.necefTirlo orieror r tr hi«. rt Irt irto icJucitut aliquo lempotc.hxc luiem teccpiio in irtunon eft aliud.rrifi ctTe Tnumcuioeo. Ei proptet hoc Jixit Alcxander In eodtm retmone vctbifimi It fupradiclo.Diciicnim cp intcllcrttn.qui eft In potentia, quando perfertion! tectpit, intelligii ibftnrtum.n.im,licui vittus ambuladi.qux eft in hoie tempo. tt lux natiuiiatis.ex longitudine ifporit & eofueiudine multa exit in arti.liml luct intcllcrtus matcrialis cxii.cn prrficitur intclligendo tes fujpte njiurj in» telligibtles,& J fenfibilibus intelligibilu tecipient. Nec exifllmes vt ptopter hoc pctmuieiur in ftipfo.iu vt tfflcijtur iliuJin fr.vtrecipiat per modnin fea fus.hoceft vtpermuietur.immofpeciilner in hoccontrjrlus eft ipfirrnfui ef» fc:quii fenfuscft pafsiocii pctmuiatione.fcd quod recipitintrllertus abintelligibili ell folum reccpno apptehenlionis:qux quidem apptchenlio eft iJem, qd) ipfe, Bt non jccidit eipetrauiaiiocx hacreceptione.Gcut accidit feafui.qui cA in poieniia. Nim enituoi uitiil aliuj eft.nifiquod receptum eft, quod in fenfii noncfl.quii (cnfuseftin poieniia aliuJ.quam rcccptam ineo. Bt vcte poft hoc diceuJum eft q>,l) circtiniellectusmaierialisaliud.quSextra tcceptloncm, na» lcerctur ex hoc q> comprehendenJo intellertutn abftnrtura , ficret ex noao xtrrnum.&eft hoc iropofsibile Jccljratum , vt viJebis. Adhxc Jutem iira manifeftum eft quidcm apuJnosq> inicllertiiiagens nan tamuia cft caufj iit intcllertu mitctiilipct vtam eflicieniis,6c raototu, fcd per viim vltiax petfe ctionis.hoc eft per vura fonnx,& fiuis. Et hoc eft vnum eorura, quat fccctuni ettite Auennifatem.cumopinaiHS litqtioJ efTetcaufa folum, flcutmotoietma . tetiilcs. Bt quidem argumentum Themiftij ad huiufroodi copulatfoncm fupix ' nfnwii addurlum.clt.q» videlicet fcnfata luecintclllgibilil funi a parte iniellertus jtv *fg»«cnit, fiur)i:& quiifesefflcitfempcrlibilirotleiconuenienseft igitur, cSc magis dj. gnimi vtinicllcrtus materialis cum coconiungaiur, &flai vnum in allquoin. diuiduo. Nam.llcet res fenlibilis peruaiuram tiioccuttaoculisaliculus fpcclei animilispropterfuaindcbilitiicra.nonicciditeirc occuliam oranibus fpecie. bus. Nam.fi occulra cffci omnibus fpeciebus.igliur protiidcntii Jiuina.que df» Citurnatuta fapieniix, fecUTetlliquod vanum, ponendo rcm in potentil, qua nunquam adactum teJuceteiur.vt.quainuis vcfpertiliolumen Solis Imuetl nS pofsn.noninomnibusaitiinalibiiselthoc. limilitrr quamufs aliqua hominuna iocietas non pofsit intelligere hmic Iniclleetum.nS elt Jc necefsitate vthoc con tingat to:i fprctci.immo ncccirecft vt hoc non acciJit. Btluc foluium eft Ju. bium fuprj monliraium.rp vidclicet prxparatio hxc, cum quaabftrarta reci» piiintut ,eft vnum,quoJ iccidil intellectui fpcculitiuo poft perfectioncm, ua vt huius prxparatianls ptoportio ad tntclleftum iJcptum completum.efl flcut mx icrtalis intellcrius ad animatn. ViJesnanque poft quamlibet fotmam nouan particularem.generabileni 3C corrupnbilem rp accidit rccipicndi imprefslo jil formam aliain, 8i aliam: cld quamuis procedai in infinitum m prxparaiiomiaa fine.recipn fortnam vnam.non materialc. Quia vcro cft hoc, iain habes q> in» trlligibilia intrllevtus fpcculanui funt fcicnnx in poicmia,cuni fint fcientix te tuin,qux funt iu poirntii. Bi cx hoc reinouetut Jubium.cum diciiuf,quomodo Qo» part» poJTunt verificati vniucrlalia in apprehcnfione, cura npn inueniantu,r extra vnlaerfalia amin ik!.& hoc eft.quod iuduxit Platoncm diccrc q> finrfotmx linguliret ab- pofTunt vcrl flracix.qux Janl rfte fingulanum fpeciei buminx,& animalis.Refponlioqui. flcari in ipdcmijhoceft.rp vpiuerfalia funt fcicntix in potcntiacorum fenlibilium, qux prchcffonc, luntexiraanlmam, Bt iaro diximuseire noium pcr fcrp id, quod efl in poten. cumnoinue lij in aliquo geuere, neccffario exit ad ariu in illo genete ex aliquo illius: fcd niuntut ex< fcientifin poientii funt iniclligibilii:igitui necefTifio cJuctltur a fcienlijs, quf tra aniat. funt in artu,quaudo rcquiruni raotorem cfflcere ea dc potentia ad artum. Difll cilc eft aotem ei,quj ion pet uenit ad hunc gradura,conccdere hoc, naque dubl tai ficut longe cft ci.qui cll in vna {taic lemporit, credcre quod icci Jit (ibi in Qvo tpe 1«. fuiuris.Bt nabit quiJeti) in hoc viJeiut q> cuemus aJ hanc pcifcrtioneni natu- icllcrius hu» talitet accidii vtplurimum cx aggregaiionc rerum coadiuuintium fefe. igiiur minuspetrc tuuiiathuiutputcclioiiu) yiplutunut» coniuiget icmporc fcncctuiis , ac poll rtioncai fcoQ
De Animse
pulitlSlicI tnollnm ftu<N3 fn fp«calitione,& motibus, cVpofl efongatfonc' firpeTlloirS rt» D
inccllcctlbus rum.quf vidrmur necelTarif ,BC non funt.& vidriur ct> plurcs drbcanc pcrueni. abftractis ac '< a(J nJ prrfcctiont.qfl vicinimur ftgiegationi liuius f ut:quia hf c perfc ftio cjuitat, eft oppofita perfeitioiii corporcf . Etcum Auennafarcrcdidii infinefuorSdicrum perucnire ad hanc perfeftioncra.& n5 prruenu.poruii imporsibile hoc, Sc vanuni,& dixu clTe tabuUs vciuUra.fedcft folum.vi nos dtxi/nuj, non auie, vcdixu vii ittc.
C*[nt QMnH.VeinttU:cl»f«%entitnitHrx:sc<impttS{o mttl* < ItSlionit canpt fit hnnum inttUtilm .
T remxnfit iterum declaratio vna.adlanftalam dlflo adinqtil. icndum.videlicet inielleetunl in aftu, qoi moueai tnaietialem , 8c rcducat eum in actff.-flcutrepetiunturhfcduo in quolibet ge netabtli,& corruptiblli fpccte.hoc eft poteniiale, & artuile, qi nahit illudin actum.cV fecundum Ariftotrlc in libro de Anima hfcviaeft manifeflioradinueniendum imeltcctum abftractS, Qjjodlntelll quidncat inieileiSura maiernlcm adaftum. Eldireniibus nobfs ep imelligere ] giDilia non tft fjmileiplireniirc.nondcbes pioptcr hoc ctcdere cp hicintellciSuseft-exita tint extta ^nj^j^Qcatfcnruseftextraanima.quiaintclligibile.quodeft comparatuin. aniraam, tellectutmatetiali compataiione lcnfari ad fenfum, eft in anima, cV fenfatti eft Qgo pacto extra anima. Btpioptet hocnon dc ncceftitate cft q» hcc mrclliRibilia fint fe« foimfmace. parabilia,v('opina(us cft Plato.&anima rccipimrin definiiione intellfgihi|i5 tiales mouct fpeculabiiium.fenfus auie non. Bi temanfii nobis dcclarare , quomodo formg intellectum. mareriales mou?t intelleftu materialj,& tcducuntcum in afttrt ficttt fenfitum fenfum. Hancautem prfparationem non habcnt fotmf.inquaiitu funt fn mate. ria.fedtnquanium foimfinam tmpofsibile cfl tem materialetn opcrati in imtni terialem.nifiinquaniiiin eft fotma folu.Formf igiiur maieriales fenfatf mouet intelleetum mitctialera, cum acquirunt eiTe formarum, quf dc nccefsitace non funtinmateiia.Hecautcmclt forma illa;qiif indiicuformasra.itemles cfflcere intellertionem. Et feis q> omtic.quod inducu aliquid facere rem imcllcctus , eft intcllcrtus necelTirio. Sc ideodicitur cp fotmf maietialcs funt iittclligibiles in poteniiaitV opottet q> habeant vnum agens.quod extnhat eas de potentia ad letfiificut habet quodlibei.quod eft in potetia. Htlicuttes, quf appichendiiur afenfu vifus.appatcipcr illud.quod videitir.quod eft fuacaufa, vi ell lux, per hanc eandem raiionera eft proporno iittclleccus abltraiSI cum maieriali limilis proponiont piimi appaientis.vidclicet luctsca fenfu vifus. Br.cum intellexifti hfC.iiiielligetectamillud.quoJ Atiltotcles ait.dixit enim <p conueniens eft hiaeiretntellectu inielligeniem oinnia,& vnu iniellectum, qut omuia rcducat inlelligibilia:vi lux.qug omnia appaicmia in poieniia teductt ad acTum. Bt , poftquamcomparaiioiniellectusabfl.actiadniaicrialemcfllimilis coparaticv jti lueis ad vi(um:igitur decet ipfum clTe intelligibilem ab tntelle.tu tnateiiall , magis qua illud.quod eft intelltgibile per ipfum. Sicut ignts elt dignior calefa cete.quf eft calcfacta pct ipfum.nam res aptarecipere tgnem patriculatner , magis de necefsitate eft apta tecipeie igncm abfolute. hoc tamen pofito, quod rnrdiet aliquid.hoc auiem accidit pet vnum fubiertum accidentalc. nam funi nulta.quf recipiuncpcrmedium vnius, vcl plurium reium. Et exhoc videiur quodcaufa.piopterquam non tecipit iniellcctus matetialis hunc inielleftum, tiiG p« medlum alierius tci.quf efl intellectus.eft vna,& eadem, cum qua mul lacnhom non tccipiunt fuam vlnmam pcrfectioncm.nili per mcdia aliqua : VI tcpertitir luiienius poft iiifamia,& alia innumera cmia.& hf c caufa a parte nalutf manifefta clt . A patie vero confuetudinis cft alia caufa. nam videmus q» multacntia non rccipiuntpeifectionem, quf cftpcr naiuram in aliquo gencie. Dohlrailo, mfiexconfuetndine: Sc exiftentiam omruum hotum tccipit tiiiellcctus ifteta
Bcatirndin?. ?5<5
« boc.cruedeftmattTtalij. Ec.C fone diccrt v»llct quii.nafura tB vtlamf « fr. »aj.fcpaii paratum.a Dto, vi hatapprthtnfionti apprthendrrc non pofsitnus : quem. Uura. adinodum naturf mairriall oculorum vcfperiilionis obftar vidcrc lucem ,
3uamuis lux lit foi «atuti appatens.rcfpondras, vtfupra Jiximus.quod in in- Solutio. lulduofoliiwcft, nonautemm fpecic. Et fciasqnod non elt alia fptciei, qttf Solus homo apptchcndac initlligcbilta, nili homo : auimalitiin iuiem plurcs funt fprcirs apprrhrmlit pt{ tcr vcfpcuilionem.quf luccm apprehendunt.immo Jicitur quoj fuur qitf. itclligibilta. damammalia.quf etiam cotpus rtellf coniuentur, vt .niimalia funi qHf Jam ra pinantu.Siimliter opottct vi inuenianiiir aliqua inJiuiJua in fpecic hominis, quf apptehcnJaiitbunctntcllf<Siimtxnfcelsi'Ve:&criinrilla quidrm.quc DubiiJ Aut funi pttfccta in fcicnnrs fpeculatiuis cura aiijs iio>.iliiatibui,quf oportcl necef. nafaris, quo fario vt cum illis coiiiuugaiitut . Et, fi quisdtcrrr vellereire forie Jubium , pacto itelle quoJ 111 Eilnca fua Aueiinafar mouit.rtdeliceequodintcllefeus, cuii eft inpo- ctus n? pofc lcniia , eft vuares.quf non poteftdict vt naiuram habcai pciuationis , & rft fit ttciper» nouum: 8i, cum hocert nouuin, rcnouabitur et:am ex ncccfsitate ex parie re- foiniS iielle ccptionis huius, fl eiaccidai hfc recrptio : &, fi rcciprru formaro inirllcctus «'abfttacn. abftracti, 3i vmretur cum co.rieretq; vnumj igitur pofsibile efTet coirupnbi. Solb Aucr. letfrtct ftfriium. &, quia hoc impofs:bilc etr de rebus notis per fe, frntrniia. rois.cfdtcl* luscrt Atienuaiar vcrlu dtccniium quod vniemur cum tniellectu ahftiaiio, ratio.quo p» B elfe vcrba vetularuin. Dtco igiiur.quetnadinodiim Jcclar:itura crt nobis, quod cto itellcci* fornif maicrtales mouenthuiic tnicllcctuin, qui in potemiacft, & hunc mo. noilei iiellitum (aciunt apatteintetlciius abllracti. nam motor maieiialis non poteft roo- gai intclle» urre, uiii in virtuterei.qiif noneftiii inaittia: vl drclaraiiirn tft. Simtlntr no- ctus abftta. bisdeclaiaium crt quod.irccpito.quam habct tlte miellcrtus, qui eft in potcn. ctos.&etiE lia.eft fpccittieccpiionis naiiiif ini.llcctuum abftrartorunt , non fpcciti rece- fcipfura. pnonis inatcnalis:& fprcici teceptionis rft illa, quf liniu.ii ei hanc vnionent cum abftraAo. ad boc vi tcJucaiitur aJ vnam fubrtannam eucndi: & maxime quanJo i„trl:i ;tt (eipfuin: &iuncctii intcllectus lbllr.ictus neceflario. nan> hfc fpecict inoius, quc accidli iiucllcctui matcriali, acciJu ei a paric rtt, quf eft intdlectus nccctrjrio : quoiitam Jcclaratiiin elt intellcriiiuiii abfttactomm eftc pioptieiairm,vi feipfos apptehenJant. & fcis quoJ ptopnum, inquantuia cft ptopiium, conueintiit . lit pollquam Jrclaiatum cft quoj iiiicltcctus ma» tetialisapprcheiiJn fctpfuni,& Cftcra ablltacia, oportct vt habcai hoc. aut ch ft , aut ab atio.&.poftqiiani eft intpolsibile vt habeatcx lc, quia nihil mourt feipfum : & elt impofsibilc ciiain vt lii i\ouum : ucccile igitut ell vt habeat hanc propriciatem apanc coniunctionis, fcilicet.vtcontungatui cuin ea tc\. quf eft ipfacaJem apprthctilio.abftractio viJclicct. Et.poftquain ita cft.opor ' tet quod hf c fpccics recepnoiiis.quaiu lubrt ifte iniellcctus, Ht pet riam con- ~ iunctionis,& viuonis cuin abittacto linc iiouauonc,& genetaiione : iia VI ipfe idem tcctpiat feipfum. iit 01J0 vnioms huius,& fui clTe hoc moJo ert, vt dixe» suiit Philofoplil.quoJ Mitellectusintelligit agens ptimum, &omnia fccimJa. & fcipfum:i Smtlitei quf iioitfunt aetutnttlligtbilia, tcducnaJ iuitlligibilia actu.Et quf fciplis liiiclligihilia liint.ea fuitt.qiif a torporibus feparaca funr, ntc funt tn tnatctia:& fubliautif quidein harumrerura tnlclligunt, &tnttlli. guntut. Et fciasquoJ intelligunt cx ea patre.quaincelliguniur, 3t quoJinei» eft res tntellect a.cii res intclligcsiqiiod non cll 111 aliis iniclligibiltbus. V.g.la» pis,& terra nafceni fuiu iniclligibtlt.iiiJ tn.quodtx eis luicltigitui.no iiuelligit.nam quf funt cotpus.vel ftai pcr corpus.nofuiie in fe intelligtbilia.vcl fub> itaiiiialiier:necaliquiJ cotii cft initllertus inactiufcJ agfs inttlltftuscft.q la* cii caaciu im«Uefta,tlcuans ca a gtaducflrentif.inquoetant ad giadum nobi» lioiem eirentif .plufquam cis lit conceiiitm apane naturf ipfatfi. Na vitius ta. tionalis.quf e:i 111 hoiuiiie.non cll ipla t.iJtm 111 fc tntellectus 111 actu.nec pcc natuiam luf eirentif:/eJ iiitcllcrtus agcus reduati tara iniuttllcctum in aftu, 6t coctdii <.f alia lint libi intclligibilia in artu.Ei.cum tationali vitiuti accidc. tit vi lit iiuellcctus in aciu, afcendettunc ille intellccius tn actu ad afsimila». liouc tcii abutaaaca.di miciligci fufi ciic.ijuod cit accu jiitcllrciusioc cuc tc«
De Animse
linqneftrr fu«m Intelligibile effe intclligcnt : Sl etiam intellcSus, Intellitfibfle, eV inielligcni eiit tunc vnum,& idem in hoc,& iciluceiur in cflctiiiam gradui iniellectuiageniit.namcrii tunc intclligensiniillcctus m.tierialis, ict Inielle. *aefta-;:-ni.& intellectus cru intellecrut raatcrtalis.& h(c fum vnum in cile. & triaindifpohtione. Veibigrana fcisquod comparauo iutcllecrui agcniti •dhomincm eft llcut compaiano Solti aJ fcnfum vifui:& vt Sol Jar virui lu. eeni.cV poltea per hanc luccin.quam recipii vidcnia Sele, cfftcitur vident ip. fum Solemin actu.qui fuit caufa faciens ipfiim vidcic rcmin actu,& rpomnel colorri.quierant apparentesin poientia.efSciuiiiui apparcmei in actu: fimili. »rr inielleftus agem facit:quh ttlbuil homlnieffe impreirurn nt virtuie rano. nali.quod habei comparationcm cum antma raiionali, quaro habet lux cum vl fu;& cura illa eadem rc intclligit anima rationalis id, quod fcclt eam iniellige. »e:& reducuntur per hoc ea.quf eram potcmia inteltigibilia ad actu intellecta: & teducitur vi lit ipfa idem cum intcllcctu agentc,& clficiiur intcllectus.quod «on cratprius.eV reducit feadimcllislbile.hoceft VI imelligatie, quod non r rai prlusiigitur reducuntur omnia aaec,qii( tria funt.tn vnum.quanJo funt in artu:& rcs.quat erat auribuia maicric rcJuciiur ad cfTe diuinfi. Bt h(c cft actio. quant racitin nobiriniclleAus agens: & hinc vocatus eft agens . Bt quando «juidemadhunc perucnimuigradum, complcta elt noftra bcantudo. Bi fcia» ep.quando eft feparaia a nobiialiquo tcmpotcaccidcntalner.non Jcbei h(C fcpara lio fibi aitnbui a diroinuiione,& pcrmutaflone in fua rubftantia : ncc con» lunctio ftmpliciiei acquirii eialiquam formam.quam antea non habucrit. Ne. que viiquc cft in vanum iftaapprehcnfio . Naru imentio diuina 111 hocfuitr» forraf , qu( funt f t(tn( ingenere, vt vnioeifalia, debcani afccnJerc formam vnam numero.Nara cuiltbet enti ineft Jiuina intcntio, vi pcrurniat ad rccipicn dum taatum Illius nobilu linis.quanium compeiit fuf naiur(:nce dcncgatur at> eius cffcniia pars fibiconccffa,uaqucemibus,qu( in ipforum nnturanon lubet, mfi viltnt inhaccircntiadiminuia.vtbiuiaanimalia, ciii pofsibile hahcre inj fcipfii virtutcs.pcr quat tn linc afccnJfi ad talero petfcetioncm.qualiscft pri. raicntis liniplcucr.Qu.oJ quidemignur cfl primum ensfimplex, idco cft pri. muiB.quiaprimumprimohabuiircrociipfum, non autcmab antrcedenie cau. ft.quod vero eft poft ipfum.fuum cffe habtt viriute primi.& hoc eft elTe pitme; maicri( cum prnni formatouia ipfum primum iribuii fibi nicritumin prnaadu fpolitionc, vi granam habeat tccipicndi formai , qu( pofluiu iibi acctdcrc : 8c forinis maiertalibus mbult graium.quipolsmipcrucnire ad fetmas completc abltractas.ianquara la Ifncro.
Cafut Quintum. De erdhu Vrincipiorum .
O iv mv s JiitJ nunc cocluderc fermone noftrum,& cum hoe iibidcmoftrare.crbreuibus verbisrcfetic orJinf valejr pulchril pcincipioru, vi ponit Auenafar.& cft quide rajix vna eleuandi fniellectu iiiiendenilhus fcire magna. Dixli naque Auetinafar principia.pcrquzconftituuntur corpoia,& ipfbrum acciJcima cflcScxgradusaltos & fuprcrnoi:& vnaqu(q: fpecicrum con tinciurin aliquo i|lotum graduum hocmoJo: vt pnroa caufain pmno giadu, fccunda in fecundo.imellcctus agens tn tcitib , anima in cuarto, foima tn quni» lo.aiaieria demumin fexto.Quodeft in priroo gradu.non porcft efTe plura, fed omnibus modis eft vnuro fblum,reparatuia:qu( auic funt in alijs.fum p|ura. Bt horum quidS tna.ncquc funt corpon.neque ad carr>us,vidclicet pnma cS.fccS dacaufa, & intellcctui agcs:tria aut alia.licei non liiu coipora.funt ad cctpiis, ridrlicet anima,forma,& mncria. Gcacra auiem corporum funr lex.vidclicet eorpus ccclefte,taiionaIcar|imal,itrationaleanimal, vegetabilc , nuncrale, & •juaiuor elerocia.buina yctocx his fex geueribus copouta eft mudus. cuius.js. |>riam,&Primacaufarnc|cdcnduitieftcfrc altifsirDum Deu bencdictum. ipfe enin cft caufa piopuqita cfl«nu( fccundetum , & cffcniiat inicllcctus agcn^
Beatirtidine. <
A n'j. Sccundi vtro funt caufac corporum cotlt(tiiun,& ab his proamlunj fiibftj.. tie horur» corporumefTenih cnim cu ushbet corporit cnplcitts depcndet a quo llbet fccundoruai.ni fuprema fecundorutn in gradu caftuuit efTr pnmc Iphrte: inflaiumconftituttcffr Lunf,mrdia quoq;,q lunt intrr lu c , conftituunrefTe cg teraru fph(rar<T,cru( funt intcr hai . Et numttus quide fecumiot5 rft fecundum aumetuin corporum cutltflium. Rt.cum dicohic numctum, dchcs iutclligcrc p oioJu caufitiim,& eaufaiorum. fcis nanq; caufam.Cj non rft corpul.non rcctpc rc numcrii.niS pcr rhodum.quo eft c5 corporura numeiatorum: h( c aurfecunda runt.quf dicuntur Angeli. fit intellcrtui quidcm arcns habrt de fua virtutr.Si opert pfouidrntiam.quf cft in animali rationali , & appfchrndrrr quidtm illS cft vltimus gradus pcrfcci 101 is antmf noftrf ,quia illud cft flnls,& noflra beaitludo.Contingii auf hoc.cum fcpieaiur, ncc cgct in fuo effc tr.fj lit fub ca:vt ril corpus matcria.vcl accidens:& in bacpctfeetione temanct |emper,.Et fubftan tix quidem iniellectus agrnlis eft vna,qu5u« gtadus fuus contineat id.quod dt» pendctab olbwattimaltbus rationalibus rcc»pimiibc;»tiiudinis.& hoc eftqdT vocatut Spititus fanftus. R e s ant illf principiorum, quc funt in gradu anina*. funt plures.earuut.n.funtaniraf corlqtumi& carum.fuut animjetaiionabiliurri anima1iuut:& ea.ruoi,lriJtionabtIlum, In anitna ait rationalivm anitnalium ct>
n linetur virtus raiionalis,motiua,imaginatiua,& fenGhilit. Virtuiquidem.n.ra lionalis ea cft.qua homo apprrhendtt at|et,& fcicntias:& qua ttdcprthenduni tur conucnicns,& difconuc<»iensinoperaiionibui , & virtutibusmoralibus: 6C id.quod rft conucnjcns facetr, rel noh faccre tuuatraum vel nociuum.deleelabl |e velttiftc. Etdf hac quidem qufda.m eft fpeculatjua, & quf di practica: pra» Aicf vrto qurdarn artiflcialti.qufdaai cogitatlua.Sprculatiua quidc ea rft.qua hortto adjptfcitur cpgniiionc t etum, quf non polTy.ni fltri ab horoine . Pratftica vcro.qua cagnofcitur quoj pot hortto faprre, & quod petflnrt ip(3 horaini {aco te. Artiflcialis rfttlli.uua apprehrnrlif ocs artei Mechanicai.Cogita.ttaa vero.qua prxnidet homo.li elTft coiuteniens facere,vrl non.Motiua vcto eft.pes <] eft motus humanui ad profequendum, vel fugiir.dum,delcctand,ot vrl abhorrcndo:& abhac contingunt cdium & benciiolrnna.iimor & audacja.ira & ml fuctudo.crudelitai Si pietas,& alif aitimx «fferriones. Et illa quiilf eft irnagt» natiua,qu( unprrfsiours tctum frnfatarum :onfcruat , poftquJ a frnfibus abie» rini,& componii vnam ctim alia,& feparar vnS ab alta, & tn fpiuno,& in VI» gilijs,coutpo'nec,& frparationrsdtco in partf vcras, & in parte falfas - &,cuo» hoc et apprehendii iuiiatiuu,& nociuum , & alia,quf in vittute ronali fupradf» etafant. SetWibilisauimaqifcftc eft illa.qua fenfaia apptehenduntut qutnqu* iVnfnum.Sfdelcctabile eV irifte,non autiuuanuuin & nbciuum , nrc conucni?»
(P ili inconui-niriiM. Srd tn quibufdam animallum itrationabillS t. pctiuniur trt» vittuiei.prztcr videlicti raf tona)cm:fn quibus quidcm imaginati)ta ftat loco ra Itonalit.quS habf! anliaal tationalr , & in quibufda rrprriuntuc folum raptiua^ & fcnfibilis. Aninif vcro corporun corleftiurn diucrilncaniur ab his animabue jn cffe tpfa re,&c fpccie . Nam pet has antniai , quai habf m corpora ccelcftia. iftant,&: moucnlur molu . ji inuo.iV circulari,&: rccipiunt rnultam nobilitatcm, •V perfecijone.& fuiitnubilionscfTcnijf.fp iintanimf, qu( funtantmc, q fi:nl apud noi. Nec funt jn poteniiaaliquo tcmpote.fed adu femper.qm lntctligibt» Itatpfarum necdefuerunt.nrcdernnt ipitsa prioctpio ratum:quia id.quod iniel ligunt, frmprr intcll jgunf. anim( vrto noftf( primo funi in potentta.poftea tm ducuntur ad a^o^&accidit bocabaptitudincquS habcntad tecipiendura intct ligibilia. Bt corpora qutdc cocleftia tioii habem de anima fenlibilf ,neqj iraagi oatiuS: licetipforum aninia intellectiualit fimilii anlmx ratjpnalt aliqua partc afsimilatipnis.Bt intelligibilia tpforu funt fubftanti( abftraci( a matcria: quia quflibet animaillarum intelligit primum,& fc, hoc eft fuum ellc, qd Dehaatbi appellatur. de fccundis vero tntelligfi Zobar , quod dcdit iibi fuurn efTe. No» fclles aat gradus intflligibillum.qui funt apud tios,quamuis iini nobilci in intcl lectu.cum ipC fint in raatcria,ab animabus cotioruu ucn jiitclliguiitur, nS gia» dui ipfoiiun ioiclligibUiura ell inulte upbilior, ff iii gf ajJui njirlligibiliS.qu*
T)e Animx Beatitndine. D
„6 V ule, «j- ^-^f^KinSSS!?^ illum modu.n.quia quodli. ,R dcr. «■•»" *_„ _____£ ^."»q« p.ural.u» inicll.gendi* Plut»U«* noii p«, nobilu br. ens ,ec.p>r c.Tc luu» Utore Jiminu.i.m cft ab illo.nam quod- |,Ir. f^^ic^n,^*r«um' tfroluuo bu.u. quettaus d,.n,..a,ur ,n
. a.l.pe.f,. I.berhorun. mic. Ug * . * P pcrfeucran. ine.Te ipfa.um .iccfac.ul
ctio. »»um lo,;um- An" "* * ,__s _ pnepara.ione, lolum prf para.f ad rcc.p.e.i-
cp.ntc.esearum.lum v mute °> vtxbis.„vl v m,u. vllibllu.an
dS» imag.nabil.um & ,j,
tequam v.dcJi.oV ,roI*,n"™* _f, , fut_c. vcrum qiiimpier,ion«» funi re-
iniptefs.onc» imaginab.mim »'''"' £._,,; n»ai run, fcmf ,mli pcr vum li bum ... v.ilu.c tinonal. fu... Bqp»M« S J to rru ».1 , ec . un , r ^
toli.0d.nto.& qnf pef„b,.es eflc fep.
,cU,s,b,l,,,m.qu*acc.du,,. v rru. ^»™^ M Jg", ,„ mu„ m
t 1 -t a maie.u . limil.iudo ei ,utJ'ura.'fx'"c " . ' ' .„,..„_. & . quando acodil .1o,,s,,,q..»»..m..nud,,,econ,1i,,^
, ,„.clleau, ,,.,<•»_ cHj ™ ™ <„ Ilomill„ 9oeml 01„n., fubftan. «
ttu» fornu.nec l.mili» i^rmt . v^u; " ,-f„„,i» iJico <> formarum qu,d» tla»„,corpore»forraJs,equiuoccdice , esdefo, ,,s ^° J „ ,^ funl fumfcPJr1,f.^de,„,d1.cam^
•nfepa.a.f > '^S£^XSSSSm S«duum. lu,i '""""" g"dUl £ fotmf .q„f ^^gS,, cle,n«,„orum.,Pf_ nanq: ...n.qua.uo, fo, mitun. ct, Riadusrornuru.u .«»» " ,_„,„,, „„r vciuianiu. cx com»
»l.cr.,.al,qua iu,u„ £ l(lort:sfotmls .lcmciorum.&lor.nt na-
bi iiaie a.ierius:aliera vcro.ici.icc. . . proptc. fotnui». t
£_^J&»f«S ««-. i"*u"".'»Uf ablUlft- fuu;'
D# ^mmtf Bt*titHdhte finis .
V e«m,«c7.,«m Dtialitti* Be^n.ef.ne: >IU J uerfun »*n(iatio»c hic Mffofmm»»^ & terpremm dmerjii** mjfict fojut.
LIBELLVS SEV EPISTOLA
AVERROIS D£ CONNEXIONE intbLlbctvs abstracti
CVM HOMINE.
■« * \ .1 ' ' -- ' ' '«*
Calo Catonymos, Hebrao, Neaf>olitanot lUedico i interprete .
Piiam dedi, frater oprime, ei qood pett|ltl s me , JfttiM oatefaciam mentem Ariftotelis circi connexionem intelle- !<lni ablltacti cum homine, Si oftendam verificatloneiri fcrmonis in hoc , iuxu radices huius vlri . ipfe emm tuit orincepj, quo perfictuuturomncs fapientespoft eum : I.cel ditFer.ntin intelligendo vetbacius & ineo.quod ex etsfe S Notitiaaufemhulus quatfiti fundatur fuper duas ra- % dices quarum Vnaefl natura imellec.us matenal.s.S: eft ad cognofci fondii entum hu.us qusefi.i: & euenit ditferenliainicr eos dam conne- " Zik eorJm diffcren.iainnaiura huiu^r.teU. ££££
rJlefl l>ffi« ~,o;'b« lU.-.alibus.vcl tanquam fotroa
cotleftium. De creuimus nrnen ante omn.a breut ferroone narrarc tiDt ,a quoa dtxft faDTensde natura mtellecms ma.erialls , Si natura tn.ellectus abftraet l. D^ind rnambHnusilbi i-l , q«od videiur in hocqucfi toex «busconfrqu n .
,e ad ver.tatcm ^iT^f^^rXain^ tn«ellec.uJ,q-«m it i.cll.c.u. ptrns pr.mum.quod d x t c...n l ^ ft no,j5 {ft & „.
Sbilium ad fenfum.r. vcr.fica.um eft e, ex hoc.q, "'^"W^"*^™
ms.f.qu* funt in poten.ia. non aurem ex poient. J MM^X^J^*^
bilium,& palsio eius ab e.s:iut q» recept.o intellecm , & pafs.o c i-« <« J»
por.bus,« diuiie quooamou EUl„irei quidem ci v. apprehendetel elu, exten.
VlteriuYfi elTet potentta in cotpore.iuncilla poieniu n6 rc.pere. i
Epifrola _
r _.- „.*„hc„d«nte« re*t«riJles,r.rtnilenl«, non jpprthcndunt ft ip"». » f:r',," ?Pf?^f™n" Ptftto.fi tflci hf c Poi«„ria,& hec p.fpat J«o '" ncq; rlnc m fu* ,,r^l,"*"*',^dcict Jjj jd , quod acciJit fcnfibui.cum apprc. co,P;rc towfavo™ ^X^jJb : lu« ,„,„ „on ,pp,.h,nd,„ • h.nduni tfjquod ™ „ appiehC„d«rin. ipfam . app.ehendun. qu,. ,cm hora X q*«Jmo5S« »«Mi. color.bu, . qui fum eonifar.l
dcm MMW I K« »«« <gg ' fum conltI,jj ,„ e„nu . & hoc volul. A.u aJ.nuiccn. 'n^'*-' f° ' !ructl, jppnensimpcdicialicnum , quia c(l fto. ?*diX* V^fZ^t^Sftpfan, dc iia.u.a huiu, IniclleAui . « aliud. Hf c ; eft HM ««»* • V~ ™5 c'uinp ,Bcncn, ld cum hoc im dc in.cll.- «*M*««**'*H "1 »»«W rcpc.,.„..app«ll»
„„ u.«»»".P?'i'' *,t,ll& , a I habct nam.am. nifi natu.am p0r,ihiluatt., Tnteltrrtu, la W^^Pf^^^SmSS&em mattria neq, cum na.ura al.qu» BOtciJli. & K^l^STS non cft hxcPrxpara.io . .«,. J.rpofirio. non h«. nifi na.ur.uum lc, l,b 1 .«» omn t0r>o„I0„a,o na.urf in.clleftu,. V. .»»
„a,u,5 pof.i appclla ca,n v. v«.*x.a*» ««<■»»' £« P 7CC,„..S ^ft.b.luaiibusfum. ..„*lbiliia.,» . Bi v.naban.ur cxpoO »«cs An q»<- vn t r~buj jw „
pp.M.io.ii,. Uaus.& idco d.x.i locohu m % .p.t n hi in|CI|cxerun, de hoc,
*?h«opb,a. ^^^^r^mS^^^P^^^ B fl, opm.o. fp -pft n«h« eft «x cni.bu»fl » »«»•» . eft jn poIcntljs ,*cep«,u.s fo.ma- »
«.UThemi «>* «n.eltoaiu» cuius.rt c cft P ™ • P fub.1an.rt.quf crt fal pomma * ^iuj, rum mai«rialiuir.,f.<T PoB,h "'" '" c d , Jc(n „ f.cunJura opln.onc «o.
por.io.,a,a Ipcdc l£« «jj^^XrgjS «.».» ma.cr.f pti»«.<dU tum in.ell.guur " J ' " ' Cf ul c"uilc.cuius p.opor.io a J iJ. quod fmelligfr, cft cc. V. dicaw. V »« '"""'^ rJIC ' wii, aJ forman,:lic« t„..,a, hu.us maie. Vf*V»m™tWj°™^™£ll endiucM hu.u, fuouan.i* .n po.cn... .m. ric H. .., pottniia.&.curr, po l uc r n ' & corrup.ibil.s. .J*nm.. quoJ
npn po.uc«un. q1'1^™,;''" u*c'c c8orrump..u. v. Jccla.arJ ttt m Phvfic.s d« . , cft.iipo.*ni.a,nongencraiur„ccco r p , ( v,d*bam.
At.xandri ^j,,^ p,iraa. AUxanJc. vcrocx «^"^"^? ' ^ „0, fcu d.fpofi.io.a opta». et , narura huiu, pari.s^ ^^^^^LTai^ «P„, A.iho. prt^^ ..pcraur in anima, J,c* W1"'"'* '^m tenct fl,bicctura huiusprfparai.o- «pcr.f labulc rec.picn.. fcripm.a , • "»™ « «f h M io ,nn0uc.
winih.lal.uu cft.n.fi >"ln,>-& J''»™ "^1" ' ^-^j^^bu, . A.uracn vcrfc
«ur idinnonMionc-aw-f.f"» X'^'' ;,P'*P ra,io «an.um...ara, fi «*P*ri tas.quarn prfb*n.funJaracn.a Ar.ft.cri9 h, PrfPJ" prcpJra„o„*s vnum
,*,uqr hic IuPbftaniia g^^jKMS cnribus^cxmeu.ibus p*. f*. cx cn.ibiisex.fttniibu, p*« !«•; «.'« ' ' |T- 3lur{ qu,diraitsearS. I
func effen. abfq: formis «SSJfflK.K i*«H««*. Dcmum hic rcjrmoar^ilAurft'monl« el>norl M
- yr d« ds ? nihU 13« m '^"^&^ ™ fica. .ubftan.iam alurius, pfgM ,ifi«r.n.Tubftau..ara c.us nam »»«» "^" n°ionem>qu« alia, naHauimu,.N.l1
DlfcrcpStia al.a inconu...icnria,co..r.qu.n.u illam opm.o . tft gen„lb.li,.
Part 49
,n... Al.xS - Al.xanJ*. J..«m..,auu q. p0f,ibili.a.i,.cVp«p..a*.o.
d.0,.1 AU... £ cor,up.ib.l.,:qranor, ^"^7Jaop"tct fuo!mopcr« dt hocp..rc,u.a,..
n.s. quoJ qu.dcn. non m.h, pUcc , W opo ^ verb„ c.us.loll*.
Anft. v*ro „,h.l J* hoe J «cUrau., f J non eft paft.uu. , ftd
,at vlrunq; limul.nam d.cu d« hoc «"«"^ u ft , n7n j;, potcnt.a .n corpo-
.«.d.uira ad Jiu.fionem »"» . '^"^''Au, ijmoiitucr. Diximu, a»«*m tphoe dun.* »rrima:& po.«l» *«. , * « »«!«■»* «^ ^.ph noncftnoium pc.re.qmdcclar»«umeu-«jK r ' if ltuttBMcM»:6c.cmI , non fi. SEtfbUil »o*»lfi»Be?^m J.cla,a.a,6V c» ,
Bt cPonuc«Go ''»i»'P'°P'u''0,a u^onem^ 1u',h>b<a" cmni, po.*niu,non S non f«uu «x ..*.»» _____»*_
De IntelleSt). ?J9
*«» auod videtof dt hJCprftwra.ione, cp fit vna numtroinhomfnlb.il . & hoc SuiuWnc i fe cft.iamen mulra pe, acc.Jenl.quoJ non eft Cc .n fo,*,s ma.er, , . ?lb„ Bi d,m„.arn„s noc.& redeamu. ad W, ,n quo fuimul . hoc enim requlrt m,xrr7amfpecula,,on«mptrfc ipfum. EtdicimuKp tn aliqua hvumuoani Qgo piAo opinioTum.L. tenc. ifti homincs.f.Philofoph, nuncupaii P<«P™«« «** "• > • »»• nentt Atift in ,n,ellee»u maier.ah.nihil eft quod coga, v.r*oh«bca, inielle ,er, ,1,1 imtl Sum mlSfatfom Crt» * ..'.tllta.bus abftra«S,.,& „t fla, fubftam.a iHlt». Uit« pofttt eta vl dtc a.aVum t,l. qm in.cllcAum dt abftraAis tftipfummc, t(Tt. N» <«t Utll.Au. ab fmelleAus m e.ialis.li eft fubftantia antiqu», v, dixcrum umntt cxpou.o.es. lUaciot. r,ihi I proUA e ptoh.be, quin W.tltiga. priores eo. fi vero crt p,»»»io tt„ ?um vt d cw AltKander.tunc n5 eft hfc cn.innouatum. quoJ proh.beatur qu.„ y,lr „s ™£n,1,ro,,„iel cftus materiallsl?. fubftantia.habtnspoteurfam .nno-
hoc ".«I eau » li, fubftaniia qu*dam,fcu allqt.d. cu.ut motis «fl : v, cum recu
nU imeH fta fif vnio cum eis.feu d.fpofitio eiu.eft hfcd,fpo,,,,o.& pofa,, i lub.
ftanViim cums eir« eft in potentia innouata ftatim.vt videf. Iguut ornnc. homi
J«S«rh«im..»imt <l> Meim vhima homin,. efl , cum fu in,«ll,ge„» - rn.eHe^s abftraflos. B. AUxandc.pofuuhoc tnllbro fuode Amma . tanc? _ £ ln,c lettus aD.trari feCutus tft td ,n ftrmont . qutm I htmm«|
g2S5£S8Sh££ ™ oJxS intqe..ig,t ,„,e1.«Aus,,n nobi. tx.ftc, d,Au». K 7,on eft >„ fc imrlleA» . multo fortiu, 3tbcl inte l.gc.e td.qnod cft „,
fe ',mcll«fius!scd oppon.iu, hu.c v, dicamrrp lutnen Solis d.gn.us cli viv.de.
tu & ame vefpcr.iliones id nou apprchendum. E. ,a,n ptom.fi. fapiti pcr-
rn^llefto adento E« dcclarat.o e,u»,qi,o J J.xi, in hoc,& td.quod pucnn m.hi. «ft hoc ac fi dPiccrct ep proporrio m.cll.Ao. apud AtM. eft nfctM propon.o fenf«r& cum a ppar*,™ iria fumtn ftnfu. .rtcipitns. & tft fenful : & ,ect. wum & eft fe„f,„o:& mo.or.& tft fenlib.lt m aeru.fe.. exira animam.ncccf. f eSeril» w iep« aniur in i mellecru hfc ,r,a,f.,„tellee«,s rec.p.ens& tft n,a ttrfad^KHeWS «1» fpecu.ab,.,:o: .gens.ft «fl : .«.«11.«« «bflra«"j. E« ciim ve,a fit hccp opolitio.cV copultture, «d.quod ftqu.turtx ta.& eft <p ft fa r^KdpniWW" quod^eft ,„ aclu : igiiur fequuur v< 'me.UAu, oui eft^n poteniia.pofsit recipere „„elltrr„m . qu. eft in »c.u,f.abftraflom.qul
C nroooG io cuam omnesconfi,cntur,f.q»om„t,quod habctpoienam a.l aliquia, «0,1«« dc'?,cceTsHa,t v, exea, ,„ aeruin:& V. res, quxeft ,„ po.ctia .» al.quo «Cort fia nt-eifario ,e.,que tft in a<Su in illo genere : lunc requ.m, ex hoc d^ ^eiefsi.a e "Ti inielleetus *aier.al.i fia. in.ellecius , qu^eft m aftu .n aliquo
tuure vis cft v,s pre Jictc Jemonftta„o,„.,hoc,cu,us lnera tal s cft. Imtl.«(*«. » 11 «m qu efl l n pien.ia.cumPerric„ur,& auge.ur.intcll.g.t Hlum.qm.v. pft 2"". quemadmoPdom poienna tundi , qu* eft hom.m ho,a na.iu.-a. s.ex,, n „ Xmcum p.occfTu ,emp«,.,&perfici,ur rei,mcdianic jg*»&*%Z* " Tellcc1„s.cumperrici,ur.„uclligi,rei,quffnn..n nitOT. fua fntelltC^ . & feW
am fe ifib.lia in.«ll.g.bilia .Tjaminicllce.nl non eft ... na.ura lua p fs.bH,. , in to cp «tdpii al.ud,proo. tft ftntitns . fed «S in con.tarium {<»"<»«■<<<«« immfft .„ eopafs.o.&rtmpiio.mpiefsion,.: apprchcnfio vcro .11 iu ^elt re.e. pno,qaf acWtA Caufa au.eu, r«ctp,ionrs .nttlltctu. mattnal »»»»m »bl» »■ " Ltum^rt.qm non tue„« ei inttctpi.ont tatum '* qul t ft In p^,t,nia.nam inidlcAut noo cft alu.d e„..nrfi fubftam a recepii fa^ .. i,ar,um fcntitnti.quod efl in po,enriaalmd,p,f,t,.ec«p„onem in fe. Htdhxi, .. boc quoniam.li etTet in.cllcAnt ma.clali. aliquid pr».t.Ttcep.,onem,Uqu»e
tu"cLPrtfciuuiii5l«i»dtiB,ell«ctuabto^^ v.wMuatum
hoc Bitet vtviitu Bt patet profrftoex hacproperticne » intetlcfldMge* ■ n iTl.ll.A-l ma.criali vt aarns lin, ff d v. pe.frcilo vlnma cius per vutn fo°rmx c»« fcnlib.li. B. hoc c(l ...aro vnuro cx ci..
Themlfl , J„* molo,lboi na.uralibus. D.monftraiio vcro TheMili, prxd.rta vera eft. rf.ru&ftiaiio "uonlarrl cum hxc fcnfib.lta fint in.ellecta ex par.e in.clleiSu» abfirar.. : & frmncr inbuit fimilitudinein fux enl.tat.» : crgo mulio dignius cft vi ipfum r. ....it.Anm nurmadmodom colores cum fian. vifibilt» tx pant luminis So K mu .odt^i^S v, lumtn riusfi. magis v.fib.le B. I.cc, orone vifibile & Jn.ue. faluer fcnfib.le naturaliltr occultetur alicui rpeciei an.malis propttr dehili.atem eius non occul.aiur tamen aliert fpecttt .nam.fi occultatctuton.nl. b . fpecirbus.tunc prouidtn.ia diuina.fc «ft illa.quam appellan. na.uram.fru. ftriopcn.afuilTct.cumpofueritaliquid abfq; eo.rj idcxeat.n actmn Vcfpc, I lioncs cnim fi non poffunt afpicete lumen Solll. hoc tamcn non eft fic ii. car. e«i< -inirnalibu,. Bt (Tc etiam.fi allqut homincs non poflunt tefpicere hunc in. telltc-tum non,f ft nccefle vt ita fint omncs hormne» . quoniam fuii hoc e.t ex iliquo euentu.qui eisaccidtt.fcu tx natura. f.u cx volun.aic vn.ucrfall.quf fic tolu t.fcd G hoc clTet pioptcr difpofiltonem. quc eft tn.e.lectui abflracto , dan. .,m o. fi. iniellectum non exicns tn aftum.tunc efTet frurtra. Id autcm.ex quo «paTef ci h^c pVxparatio.qua horoo reciptt re, abl,racia,.fla. i„ t.iicllecu fpc " eSla.iuo poft fuam petfcclionem. adco <p h{c prepataito cnt propor o e.us ad fntelleciirn adep.um prtfectifsime, vt propot.lo ptxparat.oni.appella.x i.uel ll« miurial.s ad aniroaro.cft hoc. quon.aro omm, forma innoua.a eucn.i cl nof, b.Tm Bi prxparat.o ad rccipiendum aliaro fo.mam . & bocqu.d.m aui P in innnitum au. vll.ina prxpatationum rccipict formam non matciu.
fcrm & hoc ind " ,, quoniam imellcca t.ium.qux funt ,n hab.iu, funt fcien.ij n poTentla ex eo n, funt fc.cn.ix tcrum in po.en.u. & idto vn.uerfale inclu. Ait id ouod cft infin.nim. 8i um dccl.iraui. I.oc Arlftoteles tn fermone fuo In - 80 unluet Metaohvfica. E. cx hoc foluuut dubium.quod fli , quomodo vniuerfalu vera. £fia Gn, ve ^'"nPchnynon ,tp.,iun,„r ex-ra anlroam : & cft id , quod coeg.t Platoncm aj n cu tn non ~ncrldum foima, abftuctas. Et r.fpo.id.tu, cp vniuerfalia fu.u fceni.x in po. fint ex.ra "" „lum,que fun. extra an.ma.n * m poient.a . cc cx rebus per fc nons c t .nlmam. omni g;qn/,c r.r„,n id.quod cft in po.cn.ia, necefTe eft v. p.oceda. :xi lii.
« a.t. non ha V ft . * { „ gencre.cV.cum fucrint fciia fcienluc in potenlia, & mo. ^c..... Potcn qc\n, " apo" n.'a in ac.um, neceffeeft v.mou.an.u, adfc.tn..a,.qux fun, m „ Sc iu. Quanquam hoc videa.ur abfurdum ei.qui non pr.ucnit ad hu.-c gradum An Intelru. *dcU0^rnd., .uro loqui de c.s: prou, vidciut abfutdum ei.qiu fuetit 1« »««*« humanusab f7;oPruln ann0,uro,crcdc,e quod ci ^cuenict in al.a xute.adquam .>Jhucn6 flraha. . & «'"'^ In c0 vcro, quod in.crogafli mcde dlcio fapient., . I. quid.m ani, qumdo. ' , ^'^..unc ciii pofsibtle v. abftiaha.ui.ipfe p.ofec.o tnnuu .J . .;uod
d.daialum eft de in.ellcc.u ma.ci.ali . quod non ind.gea. i„ cptrando >i t£ vnuro e^ <">'hus ™""*'bai- q^num tn, tale pofclb.l.s eft c. >bflract.o.a: ^on tfl „eccflc v. pcrfec.io fi. .i pohub.lis . non au.cm ..cctlTar i.. & hoc pa c« ^on imonc cius. Bt v.detur q, proueniat hfc perfectio natural.tcr: &. vt plu- »,mum cri"ex aggregaaone hominuro.qu, congr.gan.ut ad hoc . y. p.ouci.u» hZTctfcc io 8i ° curo hcc perfecio prouenia. exhus congrcM.ion.bu. . .11» quidcm p«rfe *»' Wc vni tan.uro diffic.li. eft . n.fi fcnccu.t . & _perfeuc : ,«ui ?n fpec ,la,.onibu..a£ non defic.endo eirc.. qux ex.ftl.n .mur cflc ncccaarix. B, v.dc .1 fccundum «os quod adueniat hxc pe.ftct.o mul.l, hommibus. prop. ftpa auonem corum ab boc feculp , quoniam «ft perfect.o cenuai» f" 'C" '
„.n . ulud ad cTm,a.ldux., tnconuen.entia ex rcbu, per fe not». 8i ideo d.x.t S« cU quod funt vini.atcs fen.cuu, . PeiftC.o vcro, ex qua P""»''^ d.xim3..tft n.ml» difficili.. nam.x condit.on.bus eiu. eft vi non fii pccc». tu« in aeduluatt fu» . * idto «xiftunajur dc quod Ctp,oPrU« ho»u*
Dc Tnrclle^!». ?c5o
A hu« tvcf Wi. Bt hac tohim , fjuod caufa tui recitauiraui.r II imMiio apiniorrani hominum . & quid intelltgit , Si itlod ncgat , non dcbct dtcMcrC <J> tit opinto rccitantil . Et acciJunt ct , Sc timtlibus muln errores , <$£ maximi qulJcm . Si Dcut omnipotens auc rtat 1101 , 8c vot a lapfu tn cii , Sc Jirmat not omnci aj icicntiam,& opcratlonct recUt . Et pax vobis , ac piciai Dei, i: benediAio» nciciui. Demuin perfectto.quaroiniiuimut.eritper fclcntiai tuuattuat , dtofi» Btonct vtui.Si moresbonoi,aeopcraiionesbonai, Valr.
REGISTRVM. - • ABCDBFG HIKLM N O P 0_ R S T V X Y2
Aa Bb Cc Dd BeFf Gg Hh li Kk 1*1 Mm Nn Oe Pp 0.q R» 6>" Ti Vo Xx Yy.
Oitines quaternionc» * duernio.
VENETIIS Apud Cominum de Tridino , Montisferrjti.
M D V X.
The Decisive Treatise (Fasl al-maqal)
Part 1
بسم الله الحمن الرحيم وصلى الله على محمد وعلى آله وسلم مقدمة - قال الفقيه الأجل الأوحد العلامة، الصدر الكبير، القاضي الأعدل، أبو الوليد محمد بن احمد بن محمد بن احمد بن احمد بن رشد، رضي الله تعالى عنه ورحمه. أما بعد حمد الله بجميع محامده، والصلاة على محمد عبده المطهر، المصطفى ورسوله: الفلسفة والمنطق والشريعة هل أوجب الشرع الفلسفة فإن الغرض من، هذا القول أن نفحص، على جهة النظر الشرعي، هل النظر في الفلسفة وعلوم المنطق مباح بالشرع، أم محظور، أم مأمور به، إما على جهة الندب، وإما على جهة الوجوب. فنقول: أن كأن فع!ل الفلسفة ليس شيئا أكثر من النظر في الموجودات، واعتبارها من جهة دلالتها على الصانع، أعني من جهة ما هي مصنوعات، فإن الموجودات إنما تدل على الصانع لمعرفة صنعتها. وأنه كلما كانت المعرفة بصنعتها أتم كانت المعرفة بالصانع أتم، وكأن الشرع قد ندب إلى اعتبار الموجودات، وحث على ذلك. فبين أن ما يدل عليه هذا الاسم أما واجب بالشرع، واما مندوب اليه. فأما أن الشرع دعا إلى اعتبار الموجودات بالعقل وتطلب معرفتها به، فذلك بين في غير ما آية من كتاب الله، تبارك وتعالى، مثل قوله تعالى " فاعتبروا يا أو لي الأبصار " وهذا نص على وجوب استعمال القياس العقلي، أو العقلي والشرعي معا.
ومثل قوله تعالى " أولم ينظروا في ملكوت السموات والأرض وما خلق الله من شيء " ؟ وهذا نص بالحث على النظر في جميع الموجودات. وأعلم أن ممن خصه الله تعالى بهذا العلم وشرفه به، إبراهيم عليه السلام. فقال تعالى: " وكذلك نري إبراهيم ملكوت السموات والأرض " الآية. - وقال تعالى: " أفلا ينظرون إلى الإبل كيف خلقت وإلى السماء كيف رفعت " ؟ وقال، " و يتفكرون في خلق السموات والأرض " إلى غير ذلك من اليبات التي لا تحصى كثيرة. المنطق وإذا تقرر أن الشرع قد أوجب النظر بالعقل في الموجودات راعتبارها، وكأن الاعتبار ليس شيئا اكثر من استنباط المجهول من المعلوم، واستخراجه منه، وهذا هو القياس أو بالقياس. فواجب أن نجعل نظرنا في الموجودات بالقياس العقلي. وبين أن هذا النحو من النظر الذي دعا إليه الشرع وحث. عليه، هو أتم أنواع مثبتون القياس العقلي، إلا طائفة من الحشوية قليلة، وهم محجوجون بالنصوص. وإذا تقرر أنه يحب بالشرع النظر، في القياس العقلي وأنواعه، كان يجب النظر في القياس الفقهي، فبين أنه أن كأن لم يتقدم احد ممن قبلنا بفحص عن القياس العقلي وأنواعه، أنه يجب علينا أن نبتدىء! بالفحص عنه، وأن يستعين في ذلك المتأخر بالمتقدم، حتى تكمل المعرفة به. فإنه عسير أو غير ممكن أن يقف واحد من الناس من تلقائه وابتداء على جميع، ما يحتاج إليه كل من ذلك، كما أنه عسير أن يستنبط واحد جميع ما يحتاج إليه من معرفة أنواع القياس الفقهي، بل معرفة القياس العقلي أحرى بذلك، وأن كأن غيرنا قد فحص عن ذلك.
فبين أنه يجب علينا أن نستعين على ما نحن بسبيله بما قاله من تقدمنا في ذلك، وسواء كأن ذلك الغير مشاركا لنا أو غير مشارك في الملة. أن الآلة التي تصح بها التذكية ليس يعتبر في صحة التذكية بها كونها آلة لمشارك لنا في الملة أو غير مشارك إذا كانت فيها، شروط الصحة. واعني بغير المشارك من نظر في هذه الأشياء من القدماء قبل ملة الإسلام. - وإذا كأن الأمر هكذا، وكأن كل ما يحتاج إليه من النظر في أمر المقاييس العقلية قد فحص عنه، القدماء أتم فحص، فقد ينبغي أن نضرب بأيدينا إلى كتبهم. فننظر فيما قالوه من ذلك: فإن كأن كله صوابا قبلناه منهم، وأن كأن فيه ما ليس بصواب، نبهنا عليه. فإذا فرغنا من هذا الجنس من النظر وحصلت عندنا الآلات التي بها نقدر على الاعتبار في الموجودات ودلالة الصنعة فيها، فإن من لا يعرف الصنعة لا يعرف المصنوع، ومن لا يعرف المصنوع لا يعرف الصانع، قد يجب أن نشرع في الفحص عن الموجودات على الترتيب والنحو الذي استفدناه من صناعة المعرفة بالمقاييس البرهانية. لا يمكن لفرد واحد إدراك كل العلوم وبين أيضا أن هذا ا الغرض إنما يتم لنا في الموجودات بتداول الفحص عنها واحدا بعد واحد، وأن يستعين في ذلك المتأخر بالمتقدم، على مثال ما عرض في علوم التعاليم .
فإنه لو فرضنا صناعة الهندسة في وقتنا هذا معدومة، وكذلك صناعة علم الهيئة، ورام أنسأن واحد من تلقاء نفسه أن يدرك مقادير الأجرام السماوية وأشكالها وأبعاد بعضها عن بعض، لما أمكنه ذلك. مثل أن يعرف قدر الشمس من الأرض، وغير ذلك من مقادير الكواكب، ولوكأن أذكى الناس طبعا إلا بوحي أو شيء يشبه الوحي. بل لو قيل له أن الشمس أعظم من الأرض بنحو، مائة وخمسين ضعفا، أو ستين، لعد هذا القول جنونا من قائله. وهذا شيء قد قام عليه البرهان في علم الهيئة قياما لا يشك فيه من هو من أصحاب ذلك العلم. وأما الذي أحوج في هذا إلى التمثيل بصناعة التعاليم، فهذه صناعة أصول الفقه. والفقه نفسه لم يكمل النظر فيما إلا في زمن طويل. ولو رام أنسأن اليوم من تلقاء نفسه أن يقف على جميع الحجج التي استنبطها النظار من أهل المذاهب في مسائل الخلاف التي وقعت المناظرة فيها بينهم في معظم بلاد الإسلام ما عدا المغرب - فكأن أهلا أن يضحك منه، لكون ذلك ممتنعا في حقه مع وجود ذلك مفروغا منه. وهذا أمر بين بنفسه، ليس في الصنائع العلمية فقط، بل وفي العملية. فإنه ليس منها صناعة بقدر أن ينشئها واحد بعينه، فكيف بصناعة الصنائع، وهي الحكمة؟ وإذا كأن هذا!هكذا، فقد يجب علينا أن الفينا لمن تقدمنا من المقام السالفة نظرا في الموجودات واعتبار لها بحسب ما اقتضته شرائط البرهان أن ننظر في الذي قالوه من ذلك وما أثبتوه في كتبهم: فما كأن منها موافقا للحق قبلناه منهم وسررنا به، وشكرناهم عليه، وما كان منها غبر موافق للحق نبهنا عليه وحذرنا منه وعذرناهم .
الفلسفة ومعرفة الله تعالى فقد تبين من هذا أن النظر في كتب القدماء واجب بالشرع، إذ، كان مغزاهم كتبهم ومقصدهم هو المقصد الذي حثنا الشرع عليه، وأن من نهى عن النظر فيها من كأن أهلا للنظر فيها، وهو الذي جمع أمرين أحدهما ذكاء الفطرة، والثاني العدالة الشرعية والفضيلة الخلقية - فقد صد الناس عن الباب الذي دعا الشرع منه الناس إلى معرفة الله، و!!باب النظر، المؤدي إلى معرفته حق المعرفة. وذلك غاية الجهل والبعد عن الله تعالى. موافقة الشريعة لمناهج الفلسفة وليس يلزم من أنه أن غوى غاو بالنظر فيها، وزل زال، إما من قبل نقص فطرته، وإما من فبل سوء ترتيب نظره فيها، أومن قبل غلبة شهواته عليه، أو أنه لم يجد معلما يرشده إلى فهم ما فيها، أو من قبل اجتماع هذه الأسباب فيه، أو اكثر من واحد منها، أن نمنعها عن الذي هو أهل للنظر فيها. فإن هذا النحو من الضرر الداخل من قبلها هو شيء لحقها بالعرض لا بالذات. وليس يجب فيما كأن نافعا بطباعه وذاته أن يترك، لمكان مضرة موجودة فيه بالعرض. ولذلك قال عليه السلام للذي أمره بسقي العسل أخاه لإسهال كأن به، فتزايد الإسهال به لما سقاه العسل، وشكا ذلك إليه: " صدق الله وكذب بطن أخيك " ، بل نقول أن مثل من منع النظر في كتب الحكمة من هو أهل لها، من اجل أن قوما من أراذل الناس قد يظن بهم أنهم ضلوا من قبل نظرهم فيها، مثل من منع العطشان شرب الماء البارد العذب حتى مات من العطش، لأن قوما شرقوا به فماتوا.
فإن الموت عن الماء بالشرق أمر عارض، وعن العطش أمر ذاتي وضروري. وهذا الذي عرض لهذه الصنعة هو شئ عارض لسائر الصنائع. فكم من فقيه كأن الفقه سببا لقلة تورعه وخوضه في الدنيا، بل اكثر الفقهاء كذلك نجدهم وصناعهم إنما تقتضي بالذات الفضيلة العملية. فإذا لا يبعد أن يعرض في الصناعة التي تقتضي الفضيلة العلمية ما عرض في الصناعة التي تقتضي الفضيلة العملية. وإذا تقرر هذا كله وكنا نعتقد معشر المسلمين أن شريعتنا هذه الإلهية حق وأنها التي نبهت على هذه السعادة، ودعت إليها، التي هي المعرفة بالله عز وجل وبمخلوقاته، فإن ذلك متقرر عند كل مسلم من الطريق الذي اقتضته جبلته وطبيعته من التصديق. وذلك أن طباع الناس متفاضلة في التصديق: فمنهم من يصدق بالبرهان، ومنهم من يصدق، بالأقاويل الجدلية تصديق صاحب البرهان بالبرهان، إذ ليس في طباعه اكثر من ذلك، و منهم يصدق بالأقاويل الخطابية كتصد يق صاحب البرهان بالأقاويل البرهانية . وذلك أنه لما كانت شريعتنا هذه الإلهية قد دعت الناس من هذه الطرق الثلاث عم التصديق بها كل أنسأن، إلا من جحدها كنادا بلسانه، أو لم تتقرر عنده طرق الدعاء فيها إلى الله تعالى لإغفاله ذلك من نفسه. ولذلك خص عليه السلام بالبعث إلى الأحمر والأسود، ، اعني لتضمن شريعته طرق الدعاء إلى الله تعالى. وذلك صريح في قوله تعالى: !
ادع إلى سبيل ربك بالحكمة والموعظة الحسنة وجادلهم بالتي هي احسن " . وإذا كانت هذه الشريعة، حقا وداعية إلى النظر المؤدي إلى معرفة الحق فإنا معشر المسلمين، نعلم على القطع أنه لا يؤدي النظر البرهأني إلى مخالفة ما ورد به الشرع. فإن الحق لا يضاد الحق، بل يوافقه ويشهد له. وإذا كأن هذا هكذا، فإن أدى النظر البرهاني إلى نحو ما من المعرفة بموجود ما، فلا يخلو ذلك الموجود أن يكون قد سكت عنه في الشرع أو عرف به. فإن كأن مما قد سكت عنه فلا تعارض هنالك، هو بمنزلة ما سكت عنه من الأحكام، فاستنبطها الفقيه بالقياس الشرعي. وأن كانت الشريعة نطقت به، فلا يخلو ظاهر النطق أن يكون موافقا لما أدى إليه البرهان فيه أو مخا لفا. فإن كأن موافقا، فلا قول هنالك. وأن كأن مخالفا، طلب هنالك تأويله. ومعنى التأويل هو إخراج دلالة اللفظ من الدلالة الحقيقية إلى الدلالة المجازة من غير أن يخل في ذلك بعادة لسان العرب في التجوز من تسمية الشيء بشبيهه أو بسببه أو لاحقه " أو مقارنه أو غير ذلك من الأشياء التي عددت، في تعريف أصناف الكلام المجازي،. التوافق بين المعقول والمنقول وإذا كأن الفقيه يفعل هذا في كثير من الأحكام الشرعية، فكم بالحري أن يفعل ذلك صاحب علم البرهان،؟
فإن الفقيه إنما عند قياس ظني، والعارف عنده قياس، يقيني. ونحن نقطع قطعا كل ما أدى إليه البرهان وخالفه ظاهر الشرع أن ذلك الظاهر يقبل التأويل على قانون التأويل العربي. وهذه القضية لا يشك فيها مسلم، ولا يرتاب بها مؤمن. وما اعظم ازدياد اليقين بها عند من زاول هذا المعنى وجربه، وقصد هذا المقصد من الجمع بين المعقول والمنقول. بل نقول أنه ما من منطوق به في الشرع مخالف بظاهره لما أدى إليه البرهان، إلا إذا اعتبر الشرع وتصفحت سائر أجزائه وجد في ألفاظ الشرع ما يشهد بظاهره لذلك التأويل أو يقارب أن يشهد. ولهذا المعنى اجمع المسلمون على أنه ليس يجب أن تحمل ألفاظ الشرع كلها على ظاهرها، ولا أن تخرج كلها عن أب، ظاهرها بالتأويل. واختلفوا في المؤول منها من غير المؤول فالأشعريون مثلا يتأولون آية الاستواء وحديث النزول والحنابلة تحمل ذلك على ظاهره. والسبب في ورود الشرع فيه الظاهر والباطن هو اختلاف فطر الناس وتباين قرائحهم في التصديق. والسبب في ورود الظواهر المتعارضة فيه هو تنبيه الراسخين في العلم على التأويل الجامع بينها. والى هذا المعنى وردت الإشارة بقوله تعالى: " هو الذي أنزل عليك الكتاب، منه آيات محكمات " إلى قوله: " والراسخون في العلم. " استحالة الإجماع العام فإن قال قائل أن في الشرع أشياء قد اجمع المسلمون على حملها على ظواهرها وأشياء على تأويلها وأشياء اختلفوا فيها، فهل يجوز أن يؤدي البرهان إلى تأويل ما اجمعوا على ظاهره، أو ظاهر ما اجمعوا على تأويله؟
قلنا: أما لو ثبت الإجماع بطريق يقيني فلم يصح، وأما أن كأن الإجماع فيها ظنيا فقد يصح. ولذلك أبو حامد وأبو المعالي وغيرهما. من أئمة النظر أنه لا يقطع بكفر من خرق الإجماع في التأويل في أمثال هذه الأشياء. وقد يدلك على أن الإجماع لا يتقرر في النظريات بطريق يقيني كما يمكن أن يتقرر في العمليات، أنه ليس يمكن أن يتقرر الإجماع في مسألة ما في عصر ما إلا بأن يكون ذلك العصر عندنا محصورا، وأن يكون جميع العلماء الموجودين في ذلك العصر معلومين عندنا، اعني معلوما أشخاصهم ومبلغ عددهم، وأن ينقل إلينا في المسألة مذهب كل واحد منهم نقل تواتر ، ويكون مع هذا كله قد صح عندنا أن العلماء الموجودين في ذلك الزمان متفقون على أنه ليس في الشرع ظاهر أو باطن، وأن العلم بكل مسألة يجب أن لا يكتم عن أحد، وأن الناس طريقهم واحد في علم الشريعة. وأما كثير من الصدر الأول فقد نقل عنهم أنهم كانوا يرون أن للشرع ظاهرا وباطنا، وأنه ليس يجب أن يعلم بالباطن من ليس من أهل العلم به ولا يقدر على فهمه - مثل ما روى البخاري عن علي رضي الله عنه أنه قال: " حدثوا الناس بما يعرفون. أتريدون أن يكذب الله ورسوله؟ " . ومثل ما روي من ذلك عن جماعة من السلف فكيف يمكن أن يتصور إجماع منقول إلينا عن مسألة من المسائل النظرية، ونحن نعلم قطعا أنه لا يخلو عصر من الأعصر من علماء يرون أن في الشرع أشياء لا ينبغي أن يعلم بحقيقتها جميع الناس؟.
وذلك بخلاف ما عرض في العمليات: فإن الناس كلهم يرون إفشاؤها لجميع الناس على السواء، ونكتفي في حصول الإجماع فيها بأن تنتشر المسألة، فلا ينقل إلينا فيها خلاف. فإن هذا كاف في حصول الإجماع في العمليات بخلاف الأمر في العلميات. تكفير الغزالي لفلاسفة الإسلام فإن قلت: فإذا لم يجب التكفير بخرق الإجماع في التأويل إذ لا يتصور في ذلك إجماع، فما تقول في الفلاسفة من أهل الإسلام، كأبي نصر وابن سينا؟ فإن أبا حامد قد قطع بتكفيرهما في كتابه المعروف التهافت في ثلاث مسائل: في القول بقدم العالم، وبأنه تعالى لا يعلم الجزئيات تعالى عن ذلك - وفي تأويل ما جاء في حشر الأجساد وأحوال المعاد. - قلنا: الظاهر من قوله في ذلك أنه ليس تكفيره إياهما في ذلك قطعا، إذ قد صرح في " كتاب التفرقة أن التكفير بخرق الإجماع فيه احتمال. وقد تبين من قولنا أنه ليس يمكن أن يتقرر إجماع في أمثال هذه المسائل، لما روي عن كثير من السلف الأول، فضلا عن غيرهم، أن هاهنا تأويلات يجب أن لا يفصح بها إلا لمن هو من أهل التأويل وهم الراسخون في العلم. لأن الاختيار عندنا هو الوقوف على قوله تعالى " والراسخون في العلم " ، لأنه إذا لم يكن أهل العلم يعلمون التأويل لم تكن عندهم مزية تصديق توجب لهم من الإيمان به لا يوجد عند غير أهل العلم.
وقد وصفهم الله بأنهم المؤمنون به، وهذا إنما يحمل على الإيمان الذي يكون من قبل البرهان، وهذا لا يكون إلا مع العلم بالتأويل. فإن غير أهل العلم من المؤمنين هم أهل الإيمان به لا من قبل البرهان. فإن وكأن هذا الإيمان الذي وصف الله به العلماء خاصا بهم فيجب أن يكون بالبرهان. أن كأن بالبرهان فلا يكون إلا مع العلم بالتأويل، لأن الله تعالى قد اخبر أن لها تأويلا هو الحقيقة، والبرهان لا يكون إلا على الحقيقة. وإذا كان ذلك كذلك، فلا يمكن أن يتقرر في التأويلات التي خص الله العلماء بها إجماع مستفيض. وهذا بين بنفسه عند من أنصف. هل يعلم الله تعالى الجزئيات؟ والى هذا كله فقد نرى أن أبا حامد قد غلط على الحكماء المشائين بما نسب إليهم من أنهم يقولون أنه تقدس وتعالى لا يعلم الجزئيات أصلا. بل يرون أنه تعالى يعلمها بعلم غير مجانس لعلمنا بها وذلك أن علمنا بها معلول للمعلوم به فهو محدث بحدوثه ومتغير بتغيره. وعلم الله سبحانه بالوجود على مقابل هذا، فإنه علة للمعلوم الذي هو الموجود. فمن شبه العلمين أحدهما بالآخر فقد جعل ذوات المتقابلات وخواصها واحدا، وذلك غاية الجهل. فاسم العلم إذا قيل على العلم المحدث والقديم فهو مقول باشتراك الاسم المحض، كما يقال كثير من الأسماء على المتقابلات، مثل الجلل المقول على العظيم والصغير، و " الصريم المقول على الضوء والظلمة " ولهذا ليس هاهنا حد يشتمل العلمين جميعا كما توهمه المتكلمون من أهل زماننا.
وقد أفردنا في هذه المسألة! قولا حركنا إليه بعض أصحابنا. كيف يتوهم على المشائين انهم يقولون أنه سبحانه لا يعلم بالعلم القديم الجزئيات؟ وهم يرون أن الرؤيا الصادقة تتضمن الإنذارات بالجزئيات الحادثة في الزمان المستقبل، وان ذلك العلم المنذر يحصل للإنسان في النوم من قبل العلم الأزلي المدبر للكل والمستولي عليه؟ وليس يرون أنه لا يعلم الجزئيات فقط على النحو الذي نعلمه نحن، بل ولا الكليات، فإن الكليات المعلومة عندنا معلولة، أيضا عن طبيعة الوجود، والأمر في ذلك العلم بالعكس. ولذلك ما قد أدى إليه البرهان أن ذلك العلم منزه عن أن يوصف بكلي أو جزئي فلا معنى للاختلاف في هذه المسألة، أعني في تكفيرهم أو لا تكفيرهم. تقسيم الموجودات ورأي الفلاسفة فيها اختلاف المتكلمين في القدم والحدوث وأما مسألة قدم العالم أو حدوثه، فإن الاختلاف فيها عندي بين المتكلمين من الأشعرية والحكماء المتقدمين يكاد أن يكون راجعا للاختلاف في التسمية، وبخاصة عند بعض القدماء. وذلك أنهم اتفقوا على أن هاهنا ثلاثة أصناف من الموجودات طرفان وواسطة ببن الطرفين، فاتفقوا في تسمية الطرفين واختلفوا في الواسطة. فأما الطرف الواحد، فهو موجود وجد من شيء، أعني عن سبب فاعل ومن مادة، والزمان متقدم عليه، اعني على وجوده. وهذه هي حال الأجسام التي يدرك تكونها بالحس، مثل تكون الماء والهواء والأرض والحيوان والنبات وغير ذلك.
وهذا الصنف من الموجودات اتفق الجميع من القدماء والأشعريين على تسميتها محدثة. وأما الطرف المقابل لهذا، فهو موجود لم يكن من شيء، ولا عن شيء ولا تقدمه زمان. وهذا أيضا اتفق الجميع من الفرقتين على تسميته " قديما وهذا الموجود مدرك بالبرهان، وهو الله تبارك وتعالى. هو فاعل الكل وموجده والحافظ له سبحانه وتعالى قدره. وأما الصنف من الموجود الذي بين هذين الطرفين، فهو موجود لم يكن من شيء، ولا تقدمه زمان، ولكنه موجود عن شيء، أعني عن فاعل، وهذا هو العالم بأسره. اختلاف المتكلمين في القدم والحدوث والكل منهم متفق على وجود هذه الصفات الثلاث للعالم. فإن المتكلمين يسلمون أن الزمان غير متقدم عليه، أو يلزمهم ذلك، ان الزمان عندهم شيء مقارن للحركات والأجسام . وهم أيضا متفقون مع القدماء على أن الزمان المستقبل غير متناه، وكذلك الوجود المستقبل. وإنما يختلفون في الزمان الماضي، والوجود الماضي: فالمتكلمون يرون أنه متناه، وهذا هو مذهب أفلاطون وشيعته. وأرسطو وفرقته يرون أنه غير متناه كالحال في المستقبل. فهذا الوجود الآخر الأمر فيه بين أنه قد آخذ شبها من الوجود الكائن الحقيقي ومن الوجود القديم. فمن غلب عليه ما فيه من شبه القديم على ما فيه من شبه المحدث و سماه قديما ومن غلب عليه ما فيه من شبه المحدث، سماه محدثا وهو في الحقيقة ليس محدثا حقيقيا، ولا قديما حقيقيا.
فإن المحدث الحقيقي فاسد ضرورة، القديم الحقيقي ليس له علة. ومنهم من سماه محدثا أزليا، وهو أفلاطون وشيعته، لكون الزمان متناهيا ب عندهم من الماضي. فالمذاهب في العالم ليست تتباعد، كل التباعد حتى يكفر بعضها ولا يكفر. فإن الآراء التي شأنها هذا يجب أن تكون في الغاية من، التباعد، اعني أن تكون متقابلة، كما ظن المتكلمون في هذه المسألة، اعني أن اسم! القدم و الحدوث في العالم بأسره هو من المتقابلة.،قد تبين من قولنا أن الأمر ليس كذلك. تأويل بعض الآيات ويدل ظاهرها على وجود قبل وجود العالم وهذا كله مع أن هذه الآراء في العالم ليست على ظاهر الشرع. فإن ظاهر الشرع إذا تصفح ظهر من الآيات الواردة في الأنباء عن إيجاد العالم أن صورته محدثة بالحقيقة، وأن نفس الوجود والزمان مستمر من الطرفين، أعني غير منقطع. وذلك أن قوله تعالى: وهو الذي خلق السماوات والأرض ني ستة أيام وكان عرشه على الماء " يقتضي بظاهره أن وجودا قبل هذا الوجود، وهو العرش والماء، وزمانا قبل هذا الزمان، أعنى المقترن بصورة هذا الوجود، الذي هو عدد حركة الفلك. - وقوله تعالى: يوم تبدل الأرض غير الأرض والسموات يقتضي ايضا بظاهره أن وجودا ثانيا، بعد هذا الوجود. وقوله تعالى: ثم أستوى إلى السماء وهي دخان " يقتضي بظاهره أن ا سموات خلقت من شيء فالمتكلمون ليسوا في قولهم ايضا في العالم على ظاهر الشرع، بل متأولون.
فإنه ليس في الشرع أن الله كان موجودا مع العدم المحض، ولا يوجد هذا فيه نصا ابدا. فكيف بتصور في تأويل المتكلمين في هذه الآيات أن الاجماع انعقد عليه. والظاهر الذي قلناه من الشرع في وجود العالم قد قال به فرقة من الحكماء. خطأ الحاكم وخطأ العالم أي خطأ معذور ويشبه أن يكون المختلفون في تأويل هذه المسائل العويصة أما مصيبين مأجوري، واما مخطئين معذورين. فإن التصديق بالشيء من قبل الدليل القائم في النفس، هو شيء اضطراري لا اختياري، اعني أنه ليس لنا أن لا نصدق أو نصدق، كما لنا أن نقوم أو لا نقوم. وإذا كان من شرط التكليف الاختيار، فالمصدق بالخطأ من قبل شبهة عرضت له إذا كان من اهل العلم معذور. ولذلك قال عليه السلام: " إذ ا أجتهد الحاكم فأصاب فله أجران، وإذا، أخطأ فله أجر " . وأي حاكم أعظم من الذي يحكم على الوجود بأنه، كذا أو ليس بكذا. وهؤلاء الحكام هم العلماء الذين خصهم الله بالتأويل. وهذا الخطأ المصفوح عنه في الشرع، إنما هو الخطأ الذي يقع، من العلماء إذا نظروا في الأشياء العويصة التي كلفهم الشرع النظر فيها. وأما، الخطأ الذي يقع من غير هذا الصنف من الناس فهو اثم محض، وسواء كأن الخطأ في الأمور النظرية أو العملية،. فكما، أن الحاكم الجاهل بالسنة إذا اخطأ في الحاكم لم يكن معذورا، كذلك الحاكم!
الموجودات إذا لم توجد فيه شروط الحاكم " فليس بمعذور، بل هو إما آثم وإما كافر. وإذا كأن يشترط في الحاكم في الحلال والحرام أن تجتمع، له اسباب الاجتهاد - وهو معرفة الأصول ومعرفة الاستنباط من تلك الأصول بالقياس - فكم والحري أن يشترط ذلك في الحاكم على الموجودات، اعني أن يعرف الأوائل العقلية ووجه الاستنباط منها. وبالجملة فالخطأ في الشرع على ضربين: إما خطأ يعذر فيه من هو من أهل النظر في ذلك الشيء الذي وقع فيه الخطأ - كا يعذر الطبيب الماهر إذا اخطأ في صناعة الطب، والحاكم الماهر إذا اخطأ في الحكم. ولا يعذر فيه من ليس من اهل ذلك الشأن. واما خطأ ليس يعذر فيه احد من الناس، بل أن وقع في مبادىء الشريعة فهو كفروان وقع فيما بعد المبادئ فهو بدعة. الأصول الثلاثة للشرع والإيمان بها وهذا الخطأ هو الخطأ الذي يكون في الأشياء التي تفضي، جميع اصناف طرق الدلائل إلى معرفتها، فتكون معرفة ذلك الشيء بهذه الجهة ممكنة للجميع. وهذا هو مثل الاقرار بالله تبارك وتعالى، وبالنبوات، وبالسعادة، الأخروية، والشقاء الأخروي. وذلك أن هذه الأصول الثلاثة تؤدي اليها اصناف الدلائل، الثلاثة التي لا يعرى احد من الناس عن وقوع التصديق له من قبلها بالذي كلف معرفته، اعني الدلائل الخطابية والجدلية والبرهانية. فالجاحد لا مثال هذه الأشياء إذا كانت اصلا من اصول الشرع كافر معاند بلسانه دون قلبه أو بغفلته عن التعرض إلى معرفة دليلها.
لأنه أن كان من اهل البرهان فقد جعل له سبيل إلى التصديق بها بالبرهان، وأن كان من اهل الجدل فبالجدل، وأن كأن من اهل الموعظة فبالموعظة. ولذلك قال عليه السلام: " أمرت أن أقايل الناس حتى يقولوا لا إله إلا الله ويؤمنوا بى " - يريد بأي طريق أنفق لهم من طرق الإيمان الثلاث. تأويل ظاهر الآيات والأحاديث أهل البرهان وأهل القياس وأما الأشياء التي لخفائها لا تعلم الا بالبرهان فقد تلطف الله فيها لعباده، الذين لا سبيل لهم إلى البرهان، اما من قبل فطرهم، واما من قبل عادتهم، واما من قبل عدمهم اسباب التعلم، بأن ضرب لهم امثالها وأشباهها ودعاهم إلى التصديق بتلث الأمثال، اذ كانت تلك الأمثال يمكن أن يقع التصديق بها بالأدلة المشتركة للجميع، اعني الجدلية والخطابية. وهذا هو السبب في أن أنقسم، الشرع إلى ظاهر وباطن. فإن الضاهر هو تلك الأمثال المضروبة لتلك المعاني، والباطن هو تلك المعاني التي لا تنجلي إلا لأهل البرهان. وهذه هي اصناف تلك الموجودات الأربعة أو الخمسة التي ذكرها ابو حامد في " كتاب، التفرقة. واذا اتفق كا قلنا أن نعلم الشيء بنفسه بالطرق الثلاث، لم نحتج أن نضرب له امثالا،، وكان على ظاهره لا يتطرق اليه تأويل. وهذا النحو من الظاهر أن كان في الأصول فالمتأول له كافر، مثل من يعتقد أنه لا سعادة أخروية ههنا ولا شقاء، وأنه إنما قصد بهذا القول أن يسلم، الناس بعضهم من بعض في ابدانهم وحواسهم، وانها حيلة، وأنه لا غاية للانسان الا وجوده المحسوس فقط .
واذا تقرر، هذا، فقد ظهر لك من قولنا أن ههنا ظاهرا من الشرع لا يجوز تأويله. فإنا كان نأويله في المبادئ فهو كفر، وأن كان فيما بعد المبادىء فهو بدعة. وههنا ايضا ظاهره يجب على اهل البرهان تأويله، علهم اياه على ظاهره كفر . وتأويل غير اهل البرهان له واخراجه عن ظاهره كفر في حقهم أو بدعة. ومن هذا الصنف آية الاستواء وحديث النزول. ولذلك قال عليه السلام في السوداء اذ اخبرته أن الله في السماء " اعتقها فإنها مؤمنة " اذ كانت ليست من اهل البرهان. والسبب في ذلك أن الصنف من الناس الذين لا يقع لهم التصديق الا من قبل التخيل - اعني أنهم لا يصدقون بالشيء الا من جهة ما يتخيلونه - يعسر وقوع التصديق لهم بموجود ليس منسوبا إلى شيء متخيل. ويدخل ايضا على من لا يفهم من هذه النسبه الا المكان، وهم الذين شدوا على رتبة الصنف الأول قليلا في النظر بانكار اعتقاد الجسمية. ولذلك كان الجواب لهؤلاء في امثال هذه أنها من المتشابهات، وأن الوقف في قوله تعالى: " وما يعلم تأويله الإ الله " . واهل البرهان مع أنهم مجمعون في هذا الصنف أنه من المؤول فقد يختلفون في تأويله، وذلك بحسب مرتبة كل واحد من معرفة البرهان. وههنا صنف ثالث من الشرع متردد بين هذين الصنفين يقع فيه شك، فيلحقه قوم ممن يتعاطى النظر بالظاهر الذي لا يجوز تأويله ، ويلحقه آخرون بالباطن الذى لا يجوز حمله على الظاهر للعلماء، وذلك لعواصة هذا الصنف واشثباهه.
والمخطىء. في هذا معذور - اعني من العلماء. اختلاف العلماء في أحوال المعاد فإن قيل " فإذا تبين أن الشرع في هذا على ثلاث مراتب، فمن اي هذه المراتب الثلاث هو عندم ما جاء في صفات المعاد وأحواله " ؟ فنقول: أن هذه المسألة الأمر فيها بين انها من الصنف المختلف فيه. وذلك انا. نرى قوما ينسبون أنفسهم إلى البرهان يقولون أن الواجب حملها على ظاهرها، اذ كأن ليس ههنا برهان يؤدي إلى استحالة الظاهر فيها. وهذه طريقة الأشعرية، وقوم آخرون ايضا ممن يتعاطى البرهان، يتأولونها. وهؤلاء يختلفون في تأويلها اختلافا كثيرا. وفي هذا الصنف ابو حامد معدود وكثير من المتصوفة. ومنهم من يجمع فيها التأويلين، كما يفعل ذلك ابو حامد في بعض كتبه. ويشبه أن يكون المخطىء في هذه المسألة من العلماء معذورا والمصيب مشكورا أو مأجورا، وذلك إذا اعترف بالوجود وتأول فيها نحوا من انحاء التأويل، اعنى في صفة المعاد لا في وجوده، إذا كان التأويل لا يؤدي إلى نفي الوجود. وإنما كان جحد الوجود في هذه كفرا لأنه في اصل من اصول الشريعة، وهو مما يقع التصديق به بالطرق الثلاث المشتركة للأحمر والأسود وأما من كان من غير اهل العلم، فالواجب عليه حملها على ظاهرها وتأويلها في حقه كفر، لأنه يؤدي إلى الكفر. ولذلك ما نرى أن من كان من الناس فرضه الايمان بالظاهر فالتأويل في حقه كفر، لأنه يؤدي إلى الكفر.
فمن افشاه له من اهل التأويل فقد دعاه إلى الكفر، والداعي إلى الكفر كافر. ولهذا بجب أن لا تثبت التأويلات الا في كتب البراهين لأنها إذا كانت في كتب البراهين لم يصل اليها الا من هو من اهل البرهان. واما إذا أثبتت في غير كتب البرهان واستعمل فيها الطرق الشعرية والخطابية أو الجدلية، كما يصنعه ابو حامد، فخطأ على الشرع وعلى الحكمة، وأن كان الرجل إنما قصد خيرا، وذلك أنه رام أن يكثر اهل العلم بذلك، ولكن كثر بذلك اهل الفساد بدون كثرة اهل العلم. وتطرق بذلك قوم إلى ثلب الحكمة، وقوم إلى ثلب الشريعة، وقوم إلى الجمع بينهما. ويشبه أن يكون هذا احد، مقاصده بكتبه. والدليل على أنه رام بذلك تنبيه الفطر، أنه لم يلزم مذهبا في كتبه، بل هو مع الأشعرية، اشعري، ومع الصوفية، صوفي، ومع الفلاسفة فيلسوف، حتى أنه كما قيل: يوما يمان إذا لاقيت ذا يمن ... وأن لقيت معديا فعدنان، أحكام التأويل في الشريعة للعارفين الذي يجب على ائمة المسلمين ان ينهوا عن كتبه التي تتضمن العلم، الآ من كان من اهل العم، كا يجب عليهم، ان ينهوا عن كتب البرهان من ليس اهلا لها. وان كان الضرر الداخل على الناس من كتب البرهان " ب " ، اخف، لأنه لا يقف على كتب البرهان في الأكثر، إلا اهل الفطر ، الفاثقة، وإنما يؤتى هذا الصنف من عدم الفضيلة العملبتة والقراءة على غير ترتيب وأخذها من غير معلم.
ولكن منعها بالجملة صاد لما دعا اليه الشرع، لأنه ظلم لأفضل اصناف الناس ولأفضل اصناف الموجودات، اذ كان العدل في أفضل أصناف الموجودات أن يعرفها على كنهها من كان معدا لمعرفتها على كنهها، وهم أفضل أصناف الناس. فإنه على قدر عظم الجور في حقه للذي هو الجهل به. ولذلك قال تعالى: " إن الشرك لتظلم عظيم " . هذا ما رأينا ان نثبته في هذا الجنس من النظر، اعني التكلم بين الشريعة والحكمة، وأحكام التأويل في الشريعة. ولولا شهرة ذلك عند الناس، وشهرة هذه المساثل التي ذكرناها، لما استجزنا ان نكتب في ذلك حرفا، ولا أن نعتذر " د " ، في ذلك لأهل التأويل بعذر، لأن شأن هذه المسائل أن تذكر في كتب البرهان. والله الهادي الموفق للصواب. أقسام العلوم الدنيوية والأخروية وينبغي أن تعلم أن مقصود الشرع إنما هو تعليم العلم الحق والعمل الحق. والعلم الحق هو معرفة الله تبارك وتعالى وسائر الموجودات على ما هي عليه، وبخاصة الشريفة منها، ومعرفة السعادة الأخروية والشقاء الأخروي. والعمل الحق هو امتثال الأفعال التي تفيد السعادة، وتجنب الأفعال التي تفيد الشقاء. والمعرفة بهذه الأفعال هي التي تسمى العلم العملي. وهذه تنقسم قسمين: احدهما أفعال ظاهرة بدنية، والعلم بهذه هو الذي يسمى الفقه، والقسم الثاني أفعال نفسانية، مثل الشكر والصبر، وغير ذلك من الأخلاق التي دعا إليها الشرع أو نهى عنها.
والعلم بهذه هو الذي يسمى الزهد وعلوم الآخرة. وإلى هذا نحا أبو حامد في كتابه. ولما كان الناس قد اضربوا عن هذا الجنس وخاضوا في الجنس الثاني، وكان هذا الجنس املك بالتقوى التي هي سبب السعادة، سمى كتابه " احياء علوم الدين " . وقد خرجنا عما كنا بسبيله، فنرجع. فنقول: لما كان مقصود الشرع تعليم العلم الحق والعمل الحق، وكان التعليم صنفين: تصورا وتصديقا، كما بيق ذلك اهل العلم بالكلام، وكانت طرق التصديق، الموجودة للناس ثلاثا: البرهانية، والجدلية، والخطابية، وطرق التصور اثنين: إما الشيء نفسه وإما، مثاله، وكان الناس كلهم ليس في طباعهم أن يقبلوا البراهين ولا الأقاويل الجدلية، فضلا عن البرهاينة، مع ما في تعلم الأقاويل البرهانية من العسر والحاجة في ذلك إلى طول الزمان لمن هو أهل لتعله وكان الشرع إنما مقصودة تعليم الجميع، وجب أن يكون الشرع يشتمل على جميع أنحاء طرق التصديق وانحاء طرق التصور. تقسيم المنطق والبرهان ولما كانت طرق التصديق منها ما هي عامة لأكثر الناس اعني وقوع التصديق من قبلها وهي الخطابية، والخطابية، أعم من الجدلية. ومنها ما هي خاصة لأقل الناس وهي البرهانية، وكان الشرع كل مقصوده الأول العناية بالأكثر من غير اغفال تنبيه الخواص، كانت أكثر الطرق المصرح بها في الشريعة هي الطرق المشتركة للأكثر في وقوع التصور والتصديق. هذه الطرق هي في الشريعة على أربعة أصناف: احدها أن تكون مع أنها مشتركة خاصة في الأمرين جميعا، اعني أن تكون في التصور والتصديق يقينية، مع أنها خطابية أو جدلية.
وهذه المقاييس هي المقاييس التي عرض لمقدماتها، مع كونها مشهورة أو مظنونة، أن تكون يقينية، وعرض لنتائجها أن أخذت أنفسها دون مثالاتها. وهذا، هو الصنف من الأقاويل الشرعية ليس له تأويل والجاحد له أو المتأول كافر. والصف الثاني أن تكون المقدمات، مع كونها مشهورة أو مظنونة، يقينية، وتكون النتائج مثالات للأمور التي قصد انتاجها. وهذا يتطرق إليه التأويل، اعني لنتائجه. والثالث عكس كل هذا، وهو أن تكون النتائج هي الأمر التي قصد انتاجها نفسها، وتكون المقدمات مشهورة أو مظنونة من غير أن يعرض لها ان تكون يقينية. وهذا أيضا لا يتطرق إليه تأويل، اعني لنتائجه، وقد يتطرق لمقدماته. والرابع أن تكون مقدماته مشهورة أو مظنونة من غير أن يعرض لها أن تكون يقينية، وتكون نتائجه مثالات لما قصد انتاجه. هذه فرض الخواص فيها تأويل، وفرض الجمهور اقرارها امرارها على ظاهرها. وبالجملة، فكل ما يتطرق له من هذه تأويل لا يدرك إلا بالبرهان، ففرض الخواص فيه هو ذلك التأويل، وفرض الجمهور هوحملها على ظاهرها في الوجهين جميعا، اعني في التصور والتصديق، اذ كان ليس في طباعم أكثر من ذلك. وقد يعرض للنظار في الشريعة تأويلات من قبل تفاضل الطرق المشتركة بعضها على بعض في التصديق، اعني إذا كان دليل التأويل اتم اقناعا من دليل الظاهر. وامثال هذه التأويلات هي جمهورية. ويمكن أن يكون فرض من بلغت قواهم النظرية إلى القوة الجدلية، وفي هذا الجنس يدخل بعض تأويلات الأشعرية والمعتزلة، وإن كانت المعتزلة في الأكثر أوثق أقوالا.
وأما الجمهور الذين لا يقدرون على أكثر من الأقاويل الخطابية، ففرضهم امرارها على ظاهرها، ولا يجوز أن يعلموا ذلك التأويل اصلا. لا يجوز أن يكتب للعامة ما لا يدركونه من أباح التأويل للجمهور فقد أفسده فاذا الناس في الشريعة على ثلاثة اصناف: صنف، ليس هو من اهل التأويل اصلا، وهم الخطابيون الذين هم الجمهور الغالب. وذلك انه ليس يوجد احد سليم العقل يعرى من هذا النوع من التصديق. وصنف هو من اهل التأويل الجدلي، وهؤلاء هم الجدليون بالطبع فقط، أو بالطبع والعادة. وصنف هو من اهل التأويل اليقيني، وهؤلاء هم البرهانيون بالطبع والصناعة، اعني صناعة الحكمة. وهذا التأويل ليس ينبغي أن يصرح به لأهل الجدل فضلا عن الجمهور. ومتى صرح بشيء من هذه التأويلات لمن، هو من غير اهلها، وبخاصة التأويلات البرهانية لبعدها عن المعارف المشتركة، افضى ذلك بالمصرح له والمصرح إلى الكفر. والسبب في ذلك أن مقصوده ابطال الظاهر واثبات المؤول، فاذا بطل الظاهر عند من هو من اهل الظاهر، ولم يثبت المؤول عنده، اداه ذلك إلى الكفر، أن كان في اصول الشريعة. فالتأويلات ليس ينبغي أن يصرح بها للجمهور ولا أن تثبت في الكتب الخطابية أو الجدلية - اعني الكتب التي الأقاويل الموضوعة فيها من هذين الصنفين، كما صنع ذلك ابو حامد. ولهذا، يجب أن يصرح و يقال في الظاهر الذي الأشكال في كونه ظاهرا بنفسه للجميع وكون معرفة تأويله غير ممكن فيهم، انه متشابه لا يعلمه الا الله، وان الوقف يجب ههنا في قوله تعالى: " وما يعلم تأويله إلا الله " .
وبمثل هذا يأتي الجواب ايضا في السؤال عن الأمور الغامضة التي لا سبيل للجمهور، إلى فهمها، مثل قوله تعالى: " ويسألونك عن الروح قل الروح من أمر ربي وما أوتيتم من العلم الا قليلا " . وأما المصرح بهذه التأويلات لغير اهلها فكافر لمكان دعائه الناس إلى الكفر. وهو ضد دعوى الشارع وبخاصة متى كانت تأويلات فاسدة في اصول الشريعة، كما عرض ذلك لقوم من أهل زماننا. فانا قد شهدنا منهم اقواما ظنوا انهم د، تفلسفوا وانهم قد ادكوا بحكمتهم العبجيبة اشياء مخالفة للشرع من جميع الوجوه، اعني لا تقبل تأويلا، وان الواجب هو التصريح بهذه الأشياء للجمهور. فصاروا بتصريحهم للجمهور بتلك الاعتقادات الفاسدة سببا لهلاك الجمهور وهلاكهم في الدنيا والآخرة. ومثال مقصد، هؤلاء مع مقصد الشارع مثال من قصد إلى طبيب ماهر قصد إلى حفظ صحة جميع الناس وازالة الأمراض عنهم بأن وضع لهم اقاويل مشتركة التصديق في وجوب استعمال الأشياء التي تحفظ صحتهم وتزيل امراضهم وتجنب اضدادها، اذ لم يمكنه فيهم أن يصير جميعهم اطباء، لأن الذي يعلم الأشياء الحافظة للصحة والمزيلة للمرض بالطرق البرهانية هو الطبيب. فتصدى هذا إلى الناس وقال لهم: أن هذه الطرق التي وضعها لكم هذا الطبيب ليست بحق، وشرع في ابطالها حتى بطلت عندهم. أو قال: أن لها تأويلات، فلم يفهموها ولا وقع لهم من قبلها تصديق في العمل.
أفترى الناس الذين حالهم هذه الحال يفعلون شيئا من الأشياء النافعة في حفظ الصحة وازالة المرض؟ أو يقدر هو لا على استعمالها معهم ولا هم يستعملونها، فيشملهم الهلاك. هذا أن صرح لهم بتأويلات صحيحة في تلك الأشياء لكونهم لا يفهمون ذلك التأويل، فضلا أن صرح لهم بتأويلات فاسدة. لأنه لا يؤول بهم الأمر إلى أن لا يروا أن ههنا صحة يجب ان تحفظ ولا مرضا يجب أن يزال، فضلا عن أن يروا أن ههنا اشياء تحفظ الصحة وتزيل المرض. وهذه هي حال من يصرح بالتأويل للجمهور ولمن ليس هو بأهل له مع الشرع. ولذلك هو مفسد له وصاد عنه. والصاد عن الشرع كافر. الشرع يصلح النفوس والطب يصلح الابدان وإنما كان هذا التمثيل يقينيا وليس بشعري، كما للقائل، أن يقول، لأنه صحيح التناسب. وذلك أن نسبة الطبيب إلى صحة الأبدان نسبة الشارع إلى صحة الأنفس: اعني أن الطبيب هو الذي يطلب أن يحفظ صحة الأبدان إذا وجدت، ويستردها إذا عدمت، والشارع هو الذي يبتغي،هذا في صحه الأنفس. وهذه الصحة هي المسماة تقوى. وقد صرح الكتاب العزيز بطلبها بالأفعال الشرعية في غير ما آية. فقال تعالى: " كتب عليكم الصيام كما كتب على الذين من قبلكم لعلكم تتقون " . وقال تعالى: " لن ينال الله لحومها ولا دماؤها ولكن يناله التقوى منكم " .
وقال: " أن الصلاة تنهى عن الفحشاء والمنكر " إلى غير ذلك من الآيات التي تضمنها الكتاب العزيز من هذا المعنى. فالشارع إنما يطلب بالعلم الشرعي هذه الصحة. وهذه الصحة هي التي تترتب عليها السعادة الأخروية وعلى ضدها الشقاء الأخروي. فقد تبين لك من هذا انه ليس يجب أن تثبت التأويلات الصحيحة في الكتب الجمهورية فضلا عن الفاسدة. والتأويل الصحيح هي الأمانة التي حمالها الانسان فأبى أن يحملها وأشفق منها جميع الموجودات، اعني المذكورة في قوله تعالى: " انا عرضنا الأمانة على السموات والأرض والجبال " الاية. ومن قبل التأويلات والظن بأنها مما يجب أن يصرح بها في الشرع للجميع ، نشأت فرق الإسلام حتى كفر بعضهم بعضا، وبخاصة الفاسدة منها. فأولت المتعزلة آيات كثيرة وأحاديث كثيرة وصرحوا بتأويلهم للجمهور، وكذلك فعلت الأشعرية، وان كانت اقل تأويلا. فأوقعوا الناس من قبل ذلك في شنآن وتباغض وحروب، ومزقوا الشرع وفرقوا الناس كل التفريق. ما أخطأ فيه الأشعريون وزائدا إلى هذا كله أن طرقهم التي سلكوها في اثبات تأويلاتهم ليسوا فيها لا مع الجمهور ولا مع الخواص، أما مع الجمهور فلكونها أغمض من الطرق المشتركة للأكثر، واما مع الخواص فلكنوها إذا تؤملت وجدت ناقصة عن شرائط البرهان، وذلك يقف عليه بأدنى تأمل من عرف شرائط البرهان. بل كثير من الأصول التي بنت عليها الأشعرية معارفها هي سوفسطائية، فانها تجحد كثيرا من الضروريات، مثل ثبوت الأعراض وتأثير الأشياء بعضها في بعض، ووجود الأسباب الضرورية للمسببات والصور الجوهرية والوسائط.
ولقد بلغ تعدي نظارهم في هذا المعنى على المسلمين أن فرقة من الأشعرية كفرت من ليس يعرف وجود البارىء سبحانه بالطرق التي وضعوها لمعرفته في كتبهم، وهم الكافرون والضالون بالحقيقة. ومن هنا اختلفوا: فقال قوم اول الواجبات النظر، وقال قوم الايمان، اعني من قبل انهم لم يعرفوا اي الطرق هي الطرق المشتركة للجميع التي دعا الشرع من ابوابها جميع الناس، وظنوا أن ذلك طريق واحد. فأخطأوا، مقصد الشارع، وضلوا وأضلوا. عصمة الصدر الأول عن التأويل فان قيل: فاذا لم تكن هذه الطرق التي سلكتها، الأشعرية ولا غيرهم من اهل النظر هي الطرق المشتركة التي قصد الشارع تعليم الجمهور بها وهي التي لايمكن تعليمهم بغيرها، فأي الطرق هي هذه الطرق في شريعتنا هذه؟ قلنا: هي الطرق التي ثبتت في الكتاب العزيز فقط، فان الكتاب العزيز إذا تؤمل وجدت فيه الطرق الثلاث الموجودة لجميع الناس وهذه هي الطرق المشتركة لتعليم أكثر الناس والخاصة. واذا تؤمل الأمر ظهر انه ليس يلقى طرق مشتركة لتعليم أكثر الناس والخاصة. وإذا تؤل الأمر ظهر انه ليس يلقى طرق مشتركة لتعليم الجمهور أفضل من الطرق المذكورة فيه. فمن حرفها بتأويل لايكون ظاهرا بنفسه، أو اظهر منها للجميع وذلك شيء غير موجود فقد ابطل حكمتها وابطل فعلها المقصود في افادة السعادة الانسانية. وذلك ظاهر جدا من حال الصدر الأول، و حال من اتى بعدهم فأن الصدر الأول إنما صار إلى الفضيلة الكاملة والتقوى باستعمال هذه الأقاويل دون تأويلات فيها ومن كان منهم وقف على تأويل لم ير أن يصرح به.
واما من اتى بعدهم فانهم لما استعملوا التأويل قل تقواهم وكثر اختلافهم وارتفعت محبتهم وتفرقوا فرقا. كيفية التوفيق بين الحكمة والشريعة فيجب على من اراد أن يرفع هذه البدعة عن الشريعة أن يعمد إلى الكتاب العزيز فيلتقط منه الاستدلالات الموجودة في شيء شيء مما كلفنا اعتقاده، واجتهد في نظره ظاهرا ما امكنه من غير أن يتأول من ذلك شيئا الا إذا كان التأويل ظاهرا بنفسه اعني ظهورا مشتركا للجميع. فان الأقاويل الموضوعة في الشرع لتعليم الناس إذا تؤملت، يشبه أن يبلغ من نصرتها إلى حد لا يخرج عن ظاهرها ما هو منها ليس على ظاهره الا من كان من اهل البرهان. وهذه الخاصة ليست توجد لغيرها من الأقاويل. فان الأقاويل الشرعية المصرح بها في الكتاب العزيز للجميع لها ثلاث خواص دلت على الاعجاز: احداها انه لا يوجد اتم اقناعا وتصديقا للجميع منها، والثانية انها تقبل النصرة بطبعها إلى أن تنتهى إلى حد لا يقف على التأويل فيها - أن كانت مما فيها تأويل - الا أهل البرهان، والثالئة انها تتضمن التنبيه لأهل الحق على التأويل الحق. وهذا ليس يوجد لا في مذاهب الأشعرية ولا في مذاهب المعتزلة: اعني أن تأويلهم لا يقبل النصرة ولا يتضمن التنبيه على الحق ولا هو حق ولذلك كثرت البدع. وبودنا لو تفرغنا لهذا المقصد وقدرنا عليه، وان انسأ الله في العمر فسنثبت فيه قدر ما تيسر لنا منه، فعسى أن يكون ذلك مبدأ لمن يأتي بعد.
فان النفس مما تخلل هذه الشريعة من الأهواء الفاسدة والاعتقادات المرفة في غاية الحزن والتألم، وبخاصة ما عرض لها من ذلك من قبل من ينسب نفسه إلى الحكمة. فان الاذاية من الصديق هي اشد من الاذاية من العدو، اعني أن الحكمة هي صاحبة الشريعة والأخت الرضيعة، فالاذاية ممن ينسب اليها اشد ا الاذاية مع ما يقع بينهما من العداوة والبغضاء والمشاجرة، وهما المصطحبتان بالطبع المتحابان بالجوهر والغريزة. وقد آذاها ايضا كثير من الأصدقاء الجهال ممن ينسبون انفسهم إليها، وهي الفرق الموجودة فيها. والله يسدد الكل ويوفق الجميع لمحبته ويجمع قلوبهم على تقواه ويرفع عنهم البغض والشنآن بفضله وبرحمته. وقد رفع الله كثيرا من هذه الشرور والجهالات والمسالك المضلات بهذا الأمر الغالب. وطرق به إلى كثير من الخيرات وبخاصة على الصنف الذين سلكوا مسلك النظر ورغبوا في معرفة الحق. وذلك إنه دعا الجمهور من معرفة الله سبحانه إلى طريق وسط ارتفع عن حضيض المقلدين وانحط عن تشغيب المتلكمين، ونبه الخواص على وجوب النظر التام في اصل الشريعة. والله الموفق والهادي بفضله. المسألة التي ذكرها الشيخ أبو الوليد في فضل المقال رضي الله عنه أدام الله عزتكم، وأبقى بركتكم، وحجب عيون النوائب عنكم. لما فقتم بجودة ذهنكم وكريم طبعكم كثيرا ممن يتعاطى هذه العلوم، وانتهى نظركم السديد إلى ان وقفتم على الشك العارض في علم القديم سبحانه، مع كونه متعلقا بالأشياء المحدثة عنه، وجب علينا لمكان الحق ولمكان ازالة هذه الشبهة عنكم ان نحل هذا الشك بعد ان نقول في تقريره.
فان من لم يعرف الربط لم يقدر على الحل. والشك يلزم هكذا: ان كانت هذه كلها في علم الله سبحانه قبل أن تكون، فهل هي في حال كونها في علمه كما كانت فيه قبل كونها؟ ام هي في علمه في حال وجودها على غير ما كانت عليه في علمه قبل أن توجد؟ فان قلنا انها في علم الله في حال وجودها على غير ما كانت عليه في علمه قبل أن توجد، لزم ان يكون العلم القديم متغيرا، وان يكون إذا خرجت من العدم إلى الوجود قد حدث هنالك علم زائد. وذلك مستحيل على العلم القديم. وان قلنا في العلم بها واحد في الحالتين، قيل فهل هي في نفسها - اعني الموجودات الحادثة - قبل ان توجد كما هي حين ما وجدت؟ فسيجب ان يقال ليست في نفسها قبل أن توجد كما هي حين ما وجدت، والا كان الموجود والمعدوم واحدا. فاذا سلم الخصم هذا، قيل له: أفليس العلم الحقيقي هو معرفو الوجود على ما هو عليه؟ فاذا قال: نعم، قيل: فيجب على هذا إذا اختلف الشيء في نفسه ان يكون العلم به ويختلف، والا فقد علم على غير ما هو عليه. فاذا يجب احد امرين: اما أن يختلف العلم القديم في نفسه، أو تكون الحادثات غير معلومة له، وكلا الأمرين مستحيل عليه سبحانه.
ويؤكد هذا الشك ما يظهر من حال الانسان، اعني من تعلق علمه بالأشياء المعدومة على تقدير الوجود وتعلق علمه بها إذا وجدت. فانه من البين بنفسه أن العلمين متغايران، والا كان جاهلا بوجودها في الوقت الذي وجدت فيه. وليس ينجي من هذا ما جرت به عادة المتكلمين في الجواب عن هذا، بأنه تعالى يعلم الأشياء قبل كونها على ما تكون عليه في حين كونها من زمان ومكان وغير ذلك من الصفات المختصة بموجود موجود. فانه يقال لهم: فاذا وجدت، فهل حدث هنالك تغير أو لم يحدث؟ وهو خروج الشيء من العدم إلى الوجود. فان قالوا: لم يحدث فقد كابروا. وان قالوا: حدث هناك تغير، قيل لهم: فهل حدوث هذا التغير معلوم للعلم القديم ام لا؟ فيلزم الشك المتقدم. وبالجملة فيعسر أن يتصور أن العلم بالشيء قبل أن يوجد والعلم به بعد أن وجد علم واحد بعينه. فهذا هو تقرير هذا الشك على ابلغ ما يمكن ان يقرر به، على ما فاوضناكم فيه. وحل هذا الشك يستدعي كلاما طويلا، الا انا ههنا نقصد للنكتة التي بها ينحل. وقد رام ابو حامد حل هذا الشك في كتابه الموسوم التهافت بشيء ليس فيه مقنع، وذلك انه قال قولا معناه هذا: وهو انه زعم أن العلم والمعلوم من المضاف، وكما انه قد يتغير احد المضافين ولا يتغير المضاف الآخر في نفسه، كذلك يشبه أن يعرض للأشياء في علم الله سبحانه، اعني أن تتغير في انفسها ولا يتغير علمه سبحانه بها.
ومثال ذلك في المضاف انه قد تكون الاسطوانة الواحدة يمنة زيد ثم تعود يسرته وزيد بعد لم يتغير في نفسه. وليس بصادق. فان الاضافة قد تغيرت في نفسها، وذلك أن الاضافة التي كانت يمنة قد عادت يسرة، وإنما الذي لن يتغير هو موضوع الاضافة، اعني الحامل لها الذي هو زيد. واذا كان ذلك كذلك، وكان العلم هو نفس الاضافة، فقد يجب أن يتغير عند تغير المعلوم، كما تتغير الاسطوانة إلى زيد عند تغيرها، وذلك إذا عادت يسرة بعد أن كانت يمنة. والذي ينحل به هذا الشك عندنا هو أن يعرف أن الحال ني العلم القديم مع الموجود خلاف الحال في العلم المحدث مع الموجود، وذلك أن وجود الموجود هو علة وسبب لعلمنا، والعلم القديم هو علة وسبب للموجود. فلو كان، إذا وجد الموجود بعد أن لم يوجد، حدث في العلم القديم علم زائد كما يحدث ذلك في العلم المحدث، للزم ام يكون العلم القديم معلولا للموجود لاعلة له. فاذا واجب أن لا يحدث هنالك تغير كا يحدث في العلم المحدث. وإنما اتى هذا الغلط من قياس العلم القديم على العلم المحدث، وهو قياس الغائب على الشاهد. وقد عرف فساد هذا القياس. وكما انه لا يحدث في الفاعل تغير عند وجود مفعوله، اعني تغيرا لم يكن قبل ذلك، كذلك لا يحدث في العلم القديم سبحانه تغير عند حدوث معلومه، عنه.
فاذا قد انحل الشك، ولم يلزمنا انه. إذا لم يحدث هنالك تغير اعني في العلم القديم فليس يعلم الموجود في حين حدوثه على ما هو عليه، وإنما لزم الا يعلمه بعلم محدث الا بعلم قديم، لأن حدوث التغير في العلم عند تغير الموجود إنما هو شرط في العلم المعلول عن الموجود، وهو العلم المحدث. فإذا العلم القديم إنما يتعلق بالموجودات على صفة غير الصفة التي يتعلق بها العلم المحدث، لا انه غير متعلق أصلا كما حكي عن الفلاسفة انهم يقولون لموضع هذا الشك انه سبحانه لا يعلم الجزئيات. وليس الأمر كما توهم عليهم، بل يرون انه لا يعلم الجزئيات بالعلم المحدث الذي من شرطه الحدوث بحدوثها، إذ كان علة لها لا معلولا عنها كالحال في العلم المحدث. وهذا هو غاية التنزيه الذي يجب أن يعترف به. فانه قد اضطر البرهان إلى انه عالم بالأشياء لأن صدورها عنه إنما هو من جهه انه عالم، لا من جهة انه موجود فقط أو موجود بصفة كذا، بل من جهة انه عالم، كما قال تعالى: " ألا يعلم من خلق وهو اللطيف الخبير " وقد اضطر البرهان إلى انه غير عالم بها بعلم هو على صفة العلم المحدت. فواجب أن يكون هنالك للموجودات علم آخر لا يكيف، وهو العلم القديم سبحانه. وكيف يمكن أن يتصور أن المشائين من الحكماء يرون أن العلم القديم لا يحيط بالجزئيات، وهم يرون انه سبب الإنذار في المنامات والوحي وغير ذلك من أنواع الإلهامات؟
فهذا ما ظهر لنا في وجه حل هذا الشك، وهو أمر لا مرية فيه ولا شك. والله الموفق للصواب والمرشد للحق. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.