Ad Fontesto the sources

Compendium necessarium (epitome of De generatione, De anima, De sensu, De memoria, De somno)

Ibn Rushd · 45.6k words · Latin Text

Text size:
Latin text only — English translation not yet available.
  1. Part 1 — CENTRALE V. E. II
  2. Part 2 — v COMPENtnVM DE AKIMA dfia ntotu,& in alijsmcti fas m primo…
  3. Part 3 — 0 ; EX LIB* ARISTOTELIS '
  4. Part 4 — AVERRO Y S COMPENDIVM =5* der Mrmor/a cr R cminifcenda 3 ex .

Part 1

CENTRALE V. E. II

*S’ -

A V E R O Y S

lttufirifi r Sendtus 3 Veneturu,cu Sub wflgtte

COMPEND1VM NECESSARIVM, ex Lib. Anfiotelis de Generatione & Corruptione, de Anima,de Scnfu et Senfato 3 de Memoria et Re»

. minifcentiaydcqiSomno e? vigilia>comerfuin ex Arabico in Latinum fermonem, ab accurdtifi. Interprete Abrahamde B almes 3 uerum aBlondo Medico folerti rerum exploratore , nu perrime e tenebris produ* ftum in Lucem *

MAGNIFICO VIRO D. DOMINICO M auroceno Aequiti Aurato , Celeberrimi StudijPatauim Doftifllmo Reformatori, ac Veneto Senatori Clarifimo»

Micbdel Angelus B tondus felicitatem.

V A N T V M , uirprxftintifii mus VticolxusBono, patritius Ve netuSyolim extulerit Dominicum Mauroccno,dpud omnes erudi * tos,iame?tatouiro notijlimum effepotejl , qudntuetiam mores eiufdem er probitatem uulgo late dauerit,fateor er mibi rem ejfe iucundifimam , nu* per enim uirtus tua cum moribus adeo affecit aures meaSyUtiucundioribus affici non pofent.Cumq ; obuia, ueniffem taliuiro , non potui eius gratia er fingulari beneuolentia,qua omnes profequeris tuam inferui * tutem non deuinci, propterea quanti fit apud Bion* dum gratia huiufmodi uiri, hoc compendio, in me* tnoriam met feruitutis Mauroceno t Cl^rifs. Sena * tori Veneto defiinato,cognofcere poteris , eft ..utem hoc breuiffimum opus Aueroys, de Generatione e? Corruptione ,deq i Animae? dotibus eius, ex Arabi * couerfum in Latinum idioma, nunc primo a me edi * tum in lucem t quod dum tali uiro gratum fui ffe noue* ro , non definam nomen eius acuratius mandare po* fleris. Vale. ^

Ex Tegurio Blondi fexto nonas Oftobris * ^ ' A ij

AVBROYS, COMPENDIVM neceffarium ex Libris Arijio telis , de Genera tione er Corruptione^ex Arabico jnter prete Abrabdm de Balmcs,ucrum editum a Blondo Medico fo*

.» lerti tUuftratore * n

. PROHEMIVM,

Ntentio ijlius libri e ft Termo de Iri bus tranfmutdtionibus , qu£ [unt generatio er corruptio er augu* mentum er diminutio t zr alter &* tio er largitio illius quo perfician tur fingule ifiarum tranfmutatio num er </mo modo perficiatur: er hocefl,quiadetranfmutatione fecundum locum , <jfut dicitur translatio iam loquutum tfi in bijs qu£ prx* mijfd funtjtaq; relinquitur nobis fermo de ijs tribus: ipfe autem bic notas facit er de di/pofitiombus iftaru tranfmutationum dijfiofltioncs uniuerf 'ales omnibus tranfmutabilibus fecundum Mas, fecundum id,quod tri butrit Olius ordo reftus dodrina.gencraticnem autc flmplicemnotificabithic ptrfette,de dijfofitionibus uero generationis compofitoru notificabit hic genus er largietur ipfius principii er elementa , largitio au tem eius quo perficiuntur omnia generata flmilarium partium eji quarti Metheororum ,er eius quod largi* jur hic de motu augumetiperfeftio c(l in libro de Ani *itt,er in libro de animalibus, philofophus etiam ipfe

Hititur hic largiri in cis quorum hic Uratur caufas fudsq tribuat ad hoc caufas ultimas /icut fecerat in eo quod prtmiffum eji^Gradus aute ikius libri ejl po& librum Coeli er Mundi: C? iftudeji quia ex quo decli, ratum tft 9 \biq> corpora fimpliciaqutfunt fub orbe lunxjint quatuor folum 3 &q,tranfmitenturadfe in* meem CTgcncrentur ex alterutris: Procefiit hic ut per fcrutareturuiam generationis eorum ex almutris, i/ia autem corpora funt elementa compitorum aut unum lUorum aut plura q w, er ftcjjct unum

plus,autqu£dam eorum jint elementa qu&rudayriuel ipfa jint in uno gradu /implicitatis 7 er ideo uocfyit il tum libru de Generatione er C orruptione,proptcrca quia quantumcunq; loquatur hic de difrojitione au* gumenti er diminutionis er de alteratione , fermo itaq; futis de eis ejl fecundum intentionem fecudam er c onuenientiam qu£ efk inter eas,cr dare diferentiant inter duos i/ios motus er inter motum generationis C* Corruptionis : Et incipiemus coUcftionem fer * monum fcientificorum exijio libro 9 fecundum no* /iram confuetudinem .

AVEROYS EXORD1VM*

T dicamus: quodi/H tres motus jint, ejl itaq ; mantfe/lum per fe er fle eos ef fe diferetes er uarios 3 ey iflud cfl,quia id quodeonuemtut in medium duca * mus de generatione quo difeernatur <* reliquis n\otibus t <ft$gwratiofit wfuiftantia ct tfi

EX LIB. ARI ST. COMP. exiion ente ad cns,er intendo per non ens id quod no eft ens in aftu:lUui autem ejt ens in potentia fecundis id quod declaratum eft in primo de P bifico auditu , cr qnon permaneat ipfum fubicttumtranfmutationis ad tftam tranfmutationem adeo q fit unum demonflratu in duabus eius extremitatibus , flcuteftdifyofltio alte rationis cr augnmenti. Antiqui autem fuerunt in ifto negotio duarum uiarum,Quidam eorum fuit qui non distinguebat inter generationem fecundum fubftantia. CT alterationem fecundum qualitatem ,er lUifunt qui ponebant elementum unum , generatio itaq ;• exilio ef fet per condenfationemejrarificationcm . Aliquis au tem eorum fuit qui diftinguebar inter generationem V alter ationem ex quo poneret generationem p con iunftionem &fepar at tonem, ficut funt ponentes par tesindiuifibilcs,mf]q ipfi dicebant, q alteratiojltres €uidensfenfui,& non fit res latens, quia elementa no recipiunt pafionem, quia fi reciperent pafionem cf* fent compoflta,Arijlotelcs autem opinatur qtrafmti tatio fit duarum ff>ccicrum,tranfmutatio fccundu fub* ftantiam qua dicitur genera tio cr corruptio,CT tranf mutatio fecundum qualitate qu& cft qualiftcatio , iftius autem caufa e ji natura materice prim£,cr natur a'ua* rictatis formarum accidentium, quia fubiettum tranf mutationis cft materia prima , cr propter e ffeipfam denudatam a formis oportuit generationem cjfc con* tinuam,quia omnis generatio cft geniti adeorruptum difer entia uero inter alter ationem cr augumetum tji itaq mamfefta,& iftud cft quia una earum cft fecun dum qualitatem, & alterum fecundum quantitatem .

DE GENE ET. CORRVP, ‘ Ac etiam augumentdbile moueturfccundumlocumfe eundum eius partes er occupat locum maiorc,co,qui fuerat ei. Alter atio autem non e ita, er per iftudet dfiinguituraugumetum ^generatione er corruptio ne. Ac etiam [ubiettum permanens in motu augumeti efl forma ficut declar abimus poflca,[ubicftum autem motus alter atioms cft res demonflrata ex quo ipfa ejl habens materiam er formam, fubiedum uero genera tionis er corruptionis e fl materia prima 9 qu<£,ut fle no est res aliqua in aflu. P ofl quam autem declarata efl di ferentia ititer ejfe iftorum motuu,ccnuenititaq^pro cedamus ad fermonem de motu augumenti & largit mur id quo augeatur augumetabile & quo modo au geatur er iflud fecundum ordinem Anflotelis. Et di* camus quod conucniat q, obferuemusapud perferuta * tionem de iflo motu res inucntas augument abdi, qui rum una cft quia augumentabilc augetur fccudum om nes eius partcs,cr q> quilibet cius pandus fenfatus rc utrtatur maior, diminuito uero iQius e c cotrario,boc efl: fecundum omnes eius partes etiam, er tertia q, fit in eo res permanens fuper eius dijflofltione, quarta au tem quia quod apponitur ab extra no auget ni fi quan do tranfmutatur er uariatur infubflantiam augumen tabilis,quia panis non auget ni fi tranfmuteturin fan * guinemicr fanguis,donec in carnem tranfmutetur ci ro,& in [anguine, f anguis er in os os. Et quando iflud it^ fuerit augumentabilc itaefc augebitur fecunda om » nes partes augmentabilis, quia cjfet impofibilcq,cor pus penetraret corpus fecundum fe totum, ficq; non re linquitur modus quo fit iftcmtus mfi per admixtione

EX LIB. ARI ST» COMP.

CT complexionem primo c T tranfmutationem eius quod uenit ab extra quando permixtum fuerit infub* fantiam illius rei qu<e permifcetur ei quo efi augu* mentabile, fient efi gratia exempli difrofltto aquein Anford,quia quando uenerit in ipfam guta uinifen* fnu menfune crefcit aqua fecundum omnes eius par tes feruans figurdm anfore,& trafmutatur iUa infub fiantiam aqu<e,crcfcit autem aqua fecundum omnes eius partes non quia pars uini adueniens penetret in omnes partes 3 aquafed quado aduenent aqu£,impul fa efi per illam fecundum omnes partes aqua aquali* liter & crefcit aqua fecundum omnes eius partes, ex quo feruant figura qua fuerat continentisipfam,ficq * trgo aquacrefcit fccUndum omnes eius partes ex qua dum parte, cr no crefcit ex aliqua alia parte.Ex quo quidem e ft b ab ens quantitatem, crefcitfe eundum par temunam folum qua efi adueniens ab extra > er ideo cft quod uidetur augumentum fit fecundum forma non fecundum materiam,immo efi fecundum formant exparte qua efi babens quantitatem, cruocamus ta Itm mixtione trafitum,ficut dicetur in definitione mix tLQuoduero non fit mixtio propter partes minimas in fe inuicem uidebitur pofiea,quiaifiudno efi in mix tionc, cfideo propter illud quod diximus q,augume tum fit per admixtionem primo necejfariu efi id quod po fuerit natura in membris hominisbumiditatem ra* dicalem permanentem in eo in quam fundantur mem braficut funditur liebinium in oleum, qui a mixtio efi corporum bumidorum propinantium ad mifcendum fe ficut ditium efi in definitione mixti, ifia autembumi

PE GENE. ET CORRVP. f iitds quxeft in membris animalia eft ultimu in quod inifcentur alimenta qu<e ueniunt ab ixtra er conuer r timtur m eorum fubftantiam,deinie agit in iUa calor

i . naturalis fleut declarabimus , er conuertitur ctro in eatnem,cros in os,cr fle putatur q, fit difpofltio ut» gettbilium er omnis augumentabilis , er nonefl aridi tas animalium praterconfumptionem i ftius bumidi * tatis, er propter banccaufam augumentum reperitur primo in membris flmplicibus flmilarium partu i qua funtj quarum pars er ipfum totum ex eis eft unum ft cut efl os er caro, er reliqua membra flmplicia,funt , jt4$ compoflta ex iUis er fle omnia membra organi * j ca . Diferentia autem inter ijium motum er inter mo*

§ * tum generationis eft, qa quod denuo fit in motu gene rationis eft res demonftrata cui non effet ejje ante, ni jl

I in potentia, in motu autem augumenti fit denuo quoti» titas quadam in demonftrato cuius forma non per» mutatur uerbi gratia intenderes igni fenfato er au geres ipfum qua do poneres in ipfum ligna,talit itaq ;* non uocareturgeneratiototalis ignis, fed crementum fecundum eius partes. Et ex omnibus bijs uerbis qu<e dixi apparet $rcs permanens in dugumeto fit forma er % fecundum ipfam augeatur res non fecuiumem materiam quia impoflibile eft $ materia augeatur fe» cundu omnes eius partes ex quo eft materia, quia no eft poflibile $ penetret corpus in corpus fecundum fe . totum, fed augetur res fecudum omnes eius partes ex quo e ft habens formam,materia autem eft permuta » , ta,qu£ augetur cum augmento er minuitur cum ari» ditate, forma autem eft permanens fecundum eius di *

EX LIB. ARI ST, COMP» fjjofltionem ficut eftdifpofitio umbr$ certe arboriscd dentis in ftuuium,quiaficut iUa eft permanens in.fe permutantur autem partes jftuuij fuperquo ftetitum brd fic eil difpofttio forma augumentabilis eum eo quoduenit ad ipfum ex materia >fed iftud non tftpof* jibile de omnibus partibus materi a nifi efi et pofiibifc forma materiali, $fepar(tur,fed de aliquibus eius partibus . Alexander autem teftatur^ inanimali flnt partes permanentes in eo ab eius effit ufifc ad eiuf corruptionem, ftcutfunl cicatrices uulnerum qu<e re* manent ei per longitudinem eius uite. Diferentia au* tem inter augumentum arnutritionem eft, quia quan do id quod uenit ab extra fecundum menfuram eius quodrefolutum efi quando fuerit plufquamiUud uo * catur augumentum, & quando fuerit minus uocatur ariditas er marafmon apparet autem ex eo quod di* dum e& de ijio motu $ rem qua: auget oporteat ne* ceffitrio g fit contraria ex quadam parte er ex parte alia flmihsftpfam quidem effe contrariam efi ex par* tequatranfmutatur,ipfam Uerurn cjfeftmilcmeft ex parte cius receptionis formam augumetabdis er cius tranfmutationis ad iHud. Apparet autem ijtudperfc * dius de pradicameto adionis er pafiionis,quod uero fit iftc motus, & qua fit eaufa eius efficiens apparebit itaq ; in libro de Animalibus, iftud autem tft per calo* rem naturalem, er apparebit in libro Vegetabilium, quia iftud etiam erit in illis per rem fimilcm calori na turali er per calorem fteUarum crpracipue folis, im mo apparet ineisfimul,boc eftin animali er planta $ ultimum mones fio motu fit anima nutritm &

DE GENE. BT CORRVP. torflt itti inflrumetum,propterea autem quia ipfein* uenit q diceretur qualiter generentur copo flta exfim pUcibusjfluduutcmnon perficitur nijl per contattU t r attionem CT polionem er mixtionem , quia no efl unum ex pluribus uno ente nifl per mixtionem, ficui apparet de difpofitione oximeUis qui componitur ex aceto er meUe,mixtio aute non jit fine dttione er paf fione Attio autem er pafiio non efl nifl per cotattum, ftcq ; primo oportuna eft perferutatio de iftis rebus, et ajftgnare quidflgnificentfua nomina qui fiunt fiermo m ites noti * Et incipiemus afiermone de tattu. Et dica mus q tangentia flcutdidum efl fiunt duo quorum am borum ultima funtftmul,iftud aute nece jjario efl in rebus habentibus pofltionem^nifi q quando in ittafyc* tiecontattusnon fuerit alterum duorum agens in al* ter utrum fici fuerit eorum contattus mathematicus fleut diceretur q, linea tangeret ambiens circulum ifte contattus non efl intentus hic, contdttus uero intentus hic efl q utrumq • duorum tangentium, qua determina uimus agat in alterutrum cr patiatur ab eo fleut acci dit corporibus naturalibus quorum materia proxi* ma fiunt communes cr una quando appropinquant et contanguntfie fecundum fiua ultima, & non uidentur tangentia fie quando unum eorum efl agens fiolum, cr alterum patiens ficut eji dijfiofitio orbis lunacr ignis nifl per pofitriusab itto uero contattu, quia conta* ttus efl pafiio, pafiio autem efl ad ahquid,ifiudautetn diiudicatq, utrumq j eorum moueat alterutrum et nto ueatur ab eo.Et fle uerificatur quod diceretur deam* bobus iUis % fint tangentia fi hoc efl $ utrumq ; torti

B ij

EX LIB» ARI ST. COMP. t tangat alterutrum, itb uero modo alterum eorum cfo, tangens cr alterum tattumjed diceretur contattus p accomodationem remotius quod efidenon habente po fitionem,ficut dicitur $ malum cotangat. lfia itaq . : fumma intentionum de quibus dicitur contaitus. Md* nifeftum autem tjl qfermo exponens intentionem in*, tentam hic ambobus Mis e(t ipfa difinitio flcut efi per fit notum.Cum autem dixerimus de contaftu quid fit & de tangibilibus. Transferamus nos ad aftione' CT pafiionem.Et dicamus q agens cr patiens oportet qfint exaliquaparte coalterantiafe c T contraria CT ex aliqua parte fimilia, ejfe quidem ea contraria e fi ex parte qua utrum $ eorum agit in alter utrum, quia fi* mile non agit in fuum fimile nifi res alteraret fe ipfam agit autem in contrarium per contrarium fuum. Mo dus uero ex quo fequiturqftnt fimilia e& ex parte rt ceptionis utriuf % eorum attionem ab alterutro , quia contrarium non recipit contrarium ideo non conuer titur frigus er calor ntcp edor et frigus, fed fubieftu eorum e& quod reuertitur calidum pofiquam fuerit frigidum cr frigidum poft quam fuit calidum. Et quan do ifiud ita fuerit aftio itaq ; crpafiio reperietur in co trarijs.Q^ia contrarijs coniunguntur iue res que ac cipiuntur in eis fecundum conditione hoc e fi qfint co* alterantia ex aliqua parte cr fimdia ex aliqua parte , fimilia quidemexparte qua fubiettum propinquum eis efi unum cr hinc eft q duobus cotrarijs ex una par te fit genus unum,cr propter hanecaufam no patitur linea a calore , ne $ queeunq <; res contigerit, per quam m$rem contigerit nc$ ex quacm% n contigerit

DE GENE. ET CORRVP. ntfy in quamcun^ rem contigerit , fed reperitur pafo fio ex contritio terminato in cotrarium terminatum ac fi diceres 3 ex albedinein nigredinem cr ex alor e in frigus aut in medium mter ea, nec etiam inuenitur odio er pifiio m rebus quarum materU funtdiucrfc quia non efiutriuf £ duorum ipforumin alterutrum, aftio crpijfio, quia corpora patiuntur per artem mc dicint cr no patitur ars medicina ab eis, quia materia agritudinis efibumidum & materia artis medicina, efi anima , cr ideo agit orbis luna in ignem er non patitur ab igne,crbinc e& quod dicitur % fi effethic forma agens fine materia ipfa effet impetibilis omni no,erfl effet forma impetibilis fictu dicitur deintellc ftu ipfa effet fine materia neceffario. 1 fie autem duc res coniunguntur.Efficicns autc tfi magis appropria tum q mouens,quia efficies efi quod efficit qualitatem pafitidem folum, Moucn s autem efi quod facit aequi * tere aliquam foedem motionis flue fuerit fecundum locum flue fecundum aliud,& bine apparet, $ non in omnibus fpeciebus qualitatis fit pafiio fed in tertia fle tieftcut declaratum efi in feptimo de Pbifico Auditu » fedquaiam harum pafiionumfunt quarum moues efi fue jpeciei ficut calor & frigus crkumiditas&ficci « tas,cr quadam earum funtqua confequuntur aftio * nem i&arum uirtutum,& fequuntur ad iUas quarum efficiens no eft fui gene ris, ficut apparet de caloribus trfaporibus er duritie er mollitie ere. Sed ifiud non extrahitur ex eo^fintpafiiones, uerutamen quomo do efficeret efficiens er reciperet patiens, non dicere ? tur ita$ ai bocnifi $ in re quando fuerit in potentia

SX £IB; ARIS. COMP^

Jit diftofltio quadam cfupcruenit ei moues ab e xtn conuerfum efi ad quod fuerit natura eius a potentia in aftumjctcntio utro in foraminibus quam putaue* tat quidam antiquorum prateritorum $ ipfa ejfet caufa pij[ibilitatis } non efl itaq ; dignior % (it caufa per Occides qfyfit caufa per fr.fed aliquo modo tji lenior, & ideo inueniuntur quadam partes rei magis recepti ue pafiibilitatisq aliqua alia fecundum aliquem mo* dum fecundum quem inueniuntur in mineriiuena qua dam ducentes argcntum,qua recipiunt tranfmutatio * nem abfq ; reliquo quod ejt in eo,cuius caufa autem ejb praparatioquarundam partium rei ad recipiendum ; attionem magis q aliqua . Illius utro opinio qui puta tieratq caufa pajfibilitatis fit penetratio partium iri * diuifibilium induo pajfibilia, qua agunt in alterutra tficonfiruttafuperfermoneentitatis corporum indi uiflbiliumfiam autem declarata ejt deftruftio iftius in fexto de P hiflco Auditu. P oftquam autem loquuti fu * mus de tattu er attione er paffione . i am transfe*

tamus nos in mixtionem er complexionem er dica* mus. Qiiod mixtio non fltqunumquodq- mifcibilium fit permanens in a ftu quia tale diceretur uiciniUs er tontaftus,neq • etiam q ait erum eorum iam corruptis fit quia gutaaqua quando ceciderit in profundit uini non diceretur q, temperetur cum iUouino neq; q per mixta fit , quia iQa no corrumpitur fecundum fuam to talitatem er mutatur in naturam uini er ideo non in* nenimus quocttur aduentus nutrimenti in augumen* tabili permixtione y erit et mixtio er complexio quan do competor mm$ ipform Adeo q non habeant

DE GENE. ET CORRVP. tjjc nifl in potentiaflmphci,fic^/lmiUs huic <£ gene rdtio V corruptio. Quando autem mixtio non fuerit aliquid iftorum>e& ergoitaq; mixtio $ perueniat , ab unoquofy mifcibilium quando permifcentur , aliqua in aftu accepta er diucrfa fecundum formam ab unoquoty mifcibilium qua effetin iUo ens in potentia propinqua attui non in potentia remota fleut tejlatur 'i *x di/pojitionc rerum mifcibilium naturalium , cr Mifitialium,flgnum autem $ effe in rebus mifeibili* m ipf m genitu ex eis in potetia propinqua efl quia luadm eorum poffibile ejl qfeparentur pojl cople • :ionem er mixtionem ,cr hoc aut per naturam autp rtcm,flcuteftdifpofltio coaguli quod feparat aqua itiis acafeo,non e& autem mixtio q> diffluatur unuuodq ; mifcibilium in eas partes indiuiftbiles qua funt i ea deinde approximent fe fecundum uicinitatem il* rum partium aut remoueatur quacunq cotigerint , :ut dicerent i&udaffer entes partem indiuifibile quia nd effit poffibile fiperueniret diuiflo corporis adeo dijfoluerctur in corpora indiuifibilu } fi autem diffot nturmifcibilia,in partes diuifibiles in fe, deinde ai fceantur,fed propter iUarum paruitatem latet fen w fuper equitatio fuorum ultimorum in fe inuicem tt putauerant plures antiquitalisejl aggregatio Je xdum ueritatem tpnon uocatur mixtio ex quo res in ea in fefed talis ejfct mixtio apud aliquemhomi ? CT non e jfet apud alium, quando fuerit acutioris u$ q iUc,adco j non ejfct hic aliqua res mixta apud mnem acceptum, gratia exempli perfette acuitdtis ts ac etiam fi res ita ejfet non fieret denuo propter

1 EX tlVARlST. COMP. mixtiorum aliquem $ diuerfa fecundum fuam formt er quiditatem d rebus quibus efi mixtio . Sic$ ejfitin , fanguinttgratia exepli aqua er terra er 'der crigwf in dftujed efiet aggregatum ex eis , ex quofunt in eo i n dftuyftue fentirentur ab 1U0 partes iUeftue nonfen * lirentur jftud autem totum efi manifefte ruina perfe , er cmw declaratum fuerit ikud de dijfiofitione mixtio ttis,fequitur itaqj ergo q, utrumefc duorum mifeibiliu agat in alterutrum er patiatur , ea autem quafunt ta tis difliojltionisfunt contraria quorum materia pro* pinqua cft unafleut pramijfum e& fecundum aftione er paffionem quia permixtio rei inffecie fua non uo * catur complexio nefy mixtio quia no fieret denuo pojl iUam alia res ne$ diceretur etiam,^, res quarum ma* ter ia propinqua non efi una fint mifcibiles.Non efi au tem pofibilis mixtio in eis cr ideo nos non dicamus q, artifex mifceaturfado per artem quando tangit illud * Res autem mifeibiles oportet cum hoc quodfunt coH? tr ariee cr caetera que condiftionauimus q> fint facilis diuiflonis in partes minimas * er tunc effit pojfibile q, aggregarentur ultima earum er congregarentur ideofequitur necejfitrio % res mifeibiles fint bumicLe, er fi una earum effit arida non permifierentur quo* uf$ humettarctur 3 crfi ambe fimul ejfint aride impof fibile effiet neceffiario 3 nifi effiet inter eas humiditas com munis ficut efi dijpofttio ofiium quando franguntur er quado ifiud ita futritjnixtio ita <£ ergo efi unio diuer forum per tranfmutationemfin rebus autem in quibus efi pofiibilis mixtio efi exceffus unus fupra alia inhoc fecundum propinquitatem materia communis eis cr

DE GENE. ET CORRVP. remotionem earum adeo g, inquibufdam non adda* tur quintis mixti per mixtionem. Sed acquiritur ex hoc qualitas folum,ficut eit difiofitio mixtionis plu* hi cum ereiScrmo auipm declarationis complexionis pcrftftt & quo modo fit , er in qua re fit t habctur in quarto metbeororum er fic explica loquutio primi libri»

LIBER SECVNDVS*

i:TC^i:0(V u‘ j osuiui ih

N fecundo libro incipit perferutatio de rebus qua uocantur elementa corporu: quafinti er quotus Jit numerus corii i Et dicamus $ corpora generabilia er corruptibilia fint duarum fiteierum JimpUcia er compojita,& utraque duarum i&arunt fpecierum ejl compofita ex materia er forma ficui prtmifjum cil: Corporum quidem fimplicium motu ria propinqua efi materia , prima ficut declaratu efi t er eorum formae funt contraria, prima qujcinueniii tur in eis hoc efi gratuitas er leuitas, er calor cfri gus er humiditas er flccitasiPerfcrutatio uero de di /potione corporum compofltorum hic efi de materijs propinquis er elemcntis,cr an fint omnia tfia corpo rafimplicia autplufquam unum exeis,uia autem ad hoc primo eru quando itabimus fuprajpecies contra r iorum primorum propter qua/ equitur effe contra riorum communium omnibus corporibus generali* bus corruptil ilibus, et fi fint ifiorum contrariorum qu<ed*mj?rima,& aliqua non prima^narrabimus pri na totu,&fi omnia fint prime narrabimus omnia;

- EX LIB. ARIS T, COMP/ - i Et dicamus q, ifta fint ntceffario forma corporum primorum ex quibus funt omnees ffecics contrariorum in omnibus corporibus, ucrbi gratia, quia contraria , • qu£ funt in uinis funt g eneris faforis: Contraria aut prima fecundiifapore funt dulcedo er amaritudo ,er quando iftui ita fuerit eft itaque neceffarium , quod fint elementa umorum res dulces er amare 9 conucnit ergo quddnanemus Jfecics contrariorum qu£ funt in ultimo qu£ funt in omnibus corporibus ,er dducr* tes ex hoc que eorum fint /implicia er que eorum generentur ex fimplicibus ftcvt eft durities er molli* ties qu£ funt exficcitate er humiditate , er quando pofuerimus fimpltcta eorum plura quam unu in que refoluuntur omnia contraria que non refoluutur ad ft indicem neque componuntur ex fc inuicem iudica * uerimus quod corpora fimplicia qui bus funt ifta coit trariain ultimo funt elementa compofitorum , iftaau tem feeeies declarationis eft demonftratio caufe ere/* fe et eft fimilis ac ft cffctfubfreci e fecuda quarte par tis ffeaerum demoftrationis ipfius A Ibumazar alfd f rabij:qu£ eft. A eft genus ipfius B. er B. eft iijfercn tia ipfius C.iftud autem eft,fi pofuerimus elementum genus ift orum, er dicamus quod contraria qu£ funt in corporibus compofitis communibus omnibus eis funt contraria comprebenfa fenfu taftus quia omne genus naturale eft tangibile, cbictta autem fenf us ta« eius funtcalidUaStCr bumiditas,er frigiditas ,er fic* citas, er grauitas, &leuitas, er durities, et mollities,

' cr dcnfitaSiCTraritaSf&fubtilitds^grofiities,!?

pilofitas,crJ<tutaSiCr macrcdo,cr pinguedo : alias

DB (?E’NE* ET CORRVP. zruifcoJltas,& non uifcofitas: Qrauitas autem er/e> uttas licetfintitifimplicibusipfe no funt in eisin qui tum furit elementa,quiaipfe non funt uirtutes aftiu* neque pafiiua: uirtutes autem quibus jimplicia funt elementa oportet neceffkrio $ fint agentes er patirn* t es, quia effc compofiti ex eis ejl permixtionem ficut declaratum eft. Quodautemfrigiditas^caliditas, CT bumiditas,&Jiccitasfint uirtutes attiua er paf* jluaeft maniftftumper fuamdeferiptionem . Calor quidem eft uirtus aftiud quia eius femiteejt coniutu • gere res j imiles qua funt unius fyccici , er producere eas unam, iftud autem apparetinarte purificationis er alijs artibus ab ea t cr j equitur exiftaaftione fepa ratio rerum d</ 'similium cr fcqucfiratio earum. Sed ijtaaftiocomungitur eis propter primam ac jl ifta tjfet fecundum intentionem fecundam aut per acci* dens, frigiditas etiam eft adiua , quiafemita eius eft eoniungere conjimilia er difsimilu er ijlud etiam ap paret de corpibus quae eogelaretfrigiditaSyficut funt lapides ftmcn,er nixet alia abbijs t humiditas autem CT flccitas funt dua uirtutes pajfiua , iftud autem eft quiahumiditaseft facilis terminari ab alio difficili s terminari exf tjiccitas uero e conuerfo,hoc eji diffid lis terminari ab a lio facilis terminari ex fe : reliqua uero contraria, qua narrauimus de duritia zj molli 'm ti£,& fubtilitate er g rofiitia iam apparet, pauca ani mduertentia,q,refoluantunniUas uirtutes primas: iftud autem eft quia durities eji ex /locitate, & moUim ties ex bumiditatc , mollities enim eft qua extenditur fub emprefiiontidunties autem eft fecundum contra

EX LIE. ARrST. COMP. fiunt huius CT fubtilitas CT grofities , quia fubtilitas ex quo fuit uelocior omni rcadttrminandum ab alio (flcut dicit Ariftotcles) fuit cxbumiditate,cr quado ijtud ita fuerit grofiitus itaque c& ex fluitate er fle uideturde rcliquisiMult a etiam res funt humidafecu dii ipfas,&‘illud cfl quod uocatur nomine bumidita m tis ,et mulufuntin quibus muenitur humiditas qua acciderit eis, id autem quod eft in manifefto rei uoca* tur infufum, et quod eft intra tpfant uocatur inclu* fum, non eh autem ficcitatioppojUe fingulis fpeciem bus iit arum rerum nomen , fed omnia illa reducuntur ad flccitatemer humiditatem quasdeterminauimus. Q_uatuor uero uirtutes qua fnnt calor er frigus et fluitas, cum hoc $ funt uirtutes aftiue et pafliuanon refoluutur in aliquam rem neque adfeinuictni , quia non eft calor ex frigore neque frigus ex calore ne* que humi dum ex flcco neque flccum ex bumido,etflc etiam non eft humiditas ex frigore ratione inuentiom vis aeris calidi et bumidi,neque fluitas etiam excal a> iteratione inuentionis terra frigida et ficca,etquan* do iftud ita fuerit, v declaratum fuit, q, Mequatuor virtutes flnt fimpliciflima omnium cotr anorum qua fmtin compofitisiiam itaquemanifeflum eft.^corm, poraflmplicia quibus funt ifla uirtutes flnt eis for * maqua funt eis finaliter in aftu et perfettc,qua funt tkmcntacompoflti,fcd quia flnguhs corponbusfunt dua uirtutes iftarum uirtutum,etflnon , elementa ef fcntcontraria,ctimpofi{biie combinari iflasutrtu

tesnifl quatuor qua funt m elementis,hoc eft calidita tem, etflccmem, et cahditatm, tt humiditatem, et

D£ GENE.' ET CORRVP. It frigiditatem ctbumiditatem , et frigiditatem et flcci* tatnrtyntcejfirioycx quo f equitur. Quia ifie quatuor fintfornue elementorum et $ eurum numerus fit ijlc numerus. Vofiquam lutem tam declaratum eft $fe* quit urq, fim corpora quatuor fimplicia talis deno * minationis ex quibus componantur rcliquacompofl ta > et quod apparet fenfu conuemt lUt ad quod tulit fermo : ifiud autem efl quia ignis efi calidus etficcus; ipfum autem tffe calidum efl cuidens fenfu . Sed ip * fum ejfe ficcum eapropter ea quia flent dicit Anjlo* teles gelu efl contrarium igni quia differ entiam inter eos efl in ultimo ,fuit autem gelu congelatio frigidi et bumidiyfcque ignis efl nece ffar io f eruor calidi et fieciyiftud autem efl quia fi differrent per unumcon * trammboc efl per frigus et calorem folum non cf* feni contrarij m ultimo , Aer autem efl calidus tt bu • midus ; b umidus quidem ratione qua e fi facilis termi nationis ab aho, difficilis terminari per fe 3 frigidus ue roratione qua frigus corrumperet ipfum: Aqua au Um e&fngidactbumida, frigida quidem ratione qua calor ip fam corrumperet,bumida autem ratione faci litatis terminationis eius ab alio et difficultatis fu* terminationis per fe 9 terra autem c& frigida etficca* fcd uidetur q> ignis uerius fit calidus quam aer : et «* qua uerius frigida quam terra; et fic etiam uidetur 9I q, aer uerius fit bumidus qudm aqua quia facilior efl ut terminetur ab alio, et terra uerius tfificca quam igtiis quia difficilior efi ut terminetur ab alio , fleque neccjjario ika quatuor corpora funt elementa , ifiud nutem efi quiajytlogifmus componitur fic ; ifta qua*

fex LIB. ARIS. COMp." iuor corpora funt quibus funt prima contraridtt eo* tum numerus efi numerus qui fit ex cobmationepii morum contrariorum : Corpora autem quibus funt ifiapnma contraria cr quorum numerus eji nume* rus primorum contrariorum ipfa funt elementa , & concluditur ex hoc $ tjla corpora jlnt elemetaizr eo* rum numerus fit numerus iUorum,cr declaratu eji , fyifia quatuor corpora Jlnt dementa omnium compo fitorum,& declaratur itaque iftud, quia exquocom pofita generantur in loco infimo quce cfl terra , iflui autem fit, aut in euidenti terra fleutfunt animalia & planta, dui in eius uentre ficut mineralia, fequitUr nt cejfario.q Jit in eis pars terra quia funt in loco ter * rat naturaliter quod eji medium, ftcqueefi iby terra uel res terrea,cx quo autem impofiibtlti e fit erra in* quantum ipfaeftficaq fufcipiat terminationem & figuram abfque $ commi fce at ur aqud,rtperiturn& ceffario in omni compofito terra,et aqua, quando au tem reperitur in omni compofito terra et aqua,opor tet necejfarioeffe ineis contraria alia > hoc eftignent CT aerem et fi non,nonperueniret complexio qua eji in compofito nec perueniffet mediocritas inter calo • rem, cr frigus, cr humiditatem,cr ficcatatem, er uniucrfaliter dijfofltio corporum naturalium efi fi* cut diffiofitio artis corporum terrefirium,uerbi g ra* tia in arte faciendi lateras , quia ficut later perficitur per aquam cr terram : deinde coquitur igne donec habeat confiantiam ficut efi dtjfiojitio corporum na* tur alium, apparebit aute ifiud itaque perfefte in quar io mttbeomum c r declarabitur etiam ifiud ex qua

E>E GENE* ET CORRVE. tz os inucnimusq, compoflta rcfoluunturin ifla qua* nor fimplicia, iftud autem eil quiaipfa refoluuntur >er fublimationem in aqua m,cr per putrefattionent n terram , er quadam eorum pauco motu in ignem Jcut futit ligna pinguia fubtilia qua cito inceduntur z |i uicquid autem refoluitur in aliqua rem , ipfum itaq^ efl compofitum ex lUa necejJario,cr conflat iftud etia tx parte alimeti in eo quod,Scmite eius efl:$ nutriat z er in quo mani fe&ius apparet iflud funt planta quia ipfe nutriuntur ex aqua er terra er ideo intendit a» gricola commifcere eas . P oftquam autem declara * tum efl exiflo fermone 9 quaflnt clcmenta,ej quotus fit eorum numerus:prope etiam itaque eflydeclare* tur q, compoflta ex eis fiant ex iUis permixtionem ctt ius pracefiit declaratio , quia impojlibilis efl entitas reiuniusinaftuex pluribus una rem adu,iHa autem res difert fecundum formam er quidditatem abiUis rebus ex quibus componitur perfolam mixtionem, et ideo impofhbile eftq, abfoluant caufam ifiius rei dice* tcsfy elementa t florum corporum flnt diuifibilia ha * bentu quantitatem X? e quale efl, flue fuerint diuiflbi lid aut indiuiflbilta, quia fecundum iflam opinionem fcquereturq, generatio effet aggregatio ,cr non effet ibi differentia fecundum formam er quidditatem in ter compofitum ejeius elementa, & fecundum gene ratio non effet per f e, fcd per accidens, & ficimpofii* bile efl q,abfo luamus caufam ifliusrci, fecundum ift* opinionem fecundum, res compotitas & earum diffe * rentias fecundum quidditatem & formam, quia cau « fa bumejt nat ictas menfurarum elementpr^m meo

EX Xm A RI ST. COMP. pojjto cr eorum additio fecundum aliquid er dimhttt tio fecundum aliquid, ficque non ejl e au fi uarte tatis formarum corporum fimilarium partium aliqua rei pr*terifh im,er per iftuddifferunt fubftantia carnis CT omnium corporum confimilium inter fe, ef &ud t & quia ex quo elementa funt in compofto in potens tia prepinqua attui, differens fuit e ffe jingulorum eo tum in /ingulis ccmpojuis per prop nquitatem er di* fl antiam ab aftu, er ideo propinquiora funt qu*dam compofita q, tranfmutentur tn ignem, cr qu<edam in terram uti aerem aut duo ex iflts ucl plura , c T per i fi as mefuras mixtionis qu* funt in fingulis eorum in ueniuntur differenti* propter fingula eorum: ficut ejl extenjlo auri, et ait* differenti* corporum fimtla ftum partium Jargitio aurem caufarum fuarum diffh tertiarum uniuerfalium ejl in quarto metheororum: poftquam autem declarata eft ifta menfura dtffofitio nis generationis corporum compofttorum et largitio nis fuorum principiorum materialium [peculabimur itaque generationem fimplicem,hoc ejl generationem ifiorum corporum ftmplicium ex alterutris et quo* modo fit et quot modis occurrit, et dicamus q fenfu ap pareat q, fiant ex alterutris 9 et iam declarabitur , ifiui etiam, ex parte qua funt cotraria,ifiud autem ejl quia f emite contrariorum efi q corrumpant fe micem, quando pr*dominatur unum alteri, fingula utro ele * merta non corrumpuntur fecundum fuam tot alitas tem propter fufficicntiamet coequationem qus t& in ter ea, et ideo qua do attribuitur uni eorum grofiities tt difficultas pafiibilitates (ficut efi terra,) ponitur

_T>E GENE. ET CORRVP. ij pdruu,ct quando attribuitur uni eoru raritas et ut locitas pafibtlitatis ponitur ei magnitudo , ficut c& dcr 9 tt niji ejfct ijlud corrumperetur & conuertere* tur in nihilu er quando euidens fuerit generatio eo* rum ex alterutris. Sicut diximus cft etiam. Uaq- ma nifcftum per fe^illud accidat fecundu tres fpccics: duarum una ei qua e(i facilior efl qtfod corrum * patur unum eorum ad ciusuicinum, quodfucceditei ficut terra reuertitur aqua , er aqua aer , er aer ignis er e contra: Ijlud autem fuit ei facile quia non indiget ad generationem eorum ex alterutris iflo modo plufquam corruptione unius qualitatis qu£ obijeitur ei , cr additione fecundum aliam qualita * tem, ijlud autem cjl quia qutelibet duo elementa uicU na contrariantur fecundum unam qualitatem , uerbi gratia, quia terra quando corrumpitur ab ea Jtccitas er conuerfa fuerit bumidttas cr augetur frigus ef* fet iftud generatio aqu£ ,€rftceft dijpojitio , aqus cum aere, quando corrumpitur ex ea frigus er au* g ctur humiditas cjfet generatio aeris , er ftc efl dijpo fitio aeris cum igne , et e cotra,hoc eft dijpojitio ignis cum aere er aeris cum aqua er aqu£ cum terra : se* eunda uerojpccies eorum generationis qu£ efl diffici • lior efl, quod generentur ex alterutris elementa con* trana fecudum duas qualitates Jlmul, ijlud autem ejl in elementis quando non fuerint uicina , ficut ignis couertitur i aqua, et aer i terra, iftud uerofutt diffici lius quid corruptio eorum indigeret quod corrum* ptrcnturdme qualitates fimul er generatum quodge metur fecundum ambas fimul ? uerbi gratia , quia ' D

EX LIB. AB.IST, COMP. ignis nonconuertitur inaqua, donec corrupantur tx eo calor cr ficcitas & generetur frigus er humiditas t? fle eft dfjpofltio aeris cum terra : Terttauerojpe* des eorum generationis quod unum eorum gene ratur ex duobus , iftud autem pofiibile eft eis in con » trarijs feeundum duas qualitates non in contrarias ft eundum unam qualttatem quxfunt uicina , uerbigra tia, ex igne er aqua ambobus generatur aer er ter* ra, aer quidem per corruptionem ficciutis ignis & frigoris aqux ,terrauero per corruptionem caloris ignis er humiditatis aqux, cr fecundum ijiam ftmi* tam fentitur generatio ignis a terra cr aer e, quod efl quia flammajicut dicit Arifoteles efl fumusinccn* Jus , fumus autem efl ex aeree? terra,inter elementa uero uicina impcflibile eft itaque iflui , caufa autem huius efl quia ipfa contrariantur fecundum qualita * temunam,& conuemunt fecudum alteram jient funt ignis er acr,e? aqua er terra, quando autem corrunt peretur ex utroque eorum qualitas una non genera • tur ex eo res alia, uerbi gratia , quod corrumpatur ex igne ficcitas cr ex aere bumiduas er remaneat ct lor feparatus,cr non effet elementum calidum foe lum,cr ficui quando corrumperetur, calor ex ambo bus remanerent duo contraria fimul que non contuit gerentur fecundum corpus unum , ifta autem ffiecics . generationis eft difficilior quam prima & facilior quam fecunda,ipfam autem effe faciliorem quhmfe* eunda efl quia coaruptio in ea cr generatio effet fc* cundumqualitatem unam, fed difficultas eius eft propter ea quia ifta fpecies generationis peruenit per

CE GENB» ET CORRVP. corruptionem duarum rerum quarum uniufcuiuflfl corruptio efl fecundum qualitatem unam , cr ideo efl quod diximus quod ipfa fit difficilior quam prima . Vohquam autem iam declaratum e& iftud ex dilpofl tione generationi* flmplici* t c iam declaratum fue* tat etiam ex diflofitione generationis compoflt <e menfura qux iam declarata efl conuenit quod perfert* temur caufa * untuerfali/i cuiufque generabilis cr cor ruptibilis cr illefunt caufe ultima aliquo modo t quia itio modo potefl ejfe qu 6 d tribuantur caufe cuiufque rei rerum particularium generabilium corruptibi * lium abfque replicatione doftrin<£,flcut fecerat in phy/ico auditu , quia ibi tribuerat caufas uniuerfales cuiufque cuius confiflentia fit fecundum naturam aequaliter flue fuerint £terna flue generabilia , cr di * camus quod iU £ Caufe quas dederat ibi funt ipfemet cauf£ generationis cr cor ruptionis, ditium efl ibi ita que quod caufe fint quatitor, materia rei cr eius for 'ma ejfuum efficiens, cr fuus fmis, materia autem pri ma cuiu* ejfe efl ibi declaratum ctt itaque eadem pri ma materia cuiufque quod generatur cr corrumpi* tur , corporibus autem etemi* de quibu* ditium efl quod fint habentia matertas,quod cji fecudum alium modum analogu, non edipfis pjfibrfitat qybd au fi* ratur eorum forma neque quo dcorrumpxtur, etiam fleut declaratum efl indecoe o Cr mundo, fedreperi tur in eis de dijfcofltiotubus materi£ quo i ip r a fint fi* bitflafolum , quia moucnsineis diflinttum a mo bili: Excipiunt autem motum ex parte fubufti non tx parte forma, formam utro qua generatur et cor

. 1 :

EX L1B. ARIST. COMP. rumpitur non rcperiturfermo ample dens eam , fei 'ipfa efi in unoquoque entium particularium id quo fubftantificatur , er ideo eius declaratio efi per id q<f appropriatur illis, erit autem fptculatio de Jingulis il larum, & quando iftud it a fuerit, id itaque cuius per • fcrutatio conuenit hic eficaufa efficiens ultima gene rationis cr corruptionis cuius largitio defecit cmni* bus antiquis, fecundum quod putauit Anfioteles , con uenit autem quod ffcculemurhic de eius difrofltione, an jit eadem caufe ultima: cuius effe efi declaratum in phy fico auditu , cr fl fit,an fit moues propinquum generationis ? aut per medium f quod efi corpus eoe» le fi e, quia mouens e fi uniuerfaliusquam efficiens, tfitid autem efi , quia efficiens efl id cuius femite eftquod fiatimprefiio cr qualitas in mobili per ipfum,et ideo nonabfolueret Artftotelisnomen efficientis de moto re pnmo,dicimus quidem, quod de generatione fim • plici, qua efi generatio elementorum ex alterutris , fiteuideus , quod efficiens idud fit motus corporum latorum circular i ter , cr niflifiud effet non ejfct in eis generatio neque corruptto qua procederet fecun dum reditudmem cr ordinem terminatum, immo tf fetimpefiibilis partibus elementorum, corruptio om nino,quiaipfa coequantur fecundum fuamtotalitd * tem, er unumquodque eorum efi in fuo loco naturx li , cr non ejfct hic aliqua res qu'a moueret ea adeo 'quod quadam torum proijcerent aiiqua fecundum inc qualitatem fuarutn uirtutum, cr fic etiamappa* ret dtfpofttio generationis compofitorum exfimpltcir bus, quia non efi elementis fufjicicntia quod permi «

DE GENE. ET CQRRVP: fceantur ©“ complcxionentur adeo quod ex eis pro* ueniat aliud ens , crhocfemper e r perfe,ficut non ' eft igni inquantum efi ignis fufficicntia quod genere*

tur ex eo corpus artificiale donec artifex praparet

* ' ipfum CT formet iUud , er /deo efi quod apparet hic '■ quod motibus corporum ccclcftium fit fufficicntia

quod largiantur formas corporum mineralium cum elementis , piant £ uero,et animal putatur quod indi* g eant ingreffu alterius motoris in ifia fcientu ftcut po ■ T -

fica declarabitur . P ojlquam autem iam declaratum efi ifiud de diffiofitionc motus lationis circulariter , necejfario efi itaque id quod diftum eft quod ille fit | prior reliquis tr an f mutationibus, fed non efi primo

motui fu fficientia quod flteaufagenerationis er cor ruption is, quia rerum contrariarum caufie f mt con tr aride, et ideo necejfario fuerunt motus plures et dif r / ferentes , et priecipue motus folis in fuo corde decli*

ui , quia ifie motus esi prima caufa generationis eius (

quod generatur et corruptionis eius quod corrumpi * tur, ifiud autem efi quia quando propinquauerit eib * ^ caufa ejje plurium generabilium, et quando defitte*

• ritfit caufa corruptionis plurium entium , et effi* ciens quatuor temporum quxfuntuer et cflasautu* tnnus et byems efiifie motus , efficiens autem conti * nuitatem generationis et corruptionis efi apud Ari *

>, fotclem motus primus continuus , efficiens autem ge

iterationis et corruptionis efi motus folis in orbe dc* ' *

-cliui , non reperitur autem ifit motus folum foli ,fed ' j

etiam Lunat et Stellis erraticisjicet fol jit eutdentior fecundum hoc in cffeftu, ifiud autem quod facit fol

1 v tij

' ■ 1 . ' ' 0 - "•

i , , » ' . ' ' i -

t, .'*-*? \ w

EX LIB. ARIS. COHP. progreffu fuo in eius circulo dechui dc uarietate qua « tuor temporum efl idem tUi quod facit unufquifque plane t a fuo progreffu in fuo preprio orbe,fcd licetis teat nos uanetas qu<e appropriat unumquenque pia * netam fecundum ea entia quxfunt apudnos,apparct tamen fermone uniuerfali illis ingreffus ad generatio nem et corruptionem, adeo quodfl putaremus abla* tionem alicuius motus ex eis aut alicuius plancte tuc aut non perficeretur generatio omnino, aut non per ficeretur generatio quorundam entinm, ac etiam eui dens itaque c(l,qubd qmbufdam entibus approprietur attio alicuius plane te, et ideo inuenimus homines qui obferuauerunt quod prateritoru temporum eftquod diuifennt entia fecundum lUos, et pofuerunt tale ens natur* talis plancte, et uniuerfali ter quod apparet de diffofitione : florum planetarum efi q lUi quaft pa tidtur eorum uanetates propter motum folis et quod maxittte differenti * eorum infuis uanetatibusjitfe eundum appropinquationem eorum et eorum difian tiam a foie,ct audentius cfl quod inucniaturiftud It* n* et M er curio et Veneri,et putatur q ifludflt caufa entitatis uarietatis in eis fecundum eorum propinqui tatem et dtflantiam eorum afole,hoc e/i q faciant Jpe ties eorum progreffuum ex uelocitate et tarditate et medio motufccundumterminatas di flant i as a fole, et quando tuidens fuerit iftud ex difpofitione folis et pia ' net crumneceffarium itaque ergo eft q denuo faciat entia ct dcbilitet,et uniuerfaliter propter longitudi * nc curti permanentic bm terminatos circuitus pro** grcjfuum folis er planetaru frn eoru propinquitate

DE GENE. ET CORRVP. it

UT di fiant ia , er tftud e fi quia ipfi ide funt qui largiu turentifudcoplcxione et appropriatam ,cr deinde erit fua magnificatio c 7 debilitas fecundu quod fue* rit eius nature # recipiat iftas duas uarietates ex eo ru propinquitate crdifiantia,cr ideo e fi # inueni * mus maiore parte entium,# erit fecudum circuitus terminatos ex circuitibus ifloru planetarii et fle eo * ru dei ditas, quia qu£dam menfurantur fecundu mo * tumlun<£:Sicut efl difpofltio temporis permanentis bominis,CT pluriu ammaliu,nec remotum efl, #flnt bic entia quoru uitamcnfuretur fecundum circuitus finguloru planetarii ex reliquis planetis. Et propte « rea e fi quod dicitur# uita fit terminata cr # fines fint fecundu aliqua menfuram. \jlud autem e flet qua* do non ueniretenti a liquar es per accidens ab extriti feco fleut efl corruptio que Jit in aere er uulum re • gimen cr reliqua , quarum caufa non efl naturalis . <orruptioni,ex quo aute iflj motus funt e terni fecun dum quod declaratum efl per e fle motores coru ppe tuos,ncceflanuitaq;efi ># generatio cr Corruptio flnt£terne,ey ifludcfimamfcftu, generatio uero ele mentoru exfe inuicc efl ite# nece j far ia quia ifla cor pora C eleflta mouentur illis motibus contrarijs eum appropinquatione & diflantia . Sine medio inter eas fleut e difpofltio folis, quia quando ipfc remouea tur a nobis e fi caufa generationis quorundam cor * porum , fleut excejfus quantitatis aque, cr quando appropinquauerit efl caufa generatioiusa ens pro * pter difpofldone fui exceflus, er ideo nos non pojfu • mus imaginari defluentium generationis fecundum

EX LIB. ARIST. COHP. iftutn modum, quid corpora celeflia funt aeterna fecu iumflngularecT elementa fecudumfpeciem flcutdc n clarabitunEt fle putatur $ jit difpofltio mineraliu CT pluriuplantdrum,ct mineralis quod non genera * tur exflxrmate,& uniuerfaliter , C uiuf% quod noti indiget ad fuu effe motore ultra folem er reliquos planetas, quia licet ifla indigeant ad fuu e jfe loco pro prio in quo g enerentur,quod efl fuperficies terrae aut quodfuccedit ei, tamen manifeflu efl g corpora fu periora flnt quae protrabut coferuationem iftius loci fecundujpecic , crflno predominaretur ei aqua, qa tjfe naturale terre,lnquantu ipfa efl grauis,eft g fit fecundu omnes eius partes fub aqua»quia iamdecla •

' ratu efl g iUae flt finis conueniens ei: i Uud aut e euides efl g flt ex aftione planetarii cr precipue folis actio * ne ejfentiali: An aute illud flt neceffanu aut ens ut in pluribus,eft ita# inillo locus perfer utationis fuper quem flabimus ek fpeculatione difpofltionisjfecie « ru quae generatur ex fpermateiej lUe funt res qua in digent,cii motu corporu celeftiu motore alio propin quo , quia homine fleut dicit A rifloteles generat ho* mo alius er fol, quando autem pofltum fuerit iHud fleut efl manifeftum de difpofltione iftaru fpecierit genitarum,boc efl $ flnt aeterne fleut p ermijfum etk cft ita% manifeftumqs impofiibile flt g deflnant effc in futuro cr hoc propter aduentumm ea dadorum elementariUfUt fi diceres corruptionem aeris aut di* luuium aquarum fuper tota terram, quia fl de fine* tet ejfeaut effet eis poflibile g deflnant, iam exiuiffet id ex hijs quod poflibile fuerit. In aftum tepore pre f terito

DB GENE. ET CORRVP. Urito infinito er ifiud wfinitics ct cffcnt nunc no cn tia omnino. Et uniucrfaliter iam dcclaratumefl,# impofiibile fit $ fit aliqui res (terna in proterito, et corrupatur infuturu, er c cotra,boc (ft,qfit aliqua res gener at a,m remaneat ppetua,qn autem ifiud ita fuerit, c? declaratu fuerit g, generatio m corruptio fint£terne, E t emit as autc intfiis trafmutatiombus , er in reliquis trafmutatiombus generabiliu m cor ruptibiliu repitur pfubfeqnentia etfucccfiione,ficif; couenit,g declaramus quibus modis dicatur iftuddc eis, Et dicamus, gifiaru rerupcjfibiliufecudueffe qtt inuenitur prius ex eis no fequitur neceffario ex illo ce pofierioris t Verbi gratia, qn reperitur focrates non fequitur g, fit ei Plato, er fic de ali j s rebus artificiali • bus,quia qn repnurfundamentu no fequitur effe ip * fius domus, qn uero fuerit pofierius eoru , Sequitur itaq- neceffario effe prioris, V er bi gratia quia qn tu fueris inuentusia inuenitur tuus pater, m qtt fuerit domus ia itacpfuit fundameiu er lapides neceffario , in rebus uero e ternis prior ih fert pofieriorc , er po* i lerior infert priore, Verbi gratia quando reperitur tropicus Yemalis inuenitur neceffario tropicus efii* uus»mc contra, er quando iftud i ta fuerit , nefeio quo inuenitur perpetuitas er fucceffio in rebus prio * ribus,fi e direde,iftud itafyeipofiibile btn duo extre ma fimul hoc tji in pr<eterato crin futuro et ifiud cfb qa in proterito licet fequaturtx entitate pofierioris entitas prioris no poterimus itaq- ponere ifiud ( pct* des dire dtp le in ifimtu in p tento qa poftenus indi geret caujis q praecederet ipfum m infiniiu, ifiud aut

EX LIB. ARI ST. COMP. tjtfdJsu cftc p fcffied fi repiretur redit udo in entibus » quasfumppagata ittud itaq ; efl p accides , intetioaut p accides formabitur itacp in eo qijrjifuturuq fit qa largtes formata iftoru entiuqu^ppaganturqbus ip fafuntjucfunt cfi moues ab extra praer femina fi nten aut eft ei inftr ument u, *? qniftud ita fuerit , <? declaratu fuerit q, tfiius mouetts aftio fit infinita no tft impoffibile $ fiant ftinftrumenta infinita aftiones infinita: ,cr fi lUainfttumenta pofita fuerint caufie ftbiinwcemifiud effit p accides, er ficetum impofii bile e q, accidat eis ftpetuitastterna dirette in futuri i neq^pfc ncq-p i ccides,iftud aut e It qa no fcquitur ad tfft prioris cffi poftenons hn quod diximus,*? qn ifiud fuerit ipofiibile,ppctuitasitacp iftarii fpccietu necefiario repetitur circulariter,ijtud aut ejfbb mo ues atternu mobile circulanter,quia qn fuerit nubis effit pluuia,p- qn fuerit pluuia effit nubis,et fle qn effiet homo ia inuenitur pofl illu alius,*? poft illu po Seriore ulterior fid ea lUaru reru q no idiget ad fuu efieprtter elemeta *? corpaceicftid,Corpora itacp celejHafuffcm adppctuationeifto mo,iUa aut ad quo ru effit indiget facere q igrediatur pnncipu ahudfi* tutautaulia e? pldte/ecu iu qtf putauetui multi *? fleut eft hofccundu qduir US tft flbi AnftcieUs, Ap paret itaq- q in corporibus celcft.busfltfufficictia ai iargiendu qdcftfub intcUedu 3 \flud me aduenit il* lisp ea flmul hoc cfl per corpora celeftia et illud prin cipiu,Sed talis generationis circularis circuitus fecit dufpecie eft neccfprius 3 Circuuut utro bmflngutare yt ipoffibUis, ifiud aut e d quia impojfbilc eft q, i nue

DE GENE. ET CORRVP. i3 tiiaturide Socrates pofiq ia inuentus fuerit adeo q fityCT iterum reuertatur circulariter , er no cft pofii bile ejfe reiifiius cjje eius fecunda uice circulariter > ijlud autem eft quia oportet junius rei tfficiais ip * famjlt unum,qn Mt corruptum fuerit fub tftum,ey poftc afuerit iam lUudnecejfario eff fecundum nume ro 3 & aquale cjl flue pofuet is efficiens amboru unu flue non pofueris lUud fecundum quod dicunt afferen tes circuitus,quia ifti itaq } dicuw,q quando reuerte* returjttus qui fuerat oibus parubus orbis hora qua inultus fuerat Socratesreuertereturidcm Socrates , iftud autem eff mendacium propter id quod dicimus: Alexander aute uifuscftfibt defitu er de dijfofitioni bus qua inueniuntur orbibus in aliqua hora q non re uertantur fecundum jlngularc,er dicit q fi nos pone remus omnes fiebas in uno punfto orbis Jignorum,ut fi diceres in ariete,deinde inciperent omnes, cr mo* neantur uelociorcs er tardiores earum non fequitur neccjfario q reuertantur omnes adiDum eundem pu ftum a quo inceperunt moutri, mfi effent circuitus quorundam fecundum menfuram circuituum aliquo tum adeoq effit gratia exempli,q qua do' perficeret fol circuitum unum perficeret luna duodecim circui* tus V flcfcqucrctur q effit fitus orbis ad unaquaque fteUam.c tunc effit pofiibtlc q reuer teremur omnes ad locum unum ad qucmcunq ; locum pofuerjsinos ai i ttm inuemmus diffofitionem fecundum contranu hit ius,quia fol tr an fit orbem fuum tr icent umfexagmta quinq diebus cum quarta dia: Luna autem tranfit or btmfum mgintifeptem diebus cum dimidio, ouando

EX L1B. ARIS. COMP. dUtem duplaremus uiginti feptem dies cum dimidio relinqueretur adannum de iricentumfcxaginta quin que diebus cum quarta diei,&quandoiftud ita fuerit non reuertitur tfficicns unum numero , ncq ; efl pofii* bile iflud de materia, ficq • iam declarata ejt ihipoflibi litas rcgrejfut jingularls eiufde ex omni parte , quod intendeba dcclarareiSed mijlo fermone eji fuper flui tas, ijlud autem efl quia non f equitur, q quando-circui tus luna; non men/uret circuitum [olis fecuium dies, q, neuter eorum menfuret alterutrum omnino quia poflibile ejfct iia$ q, menfura communis /fc puflUum temporis ,immoJi res ita ejfet ut dicitur comunis eis ejfct quarta diei nece Jfar io, conflilentia autem in ijhs circuitibus qui funtfldhsan Jint communicantes nec nc,cftcxhi]s qu& funt dfficiliaautimpcjstbMd,quut % ijlud conflruitur fupcrnoiitia temporis uniuscinui * tus illorum flngulis jlcWs fecundum ucritatem , idui autem efl impoflibile propter non prxafam propin* quitatem qu£ ingreditur obferuationem’, id aUtcni fu per quodexhijsquisconfijtere po\[u,tft qtpfi men* (urentfe inuicem uel quaftjicut uijifunc aitronomi ,» quomodo cunque autem res fuerit impofiibile itaque efl q reuertatur flngularc,z? fle completus edi Uber generationis er corruptionis ad laudem Dei } fundd* toris terrae f ; eundum cius dijflofltiones, Am cn *

:V; r

' f

: \ A

X> ]

• • -f

A VERRO Y S COMPENDIVM necejfarium , A riftotclis ex Libris de Anima , ex Arabico,uerfuminlatinumfermonemabac •

< curati fimo interprete, Abrabam de Bal*

: mes,uerum a Blondo Medico dili*

gentifecretorum repertore

editum in lucem» ; . .»

•' . : A

P R O L O G V S,

Ntentio nofird efihic,ut affero* musexuerbisexpojitorum fcien tine de Anima quouidentur e/Jc conuenientiora , ei quod declara tum eftin /cientia natur o:et con uenientiora intentioni Ariflote* lis : P ropterea proponamus ex hijs qua declarata funtinhac [cientia quo procedunt femitam radicum fuppofitaru ad intcUcftionem fub * flantia animo: Et dicimus q iam declaratu fuerat In primo libro pbyficarum aufcultatioriu q omnia cor» pora generabilia corruptibilia funtcompojita ex ma teria er forma , erq n eutra earum flnt corpus , licet per earum coniutiftioneminueniatur corpus, & de* claratum e&tbiqyleiftorum corporum fit informo per fe er non fit ens in aftu,crqcffc quodappropria turei fit ei ex parte quain eius potentia cft recipere formas , non q potentia fit eius fubjlantiaffed q ifta fe quantur eiusfubftatitiam,er quicquid eiconiungitur, '4? q de reliquis corporibus entibus inattu de quibus T A

_ EX LIBsRIS ARISTOTELIS dicitur q, ipfa pofiint fupra dliquam rem, dicitur iflud ex parte ma terite quid impofiibileefi q, fit eis potetia ex parte quafunt entia in adu per fe, er primo aftus, itaq; er potentia contra dicunt fibi: A tq ; etiam declara tum cjl ibi q, impofiibile flt 3 q, abnegetur ab ijiamaterta prima ipfa materia , er corpora fimplicia fint illa quatuor ignis er aqua er aer er terra. Et declaratu 'efi etiam In libroPerygenefcos,de difeofitionc iborum jtmplicium q, ipfa fint elementa reliquorum corporum fimilarium partium ,er<£ generatio iUoru ex cis fit fe cundu modum mixtionis er coplexionis.Et q agens ul timum fecundn mixtionem er complexionem fecundi* reditudine er ordine terminatu fint corpora celeftia, • Et declaratum efi etiam in quarto M etbcororu q, mix tiouera er complexio in omnibus corporibus flmila* rium partium qu<efuntinaqua jiat per dccodionem. Decodio autem fit per calorem conucnientem iUi rei decode qui eb calor naturalis g appropriatur fingulis entibus 3 cr q,diferenti<e iborum corporum fimilariu partium attribuantur complexioni folum. Etq,coru agens propinquum fit ipfe calor complexionatus per ea 3 ultimum autem funt corpora ccelcftia, er uniuerfa liter declaratum itaq- efi ibi elemetis er corporibus coelebibus fit fufficientia ad effe iborum corporum fi * milarium partium,cr largitio em quo eb cofifientia » CT hoc quia omnes eorum diferetiafunt attribute qua, litatibus quatuor 3 z? fleut totum iftudcfi declaratum in libro de Animalibus , q,fpectes compofitionum fint tres, quarum prma efi compcfttio qu<c fit ex effe cor porum fimplicium in materia prima qua efi informk

COMPENDIVM DE ANIMA. % perfe.Secunda aute efl compofltio quce fit ex ifiisflm plicibus qua funt corpora fimilarium partium . Ter* tia autem efl compofttio membrorum organicoru quot, funt perferiora qu£ funt animali perfido ficutcor CT epar&fic inueniuntur fecundii modu pUogifmi et fimilitudinisin animali perfefto er in plantis , er ftcut funt radices CT fruttus,flcq; declaratum efl etiam in hoc libro q, generans proximum ifioru corporum or* g anicorum non fit calor elementalis , quia aftionis ca loris elementalisejiinduratio er rare fattio , er prata ter hoc alia attributa corporibus fimiliaribu*,fed gene rans ea efl calor cone mens creationi er formationi et largitioni ipfius figur£, er g, largiens ifto colori eius formam compkxionalem qua fit in animali ffiermati Zantie? plantis femine propagantibus fit fingulare quod fit ffieciei illius quod generatur ab eo aut attribui tur ei ex parte qua fit fingulare tranjf iratis mediante potentia ex calore qui cjt calor exifiens in feminibus, er JpcrmatcAnanimalibusucro et plantis qu£ no pro pagantur feminefiargiens eft calor corporum cale * ilium, & cum hoc declaratum efl etiam g ifti calori conuenienti ad faciendum informationem er creatio* nemnonfitfufficientia ad largiendum figurae? crea, tionc abfq. ; hoc g ibi fit uirtus gignitiua de gener edni* mx nutritium ficut non fit receptio coplcxiotm in cor i pore ni fi per uirtutem nutritiuam >er g ifta uirtus nu tvitiua er f mfitiua generantur in animali , er eit eis operatio feparata qu£ uocatur intcllcttiua , quiaifta membra organica non inueniuntur tiifi tranjfiirantia ,

C r fi menmtur nwtranjpiratia,cjjc efl cis per quan

A ii

! ' EX LIB. ARISTOTELIS

dim fpeciem equiuocationis,ficut dicitur matius de mi tiu mortui er manu uiui. Et declaratum ejl etiam ibi cumhocqfubicttum proximum iftisanimabus in cor* poribuf organicis fit calor proporiionatus calori ge* ncranti,qiua non eft inter eos difcrentia tiifi quia iftc conf eruat iUud,alt er autem generat ipfum. i fle autem xalorcft euidens fenfu in animali generato in corde aut in proportionabiliet in animali imperfcfto . E tinueni , tur itaq ; ifie calor in pluribus i Rarum /petierum in co

muni fuo er hoc propter propinquitatem fuoru mem brorum ad flmplicitatem,ficuteft difpofttio plurium animalium er plantarum , planta: autem funtdigtiio * res huius modi,ertdeo quando inciderimus aliquem ramorum plantarii er plantauerimus ipfum, pofitbilc eft q uiuat, et declaratum eft etiam q potcntU animat fint una pfubiettum proximu eius qui eft calor natura tiSyplures in potentia ficut eft dijpufitio pomi quod eft habens plure s potetias ficut eft calor erfaporet odor qcum hoc eft ttnu,fcd di fer entia eft inter has quia hac funt accidentia pomi,iUe autem funtfubftantU caloris naturalis.lfte itaq; funt res quarum fi meminerimus poffemus pcruenire ad notitiam fubftantU anima CT eorum qua ei adueniunt perfefttfiimo omnium modo rum er faciUimo,quas res, licet non fit loquuttts de eis Ariftoteles in principio fui libri , ipf e tame ordinat ip fas ante illii in potentia fecundu eiusconfuetudinein ab' breuiatione. E t ex iftis eifde rebus pofibile eft q coftet nobis id quod magis optandum eft de eius dijpofitionc quodeft, A n pofibile fit de ea qftt feparataiti ecndfed conuenit qante iftam perfcmationem fitinuUittutn

COflTPEftDIVM DE ANIM A % quo modo fitpofibile q inucniatur forma feparata m materia fi fuerit ens er ex quo loco er regula' fit pof* fibile qfieturfupra hoc fi fuerit* Et dicimus qutfiem q pojtibilc fit q fi paratum inucniatur in rebus attributis rebus materialibus quado attributio earum ad illas na fuerit attributio forme ad materiamfed fuerit conti*

• nuatio carti in materiam fccundu continuationem que hon e fi per effentia cius 9 ficut dicitur de inteUedu agen te q fit infpermate er feminibus, er dicitur deprimo motore $ fit in ambicnte t quia attributio forma adma teria efi attributio qua non eft pofiibile omnino q ima gineturfeparatio ex parte qua ipfa efi forma mate * rialis,quia ifia efi pofitio cotradicens fibiipfi,quia unti eorum quefupponit habens ifiam fcientiamJicetiUud fit per jfe notum , efi qmanif edum fit ex difpofitione iduis forne naturalis q ipfa fit continuata materie et ideo ipfa denuo fit er confcquitur m fui nouitatead tranfmutationem in eius natura. Ac etiam quando po fuerimus ifiam rem hoc efi q fit eterna fiue pofueri* mus eam tranfmigrantcm de fubicfto infubicftum aut ex non fubiefto in fubieftumfifiud autem efi magis fer uans hanc pofitionem , quia fi ipfa fuerit eterna quid eftifiud quod non inueniturnifi in fubietto,cr hoc at$ tem fequuntur plura mendatia . Qyorum eft q ens gc neraretur in ente in aftu,quia fi materia non Jieret dc nouo er forma etiam no fieret dc nouo,non effet itai £ generatio omnino nec cjfe tibi adiuuans motorem er generantcm,immo no effet ibi efficiens omnino acctiZ fi poneremus formam inuentam ante eius inuetionem in materia dmon&uta non euadit quin Jit fuum e jfe

£X LIB. ARISTOTELIS tnnfmuUtio uel confequcns tranfmutationem , dUtrio ejfet ibi omnino tranfmutatio ad formam,fed quando pofucrimus formam,q, non jit ei tranfmutatio omni* no 3 necfuumeffcin materia demonfirata confequcns tranfmutationemetjlceius corruptio fcquiturq, ipfa una eadem res , ante generationem er ante eiufde cor ruptionem pofi generationem adeo q, jint contraria in ucniantur Jtmul in fubietto uno ac ji diceres formant aqu£ er formam ignis totum aute ijiud c&diucrfum inteUigibili.Ac etiam Jl pofucrimus eius nouitate tranf mutationem ex non yle ad yle, aut exylc adyle 3 ficut dicunt tenentes tranfmigrationc fequereturnecejfario q, forma ejfet corpus er diuiflbilisfccundu id quod de * claratum q, omne tranfmutabile Jit diuifibile 3 zr Ji

ijiud ita fuerit non relinquitur ,ita % $ eiusinnouatio tnyle e x quo eius ejfet Ji confequcns tranfmutationc ficut apparet de dijfofltione formarum generabilia quia unum eorum quibus perficitur generatio form<c\ aeris in materia aqua eji per ejfe tranfmutationisprx cedetis in aqua in innouatione forma aeris, fed ifta for matranfmutatur propter fuum ejfe intranfmutabili non ex parte qua ipfa trafmutaturin fui effentia quia ipfe non eji corpus neq-diuiditur, er ideo eji $ fertur q, non fit motus fubftantia 3 iam autem declaratum cfb cotum ijiud in Vhy ficis aufcultatiombus. Ac etia fi po e fuerimus i fiam formam immaterialem non ejfet eius innouatio in rcs,quafequaturaugmetum pr /paratio nis ad recipiedum aliam formam neq ; earuperfeftio hem aliquibus fecunduquod dicitur, qnutritiuu fitfub icftum J'cnfitiuo,f<nfitmm me cft ei perfettio, quia

COMPENDIVM DE ANIMA in forma inquantum forma cfl non cft aliqua res apti tudinis et potentia, quia ejfe fuum quod appropriatur ti esi ex parte attM,aftus autem er potentia funt coti tradiftoria,ucrutamen poflibile eft $ inueniatur in ea potentia fecundu aliquam Jfecie accidentis er hac pro pteripfam ejfe matcrialem,totum autem iflud funt ra tiones qua funt ibi cum eo qui negaucrit eam ejfe no demonjlrationes quibus declaratur ignotum per no* tum. Semite autem idwfpeciei fermonis $ eis utantur in [cientia Metaphyfica, quia ita ars eft qua intendit perferutari quod fupponut artes particulares utprin cipia er prologomcna,quando autem fuppofltumfue* rit ifiud habenti iftam feientia quia plures forma funt materiales q, autem declaratum fit ifiud de earum di* fl)oJltione,q, td de quo perferutatur habens iftam fcien tiamfint forma dc quarum difpofitione dubitatur an fintpcrmanentes.Via autem qua poflibile fit acquire* repramiffasproportionatas buicffeculationi in hac feientia eft,cft $ numeremusomnia pradicata qua ad * ucniunt formis materialibus quatenus ipfefunt mate * riales quiacjfe earum in yle non eft unius ffeciei ficui apparuit in eo quod pracefiit , er apparebit in hoc li • bro, deinde aduertamus ad ea omnia, gratia exempli de anima rationali quia de ipfaextimatur inter poten tias anima feparata, er fi poneremuseam denomina * tam uno illorum effet mamfeftum q,non effit fcpdra* ta,er fle numeremus pradicata quibus approprian* tur forma inquantum forma funt non inquatum funt fortita materiales ,er fi inueniretur ci exiliis pradica tum proprium declararetur $ fit feparata fleut dicit

•' gx LIB. ARISTOTELIS Arifioteles ,q fi inucniatur anim£ aut alicui eius par tium a ftus aliquis ei proprius pofiibile efflete^ fit flcps rata . ifte autem eft modus quo pofiibile eft acquirere prxmifflas propriashuic/peculationi q eft modus quo pofiibilc eji q,perflcrutemur de hoc quteflto. i fla cmm pe rfcrutatio ordinatur de fingulis partibus anim£ pofl fcientiam eius efflenti £, fle ictu enim ejflenti£ rei pr£ce t dit eius attributa. Et incipiamus ab eo, a quo ip fle vhi Amtnt Lj-* toflophus incepit Et dicamus q, appareat , itaq ;• ex eo quod fuppofitumeftin pr£cc dent iq anima fit forma corporis pbiflei organici iflud autem eft quia quando omne corpus efleompofitum ex materia cr forma, ea aute quaflunt talis dijflofltioms in animali flunt anima cr corpus, cr apparet ex diflofitione anim£ q ipfla no fit materia corporis Vhiflci fleq; eft matiifeflum q ipfla fit forma, cr ex quo florm£ naturales flunt perfleftio* nes prime corporum quibus flunt forma ftcq eft necef farium tdquoddiftum cflin definitione amm£q ipfla , fit perfleftio prima corporis organici, dicimus autem • primam ut caueatur a perfeftionibus ultimis qu£ flunt

aftionum cr pafitonum,quoniamifte perfleftionesfle • quuntur perfeftiones primas, quia ordinantur ab illis, fed quia apparet de ifla difinitioneq dicatur analogi* ce de omnibus potentijs amm£,cr hoc, quia ditium no i ftrum de nutritiuo q fit perfeftio eft alia intentio q di * fti noftn buiuflmodi dcfcnfiuuo cr extimatiuo,cr di*

1 gnius eft q dicatur iftud cquiuoce de petetia rationali,

C rfic de reliquis partibus di finitionis non eft flufficien tia ad notitiam fubftanti£ cuiufcunq; partium i fti ws di finitionis perfefte adeo qfciatur quid fit perfeftioin*

' uenta

COMPENDIVM DE ANIMA f Menta animae nutritiuae crjlngqlis earum fenfu autem ■ apparet de iftd anima ex eis operationibus q eius ge* neraflnt qum^,quorumprimum prius tempore qua cft prioritas materialis efi anima uegetatiua. Deinde Jtmxiw/a. fenfitiua,deindc phantaftica deinde rationalis,deinde concupifcibilis quae comprehendit ambas iftas potens * >u>r ' tias hoc ejl phantafticam er fenfitiuam, fcnfitiux ante funt quinq ; potentiae.Potcntid uifus er potentia audis tus cr potenta olfactus er potentia guftus er potetia •

tattus.Sicq; declaratum cftq, earum numerus fit ifte numerus neceffar io. Et q impofiibile jit q inueniatur una potentia fcnfuspr&ter i&as. litis autem potentijs nonfoluminuenitur diferentiaper carum operatio** nes, fed etiam quia quadam earum dijiinguntur ab aliquibus freciebus &boc quiauegetatiuum inueni* tur in piatis abf ftfenfitiua, et fcnjinua inuenitur abfcfc phantaftica in pluribus animalium, jicut funt mufeae et reliqua eorum licet non inueniatur dijfofitio econuer fo,hoc eft qinueniaturfenfitiua fine nutntiua,autpha tajlica fine feti fit iua,huius autem caufa efi,quia quod illorum procedit femitamattrix fecundum partem no eftpofiibilciUi partiq difiinguatur ab eius materia, pofiibile autem fuit potentiae quae ordinatur,apoten * tia tUa ultima ordinatione materiae qua: feparetur,fei non ex parte qua fuerit materia rei, fed ex parte qua efi perfettio er complemetum rei cuius cjlpcrfctho, ' a ideo impofiibile e materiae primae qfeparetur, quia non ejl ei forma in attu qua Jit apta recipere formas alias, fuit autem impofiibile ifiudin compofito, quod • tx parte efiyle cr ex parte efi foma,nosautemmci*

■ ‘ B

v musrottBttrtoo

ptmusdciftfrpatettiijs in em qvuteji uchementiorfa priortiatis temporis qiucjlpnontatniiterioUs po±* fentU oictem cuimtjdhcft ekrwminetuta e&j&tma «m ttiUudJU crdianm-^ermonait ah itUu

y- *• • * ' •• ■ ■• '• V , Ui , V ;..\V T \

r- • • • ' «* • •' * ** V *• \ i \ \

SERMO DE f O T E N V. f A ^ MVTRIT.f V JtL x hWr:A

Otesii* qtf* didlaYfuw&m qua ndoUe \ fixeiet» amhgji^dcbahitibufet formis: qu xndo tSo ufitant&r fiaxt dicitur i e *gttc ■ fit amburens in potmtio quando nem inuemtur eiamuemcus materia eombujliom. Etde po Untijipefims fhtt dicitur dc pane $ fit fsngiU tnpo ttntiSyCrdefmgtdnc^ fit caro m potctie^et hoc qwatdo'tK#r inuemtur huic materi* monens J jsc autem «ir tus nutritia* e fi generis virtutum attinent». Et bcc quia cx quo mtinmcttum t& duarum jpctierum qu*»'. rum une tfi q***fi in a&u er <& quando commuta*' tumejim fub&entiam, nutrit autem qua&eftin pote» tu fleat efi didam mphtrtbmhdsqipfumconuerta » » turaApesfetbonxm propter movens quod eSUnadu» ftd ex quo potenti* etiam oft duarumfpcdcrum pro» pinque er remota, pot catto auttm remoteautrmeti mourm ipfum aucffxno tftsiix stemma nutrtteua» epuettitiu elementis $ jit cero., potentia nere propn i que e&ficut diritur expanc.eufit nutrmetrtum inp* tentis t moueta autem ipfum eft anima nutritu i*-er i iAeo iSet fi snxpfa nectffario potentis agere. Didum» ite$ efi, quomodo fitaftiojyptfi io i H W trf e ht crm*

Part 2

v COMPENtnVM DE AKIMA dfia ntotu,& in alijsmcti fas m primo libroPerygenc fies&diftumitjefc e^ ibi ^patiens oporteat^ fit ex aliqua parte firnte er ex akqua paris sontrariu^adio meroqtte mueniturin nutrimento fie fecundam fub jfiantiamtfancta perfe. tfa itero potenti* mHritiua <£ fitanimaeUttac^nota ex qtx> ipfte$ forma corporis •organici ej ipfa tamcrftkier facit id quod e fi pars membriorganicimpotctta partem membri organici ma&UyUtamfe&umaatem t&q, t*Us motiomn attrfa Ornatur tgpx. instrumentum ttero ejuo ifia potentia fa« ek mentionem cjlcalormceffario er non quicunq^ca itor contigerit fed calor cemueniens \jhaftiont qui mc4 tue natnretss^el hoc qui* tftaaotma proni apparet dc nimdijfejition e facit partem membrimembyorum nt$ itrriijmm&ra auiemfuat contpofiiaex dementis, eo* pofita autem txckmcmis fiunt unum jient declaratu *ftpercoBtptexiouem 9 co»tp{<!xto autem fit per calo*: rem fictetdtimm e fi in fi&etberotogicis. Igitur cedor e fit mfarumentumcenueviens tfaafacmi, & non t&iftc ■colar ipfa anima ficui putata t Galenus ei atij abeo, q <* •calor mi* && ordinatus n cefc term utatu r ntijy efficit ai finem intentum ficutesl tfittd emicas dc afaonibus ane mt^nee^e/ipofiebtle^rdiecrdo attribuatur ealcriptr accidens fieut putant opinantes plures antiqui ,l8e an ient cabrefi fitbie&um proximum primum animae iftius,qui pr exedit ad ipfam fecundum femitam mate ri<£y& illa eft res qua aeceffa ria accidit omm mone fi > quod n oneB corpus er eft incorpora quando rnouttitahudcorpus bocefi $tt#$ mouere tBudc& ex par it quammturitt torporemus tfa forma er fi nou

- ■ ' *\ *v . <

1 I ,

EX LIB. ARISTOTELIS no effet pofiibile ei q, moneret aliud corpus jlcut eji di * fpojitio anim<£ nutritiu £ cr uutrim enti er animae mo nentis corpus animalis fecundum locum jlcut uidebitur poJlca.Cauft ucro finalis propter quam inuenitur i ita potentia animali cr plantis eji cofcruatio,cr hoc quia corpora animata funt tenuia rara uelocis dijfolutionis < ernifl effet eis potentia cuius fcmite jltq commutet cambium eius qnodrefolutum efi ex eis non effet pof* fibile animationi q permaneret tempore quod eji ali * ■ cuius longitudinis, Quando autem totum ijiud fuerit < * de difeofitione iftius potetia jlcut defcripjimus.lgitur Uta potentia cft potentia cuius fcmite ejiqconuertat per calorem naturalem ut jic partem membri in aftu /

Ut conf eruet per hoc animato eiuspermanentiam,p‘ ideo error aflionis huius potentia esi mors, hic autem eft alta potentia attributa plantis qua eft jlcut perfe «

( Ito er forma potetis nutritium, quia impofibiie eji q , inueniatur uacua a mtritiuo,nutritiuum autem potejt ejfe uacuum ab iUa,qua eji potentia augmetatiua, ijta - v; autem potentia eft potentia cuius fcmite cftq nutri* mentum generet ex nutrimento plufquam dijfoluitur ex corpore q augmentet membra fecundum omnes eo '

tum partes et fuos diametros fuper quibus eji una,ma nifejlum autem eji ijia potentia diferat quidditatiue,a nutntiua,quia aiiio augumenti eji alia ab aftionccon " feruationis , q ucro i Ha potentia jit potentia agens eji mamfejium ex eo quod defcripjimus de ipfiu Ae etia itaq ipfam ejfeanima,caufa ucro finalis propter qua inuenitur ijia potetia eji quia corporibus naturalibus funtdimenjiones terminat*,*? impofiibile fuit corpo <

* .. \ ■

- COMPENblVM DE ANIMA 7 .

Yibus animatis $ inueniatur eis ab initio rei magnitn* do qua appropriatur cis indiguerunt hac potentia , CF ideo quando fuerit magnitudo qua eji eorum naturali ter cejfat ifla potentia , er mamfcjhm etiam efl ex eo quod ditium eji de anima nUtYitiua qinflrumcntum itiius potentia: fit culor naturalis.quaUt eruero fit ijle motus er quo appropriatur firmo de hoc in libro Pe» rygencfcoSyU non folum i[ia atiio attribuitur ifii ani mahoc cfl augmentatio fed etiam eiusconiranu,hoc eji diffolutio, quia ifla potentia etiam eji terminata or dinata,er hoc,quia quando contigerit, contingeret fe eundum omnem puntium er partem fenfatam partiti eius aquali ter. Nec eji pofibilc $ ifla diffolutio attribuatur ei quod eji extrinfccum folum. Et ex quo imorum corporum animatorum quadam funt propagati ua,cr quadam non funt propagatiua.Propagatiua au temfunt quibus eji pofibilc $ fint qualia ipfafecundu ffecicm autjimdiaeiSyCt hoc per id quod inuenitur ex . eis de feminibus & ffermate .Igitur eji alia potentia qua facit ex nutrimeto id cuius femite eji $ generetur ab eaqualecjl fingularc cui inuenitur ijia potentia. Et declaratum cfl ex hoc q ifla potentia (It agens er fyfit anima,*? q, eius inflrumcntu fit calor naturalis, quia non eji diferentia inter ijiam potentiam er potentiam nutritiuam.]fiius autem potentia femite eji % faciat id quod e(t in potentia fingularc fui ffeciei fingularc in atiu,nutritiua uero facit partem fingularis, fed nutri tiuam non oportet introducere mouens ab extra , quia eius atiio fuit in corpore $ eji per ipjam potentia utro propagatiua quia ipfius atiio eji in corpore fepara

• ! . • * f » . /

r • v .

v ■ ' , •'

•fcx XI».;:AR«TOrjBJLIS

t&jCfnc» e£ pcfihilc^adHentiU corpori fcpardtto&p ■ necfitinfcmme crfpermdU inadu^neceffanum itasfc oportuerit mtreduure moues ah extra, qui* impcfibile cfiq, dicamus^iUclargutur Jfiermatie f femmbus aliqumrmpr£t*r<dtorem couenierUem generat tonicuius prcportioad motorem generanto# £it, proportio caloni natu7atisad animam nutntiuam* - totam attte miji udim dedar atueQ infirmonihus de ‘generatione animalium, igitur quando dicimus de ij}# patcnudfyfit id cuius f emite cfl%, faciat idqnodefl m potentia aliquod fingplarium, fisae i firiptlare itM&u* «0 mtendimus, $ iUafitmoues primum huius a&ionis ficui efl anima « utriUuafue adi on^yfidintendimus^ fit inpotentia cuius fcmiteefi <£ Urgiatur mfimmen» tnmquo-fit ifia a&io, tJfeuer&ifUus poi cntuciarehus inquibus cfl non fecundum modum mccjfamwficut efidifiofitio mrtutis. nutrit unet? *ugm(ntdtik* > fe$. fecundum modum melior isutfiufth entibus pars per manttttie.£terne fecundum^ fue natur* efi pofitbtk» quia pr opinquior ipfieJJeneuffario y fixundumfitt» gularexft iJludxffiU rgitumefi ifiudab initiersixffe CT uirtus confit uans crpotentia quacofiUrMurfuH t ff Cyften pr cp jganhbu suero nonfait lar gitumt is ui$ fuum cfififaum> quiaimpqfihiUfuU eis piufqua iftutL Hac xtaq- ergo funi tres pateti*. Prima efi nutriti» * qu* (ft m matcrid ad duas ift as- potentias hoc cft aug tuctiLUiua i^propagutiuavty quia ia iuuenuur r itacfc mtntiuafint lUis dU autem non inuemuntur fine nu • irituia, propagatum. ejhacfuffet perfeSiopotxnti* Mu&neniatiutt&idto efi^mtura ponaefuperfium

<ro wrsKtnrrM de imnc*" s

mtrweentiquo fiebat sugmetum apud per fcftioncm dugmentt ai generationem er fiuntex ifla femina er> jfervta.ifia uutmpatentia hoc efi potentia gtgmtim tmp^ibiteefietiatnqfeparetur a nuzruiua , Nudate te fitin xtlimouttjt, fepara.Ua uero nutritius efi itcufc morifltq; declaratum c§t exbdefemone quid fit ani > tua nutritiua &aupricutkia cr propagatum er ^«jcfintfiut mfirtmenta^ quare unaquxq, earum : futium aorporeitnimat^Su^loqujjnur de potentia una fu» eedenti atunyummaU que efi potemafenfus. '

l ■ - V. •(•!*• •. •

SERMO IN pote nt i a

SENSIT i V JL

• » | » « \

Amfeftum efi de intentione iftmpotm

ii* q, fit potetia pafiuia ex quo aliquam do inuemtur in potentia z? aliquando m afiu, ifliut autem potenti* quaedam ejl propinqua, & quedam remota. Kc snota efi ficut potentia embnoni&$ fintiat cr pwpttt* quaefi fkut potentia dormientis & claudentis oculet $ ftnuat,manifcfium aute efi exeo quod pramiffum *fi& id,quod efi m potentia ex parte qua ejl in potem tot attribuitor mater /*,cr exitui petentis ad attum fktrMf mutatio auteonfequem tranfmutationem „

$ cuilibet trunfmutabrti fit tranfmtianszT mouem* quod mouens largiatur quod efimfeipfo^quanda aut i titud ita fuerit eonuemtitaqpq friatur dediffrofithucifiius potenti* 9 quod<JJe fit jUutn effe s & quod jit mm< atnsipfum,etquomodo recipiat mottonem.Dieamtts

fiX L1 B; ARISTOTELES' autem qpotenti* quidem remot*(qu* e# in etnbrio* ne)iam declaratum eji quod effe. Jit fuum e fle inlibro de Animalibus er q, mouensipfumnecejfariofitaliud amouente potentiam propinquam quia per hocdu* potenti* funtdu*,mouens autem hic iam declaratum eji in libro de Animalibus, mani felium dutc c& ex di * frojltionc mouentis potentia propinquat# fint fe,nfat* in aftufid autem quod couenit hic inquirereejl, QUfid efle fit effe tfiius patenti* er quo modo recipiat tranf mutationem abipfis fenfatis.Et dicimus fymanifeftum fit ex eo quod pramiflum eft,q,potentia dicatur de tri bus ffeciebus.Vrimaejl fecudum prius, et uertv eih potentia attributa materi * prime» quia materi* eji efle ex parte qua eji potentia fimpliciter,et ideo impof Jlbileeftphantafieq dijUnguatifiam potentiam fecun dum genus, a forma qu * primo comprehendit ipfam immo quando expoliatur a forma qu# eji in materia induit aliam forma fui generis flcut eji diffofitio aqu * CT ignis. Et uniuerfalitcr corporum fimplicium dein* de potejl effe potetiaqu * inucniturform e ifloru cor porum fimplicium ad formas corporum fimilarium partium, ijla autem potentia eji pojlerior altera,qui4 pofiibileejfet eis, $ fepararetur forma reiqu* predo minatur eis feciiium gam. ac etiam qn recipit perfc ftionem er aRumnon^uf erunt eorum formam abla* tione perfettaficut cft diflofuio qu* inuenitur corpo ribusflmphcibus, er ideo non dicemus q form* qu * funt in potetia in corpore fimiUrititti partium flnt eo modo quo dicimus quaqua fit in potentia aeruel ignis • fed fecundum femm mediam ficui dcclaWm eji in

k libro

COMPENDIVM DE ANIMA f libro pcrygcncfeos,femite autem huius potetis fccun d<e (ftcttus quidam,quia caufa fui cjfe fuit ipfa potat tia prima ccnitm6lafom<e Jimplici ad tpfam folapo * tentiam,dnndc fucccdtt fecundum gradum ifti 'ipfa po tentia qii£ inuenitur quibufdam corporibus J imitanti partium /icut potentia qu£ e ft caloris naturalis, gratia txcmph aut eius quod proportionatur ei, qui ponitur in plantis et ammalibus amm £ nutritiu £. Diftinguitur autem iftapotentia,a potentia qu£ e/t formarum ele* e mentorum f upra corpo ra fimtlarium partiu quia iftd v potentia,quandofufccpcnt quodeft in attu nontrdnf mutatur fubiettum fecundum aliquam Jpecicm tranf mutationis ncq$ parum neq- multum * er ideo corru » ptio huius noneft in contrarium, fcd in priuationem folum. Potentia autem i fi a tam magis proprie afiimila turaftuiyWideo cfi quod dicitur q,iUa forma comple xiotiis habent is femita fui Jubuftbad recipiendum tfla * per feftionem jit altera duarum reru aut anima in pro pagatis habentibus ammam aut calor ftcUartimin non propagatis, fcd quando ijia potentia inuemtur fecun* dum fui perfcCtionem in plantis non inuenitur ei pr&* paratio ad rea plendum aliam formam, quando ucro inuenitur in animali inuenitur ei prtparatio adreci* piendum aliam formam qux cfl forma fenjitiua.lftud autem accidit ct ex parte diucrfttatis et praeparationis tiusfubicCU in plantis & animalibus non ex parte qua tji potentia, ijia autem praeparatio qu£ inuenitur po tenti £ nutritiu£ ad recipiendum fen fata qu£ eft per** feftio fenfus e ft /pectes fubiefti propinqui &pr£ter . animam nutr it luant ttnoncft in fe altqua ris praccr

„ EX V\ B. A RW TO^TE L4 S' pupdrationem qu£ inuenitur anim£ mtritiut et ifid potentid cr ifld pr£paratio cft ac fieffct aliqua res in atiunifl (frtioneft fecundum eius ultimam per fetiione quid ultima eti animalis dormientis quiiam apparet g, fit babens animam fenfitiuam iti atiu er ideo eft % afiimilet Aritiotilcs itiam potentiam potenti £ qu£ efi inficiente quando non operatur ,fcd non eftinpoten * tia ex parte qua e ti in atiu,quiaid quod efim potentid eft aliqua res qu£ non e fi aliqua res in atiu ex bijs qui busefi potentiale,quia potetia er atius contradicunt , fed ex quo potentia non denudatur ab atiu fiequitur $ fit aut atius quidam imper fictius aut $ inueniatur con * 1 iuntia ali£form£ tranfmutabili ad formam quam co prehendit abfefc $ ipf i in fe fit aliqua res , quando aute potentia fuerit babens formam (fi itaq; forma qu£ efi infubietio contrariaform£ peruenienti er corrumpi tur forma fiubietii in eius aduetu aut corruptione per fietia ficUt efi dijfofltio formarum Jimplicium aut cor ruptione imper fetia ficut efi dijfofltio formarum fim plicium in aduentu formarum corporum fimilanum partiu. Aut non eti inter eascontrarietas omnino nc$ tranfmutatioyfed proportio perfetia er remanet fub* ietium cum fui per fetiione fecundum eius dijfofitione qus efi ante perfetiionem ficut eft dijfofltio potenti£ qu£ eitaddifcentisaddifciplinam. Potentia uero qu£ efiatius imper fetius no indiget infuo ejfe forma qu£ fit ens mfi per accidens ficut eft difpofitio anim£ nutri tiu£cum fenfitiua qu£eftpcrfctito prima, & mani * fetium efi exhoc 3 <£ itia potentia hoceti perfetiio pri i mafenfus fit difiintia fecundum gradum ab lUispoten,

COMP£Nt>IVM DE ANIMA tijs quacpr<ece flerunt, quia ciusfubieftu non eft forma complexioni is, fcd anima quadam er ideo quorurc* ccptionisiftius potentiae per feflio ultima 4 b eius moto re non ex genere receptionis potentiarum materiahu quas nnmcrauimus:ipforum perfctt:oncs funt exeo* rum motoribus, quid moucns ibi largitur materi* for mam flrmlcmform* qit* inuemtur in ea er fecundum diffiofitionem qua inuemtur in ea , uerbi gratia quia quando ignis facit alium ignem & conucrteret ipfum in aftu largitur iUifubiefto formam flmilem cius for • m<e,er fit difpofitio eius effc in materia eadem dijpofi* tioniipflus cjfe formae agetis in fui materia , difpofitio uero potentuefenfus non eft fic,ejfe enim uiflbilis gra tia exempli in ifla potentia cft eadem fuo effit extra animam, qui a eius effc extra animam efl diuifibilead diuifionem matcri*,ej[e uero cius m potentia fenfitu ua rion cfldiuifibile omnino addiuifiotte eius materiae er ideo pofiibile ejl ei q> perficiatur in corpore maxi * mo er minimo fecundum aliam difpofitione CT in alio fubicfto adeo q, fit grdtiacxcmpli bumiiitas ghttialk cum eius paruitatem recipit medium f pbacrat orbis 0* conducit ipfum in ipfam potantium ficut reciperet for mam corporis minimi Ji autem ifta pctfcftio diuidert tur ad diwfloncm materiae non cjfet hoc ei. Ac etiam nosinuenimus ifiam potentiam q, perficiatur duobus contrarijs fimulin uno fubicfto er indicat de ambobus per potentiam uifluaM,quoc comprehendit nigredine CT albedinefimutjCr ideo fenfata habent nobilius effit in ifla potentia q jit eis in fua materia >fcd flngulis ejb quodam modo proportio adfuammateriamUcct noni

C ii

• c - EX LTB. A RISTOTELfSf effiet inteUcftUs ficut declarabimus poftcajapud fiermo nem de potentia rationali . Etifte eft primus gradus quo expoliantur fbrm£ materiaies 3 tfia ergo potentia eji cuius femite eft q, perficiatur per fpecies rerum fen fataru koc eib potentia fcnjhiua ex parte qua fiunt res finguLrcs,&' manifcftu efl exbijs qu£ diximus g, ta= lis forma qualisefiifiaficnfitiuafit generabilis corruptibilis quia aliquando inuenitur in potetia graliquan do in ad<(. I d autem quod e& in potentia ex parte qua cji in potentia ipfium ejl nouum quia potentia efi pro * prior quatunq- caufa nouitatis. Ac etiam fi iftud uifibi bile gratia exempli effiet cternn effiet ens ante ejft eius, & effient accidentia fit parata, er non effiet fienfiatis in * g rejfiusad comprebenjlonem adeo q, effiet fienfiatioin fiua ablatione & fuo <(Je fecundum unant difrofitione , totum iftudautem efi abfiotium,Ac etiam aliquo modo fit inflr umento corporeo quia cius fubicftum hoced anima nutritiua effiet forma in mater ia erideo idue * nit ci error er non p crficitnr eius operatio mfi p me* bra terminata>quia uiflo quidemfit per oculum crau ditus per aurem. Poflquam autem iam diximus , quii fit anima fi tnfitiua fimplicitcrcon ucnic .pofiea q, pro * ce damus in fermonem de unaquaq; potentiarum eius, dicamus q, prima iftarum potentiarum fecundum effit in tempore eft potentia tattus er ideo aliquando inuenitur ifia potentia denudat a,. af en fibus ficut inue * nituri&ud in fpongia marina er alijs ex hijs:qu£ fiunt medij effie inter plantam er animal,& non inuemun * tur reliqu£ potenti £ denudate ab eis, fuit autem iflud ita,quia ifta potentia esi magis necfffiamaieffie anim

COMPENDIVM DE ANIMA tt malis reliquis potenti js Cenfus,quia mfl ejfct iUa poten tia corrumperent ipfam res que funt ab extra^ tati to fortius cum translatione. Poji petentia autem ifta efl potentia guflus,quia ille etiam ejl tuftas. Ac etiam ipfaejl potentia qua animal eligit cibum conueniente ab inconucnicnti. Deinde ejl potetta olfaftas quia iftd potentia utuntur animalia ad accipiendum fignificatio nem fupracibu ab omni alia re ficutcj} difpofitto apu CT formicarum er umucrfaUtcriftc potcntiefunt po* tentie magis ncceif.trie ad cjfe ammaUum.potentia ut ro auditus cr uifus.inueniuntur in animalibus ex par * te melioris non cx parte ncccffarij , Q r ideo animal di* dum talpa non habet uifum. Ccnucnit autem antequx declaremus fermonc de iftis fenfibus q, preponamuS de intentione fenfatbrum id quod pertinet fermonide jingulis ijtis potentijs. N os autem procedemus ut plu rimum huius in hae /cientia jlcut multotiens diximus a notiori nobis ad notius natur e,CF dicimus $ reru fen fatarum quedam funt propinque cr quadam remote Propinque quidem numerantur in eis per accidenSyil larum autem que funt perfe quedam funt proprie fltt gulis fenfibutyzr quedam communes pluribus uno feit fu .proprie autem funtficut uifibiliauifus,ctfonusau ' lUtus zrfapor e$ gufluSy&jpecies odoris olfa(lus y & calor' cr frigus taftus. Communes ucrdfunt motus er quies ,er numerus cr figura cr dimenflo , motu ucro CT numerum comprehendunt o es quinq;fenfus. Ijlud autem efl. mamfejium exfua difpojitione , figura uero cr dimenflo funt comunes uifui cr taftuifolum,(rror nutem caiitut plunmu fenfibus inifUfafatacommu

* EX LIBRIS ARISTOTELIS nia ficut cxtimatur ab aliquo quando progreditur per flumen q, labia eius moucantur,fcnfata nero per acci* densfunt Jlcut fentitur q hoc (it mortuum er boc fit ui uum,& ifte /It Socrates er iHc PLto,in ifia autem fen fata magis mucnitur error g in alia ab eis fient declara bitur,zridec aliquando oportet ad fuam cognitionem 9> utantur pluribus uno fenfu ficut fimih utuntur me* dici in co cuius uene claufe fuerint q aliquando phlo * botomentipfum & aliquando apponunt plumam fu* pra cius nares, ut in eis appareat fignii anhelitus. Pofi quam autem iam iam declaratum cftquafint fenfdta propria er communia incipiemus primo in fermone dc potent i/s qua appropridtur fingulis feti fatis appro pnatis,cr rurfuspofiea prccedcmus ad potetiamcu * ius fen fata funt communia qui fenfus communes intitu lantur er incipimus fecundum eurum ufum ex fer * monedeuifu.

sermo de potentia visvs.

i. ... ■ * . j " 4*' . ’* l . . v ■*“,

I Sta autem potentia e& potentia cuius femite e fi q recipiat /pccicsuiflbiliu denudatas a materia ex parte quaipfcfunt res fingularcs iftud autem ejl manifeftum ex eo quod prtemiffum e fi q ipfa co* prehendat contraria flmul ficut diximus. Id aut quod reliquum cft nobis ex eius dijfofitione e fi q dicamus ■

‘qualis fit ifia receptio er in qua re fit, et uniuerfaliter

j ..i omnes res qua conflant b ac comprchenfione* Et dici* ,

mus ex quo quadam fenfata tangunt fenfus croj fen*dunt eos ficut funtfenfata Mus cr gufius crqutdm ,

' *

. /

COMPENDI VM DE ANMTA torrum non offendunt ne$ tagunt jicut eftuifus cr au ditus cr olfaftus.lftd autem fenfata mouent fcnfus er extrahunt eos a pottntia in actum , mouens autem fi* cut declaratum eji quando fuerit majies propinquum mouet quando tangit mobile, er fi ejjet remotum mo * utret mediante alio corpore uno autplufquamuno,et iftud quod mouet lUud quod fuccedit ei donec finiatur motio in ultimum, cr intendo hic permotionem tranf mutationem /Impliciter aequaliter fiue fuerit talis traf mutatio in tempore fiue non fuerit fecundum aliquam dijfofttionem eius* Sicq ; necejfarium cfiq ifii tres fcn fus habeant medium quo recipiant fenfata, cr non fit iflud medium cuiufq; dijpofitionis contigerit fcdopor* tet $ necejfarium jit fecundum difpofitione qua fit pof fibile ei ^recipiat motione ab ip fis fen falis adeo q pro ducat ea ad fcnfus , i&t autem difpoftdo non efi Aliqua res nifi g, in fe fit priuatur ijtisjficcicbus quas recipit a\ fcnfatis adeo ei non fit color n cq ; odor) Et eius recc= / ptio ipfius fit fecundum modum proporttonatum recc ptiom fcnfus hoc esi g, eius receptio non fit materialis » fed fecundum quandam /pedem mediationis inter ma* terialem er Spiritualem, &ifta etiam efi una rerum qu£ coegit illud ejfe medium, natur a enim agitfccun* dum quofdam gradus cr ideo quando cdtuiuantur fen fata fupra organum,fenfus non comprehendit, er tfi4 (fi dt/pofitio aqua: er aeris quibus mediantibus copre* henduntur isla fenfata,euides itaq- efi ex hoc fer monti indigentia tuorum trium fcnfuum medi), er cuius d m ffiofitionisuftiucrfaluer fit coue mens cffe , c g, imp f fibilis fit uijio ticq ; uda istarum comprehcnjmum in

EXXm -ftRiSTOTEtISV vacuo jicut uifl funtflbi prtAecefforcs antiqui. Conue* nit autem q redeamus a A id quod appropriatur uifui, CT dicamus q corpus cuius femite eji q recipiat colo * rem ex parte qua, iDud e fi non habens colorcm y efi cor * pus tranfparans ex parte qua efl tratijparcns,ifia au * tem receptio efi duarum jpecicrum aut receptio mate rialis jicut eji difpofitio colorum infua materia aut re» ceptio media inter materialem et fpmtualcm, jicut efl difpofitio imprefiionis colorem in aere eraqua,ifia autem jpccies receptionis eji ex parte qua per ea ijia duo elementa tranjit uifus folum,er ob ifiam caufam tandem in organo huius comprehenfionis qui eji ocu» lus pr (dominans partium eius eji aqua er aer , fed ap paret de re ijiorum corporum trahjparentium q reci piant colores quando funttran/parentiain aftu,koceJl eis exijientibus lucidis, et ideo impojiibile eji q uideatt tur in potentia,!? fi finttran /parentia in actu cumco * flantia lucidi .■ Sicq- ergo accidit uifio propterijia duo elementa er per lucidum. Modus uero quo tranfltifid duo dementa ijia potentia iam declaratum efi. Quo modo uero lux faciat hoc coucnit q declaremus ifiud pojiquam declaraucrimus prius, quotftnt corpora lu» eidas er quid fit luxtEt quid recipientia lument DicU mus autem q corpora lucida fecundum prius funt dua • tum fpccierum corpus dtuinum et ignis, nifiijiud effet per fe corporis diuimcr per accides ignis er ideo no lucet in fuoloco,jicq; dicitur lucidum etiam fecudum pcjlcrius de omni eo cuius femite efi q recipiatlume abalio,t?pofica lucet omne ex fe, dignius auteqyo* cuoq; de quo dicitur luminofum efi id cuius : femite efi

1 q ponat

COMPENDIVM DE ANIMA ij q, ponat aliud ab eo uifibilc cr non fit eius lumen per reflexionem flcut efl difpofitio Iunx. Iducro quodlu * cetin feflcut funt compofita ex coopertorijs pifcium qua lucent no6te,^ aqua qua procedit ad remos . No tfl autem quod dittum efl de iflis remisq ipfl luceant ex quo fit eis natura ignea in fingults rebus flcut narra utt hocThemiftius nomine doftoris Alexandri , quia largitio luminis inueniturin coplexione ex parte qua efl color cr ideo ipfa non habet colores nifl fecundum aquiuocationk nominis, declarabimus itaq; ifludma * gisin libro de Senfu et Scnfato. Ac etiam itaq apparet ex difpofltione iflorum,qfint e contrario coloru quia iUa uideturde tencbrisXolorcs aut in lucefolum , adeo ut dicamus,q proprietatis coloris fit q moucatipfum tranfparens in aflu,cr magis euides exhocqputctur q luceant efl ex parte qua recipiut reflexionem , quia naturalia funt uifibilialicet impefiibile fit q illuminet alia cr iflo modo uides oculos multorum animalium q luceant noctu,aut dices, q dijfoluatur ex eis in tenebris autfemite eorum cft q recipiant ab eis talem uiflonc.

P erferutatio autem huius eftincoucniens in hoc loco , quia ultimum fermonis de iflis rebus efl in libro de Sen fu cr Senfato.Lux uero ex quo eft non corpus omni • no flgnum efl q diffundatur fecundum eius totalitate in omnibus corporibus tranjpar entibus cr flat fine te* pore zrnon efl eius cuius talis c(tfemitdq flt fepar a* tum,non efl lux aliqua res praeter perfeftionemttan *» /parentis inquantum efl tranfparens. Lucidum autem efl quod recipit lucem . Lux autem efficit lumen in lu* minofo quando futrit habens terminatu fltu ad ipfum \

EX L1B. ARISTOTELIS &mcnfuram termiti at <tm,mmfeftum aut eft. Q«od lumen fit perfeftionum qu£ non diuiiuntur ad diutfio* nem corporis neq ; perueniunt temporejed quando to tum iftudfuer itita, utinam fciremquo modo fitluci ingreffus ad perfectionem iftius comprcheflonis,iftui autem eft pofiibile $ imaginetur altero duorum mo* dorum } autq,fitlux qua largitur corpori medio prt* parationem qua eft pofiibile q recipiat.colorcs folum cum hoc$conducat eos adfenfum qu<e eft; tranfparen * tiain attu 3 adeoqrecipietis colorem moueat tran * /parens ex parte qua tranfparens in attu fuccedenti in potentia mouentibus uifum fecundum modum quo di cimusdefcienteq,fltdoftorin potentia quandonoeft cidifcipulus , aut mueniretur colores tn^ tenebris in po tentiaueraadeo q,lux fit mouens ipfos a potentia in dftum.Et dicamusqtam declaratu eft in libro de Se fuerSefato $color fit mixtio corponsreapietis tran /parentiam in attu qui eft ignis cum corpore cuijmpof jibile eft $ recipiat tratifpar etiam qu<c eft terra,quan » do autem tftud ita fuerit color itaqi eft lux quxdamip fe autem perficitur nece ffario fecundum aliquam /pedem per lucem qu£ eft ab extra et corroboraturjlcqi uidctur,quia quando nos ajpicimus colores unos eteof dem in umbra, & mfolc CT cu ambitu nubium fuper cos er eorum dctentione,uidimus eosfccudumfpecics diuerfas fecundu magis er minus. I ftud aute eft ex bijs qu<t fignificant $ perficiantur perlucent quando fue * rit extra , er ideo eft quod dicitur $ lux ftt efficiens ui * fum.Ac etiam quando fupponercmusfy lucinonfltin gre/fus in mfum prsttrq,ipfa largiatur media pnepa

COMPENDIVM DE ANIMA titione quodrecipit colores qutcfl tranfoarentiain adu ,fequeretur q color qui efl lucidu ficut diximus moneat lucidum ex parte qui efl lucens , ijlud autem ejl menditium ficty tam declaratum efl ex hoc fermo * ne quidfltijla potentia cr quo modo comprehendit et qualiter comprehendit* fermo autem de eius obicdis qui funt colores locus couenientior eH in libro de Sen fu&Senfato .

IV J , • , * ’ ■/}'. \\\\} ‘

SERMO DE AVDITV,

i -1 > v’ t. 1 \\ \ < v '

O tentia ifla efl potentia cuius femite eft qper

P ficiatur per difoofltiones foederum qut noui» ter fiunt in aere collifione corporum adfe inui cem qui dicuntur foni,totum autem iflud iam declaratum ex eo quod prmiffumefljedtnqua re fit ]flacomprehenflo & ex quo fit, & modus quo fitnosloquemurdeeoyres uero ex qua fit eflcoUifio corporum infe inuicem,fed non fit [onus fuper quo * cuna; corpore contigerit ne<$ quacunq collifione con tigeritjfed oportet q collidens etcolltfum amboflnt dura cr q motus collidetis cr coUifi fit uelocior impul flone acris, quia quando nos oppugnare faceremus corpus in ultimo duritiei cu alio corpore in ultimo du» ritiei etiam cum quiete & lento pafu non fit ex hocfo nus cuifit menfurd.Sicq; etiam nifl corpora colliden* tia cr collifa effent dura aut no fieret ex hocfonus om nino aut fi fiat fit cumuiebementia motus ficut accidit hoc ex loris quibus uerberatur. Adiuuant autem itaq notutatem foni figura coUiforum aefi effent mcua aut

D it

EX LIB. ARISTOREL IS tdtdificcfc nos declarabimus caufam totius iflius > i flui autem quo fit ifta comprehenflo eft aer cr aqua, totis autem iflud eji quia iam declaratum efl q iflud fenfa * tumflt neceffario ex itito fenfatto qu<e comprchcduntur per medium quia non offendutfenfum 3 fed modus quo per iflud medium tranflt in unumquem% iflorum fen • fuumetlaliudabeoin quem trdnflt aliud omnes aute conueniunt quiaaqualiter mediu tranflt in eos ex par te qua eft priuatu jfieciebus quas recipit ab itito er con ducit eaSyiflaenimeftdifpofltio recipient is, licet modi iflorum flnt diuerfl,modus quidem quo trafltinuifum efl diafaneitas iflud autem iam declaratum cft. Modus uero quo tranflt in iflam comprebenflontm qu<e efl au ditus efl uelocitas eius receptionis motus eja&io fi * gura per eum er q permaneat in eo motus licet cejjam uerit mouens er remanet itia figura qua fit ab eo ali * quo tempore, ftcut cd diffi ofitio qua accidit aqua quan do proficitur in eam lapto tJto enim eadem difpofith accidit aeri ex percuflione,um aute ditium ett in alio loco ab 1R0 quo modo fiat ijle motus in aqua & aere er quare medium ferat percuflionem in motu qui ac • adit e/, er ex quo omnis motus fit in tempore ide mo tus etiam fit in tempore fecundum diuerfam dijfiofltio nem ab ea qua efl uifus 9 cr ideo efl q audtofonum toni trui poti uiflonem corrufcationis,caufa autem efficies utriufq; eorum efl una ficut declaratum ctt in Methto rologictoycaufa uero qua fit fonus talis,corporibus du rto cd quia quando coprimunt fc inuice in futo fuperfi Mus repetiuntex alterutris aerem uebementerzT ideo eius corii quod fuerit latius fonus fit maior quia

COMPEND1VM DE ANIMA tf plus aeris offendit. In habentibus utro figuras conea * j . uas res eft manifefiior , er hoc quia aer 1 expellitur ex

fuis lateribus multotiens er fit ibi protrattio more fo ni,er i&us generis e&faftio ipflus echonis er hoc qa ipfumnon cjl aliqua res prater reflexionem aeris ex corpore quo offendit feruans figura quam receperit ex coUiflone donec moueat aerem exi flentem inauri *

\ bus quod efl organum proximu auditus fleut dicit Ari

flotiles, er gradus iflius ad auditum efl gradus humi * ditatis glatialis ad uifum, er putatur q, fit fleut dicit Themijhus q,non fithic coUijio fedfiatexea reflexio qu<edam er nift hoc effet noti audiret homo uocem fui ipfius fleut non fit uifio nifl ex reflexione radij , er nifl hoc effet non uideretur in umbraffed conuenientior lo . cus ut meminerimus iflorum corporum er difer entia rum eorum efl liber de Senfu,er fle etiam locus facien di mentionem de fermone de quidditatefadionis uocis , inuente in animalibus er in quare fit eius effe eftiUe Uber er liber de Animalibus y et fl apparet hic afltnitas diferentU inter eam er inter fonos qui fiunt ex corpo r ibus, quo i efl quia faftio uocis, qui uocatur flbiUus , eft, qu£ efl ex animali inquatum efl animal hoc esi ex flmilitudine quadam er defiderio er per organa ter* minata quxfunt organa anhelitus, flgnu autem $ uox fiat ex coUiflone organorum anhelitus cum aere quo fit anhelitus efl quia nos non poffumus anhelare er fa cert uocem fimul,ex quo non fit autem fonus nifl ex fl . mihtudinc no uocatur tufiis fonus. Animalucuero quet uociferanter 'funt non tranftirantia fleut funt anima * li a qu£concordiUi dicuntur,qiue quidem uoci ferant cu

EX LIB. ARISTOTELIS fuis br ancis ,ftcq; iam diximus, quid Jit i&a potentid,et quod fit eius obiettum, er qua in re fit ifta comprehen flo, & quo modo fit.

: ' •. ^ ut

SERMO DE OLFACTV. < : 'f\

I Sta potentiaefi potentia cuius pernite efi $ reci* pidt cx rebus fuppofitis qu<e funt /pe cies odoris . Difcrcnti <e autem Jpecier ii odoris non funtdpud nos note Jicut di ferentia faporum.Attdmen pof* flbilc efi $ denominemus ipfas ex diferentijsfaporum adeo q, dicatur odor dulcis er odor bonus. Putdtur au tcmqiftc fcnfusflt debilior g fit in pluribus animali = bus ficut in aquila er apibus cr qu£ firfulia funt eis ex animalibus uebementis odoratus. Verum tarneea x qui bus fitifia comprebenfio funt duo elementa quee pene* trant in alios fenfus pramijfos hoc efi aqua er aer, pi fets autem, tam apparet ex dijpofltione eorum q,olfa* i;ant,cr hoc etiam e fi mamfefiu ex eo quodpr£mif* fum efi. Verum tamen quomodo tranfeant in iftu fen * fum,bocitaq ; uidebitur, quando declarabitur quid fle odor. Et dicamus muenilur habenti faporcmHnquantu e habens faporem er iDud eftfubiettumfuum primi quod efi in gradu fuper fidei ad colorem e r ideo multi accipiunt Jlgnum ex odore ad faporem, cr hoc appa * ret ex perfcrutatione, hoc autem iam didunt tft in li* brode Scnfu et Senfalo,qafapor efi mixtio fubdanx fice £ cum jubdantiabumida fecundum quadam ffiecie dccoftionisqu* acciderit e i, qua do autem i&u i ita fue ntodorinuemtur itaq ; corporibus ex parte qua funt

COMPENDIVM DE ANIMA \6 complexionata^tr non in omnibus coplexionatis y fed in quibufdam complexionatis,ncnefl autem fle color &fonus y quia unicui^ eorum efl ejjcin materia eius V ejje in medio y odoris uero ejje oportet % fit in me * dio ipfum idem cfjcfuttm in eius fubiefto y quia fuit pri moneceffario in habente fapor em, fapor aute. inquan tum fapor eft conf equitur complexionatum. Id autem quod eft talis femite no recipit aqua er Utre receptio * ne prima hoc efl fecundum fuam efjentiam , quia fi tta tjfetflmplicia effent habentia fapores tflud aute efl f ai fum , er qua do abnegatum fuerit iftui no relinquitur modus quo tranfeat ifia comprebenflo mfi quando fer ret quodrcfoluiturex odorabilibus ex fubjtatia aerea proportionata ei quoufy deferatur fenfui olfaftusfl * cut apparet iflud fenfu de pluribus rebus habentibus odore m,boc efl q,ipfa oleant quando confricantur ma nu aut proijciuntur in ignem , er uniuerfaliter quan * do generatur in eis i fteuapor cuius femite efl $ oleat CT ideo indigent habentia fapores quorum femiteefl $ ferueant quando oleant m aftua calore extrinfe* coflcut efl mola er extera» er quibufdam non fuffi ■ cit iflud donec proijcianturin ignem jient eflxiloaloes CT quxiam no olent colote dici propter fubtilitatem fuxfubjlantix jed calore no ftis quod blancha dicitur, ■ ydiomatxbyffamcoyi&ius autem declaratio eflin /i« bro de Senfu er Scnfato. Signum autem cjfendi odora bile generis uaports eil y quia animalia anhelantia odo * rant attraftionc aeris er injfiratione eius er teflatur hoc quia uenti deferunt odor em qui efl in eis in eoru flatu er impediut uenir e odorem qui efl eis oppofitus

EX LIB. ARISTOTELIS flcq; iam diximus quid fit ificfenfus cqu* fit eius ip prcbenfio & quis fit modus eius dpprehenfloms.

SERMO D E G V S T V.

. a X, . * « ' 1 . X j

I Sta quidem potentia efi quaiudicantur frecies fd porum er iam declaratum efi ante quid fint fapo res ypotentia autem ifia efi ac fi ejfct taftus quida quia ipfa comprehendit eius fenfibilia poflta fu* pra organum fenfusy&ideo efi id quod opinatur Ale * xander $ ifia potentia non indigeat medio ficut appa* ret de dijfojitione taflus,fed nosinuenimus ifiam po* tentum cuius organum efi lingua, q comprehendit me diante humiditate qu£ efi in ore et eo magis resficcas et hoc efi quod accidit ei cui deficit ifia humiditas $ no comprehendat fapores, er fi comprehendit cos efi de dificiliyC fle accidit ei cuius humiditas efi corruptam eius ore declinando ad complexionem aliquam g, inue* niat fapores pr£ter eorum uer itat em, er uniucrfdhtef itaq ) apparet q, una reru qua fit iflc fenfusfitifiahu = mutitas,*? ideo pofitum efi ei continuo ad generandu ifiam humiditatem et pofitefunt ei du£uie naturales ad radicem lingu£,ftcq i ex omnibus ifiis rebus iam ap * paret etiam $ ificfenfus comprehendat eius fenfibilia per mcdium t qu£ efi ifia humiditas er iamdeclarauit ifiud Aueppace A bubeteir filius Alzayg in fuo libro de Anima,& Themiftius.Conucnit autem qfpecule* mur hoc er dicamus, ^indigentia medij iam declamata efi in eo quod pramijfum efi q fit altera duarum re rum aut quia fit medium quod deferat motionem fen*

fati ad

COMPENDI VM DE ANIMAj'i7 foti ad organum fetifusfen fato non tangente ipfum fi* i cut efi chfpofltio fcnfatorum quifunt colores &foni et Jpecies odoris. Aut qnecefi itas conducens medium non flt per hoc folum fed exigentibus formis fenfatisin eo fecundum quandam fyccicm mediationis inter fuu ejft materiale jimpliciter et inter fuutii ejfe in anima>flcutefi dijfcofitio colorum , quando autem itti fuerint duo modi necefi itatis indigeti & medij ,ett ita $ mamfeflum q, g uttus non indigeat medio fecundum difiofitione pri mam qu£ ett f amo flor medij, ett quidem manifejlum % guttus non indigeat quia fenfatum ab eo mouet to * tum fenfumferendo ipfum.ln fecundo uero modo mo dorum mdigetu medij ex cius delatione ad fenfum efi itaq ; locus JfcculationiSyflcq; apparet q, pofiibde fit $ imaginetur ittajfecies medij in ejfe fenfatoru qu<e re ciperetcompofitum er fimplexficut colores quos te* cipit aer fecundum quadam fpcciem mediationis inter ejfe materiale er inter ejfe eorum inanima,crfic pu* tatur q flt dijpofltio motus qui efi in aere et motus co{ lidentis er coUifiinfenfu auditus qui efi in anima, er ideo efi id quod apparet ex duobus motibus quire fle* ctuntur in aqua ex cafu lapidis in eam qua propter no deficiunt circuitus qui fiunt propter eos.Senf ita uero qu£ recipit corpus compofitum f olum hoc ett comple xionatum aut non indigent ifta re media aut fiinueni* tur in eis ett aliter, ac fi ajfent fecundum quandam jfit ciem analogi ae s et ideo uerifimiUimum efi $ dicatur de itta humiditate qadiuuct ifiam attionc ex parte qua accidit guttabilibus ftccU % bumettetur per eamfecunf dum quandam ff eae decottionis qu<e accidit eis in ore

~r EX LIB. ARISTOTELIS OD ZT ideo intfenimus mafHcationcmer molitionem $4 if . itiuet comprehenfionem plurium gudabiliu er eo ma * git res quas comprehendimus post moram eurum in ore. EtftmiUseft difpofitio quorutidam odorabilium qu<e comprehenduntur in potetia. Du£ autem /pedes guflabilium er odorabilium funt fenfibilesin potetia , gu/UbUid aure qu£ funt humida in adu. Aut itaq ; non indigebunt idabumidiiute inore aut pauca indigetia ? indigebunt ea.Et ideo dignius eft % dicamus de ijia hu miditalc q,ju quodam modo organica comprebenfio* ni/sadguftumq q, dicamus q,fitmcdtum er q,iftefen*> fus fit ex hijs qui indigent • medio er ampliabimus fer monemitiboc quanioampUabimusdcuifu,auditueT. olfadu.Etideoopinatur Aclxadcrquoddtxu f eruas fuam p(ifuLonem,q, farno fius de rxccf itate medij est q, fenfatum non fit tangens organumfenfus,er hoc quia, ex quo melius quod fuit ad conferuatiouem permanen tt£ animalis cft q, nonfctUiat fenfata quj£ tangeret folum,fcd etiam fenfata que funt extra er fecundum diflantiam ab co ut moucatur uerfus ea aut ab eis * ideo neceffario fuit indigentia in tadu ad mediit, er ex quo. organum iftud comprehendit fapor e exparte quaefl humidum er humedum. I d autem quod eft in potentia aliqua res oportet q, non fit in adu aliqua res illius rei ad quam eft potentiale er fuit organum ifiius compre henfionis ftecumer exquoifla humiditas qua hume * dantur fenfibilia ficca adeo q, comprehedat ea tjiefen fus fuit tanquam deferens aliqualiter couenit quodfe quitur ad iUud etiam q, non fit habens faporem in fe&! fi non, non deferret fapores aifenfum fecundum eoru

■ i

CGwPEfOTltfM DE ANIMA ueritatemjicut accidit iftud egrotis,er hoceft propin quius operi huius bumiditatis q q, putetur i eo mediu . Ei ex quo ifte fenfus er fenfus uifus co prehendunt fu a fenftbitia inf uofnbieftoprimo co nueni unt ia compre benftonefigurx er mefuree, fenfus uero auditus er ol faftusex quo comprehendunt fua fenfata poftquamfc parata fuerint ab eorum [ubieftis primis no repentur eis iftudfenfibtlc commune, fermo uero de iftis rebus utiimatus indiget ualdefimpliciori fcrmoneqijlo\fed fermo nofter proce fit de iftis rebus fecundum diffofi* tionem necejfanamfolum. Si autem Deus decreutrit uitam er auferet prtfentem anguftiam loquemur de iftis rebus dor iori fermone er ftmpliciori et uehemen doris per fer utationisq fit ifte totus , mefura uero qua fcripfimus lUu m dciftis rtbus eftnecejfaria adpetfe * <ftiontm[humanam, & eo perueniet primus gradus ho minis, l fta autem menfura eius cui contigerit q,conftct ei eft ualde fecudumiftam noftram etatem. Stiq;iam diximus, quidfit ittapotentia,et quteflnt eius organa , cr quo modo comprehendat fua fenjibilia , locus uero conuenietior ftrmonidefaporibus er eorum dtferen * l 4ijs eft in libro de Scnfu&Senfato. '

'i '* -*v vir fit *Vi**#v>

«c " — > • — ; *~;u

"SERMO D E T A C T V.

■VtOSttCD ilv. . WtCra

Sta autem potentia eft potetia cuius femite eft $ - • I perficiatur fpeciebusr erum tangibilium,tangibi : 4 Ha aut ficut di dume ft in libro Per y gene fcos funt

prima ficut calor er frigus er humiditas er fic* 9*tas ±er fecunda qu£ gen erantur cx iftisftcut durities

E ii .

$\ EX LIBRIS A R ES T 0*T ELIS &moUicics.]ftaautem potentia ex quo comprehen * dit tftd tangibilia fecundum f :mitm fui ordinis in fuo tffeipfa itaq ; comprehendit calorem cr frigus er hu tniditate er ftccitatem primo er per f e cr comprehen dit qualitates alias genitas ex iftk mediantibus iftis & propter hanc eandem caufam fequiturq ifla potentia comprehendat plufquam contrarium unii diuerfirnom de a difpofitione uifus cr auditus & hoc quia ipfa co* prehendit ifta tangibilia fecundum femitam ueritatis eorum in fuo tffe cr unicuif, iftarum qualitatum con* nebitur alia qualitas ftcut eft calor cui cone ftitur fle* citas cr humiditasideo comprehenjlo fua fuit iftarum potentiarum. Ac etiam quia potentia paftiue earum hoc eft humiditas cr ficcttasfunt ftcut materia poten * tijs aftiuishoceft calori et frigori. A ftiue autem funt ftcut forma, oportet q, comprehendat iftas potentias fimul,ft autem comprehenfto caloris & frigoris ejfet unius potentia humiditatis autem cr flccitatis effet al aerius pot entia non comprebederet utraq ; earum ifta contraria fecundum fuamueritatem , res autem no ita fc habet de auditu cr uifu quiafenfus uifus coprehem dit unum contrarium cr ficeft dijfofltio comprehen • flonis auditus grauis cr acuti,comprehendit aut itacfr fenfus prater hoc plufquam cotrarium unum er funt contraria fuppofitafenjibilia primis ftcut eft compre* henfio auditus grauis & acuti qua funt pradicata ,uo* cis, er ftcut comprchenfio utfus luminofler nonlumi * nofi quorum fubieftafutit nigrunti? album. Et phoc foluitur dubium quo putatur q ifla potetia fit plufuqa una ex quo cQmprehcndn.piufquamcontrariummui

COMPENDIVM DE ANIMA l) ^ & apparet etiam itaq^ficut declaratum efl qorganii ifUut potenti# fitunum,^ hoc quia unum eorum qui bus numerantur ifte potiti# funt fua organa,ejl enim - itaq- neceffario q, unius potenti# fit unum organum squile conuertibile cr ideo non conuenit $ perferute mur primo quid fit ijiud orgdnutn , & an fit unum aut plura* quoniam diffrofitiai/liut non manifcftaquan

do mamfefiafuerit de aHjsfenflbus licet i&a perferutatiofit couenientior libro, de Animatibus. Dicimus au temp ex eo quod declaratum eft iniUo libro membra funt organa anim#.Ex quo autem ipfa dif erunt ftcun dum fui creationem propter difer entium operationum anim# adeo q, oculus fit compofitus ex aqua GT aere propter uiflonem, cfhoc efl manifeftum de membris compofitis quorum partes non funt flbi inuicl fimiles, de membris utro flmplictbus quorum partes funt fimi» les fibi inuicem in pluribus eorum apparet q, ipfa ge* nitafint propter compofita fleut manus qu# componi tur ex ofiibus & cordis er alijs, apparet ita# de qui bufdam eorum q, oporteat q, diuidantur in fimplex cr compofitum propter diuifionem potentiarum anim # cr hoc quia quatuor quarum rememoratio pracefiit mueniuntur in membris organicis, fenfus uero taftus muaextenfus efl per totum corpus er communii om* tubus membris oportet neceffario £ fit mebrum quod ei dppropriatur commune extenfum non fimplex^x quo autem nullum animal priuaturifla potentia fe qui tur neceffario $ nullum animal priuetur i£to membro quod ei dppropriatur fbnpltci non organico, inani» mali autem non apparet aliqua res qu# fit talis diffoft

EX L I B. ARISTOTELIS Oj tionis pr<etcrcatncm,??boc quia nos uidc mus q, illud fit membrumquod quando extenderimus ipfumfupra ipfum fentimus cum hoc $ efi communis omnibus ani* tndltbus.Et ex hoc foluitur dubium quod putatur q,ca ro forfltannonfit organumiftius potetiz&eiusgra dus fit gradus medij flcut apparet hoc ex fermone tbe miJUj,Ariftoteles autem in libro de Anima eji contra rius eiusfermoniin libro de Animalibus, quia ficut di* ximus non efi fufjicientid entitati camis q, fentiatm qu<eperueniuntadipfxm quando fuerit organu ifiius comprehenfionis,fed forte organum cftintcrius, ipfa autem erit ficut medium, quia fi nos induerimus ani* mal membranae? extenderimusiam inuemcmusip fum fcntiens,e? hoc quia ficut declaratum efi in libro de A nimalibus e? in eo quod diximus etiam ex quo or ganum ifiius potenticeoporteat $ fit flmplex commune omnibus animalibus er anne ftitur huic id quodappa * ret per anathomiam quod ejlfy non fit corpori anima , Ii* membrum talis difiofitionis prater carnem , decla * ratum efi neceffano^ organum ifiius fenfus fit caro, ncrui aute quos putat Galenus $ jint organum fenfus quando ipfi fuerint habentes figuram e? in quibufdam eorum uacuitasfit fenfata ficut e& dijfiofitio aenarum propiores funt ut fint organici q q,fint fimplicia ficut 'caro, ac etiam quia non funt communes toticorpori, jl Mutemres , ejfct ficut opinatus efinofentiret animal in omnibus partibus carnis, fed quando perfirutati fue* nmus rc eiusinueniemus eiingreffum ad ejfc fenfus interius,?? hoc.quu quando coniunxerimus lUi quod apparet in itpijmc mebroru ex quo plura animalia

COMPENDIVM DE ANIMA zo quando corrumpuntur ttcrui quiucniuntad ca,autin cidunturfunt difficiles ai / intiendum , e r coniunxerU mushuitq,niturapon operatur. aliquam rem in cafi * fum; ifti autem nerui propter indigetium quarundam operationum aut pafiumu,boe ejl ex adiombus anima aut pafiiombhs^ex omnibus hijs apparet q aliquando . fit ingreffusa d cjfie in entitatem fctifus interius , er hoc quia quando nos cdmungerimus ei quod apparet de in ctfione membrorum q plura membra quado nerui ue a nientes adipfif corrumpuntur uelinciduiitur ftnt difi* ciles ad fentiendum er coniungcremus huic q natura noirfaciat aliquam remfrufira ,er q ifti nerui ftnt pro pterneceftitatem aliquarum aftionumuel pafiionum hoc eft ex adiombus anime aut cius pafiionibusappa ret ex toto hoc q neruis fltingreffus quidam ad ejje fen fus,& hoc quia ufus reguUdiuifioms ex negatiua in. perferutatione operationum iftorum membrorum ii declarata eft in Logica ipfius corruptio fecundu quod ejl confuetudinis Galeni q, utatur hoc er plurium anti quorum refolutiuorum,fed fi omnino fit neruis ingref fus ad cjje fenfus , o utinam feirem quo modo fit } & di camus q m cmincrimus eorum qu£ declarata funt in li bro de Animalibus , primus locus ift arum poteuarum CT reliquarumpotentiarum fenfus eft calor naturalis qui eft ui corde perfaer in reliquis membris quate-, nus perucniunt ad ea artari* puljatiles onetes ex cor de,& q, cerebrum fit ad temperiem iftius caloyis natu ralis in inftrum entis fenf is er hoc quia non effet poffiibile q comprehenderet ista potentia res cxcutesab squalitate ad qualitates excefiiuas nifi a us inftrumeta

EX L TF. A R IS TO T EXrtSM G t>^ ejff nt w ultimo mediationis er aqualitatiiadcoqco* prehenderet extremitates exeuntes ah eajfta autem e fi difpofltio carnis etideo id carnis quod fuerit magis aquale (fi magis fenfltiuum ficut apparet ifiuddefen fu interioris uole manus. Ofiis autem complexio efi re mota a coplexioneaqualitatis 9 & t ideo juum fentire efi difficile quia cft frigidum er ficcum, & per hoc de claratur cerebrum non fit fons ifaus fenfus ficut opi natus cit Galenus, ipfum uero e fons potetia coequan tisjndiguit uero orgdnum iitius fenfus q effit tempe* ratum inter qualitates extremas quia non conuenit ei q fituacuumfenfibilibus qua comprehenderet neq^q fintin eo in potentia /impliciter, ficut conuenitorgano, uifusqfit ai uifihilidyO' fiede reliquis quatuar potens tijSyboc autem fuit fle quia iftud organum fuit orga*. numijliuscomprebenfionis inquantum eH temperas tum, temperatum autem no euadit 9 quinfint in eo qua tuor qualitates , utilitatem ergo huius infrigidationis qua efi corpori iam perferutatur eam in libro de Ani malibu$,quando autem narrauerimus fecundum tota iftam menjuram,cr coiunxerimus huic q nerui orian tur ex cerebroex quoipfi funt fimilcsfuafub flantia, peruenit autem exfumma totius ifiius q caro fentiat calorem naturalem in quo efi fenfus perfeftus quando temperatus efi eius edor in neruis peruenientibus ad ipfam ex cercbro,putatur autem qifii nerui fini in animali perfedo propter melius,ammalia uero debi* lis caloris ficut funt animalia tefiata & eis fimilia no indigent ejfe iftorum ncruorumperucnicntium eis 9 et -eo magis animal cui potentiarum fenfus ine fi ifia po*

, vitetis

COM PENDI VM DE ANIMA it tentia folum ficut cft jfiongia muris c r c£t€ta,c? ideo uidemus plura utiimuliu quorum mebra nonfunt plu* rium organorum, quundo inciduntur remanet aliquo tempore quomouentur & partes eorum incifc ftn* tiunt e conuerfo atum alis multorum membror umor g unicorum in quorum animalium pluribus fufficit ejfe cordis er cerebri folum aut aliquorum qu£ fint loco eorum.lam autem extraxit nos fermo ab eo quodin* tendimus quia locus perferutationis iftarum rerum co uementior e fi liber de Animalibus ficefc iam declaratu efiexifiofermonequod fit organum iftius potenti ce, yueroifia potentia non indigeat ad cius comprehcn • Jlonem medio,efi manifeftu ex eo quod diximus in eo quod pr<ecefiit,<£ medio indigeant fenfus propter alte ram duarum rerum quarum una efi propter generans ex quof tnfibilia non tangunt organa fenfus , fecunda aute e fi propter a fcenfum ad ejfe materiali ad efje ft>i* rituale ,natur a enimfemper redit ad contraria per me dium y ifia autem potentia exparte qua fentit eius fenfi biliaqu* tangunt eius organa no indiget medio fecun dum ifium modum jCTtxboc etiam quia eius organa reciperent ifta fcnfibilia receptione materiali, & hoc quia ipfa calefiunt & frige fcunt c r non indigent me * dio ficut eft dijfofltio fiecuia. id uero quod uidetur The mifiio & largitur id quod apparet ex uerbU vhilofo * phi,q, i(tc fenfus licet tangat eius fenftbilia er tagat ea tmpofiibile itaq- cit $ tangat ea er non fit inter eos aer omnino ficut impcfiibile efi pifcibusq, tangant aquam abf £ hoc $ fit inter eos aqua er ponit hoc fignu 5, ifte fenfus indigeat aliquo modo medio extrinfcco er pu*

EX LIB. ARISTORELIS' tdtur qfires ita fit q, fine dubio fit hoc coditionis ifim fenfus quia hoc efi unum eorum quibus cofiflttific fin fusfifie fenfus. Sicq- iam declaratum cft cx hoc. quid fit ijta potentia er quid fit eius fenfibile er quodorganu fitfuum organum erqipfa non indigeat medio fecun dum modum quo indigent alij fenfus er euidens ita $ tft.cum hoc q ifia potentia comprehendat contraria alia attributaquatuor contrarijs quuefuntgrauitas er leuitasiftud autem non e fi aliqua res plufquam q, fit conducens motionem potentia mouenti qua eft in anis mali, er ideo aliquando fentit hfiitudmem crfefiitudi nem er aliquando putatur q grauitas er leuitasfitex . fenfibilibus communibus er hoc quia nos aliquado fen timus mediante noflro fentire motum. Motus autem fi cut diximus e/i ex fenfibilibus communibus. I mmo ex parte quacateri fenfus licet comprehendant grauitas tem er leuitatem multotiens erramus in eis quia puta bant q, tarde motum fit graue er uelociter econtrario ifiius,aliquando autem rescit econtrario huius ficq^ euidens eftqifta fint communia, fenfus uero taftus cp prehendit iflam cotrarietatm fine errore peruenien te eius comprchcnfioni licet modus eius comprehenfio • n is illius fit alius a modo quo comprehedunt ipfum c<c teri fenfus er ideo aliquando etiam apparet q fit pro * pria eisuniuerfdliter autem non euadit res eius quitf fit ex fenfibilibus communibus autproprijs immoma g is ueridicum in eius cognitione esi qfit fenfus taftus ex quadam parte propnu ifti fenfui cr ex aliqua par* te commune. Modus enim quo etiam comprehendunt reliqui fenfus g mutitem & leuitatem quas compre «

COMPENDlVM DE ANIMA it bchdit ex parte qua efenfus taftus er accidit ei error in eaficufaccidittUisqut ejl uelocitas er tarditas. Mo diis uero quo comprehendit ijla potentia contrarieta * ttm qui ejl modus fentiendinon declinationem motri * cem non accidit et error omnino, ijla uero contrarie * tas hoc eft grauitas er leuitas ex quo etiam funt ex ali qua parte communia tangibilibus,flcq • cuides ejl q no conueniatq ponamus potentiam comprehendentem ■adeo q fit potentia fexta. Sicq ; etiam organum quo co prehendit ijla potentia calorem er frigus er grauita tem er leuitatem jit unum organum iam diximus q unum eorum ,qu£ fit potentia una ejl qfit organueius unum,feparatio uero continuitatis non cft unum genus generum jicut uifusejljlbi Auicenna er non funt hic fenfibiliaprdeterijla qu£ mmerauimus,ijla ergo po* tentiahoc ejl potentia taftus fentit dolorem qui peruenit ex foluttone continuitatis quatenus fit ex ea calidi tas er ficcitas qu<e confequuntur motum corporis quo foluta ejl continuitas , er ideo quanto corpora quxeffi ciunt hanc funt acutiora er paucioris ajperitatis tanto folutio continuitatis eft minoris fcnfibilitatis , quanto autem fuerint g rofiiora er afj>eriora tanto res ejl eco uerfo,cr remotius toto hoc eft quoiuifus eft fibi Ga* tenus. Sed dijfofltio huius ejl contrarium eius quod pu tauerat Galenus , er Galenus ipfc etiam inuenitur fle gmficajfe ijlamrem in alio loco er hoc in eius comen tofuper fermonem Uypbcratis quia fi corpus ejfetco pofitum ex una re non doleret ex eo q contineret rem cuius partes fc par arentur ,quando autem ijlud ttafue rit, quando foluitur continuitas fentitur exparte alte*

EX LIB. ARISTOTELIS rationis qu<e nccidit compojlto ex parte corporisjoU nentis continuationem er hoc ex parte uulncris quod eft ineo.Sicq ; iam diximus quidfit iflapotetia er qua Jitit eius fenjibilia er uniucrfaliter.qua: (it res qua coti fiflat br moribus uerbis qbus pofiibile fit nobis CFpro cedemus ad loquendum de fenfu communi . „ *

SERMO DE SENSV COMMVNL

D E re uero quinq . ;• potetiarum quas numera* uimus apparet q fit potetia una communii er hoc quia ex quo hic funtfcnfiailia cornu nia habent ergo hic potentiam communem qua comprehendat fenjibilia communia flue fuerint communia omnibus ficut motus er numerus aut duo * bus eorum folum ficut figura er obiedafenfus uifus et. taftus.Ac etiam ex quo fenfu comprehendimus dife* rentias quibus f tnfibilia funt appropriata flngulis fenji bus adeo qiudicemus gratia exempli qhoc pomii fit habens colorem er odorem eyfaporemc? figura CT q ijia f znftbdia dif erant ineofcquitur^ifia compre* henfio fit per unam potentiam er hoc quia potentia , qua ludicat deiflis duobus fenfibilibus di ferentibus efi tieceffario una potentia quia fer mo q, potetia quacont prehendimus diferentias inter duas res fenfibiles non fit potetia una efi incoueniens ficut fermo quo ego co prehendam differentia qua efi inter duo fenjibilia quo rum unum egofenf / er alterum f mfatum quod tu fen tieras&ego no ftnfijjboc autem efi perfe manifefiu, jlcq; conflabit nobis etiam ejfeifiius potentia ex una

COMPENDIVM DE ANIMA operatione hic quam mpofibile ejl nobis $ attribui < mus uni ex quinq ) fenjibus >CT hoc quia nos inucnimus unumquemq} istorum $ comprehendat fua fcnjlbihi CT comprehendat cum hoc q,ipfc comprcbedat. Sicc £ ipfe fentitfentire , CT anima fenfationis ed fubiettum idius comprehenfionis quia eius habitudo ai ijlam po tentum ejl habitudo ip forum fenfibilium ad fingulos fenfuSyCr ideo impofiibiie cfl nobis $ attribuamus ijta • operationem unifenfui ex quinq} fenjibus quiaji ita ef fetfequeretur q,ipfa met fenfata ejfentcum ipftsmct fcnjluuis er hoc quia fubiettum gratia exempli poten tixfenfitiui er fubiettum ijiius potenti £ cjfctipfa met comprcbcnfio coloris } &r fi hac operatio effet poten* tit uifiuje ipfe color ejfet ipfa met comprehenjio eius , hoc aute ejt falfum , /?c$ ergo neceffario quodfequi * turex omnibus ijiis rebus ejt cffe potentia communis omnibus fenjibus qua fit una ex aliqua parte er ex ali qua parte Jint plures, Pluralitas quidam ed exparte qua comprehendit fenfibiliadiuerfa per organa diuer fa er mouetur ad ea motibus diuerjis ipfam autem cjfc unam ed ex quo comprehendit difercntias inter com* prehenjiones diucrfas&ex quo ejt una comprehen * dit colores per oculum er fonospcr aurem,et Jfecics odoris er odorabilia per nares erfapores per lingua CT tangibilia per carnem, er comprehedit omnia id* per pe eriudicatde cis,&Jlc comprehendit omnia f en flbilia communia umcuiq}iftorum organoru, er com prehendit iuditium gratia exempli ficut lingua er au * ris er oculus er caro er nares jic^ uniucrf aliter ipfa cd una fecundum fubiettum plures fecuium fermone K

EX LIB. ARISTOTELIS CT una fecundum quidditatem plures fecundum orga* na ,dift>ofltio autem imaginationi* huius potenti a que ed una ex aliqua parte er, plures ex aliqua parte eft ficut difpofttio linearum que exeunt ex centro circuli ad eius circunferentiam fic% ifie linee funt plures per extrema quibus terminantur ad circunferentiam & una per pundum apud quem coniunguntur fua cxtrc ma quod eflipfum centrum,*? ficidi motus qui fiunt ab ijitifcnfibilibusautexpartcfcnfibiliumcr organo rumfunt plures ex parte aut qua terminantur ad una potentiam funt una.ldam autem imaginationem per mifit confuetudo loquendum de anima ex mente Ari* dotelis cr eius pedijfe quis ^accipiant eam ad inteUes dionementitati/s iftius potentie quod licet fit generis dodrina in qua fit ad inteUedionem fubflantia rei. Id quod e loco ipfius rei 3 &hoc aut fimile ficut fit hic aut aliud ab hoc qua cftdodrina poeticaipfum non nocet quando pracejfcrit&fciuentfubftantiam ifliuspos t entia. Et manifefius eji modus quo caderent forma * tiones inter ea, cr hac ffecies dodrinaingreditur dos drinam demonflratiuamin rebus ad quarum imaginat tionem primo er per fe deficeret inteUedus , cr accipi tur in initio ad fuam inteUedionem quod efi loco fub* flantia tpfl met rei , intentum enim ex ifta imaginatio ne edfcrmo de formatione folum ficut intenditur hoc per fuam fubdantiamin dodrina poetica. Alias repe= titafubjlantia uero ijhus potentia et quale effe fit [uti effe efi manifefl v. cx eo quod diximus de fenfu f impii = ater er hoc quia nos iam notificauimus ibi gradum filius potenti* ex reliquis potetijs materialibus cr no.

COMPENDIVM DE ANIMA tificauimusqeius receptio fenfibilium non fit receptio materialis t cr per hoc (fi ei uerificatum q, noncompre hendat contraria flmul una hora er per potentiam in diuifibtle , ifie itaq; efifermoquo appropriaturunu* quodq; fenfibile iftorum quinq ; fenfuum et qualiter ap proprietur & in quo conuemant er qualiter conue* niant.Quod uero impofiibile fit q iuueniatur fextus fenfusapparethoc itaq; pluribus modis quorum unus efi quia fi hic effet alius fenfus prxter ifios quinque flet cis fenfibile aliud> manifeflum autem efi indutttone q fenfibilia propria fint ifia quinq; folu crhoc quia fen * fibilia nece ffariofunt aut colores aut foni aut fapores aut odores aut tangibilia aut quxfequunturea crad* ueniunt mediantibus ipfis qu£funt fenfibilia commu* nia y quando autem i ftud fuerit mamfe&u per fecx no fuerit hic aliud fenfibile ,non efi itaq % hic potentia fehfi tiua alia. Ac et fi effet hic alius fenjus effet itaq • aliud organum er alia media fi poneremus iftumfenfum tan gentem fua fenfibilia crhoc quia indu fium apparet q non remaneat de iftis medijs aliquis modusquo admi * tatur unum fenfibile ex modis quibus admituntur, er - impofiibile efi q comprekedantur uno organo duo fen fibilia diuerfa quia unum organnm fic ut diximus e(t unius fenfus .quando autem ifiud ita fuerit fequiturq fi effet hic alius fenfus effet hic aliud organum folumji „ poneremus ipfum tangentem fua fenfibilia aut unum l organum er medium fi poneremus ipfum non t angat / temfuafctifibiha 3 quando autem iftudita fuerit appa* ret cum ammaduerfione q non conueniet hic effe alto rius organi nectfitbis aliud mediu, mamfefium itaq;

E^LIB. ARISTOTELIS X eCtqimpofiibile fit q inueniatur dius fcnfus unde uero appareat q impofiibilc fit q inueniatur hic alittdorga num neq; diud medium manifefiu tfi ex hijs qu<zpr& mijfi funt,quia non inuenirttur diud medium praeter aquam cr der e ,quod efi quia terra propter eius gro finem impofiibilc cftdeea qflt media cr obieCtio et taClus impofiibilc e qinueniatur in nuUo animali tan to minus q fit media, cr fle etiam impofiibile efi q fit . aliud organum cr hoc quia omne organu aut eji com * pofitu ex aqua ficut eCt oculus aut ex aere ficut efl di ffiofitio aurium aut efl temperatum ex quatuor cie* mentis <c qualiter ficut efi caro quia organum opor* tet q fit proportionatu medio ficq ; etia apparet hoc ex quo fi effetbie alius fenfus effiet alio animali proeter hominem cr inueniretur uiliori quod nb inuemtur per fcChori cr fic effient fenfus fecundum intentionem pri* mam propter potentias qu<e funt perfectiones earum cr eo fortius loquutio ficut declarabimus de eiusdtffio fitione,iam autem declaratum efi in libro de Animali bus qualis fit habitudo membrorum qu& inucniuntur in animalibus abfqqinuemantur ipfa eadem homini ' aut membra qu<t/int loco eorum in homine cr ficejfe talium rerum in homine efl nobiliori modo ficut naris elephantis cr ale auium,quia manus hominis eft per* fe Choris operationis qbac cr nobilioris, fleq^inueni* mus fucccdere huic potetie hoc efi potetice fenfus ani * malis perfeCti qua mouetur ad fenfibile pofi eius prp nationem ab eo aut mouetur ad ipfum antequam per veniat ad aliam potentiam,qu£ uocatur phantafld co venit autem q loquamur de ea.

Sermo v

COMPENDIVM DE ANIMA 2f SERMO DE PHANTASIA.

D E intentione uero i [Ii ut potenti a conuenit 'g perferutemur hic fecundum plures intentio nes Q_uaru prima efi de em effe quia qui ■ dam homines putant q, eadem Jit petenti*

Jenfltiute.Et aliqui homines putunt % ipfa Jit petentia l maginatiui. Aliqui autem bominuq, fit compofiia ex ambjbus % praterea.An fit potentiarum qua aliqua do funt impotentia aliquado in attu et fi res ua ejfetitaq; tffet habens materia Q uid fitifla materia er q»i/sgra dus fit eius gradus cr quod Jit fubicftum ithus altitudi niscr potentia etiam er q,lk moutnstpfum er extra hens ipfum a potentia in aftum. Di cimus autem q ifia potentia dt ferat a potentia feiifUiua,quodttaq; de pro pinquo apparer CT hoc quia licet conuimant quia ant ba comprehendant fenfibde ipfeitac $ di fer ut, propte» rea, quia ifla potentia i udicatde fcnfibilil us pcft eoru priuationem ,er ideo inuemtur perfettionis operatio * nis cum quiete operationis fi nfuum fi: ut eji dijpcfitio in fomnoybora uero finfationis pc fi, bile cft fyfit ejfc iflius potilia, & fi appareat illud efi in alio ab eo quod anni ftiturcxfcnfuejexifia parte putatur q, multis animalibus non inueniatur ista potentia ficut funt uer mes er mufea er teftata er hoc quia nos uidemus iita Jfieciem animalium qnon moueatur mfl apparentibus ■ 'jcnfibilibus & putatur q, ifia Jpecics aut tioq-fiabeat * phantafiam omnino aut fi habeat emeftinfcparabiUs afenfibilibus,perfcrutatio autem huius eftjpcculatio* nis potenti * monentis animalium fecundum locum . Et

EX LTB. ARISTOTELIS > di fert itcuj; ifia potentia etiam a potentia fenfusquid multotiens nos mentimur fecundum ifiam potentiam C r dicimus utrum fecundum potetiam fenfuser eo ma g is de fuisfenfibihbiu proprijs er tdeo cfl quod uoca • v mus fenjibiliafdlfa pbantafmata. Aeetiam pefiibile eji itaq ; q componamus per iSham potentiam res,qu<e no funt fenfate i praecento fentimus eas feparatas ficutno bis imaginantibus yrcoceruum C confimiles res qu£ non habent effle extra animam >uerumtame ijla poten Ha facit eas c T putatur q, hoc fit ex operatioe iftius po t entia mouentis hominem . Et declarabimus itaq ; inii bro de Senfu er Se fato res quibus di fert homo abalijs animalibus per iftam potentiam er lingula animalia CT res quibus conueniunt ac etia quando fentimus res necejfarias nobis, phantafma autem tioncji fic,fedno * 8ra e ftjicg, imaginemur rem crinon imaginemur ipfam,GT ipfa ed una rerum qua di fert ifia potentia a potentia cogitatiua,quia potentia cogitatiua efl no* bis neceffaria , ficq • etiam difert ab ea quia cogitatiua fit femper cum operatione uentatis phantafla autem ! fit aliquando fine ueritate ficut nofirum phantafiicari i res quarum nefeimus ad huc earum uentatem ab ea» ■

I tum falfitate,ft autem iflapotentia neutra potentiam iflarum ftt,hoc cft potentia fenfus etcogitatiua,impof fibile itaq ; eSi ei e/Je compofitam ex ab ambabus ficut putauerant i{li>quia c ompofitu ex aliqua re quod no efi fecundum modum mixtionis oportet q feruet pro* i pr letat es eius er coponatur ex eis. Et fle apparet hic > de propinquo q ifia potentia non fit intcllcftus quia fu * mus ueridici de intcHigibihbus<& mentimur de iftn po

COM PENDI V M DE ANIMA i6 tetitia. Diferentia autem inter formationem pbantadi tam & formationem inteUcdiuam licet ambe ipfe co iungantur quando nos non fumus ucridici in ambabus aut mentimur tft quiaphantaflbilia formamus qua» tenus funt flngularia cr materialia, & ideo impofiibi le e fi q, nunquam phantafticemur colorem nifl cu mi * g mtudine licet uideatur cx eoru difl>oftUoneq,ipfa flnt nobiliora q gradus rerum flngularium, formatio utro \nteUediua y cfl itaq; denudatio /pecicrum inteUigibiliti uniuerf altum a materia no quatenus eji ei habitudo fln gularis materialis in fefed jl e jfet^jfct omnino ex eo $ tshu eft paflio ex pafiionc umuerfali hoc ejl q, numere * tur adnumcrationem flngularium crq, fit e i habitudo materialis ficq ; i duc eftftcudum perfedionem ex fer mone de potentia rationali $ uero ifta potentia fit ali quando adus cr aliquando potetia,eftita<p mani f e (iit de eius diftofittone,c 7 hoc quia eius operationem opor tet q,pr£ccdat ipfam fenfuSyficut alterabitur poftea, fenjatioms autem (icut ante declaratu efl fiunt denuo, quando autem tftud ita fuerit tfia itaq- potet ia denuo fit, ergo denuo ejl materialis, fubiedum uero idiuspo tenti* in qua efl praparatio eft fenfus communis quo pbantafla femper ed cum potentia fenfus , CT ab qua do inuenitur fenfus fine phantajla. Ef uniuerf aliter appu ret de difrofitionc potentia fenfinuaqua efl prior na» tura q ifla potentia cuius habitudo ad ipfam est habitu y do nutritiu* ad fenfatiuam,cr intendimus per hoc ha ( ■ bitudinemperfedienis prima qua eft potenti* fenfiti ua, fecundum autem uentatem fubiedum iflarum dua rum praparationu hoc est praparattenis ad recipien «*

EX tTB, ARISTOTELIS dum fenfibiha er pr£parationii ad recipiendum phin tafiicabiha (fi anima nutriitua quiit ficut declaratum ck dc iifpofivone i fi ui potenti £ eius cfje e 8 ab initio rei inquantum efl jftus pr£parationis aut mquatum funt pr£parationcs t inucntuntur coniuncir cu eo quod efhn aftu er non e fi aliqua earum fubieftum altcuus nifi fecundum modum fimilitudinis rei quia qu£dam carum pr£cedtt fecundum fubuftamefie cuiufdam ejP ficcouehit q, intclligatur d>ff)ojjtio prxparutiom phx tafhc£ cum pr£p aratione fcnfltiua^quia nos non pof* fumus dicere g, fenfationes in aft a jlnt fubiefta ijliui pr£pardtionKpbantafiic£fecuium modum quo diftii efl g anima nutriam fitfubicftu anim£fenfitiu£ quit declaratum efl g fenfationes jlnt mouentes iflam po* tentiam qut perficitur per easfed omnino euidens cjl qijia potentia er ifia pr£paratio jit fpiritualior pr£* paratione fenfittua er eius aduentus e/i in gradu fecuti do erpofl aduentum pr£p arationis fehfitiu£dcjiat* tribueretur materU mediante potentia fenjitiua,ac et tHiuspotenti£pafiio non efl ex ftnfxto in a Hu extra animam fed exffieciebus proucni entibus ex fenfibtli * bus in poietiam fenfitiuam ficut declarabimus pofl boc id autem quod cft huius pernite ejt ffiirituahm ficq^ta declaratum efl ex hoc f emone cfje ifttus potenti £ cr qux materia jit eius potcntidyC quii fit eius gradus , er quare id quod ejt in potentia ficut diximus in pluri ^ bus locis conuertiturin attum,per mouens quod extra i bitipfum a potentia in altum 3 quid uero fit moues ifia. \ poteniunijutinam fcirem,mouentis nero ipjum fen * fum in potentia diffiojitio efl itacfc manifefla qu£ y unt

COMPENDIVM DE ANIMA JenfiBMa inittu tlh uero potet i a ex quo eius perfeftio efi per fenfibiliaetum aliquo modoey boepoft eoru priuationem,& euidens etiam fit ex ea dtjpofitione j indigeat ad eorum perfefl otiem ultimam fenfibtlibus, cr boc quia nobis pofiib.le edi $ phantafticemur rem p fe er fecundum uerttatem pofiquam fentierimus ip * fam t ficq; non euadit quin fit cius mouens altera duarii rerum autfenfibilia in aftu extra animam & fecundi* ifium modum ejfet tfia potentia [cujus quidam,^ hoc qaiation effet d ferentia inter ipfam & inter poten * tum fenfus wfi potenti a fenfus comprehendat fenjibi * lia qute funtyifla autem retinet tQa poft eorum laten * tiam & eo magis fcnjtbdra fortia, er ideo quando de* clinauerimusab eis ad cafenfibilia qutifunt fub eis [e eundum uelocitatem non ejfet necejfiriumqfentire • mus ea, cr umuerfaliterfenfui comunt eji potentia ad retinendum (pecies fenfibilium cr earum conferuatio, fedquaniomn poneremus ipfam pbantafia qipfi fit ad ejfe iftarum fpecierum reliquarum ficut fenfus com munis pofi ablationem f enfibiliuni non qu ando ifie jpc cies mouent utrtutem pbontatiicam adeo fyfit eis ficut materia, ejfe autem pbatafi£ cfi fpiritualius quatenus tfi eis perfenfum communtm, [equitur, q afiimiletur fibi inuicem Jimul plures res quarum numeri a ductus e$ ficut aduentus numeri rerum quas [emimus acetiX ..non ejfet pofiibde nobis q pbatdjUcdremur quadouet flemus, fed femper exifieremur pbantaJUcaid , cr uni uerfaliter pbantafia ejfet nobis rerum necejfaridrum' '< ficut cft dtjpufitio fenjibihum , quando autem tjhid ita fuerit, igitur caufa qua nos phatafticamur quaia hori

EX LIB. ARISTOTELIS poft aliquam boram,non cji nijl quia quando nos /pes culamur per idamp otentiam fpecics relidas in fenfu communi,cr hoc quia quando fenfus inuemt apudfc fenfibilia in aduipfe ut plurimum mouetur ab eis fo * luni ? quando autem latent ipfum reuertitur ipfum mo uens tfiam potentiam per fpecics relidas ineoabipfis fenfibilibus er ideo operatio ifiius potiti £ fuit magis t infomno. Sicq ; fenfibilia ergo moucnt fenfum commu nem, fpecics autem ucnictes ad fenfum communem mo uent ijlam potentiam hoc efi potitiam pbantajle ficut res mouentur a fe uiuicem,fed huic po tenti* efi com « pofitio e r diferentia pcriUasfpecies er ideo funt adi * u* aliquo modo,& pafiiue aliquo moio,er bincappa rctfyfia potentia ficut diximus /piritualior fenfu fei cum hoc efi generis fenfus quia mouens ipfum ,&jin* guUre,recipiens autem recipit fimile ei quod largitur mouens,moues autem largitur fimile ei quod efi in fit, mouens ucro ex quo efi uniuerfale eft nobilius dignis tate q boc quid eius aduentus non efi ultimus ficut po* fica declarabimus, quoniam ucro ida potentia efi po * tentiarum atiim* efi generabilis er corruptibilis,fic$ efi itaq; manifeftum ex eo quod inuenitur primo in po tentia,dcindc eft in adu,potetia autem ficut diximus multotiis eft pYoprijfiima caufarum nomtatis nouunt autem' ficut diximus efi corruptibile neceffario. Acet eius perfedio efi per /pecus relidas in fenfu communi inter fenfus, /pectes ucro neceffario fiunt ex fenfibilia \ bus,iHx ergo efi denuo/ada. Ac etiam prima pr<cpda \ ratio ifiius potenti* efi ficut diximus in anima nutriti ua mediate perfedione prima fenfus er amb* funt no

COMPENDIVM EfE ANTMA Wttr faftc,flcf, ergo prima perfettio ijlius potenti* tfl nouafic^ tam declaratum cft ex hoc fermone ejfe ijHusmateri£ 9 cr quis fit eius gradus er quod jit mo * uens ipfum,& declaratum ejtcum hoc dc eius dijpofi tionc q, jit generabilis & corruptibilis, propter quid Mero jit ijla potetia ejl itaq; propter appetitum qui ejl ex ea,quando coniungitur ijli potentia; motus fecun c dum locum, CT hoc quia per potentiam pbantafix coti iunftam cum appetitu mouentur animalia ad quxrcn dum, utile er remouet noxium, ficq^ loquemur dc hoc propria in fermone de potentia motiua animalis. ?ob quam autem compleuimus fermonem dcifta potentia loquemur itaq <• de potentia rationali, quia de iUius di * fpofitione utdetur qfuccedatiihi potentia fecundi* gra dum cr hoc quia impofiibile eft q animali fit potentia exc cUetior q ifia hoc eft pbntafiica nifl in homine qua * cft potentia rationalis.

SERMO DE POTENTIA , RATIONALI.

«L ■ • '] * . * 1*4 ttt S!i£)i)^Ub r.

v * i ■ * * *

Q Voniam ut in multis locis diximu? fcietia\ rei peruemtad perfettionem quando pra* mittitur primo er fcitur ejfc rei fi non fue rit per fe notum er deinde inquiritur intel Jigereeius cjfcnttam cr quidditate per res ex quibus 'yConftat,cr ultra queritur poftboc / cientia rerum qui: . ' bus e fi eius confifientia qua funt pafiiones cjjcntiales ficefc conuenit qperferutemur i&as eafiem resdeifia potentia, cr incipiemus primo & dirigemur ad mos

EX LTR. ARISTOTELIS dum quo cadit ueritas ent tatis potenti e er eius habi% tudo adr eliquas potetiasquepreccffruni d mde per> fcrutabimuremdilfrofitionem an fit ab quando pot en tu Cf aliquando a ftus 'Ut aftus continuo ficut opnatt tur quidam homines. Eius ucro operationes oc;o funt in pueritia quia efiimmerfa humiditatt. Anquxiattt, eius fit potentiae? quedam aftus \juia fta conueniett Ua omnium omni rcad perfcruiadum de ei er de eius diftofitione eft quaualde di ferunt antiqui ,er hinc co *■ jiatid quod efi defiderabil us de eius dtffi-ifitione hoc. eft an fit eterna aut noua corruptibilis uel compofite> exr e aeterna c?rc noua.Et fi Jit aliqua io potentia et aliqua io aftus efi aftus materialis necejfario , quid efi, ifia materia er qui Jit eius gradus et quod fit fubicftfy ifiius praeparationis er potenti e quia potentia efi ex hijs quae non difimguuntur c? an Jit corpus aut anima aut ihteUeftus. Aeetiam quid fit mouensiftam poten* tiam er extrahens ipfam ad aftum&ad quam men* furam motionis terminetur fecundum effentiam ifiius aftus in nobis quia per hoc conflabit nobis perfeftio ultima, quoniam manifcftumcfi q, >fta poietianonfit primo fecundum eius ultimam per feftione nobis multitudini hominum er ipfafttin cremento cotiuuo* fed impcfiibile efi q, praecedat eius dijpofitiom infinitum quia natura abhorret iflud. I (ia itaq- funt omnia qu£j ita que conuenit q, perferutemur de difpofinone ifim % potentiae quia per eorum notitiam p eruente nobis eius ) /cientia perftfta.Rcs autem quas accipiemus premif k fas ad declarationem ifiurum rerum funt altera ifiaru duarum rerum utrarum aut condufioncs fiUog/Jl ice

COMPENDIVM DE ANIMA iuxia declarate funt in eo quod prxmijfum efl de ifta [dentia aut res per fe utre hiemet q, fermones qui fiut ad hoc flntcompoflti ex iftis duabus fieciebusprxmif ptrum,ficqi dirigemus ad ftngulas eorum fiecies quan do utemuriBis. Et dicimhs % mamfejlu fliexeo quod diximus in pluribus locis q, rerum comprebenfarum flnt dut fiecies aut uniuerfalisaut Jingulans &$ift'e duceres flnt in ultimo differentia :,cr hoc quia uniuer* fatis eft comprehenflo rei uniucrfalis denudate a mate ridycomprehenflo autem flrtgularis eft comprehenflo tei in materia, quando autem ifludita fuerit, potenti* itaq ; qucecomprekedunt i flas duas res nece jfario funt ■ abftrattc. I am autem declaratum eft in eo quod prx* eeflitqfenfus cr phantafla comprehendant res in ma »

, teria licet non recipiant ipfas receptione materiali fe* eundum id quod prxceflit , cr ideo nos non poffumus imaginari colorem negatum a magnitudine & figura tanto minus q, fentiamus ipfum , cr uniuerfaliternos no poffumus imaginari fenfibilia negata a materia / ed eomprebedimus ea in materia, qui eft modus quofunt flngularia, comprehenfio autem rei uniutrfaliter quid ditatis eft econuerfc huius , quia nos denudamus eas materia quadam denudatione,^ id quo plus declara * turiftud eft de rebus remotis a materia, fleut linea punftus ficq ; ergo ifta potentia cuius [emite eft q, com . prehedat rem denudatam a materia eft ncceffxrio alia potentia a potent jjs qut prxccffirunt, mAniftftum.au tem eft q operatio iftius potenti* no eft q comprcben dat rem denudatam a materia filum, fcdjicomponan tur flbiinuicem iudicabis de quibufdam torum perap , '• “ H

* EXL!B. ARPSTOTELIS ’ qua er hoc quia compofkio <fi ncccffario operationis aduenientibus fimpltcibus.Prima autem operatio ope rationum iftius potenti* uocatur formatio. Secudaau tem efi uerificatto, euidcns au te efi hic q, neceffario di indantur potenti* animxifta dtuifione propter diuifio nem rerum comprehenjarum er q, non f It tn animali » Bus hic alia potentia iuuans ejje eius pr*ter iftas potest tias.Et hoc quta ex quo perfeftio eius efi $ moueatur 4 fenfibihbusjenfibiltd autem funt Studentia aut occvX ta ficq ; neceffarium eft $ pofita fit ci potentia fenfus et potentia pbantajhffolum quia non efi hic aliquis mo * dusfenfibilibus cuius comprehenfione indigeat anima pr*tenfiosduos t aut quod admittis eas,quomam aute quadam animalia etiam qu * funt homines impcfiibilc efifuutn ejfe fecundum duas iftas potentias folum,fed quando fuerit ei potentia qua comprehendit resnega tas a materia cr componit res ad fe inuicem cr extra bit ex fuo animo quajdam ex quibufdam donccpcrji * eiantur ab ea plures artes qu* adiuuant eius effe , CT boc ex parte hecejfarij aut ex parte nobilioris, ficutc ntcefiitas qua pojlta efi in homine ifta potetia hoc efi $ largiatur principia prudenti* adiuuantia ad opus, fed lam apparet q, ipfa largiatur alia principia qu* no funt parata ad opus omnino , lpfa aut em adiuuant ad eius ejfefenfatum non utilitate necejfamfii ex parte melioris ,qu* funt principia fcicntiarum jpecuUtiua* rum, quando autem iilud ita fuerit uerttas itafy efi $ inuenumunfiam potentiam ex parte tjfendiipjam no bilem in ejfe fcnfato , cr hinc apparet , g, ifta potentia primo diuidaturin duas partes quarum una efiinteUe

tOM PENDIVM DE ANIMA ftus praHicus er altera jpeculatiuus. ijla autem itui a fio accidit ei nece jjario propter diuifionem fuorumfub ieftorum & hoc quia alterius earum operatio & per fettioefhin rebus artificialibus pofiibihbus. Secundi autem cft de rebus necejfarijs quarum ejfe non ejl no firiarbitrij,quando autem declaratu cjl effc ifiius po tenti £ q iiferat a reliquis potetijs quasnumerauimus CT declaratum ejl etiam cum hoc q ipfa diuidxturtn duas partes, conuenit itaq; q jfieculemur poft hocrei quiejitas quas utrafq; earum numerauimus licet plu* res earum fint communes ambabus, incipiemus autem a potentia praftica quia dijfiofitio huius est facilior tf non ejl eius ludntum magnum. Ac etiam itaq ; iftapo tentu eft potentiacommums omnibus hominibus qui non euadu aliquis komojed funt in ea fecundum gra « dus fecundum pius et minus, de difpojitione u ero fecutt d<£ potenti* apparet qflt ualde diurna ,er q, illa uiue * niatur in qmbufdam hominibus qui primo funt intenti m ijtam potentiam Jiamus autem q, ifla intclligibilii \

* praftica Jiue fuerint intcthgibiUa aut poteti* aut artes . j

fiunt er funt nobispnmo m potetia et fecutido maftu . ijtud itaq • eftmanifcjlum de eorum difpofitione,appa r et enim apud antmaduertenttamq plura inteUtgibi ■ lia qu* peruemum ab eis jint per experientiam, expc rimentum autem fit primo per feiifum. Et pbayfia » i . fecundo, quando autem ijtud ita fuerit iftd itaq ; intel • hgibilia indigent ad Juum ejfe jcfifu cr pbanujiacf iUa fiunt in illarum nouitatc er cofrumpunturtncfr ruptione phantafuCiuerumaute ijla phantafmata pro cedunt femua juba&i adijtam pvtenui aut femita mo

H ii

Part 3

0 ; EX LIB* ARISTOTELIS '

uentis (icut efi difpofltio reliquorum fenfibilium qus funtfenfui communi cum potctia phantafis. videtur •quidem $ eorum femita ad eam fit femita fubufti er boc quia diffo/ltio phantafmatis ejl diffofltio ipflus « metmtcUigi bilis t ejl igitur f e eundum f mutam mouen *

. tisfedefi infufficies ad hoc t uniuerfale enim efi abfira dum fecundum ejfe a pbantafmate er fi pbantafmatu ejfent muentia ipfam folum neccjfano effit fuefpe « cia,flcut ejl difpofitio ferfibilis er pbatafticabilis t ma gisitaip declarabimus ifiudinfermone de fteUedu /pe culatiuo er ibi dicemus ejfe iftius mouetis , er quid fit, quando autem phantafmata non fuerint mouentia fo lum iflius er funtunum eorum quibus perficitur com prebenfio uniuerfalis.Efl itafy aliquo modoficut fub • ieftum uniuerf alis quia fuit ut praeparatio er potctia uniucrfalisXuicoUigantur crper iftam praeparatio nem diflinguuntur anima phantafiica hominis er ani ma pbantaflica animalis ,ficut difiinguitur anima nw • tritiua animalis ab anima nutritiua uegctabilispproe* parationem qus est nutritius animali ad recipiendis fenfum, ifia autem prsparatio non tft aliqua res om nmo ultra difpofitionem ad recipiendum inttUigibilia e contrario difpofltionis potentis fenfus, quando autc totum ifiud fuerit ficut diximus euidens itaq; eft de di ffofitione i/lorum inteUigibiliu q fint generabilia cor ruptibilia er huic non obfiat aliquis perypatbeticoru , . CT boc quia euidens efi % ifia phantafmata non fint fub •iefta aliquo modo ifiius potetis, fei perfcftio ifiius po untis t opcratio uero eius efi quando inueniuntur for ms phatofiicate in mete er extrattione ab eius animo

COMPENDIVM DE ANIMA Jt /equitur ex iUis ejfe rerum operatarum per artem ,fl autem effentjfla inteQigibdia fine anima phantajiica fuum effle efflet labor CT fru&ra,ifla autem /peciesfur marum phatafticaruminuemtur ita^plunbus inani . maltbus fle ut exagona qu£ inuemutur apibus cr texe re quod efl aranea, fed dijferetia interiUas cr eas qua funt homini, efl quia peruenientes ex cogitatione cr f xtrattione ab animo , & inanimalibus perueniunt a natura, cr ideo non perficiunt fuas operationes f e * eundum /pectes diferentes fed unumquodq ; animal adipifiitur quandam formam terminatam qua efl ne • cc/Jaria ai fluam permanentia c T ex hoc putant qui • dant homines animal inteUigat cr per hanc.potentii homo amat erodit et retinet et amplettitur,et uniuer /aliter ex illa funt uirtutes morales , cr hoc qa ejfe tfta rurn uirtutum non efl aliqua res prater ejft phmitaf * matum, ex quibus promouetur ifle operationes flecun dum ultimum rectitudinis crhoc $ praualet gratia exempli in loco conuementecr fecundum menfuram conucnientes. iJU autem tftarum uirtutum qua efl ani pialibus ficut fortitudo leoni, cr parfimonia galli efl itaqi diti: a fecundum aliquam Jpeciem analogia cu uir tutibus humanis CT hoc quia lUe funt naturales ani * malibus cr ideo mullotiens operantur eas in loco qui non conuenit ; wtcBeftus autem de quo meminit AnflotUes fexto thzomackie attribuitur ifli poten * tia aliquo modo, ifte itaque efl fermo it intcUc ftupratico.

feX LIB. ARISTOTELIS Sermo de intellecta specvlativo.

S Ermo uero dc ffeculatiuo eftexhijsqu <e requi * runt maiorem declarationem. Et tam uctrij fue * runt pcry pathetici a tepore Platon is ufq ; ad ini tium legis maurorum,nos autc perfcruubimur hoc fecundum nofirum poffe CX fecundum adi ument u quod inuenitur huic ex eo quod prxcefiit. Dicimus au tem q, principium cius quod conuenit q ffeculemur de dt/pojitione ijlorum inteUigibilium Jpeculatiuoru, dn Jintfcmpcr aftus,autflnt potentia aftus, e*r deinde ft eundo aftus 3 zX effent entid materialia , quonia fermo dccjfcquorundam eorum femper aftus exquorund x potentia e ft fermo manifcjli cafui ptr fe,form<e enim tion diuiduntur fecundum fuamfubfiantiam , ne% qua dam earum funtfubicfta aliquibus inuenitur aut ijiud formis exparte materia hoc eft ex parte qua funt jfin gulares hoc autem notu eft ei qui aliquo exercitio ex * ercueritfe in bacfcientia,uiam autem ad hoc ftcutdi ximus ab initio ifttus libri eft q ffeculemur. An carie continuatio nobtfcum fit continuatio jimtlis continuam tioni rerum feparatarum in materijs flcut dicitur de inteUeftu q ipje continuetur nobis tempore acqutfi* tionis adeo qnon jit diff erentia inter ejfc inteHigibditi a nobis tempore puer itu ejfcntftutkcx quo funt in aftu,ftd in pueritia funt immerfa humiditati , er uni* uerjahter oportet q dicamus q fit no bis dtffjofitto qu£ aiiuuat nos aitpiju dla } quando^ autem tpjum fubie « ftum recipiens ea perutnerit ai eius ultimam pr&pam

COMPENOTVM DE ANIMA *fc rationem apparet in eo ifiaintelligtbilia cr eorum co prebenflo & fecundum hoc non indiget quando perm veniunt nobis intcUigibdia a motore fui generis , hoc tft,q,(It inteUcftusJi autem fuerit,omnino efi per acci densficut qui remouet erugme a freculo efi aliquo mo do caufa defcriphonis formarum ineo. Ne q- etiam di * dum noftrum de eis q, fint nobis in potentia tepore pue titi<e efi fecundum difpofinone didi materialis, fed fe* eundum modum accommodatum qui fimili/s efi dijpoft tioni ad quamperffxtttui extendunt nomen potenti#. Aut dicemus $ continuatio istorum inccUtg bdium no bis fit dontinuatio materialis qut efi continuatio for * marum in materijs, confla tia autem huius cfl hocmq do,cr hoc quando numeramus dtfpo fit tones ejfcntiales formis materialibus inquantumjunt materiale s,dcin de advertimus. AniftaintiQigibilia denominentur per aliquas earutnec nc{ Et dicamus q, lam apparuerit ex eo quodprtmiffum cft q, formis materialibus fint gr A dus er potenti £ etiam cr praeparationes ordinate fe* eundum ordinem earum. Prima itaq: Jpeaes ffecuru formarum materialium efi formarum fimphau>qua* rumfubicftueft mater id prima, qutfunt grauitas er leuitas,deinde pofihacfunt for tn<g corporum jimila* rium partium deinde anima nutrinua, de inde fenfhux deinde phantaftic4 } unaqua , q; autem ijtaum for maru . quando aduer ternus ni e asmucnumus eis res ambiges tUaSiCT conueniunt in eis quatenus funt materiales flm pluit cr, cr aliquas res quibus approprtatur unaquteq* ■tarum autplures q una ex parte qua funt materiales qu£im,id Autem quo appropriantur forma: fimpl t*

£3C LIB. ARISTOTELIS ^ ces,eft quid materia nort denudatur ab alter d dudrunt formarunt oppofltarum flcut funt calore? frigus & bumiditas CT ficcitas id autem in quo conveniunt for* meflmplices e? form<e flmilarium parttu efl quia tUcdiuiduntur ai diutjiontmfuorum fubie&orum & *£* uentt ets differentia ucra.flcq; conuenit ambabus for • ma nutritiua in iftis duabus diffojltiombus>licet drffe* rant fecundum ipfum meteffc eorum, propter afpnue tem auttmiflius anime ad formam complexionale pu taueruntde ea, $ fit complexio appropriatur autem forma fcnfitiuaqipfa dividatur dd diuiflonem mate * rie fecundum dijpo/itioncm qua partitur forma com* plextonalis er ideo poflibile efl ei g, recipiat duo con* traria ftmul c y magnum er partium fecundum unam difl>o/itionem. Conuenit autem cum anima nutritiua %a ipf a utitur or gano, anima aute phmtaflica appropria tur quia non indiget ineius operatione inflrumento or ganico, conueniunt autem iflefbrme materiales flm * pliciterin duabus rebus quarum una cft quiafuum effc fuccefiit per fe,e? boc.quia propinqua er remota eflfl cut dijfofttio for matum complexionalium e? anima * lium de quibus fafta cft me ntio.Stcuda autem efl q, nu meretur per fe ad numerationem fubiefti er multipli cantur ad eius multiplicitatem, quia de duobus iflis at tributis uerificatur dijpofltio nouitatis er fl non+non ejfet ibi generatio omnino, ia autem logior es fuimus , in bocab initio iflius hbri,ifla aute dijpofltio de numc ratione animarum ad numerationem fuorum fubiefto . rum latuit dicentes tranJmigrationem,iftditaq;funt omnia predicata elfentialia que inveniuntur formis . " materialibus

C O MP ENDIVM DE ANIMA # materialibus cx parte qua conueniut er ex parte qua appropriantur.Sicq • inuenitur formis materialibus in quantum funt materiales dijfiofitio tertia, qux efl, q fintcompoflte ex aliqua rc qux in eis procedit femita formx er aliqua re qux procedit in eis femita mate * rix. Continet autem formas materiales diffiofitio quar ta qux cft q inteUigibile fit aiiui ab ente.Nos aut qudn do animaduertimus intcUigibilia inuenimus eis plures res qux appropriat eas qux apparet apparetia maio tifecundu finiat in e ffe reliquas formas animaliu, er ex iflis rebus putaucrui q fini entia in aftu cotinuo er ingenerabilia 3 fl autem effent generabilia effent corm ptibilia quia effent habentia. materiam , fed manifefiu efl q ijle res qux appropriant ea,nonfufficiat , qcoti* fient q non fuit materiales niji alterat er u,aut qquan do ponimus omnes res proprias formis materialibus quatenus funt materiales denegate ab eis, autq coflet q aliqux rerum qux appropriant eas fint ex bijs qux appropriant res feparatas,boc autem efl manifeflum perfe ei qui exercitatus fuerit in arte logicx.bios au * tem numerabimus res proprias iflis inteUigibilibus et dducrtemus.An una eam appropriet res feparatasl nec nelcy fi non fuerint propria. Verum cuikis rebus uniuerfalibus inuemutur formis materialibus inquan * tum funt materiales aut non inueniutur. Dicimus au * .tem q appareat itaq; dediffiofuione entitatis formam intcUigibilium hominis q ipfe fint alterius fpeciei diffc*

. rxntis ab ejfe reliquarum formarum animalium quia ' ejfe iflarum formaru in fuo fubicfto demoflrato aliud ' ab tarum effe inteUigibili, er hoc quia funt unite cx

^ ^ ARI ST OT ELIS

ZZT/ m ‘" teB ‘Z‘ Mls er plurts ex patie qua o- mt(rk> uerof J milr J^ teUigibilium tam putatur g,flt ipfummeteffe urum

ilTrr t ^ atUm i UU a en } in “ a &M‘ '4 ru fuerit aliud ubefe.quo modo eft lenitas modi quo dicimus de re

nfktrB™!, 1 ? m tdr 'i m l it “‘‘udabintelligibili. Si ue

' S' T m f T u dmi ‘ h

tem intcttigibile e arum jit ipfum ensipfettaq- fumCe*

^urexlZ ‘ n 7 <<l *** ^"unt.fedfeqiu

eme lT/n? i<m T atimt * in “mie differat ab Uvbtle abZ I 41 "" pr ‘^ t ” ui « m ?«<> dlfirtintel Parate n f r,l ‘f 4r !i m fo r "4rum qua; non funi fe hlTfa ‘P cx teftrmone .anonfiteis

lUasfn 5 ^ UU c° habitudine qux eft ad

moioaAF S ‘ <t ^ m ‘^ <l,la h,ikituio “ppropriat folu* formas materiales, ,d au, e quo diLJt etia

iSainteBigibiha a reliquis formis animalibus eft uuia

tlZZT h ‘ nIi °, f‘ nfin,U fUut dedar alum ett

de ^ofltionemiuerfaltt.reliquarum uero potentia*

eaputauerL ex hoc

I prenZbZ o °”T €rnon eftiuhocdubium

fe^L !, hll ™ a ef«:udu m totum quia formatio po

To lZ " eruenficamqeex

ZZoTt/r f in4i4>l °f^arumtJaer^

^uaudo autem denudate fuerint formeamaterutu*

exaUal !“ r^H^riSinon fequrnr autem ' ‘X ablatione multitudinis Jugulari, materialis ablatio

COMPENDI V M DE ANTM* *4 multitudinis omnino, quia fortajfe eflpofiibiUqrclin quaturibi multitudo aliquo modo fcd ex parte qua de nudantur form<e a multitudine terminata, et decernut iuditiu de multitudine infinita, ficq; f 'equitur qifia ope ratio fit potentia immaterialis. Alias quia fi non fe que retur q comprebenfio formarum feparatarum effet infinita a finito .<£ fequereturquod cjjet compreben fio formarum materialium a finito er earum iuditium in infinitum, y Quando autem iuditium formaru md* terialium a finito iuditium de infinito lUud itaq $ efi ne* cejfario immateriale qui a i udi ti um rei tft cius copre * benfio crper naturam qua potetia ipfum compreben dit. Ex hoc equidem apparet q ifia potentia qux e ft in nobis e fi immaterialis, fed nodum efi declaratu qiftud iuditium fit iftorum intelligibilium uniuerfalium fed fortaffceft alterius potentia: qu* procedit de tjlis intei ligibihbus fecundum femitam form<e. Id autem quod etiam appropriaturifti comprehefloni inteUccluieqa comprebenfio efi ipfum fubicftum,zr ideo dixerunt q intcUcttus fit ipfum met inteUigibile,buius autem cau* fa efl quia intcllcftus non cftaliudabeo quod nega * tur forma inteUigibilium a materia er recipit ca rcce ptione immateriali ^contingit ei qintelhgat fubflantia fuamquianon formantur inteUigtbili a in fua e jf entia inquantum ipfc efi inteUigens ea fecundum fpeciemft*

♦ paratam ex quo funt inteUigibiliareru extra aiuma . Senfus uero dtfpofitio no efificjicet enim immaginen tur fenfibilia impofiibile cft q fentiat fuam fubflantia adeo q fenfusfit fenfibde quia eius comprcbefio reifen fibilis efi ex eo q recipit ipfum in materia er ideq res

l ii

>■' EX LlB. ARISTOTELIS ' prohibita potentia: fenfuiua differt fecundum effcl fuo effe fcnflbili,zr opponitur ei fecundum id cuius fc tnite ejl $ fintfccundumipfum res oppoftta fecundum apitutumipflus effetmamfeflum autem tjl^acccidat ei ex parte qua receptio intellegibilis non e fi receptio materialis lingularis, fed fi effethic intelleftusipfe idc intcUigens omnibus modis jicutputatur res ipforufe * paratorum adeo $ non fit ei habitudo ad materiam fc cundunt modum aliquem modorum habitudinis quo ex timetur inteUettus fit praeter inteUigibile omnino 3 tf fctnecejfario attusfemper 9 manifejlumautefl qijtud ' nondum fuerit declaratum adhuc exbijs qua fuppofi ta funt hic ex cius cognitione ad fenfum,ex hijs autem que appropriant ifta inteUigibilia etiam eft quia eom comprehenflononfitper pafiionem ftcut e& diffofl* tio fenfus er ideo quando uidemus uifibile uehemcsdc inde declinaverit ab 1U0 non pojfumus fubito quando uidebimus id quod cfl debilius , inteUigibilia autefunt c contraimus autem caufa ejl quoniam fenfus ex quo remanent in ipfo qua dam forma fcnjibiles poflquam declaratur wt ab co quafdamffecies jimiles formis ma terialibus non erit q, recipiat aliam formam donec deftruitur lUa forma ab eo et aufertur . Et illud etiam accidit ei exparte habitudinis lingularis. Extis etiam efi quia inteUcftus augetur tempore fencftutts relique aute potentia anima funt e contrario huius ut plurimum autem ijla pradicata propria inteUigibilia quando aduertes dicimus q, caufa eorum affirmationis eH effe inteUigibilia priuata habitudine Jingulariqua invenitur reliquis potentijs anima quod <( 1 $ intcUi «

COMPENDIVM DE ANIMA gibiU ftt in ultimo differenti# entis fecundum quod efl in eo res formmmjingularium, er Jic quando ufifue rimus iftis proprietatibus ut\ratiombus no uxleret ho mini ad plufquam ftt iftafcicntia 3 quando uero noluerimus ponere eas rationes ad effc illorum intclligibtliu attum flmpliciter & continuo uteremur iflo qudcftto ut pofleriori eorum ex quorum effc fequitur ejfe pr # cedentis jicut efi femita eius qui dixit qjleUeftnt igtiee tx quo lucent er hoc quia cuiufq; habitudo fingulari/s ad reliquas potentias anim#,quod efl in actu continuo iam priuaturtteceffkrio er non conuertitur hoc donec fcquaturqquodcunt £ ex quo priuaturifta habitudo ftt in attu continuo hoc autem declaratum eji ei qui ex ercitatus fuerit in arte logic#. id e rgo quod fefellit eu qui dixit iftas resdefeparationeinteUigibiliumefl lo * cus accidentis,quando autem iftud ita fuerit er dppa* ruent qnon jit in idis rebus proprijsinteUigibihbus quod declaratur de eis $ ftnt continuo in attu,jpccuU= bimurttacfc an adueniant diffofltitmes proprie forma rum materialium fimpliciterf nec nefiam autem dixi mas $ ftnt du # res quarum unae fi q> cjfe formam ftt confequcns tranfmutationem per fe er fecundum hoc fuerit de nouo. Secunda autem efl q multiplicentur ad multiplicationem fubiettorum multiplicatione effentiali ficut putant dicentes tranfmigrationem quocunq ;

• modo modorum multiplicationis contigerit. Dicimus autem q, quando animaduertemus qualiter fitaduen * tus inteUigibilium nobis er praecipue tnteUigibilium tx quibus componuntur pramiffe conflantes experi * mento ex comprobatione. Videmur $ nos indigemus

EX LIB. ARISTOTELIS fuoaduentu nobis $ primo femUmus er poft fecun do phatailicemur,er tunc fit nobis pofiibilis acceptio uniuerfaliSy er ideo qui perdidit aliquem fenfuum per didit quoddam inteUigibdc,c£cus itaq; nunquam com* prehendit inteUigibile jient efi apud nos difiofitio clc* phantis,ernoe$t hocfolumjed etiam indiget cuhijs duabus potentijs potentia qu£ conferuet er repetat il lamfenfationem, pluribus uicibus donec declaretur no bis lpfum uniuerfale er ideo ifia inteUigibilia p cruce munt nobis in tempore er jic putatur q, fit difpofltio unius generis inteUigibilium qu<e nefeimus quando per uenerint neq • quo modo peruenerint, fed quia fua jin gularia funt nobis comprehenfaab initio rei neq; mce minimus quando peruenerit nobis ifia difpofitio de tisqu£peruenttnobis experimento, er hoc ejleuidens perfe quia ijia inteUigibilia non funt unius generis in* teUigibiltum feparatorum ab experimento, er ideo ejl quod {equitur q fua peruentio fit uno modo e runiuer faliter apparet itaq; qejfe ifiorum inteUigibilium jit confequens tranfmutationem qu<e efiin fenju,er phan tafia confequutione ejfentialieo modo quo confequun turforms materiales trafmutationcs pracedetes eas * et fi no cjfet pofiibilc q inteUigeremus res plures abfq; qfentiamus eas,ficq ; difeiphna effet 'remimfcentia ji* cut dicit PUto,er hoc quia quando pofuerimus ifia in teUigibilia entia in attu continuo er nos fumus fccun*- , dum ultimam perfeftione praeparationis ad rccipicn* dum ea er hdc gratia eXemphin iuuetute quam ob re ergo ( utinamfcirem)nonfuntin continua formatio * nc,er ejfentoes res note nobis notitia prima % ultimum

\ ,

COMPENDIVM DE ANTMA '36 autem quod dicimus de hoc eft q quando perdimus ali quod inteUigtbtle er pojlea comprehendimus ipfum eius comprehcnflo fit reminifcentia non peruentio no titi<e que non fuerat nobis ante in aftu, adeo q difeere fcientiam fit fuperfluum 9 totum autem hoc eft manife fle rume perfe 9 quando autem ej Je iftorum inteUigibi liumfit confequens tranfmutationem per [e iUa autem funtitaq • nece jfario habentia materiam,er inueniun* tur primo in potentia,cr fecudo in aftu er denuo fiut & corrumpuntur quia omne nouiterfaftum corrum y piturficut declaratum ejl in ultimo primi de Calo er Mundo fleq; ui de tur etiam q multiplicentur ad multi plicationem fubieftorum,cr numerantur ad eorum nu merationem i & iUa eft fecunda dijfofitio qu<e appro* priat formas materiales ex quo cjfciftorum inteUigU biliu eft ex eo q appodientur fuisfubieftis extra ani* mam,cr ideo id eorum fuerit uerum ipfius [ubieftum extra animam cuius totum appodiatur ciusfoxmee phantafticatejd autem quod no habet f ubieftum ficut hyrcoceruusetchimera eftfatfum ex quo forma pha tafticata exeo eft falfa 9 er uniuerfalit er prima euiden tia uidetur q inter iftauniuerfalitcr phantafticatafuo fumindiuiduorum flngulanum fit qudtdam habitudo qua uniuerfalia reduntur entia quia uniuerfale quide habet ejfe ex parte qua eft in eo quod eft fingulare fi * 'Cut pater eft pater ex eo q fit ei filius et accidit ambo blis iftis cu fuo ejfe ad aliquid q fua nomina ceciderint . exeoq funtrclatiua.Vrcprictatum autem relatiuoru eft ficut diximus in alio loco ab i ftoqftnt in potentia Ttrin aftu fimul, er quando eft alterutrum c orumtft

EX LIB. ARISTOTELIS & alterum,*? quando corrumpitur alterutrum eoru corrumpitur *? alterum hoc aute apparet Jfieculatio * ne, er hoc quia pater ctt pater inaftu omni tempori quofitei filius in afiu erfie filius efi filius omni tem* pore quo fit ei eius pater,pofiibile autem effiet qnon rc fiererentur ifia uniuerfialia ad fiua fubiefta fi effient in aftu extra animam ficut fibi uifus erat V lato, mani f e* fiurn autem efiqifia uniuerfialia «5 habent effie extra animam exeo quod diximus , &q,ideorum quodefl extra animam fint fiua fingulariafiolum,iam autem nu, merauit Arifiotilcs in Mathematicis mendatia qutfie quunturexifiapofitioneex appodiationc autem iRo rum uniucrfaltum ad phantafimaia fuorum fingulariu cfiq, multiplicetur adtUorum multiplicationem cr fit inteUigibile hominis apud me gratia exempli aliud ab eius intcUigibile apud Ariftctilem quia eius intctligibi le apud me appodiatur pba tafimatibus aliorum fingu, larium a fingularibus quibus appodiatur ad pbantafi mata fuaipfius Artftotelis aut per continuatione iftc= rum formis continuatis in fic ipfio quibus aduenit obli= uio per ablationem formarum phantafticarum ,er ad uemt nobis error ab eo quod animaduertimus de eis cr mutatur comprebcnfio tUius cuius phantafia efl corru pta,er uniuerfialiter ex i fla parte aducniuntintcUigi* bilibus dijfiofitiones quibus apparet g, fint materiales , nonoratione quam putauerat T hemijhus *? alq abeo. ' ex hijs qui dicunt ea effie attum continuu, fiemita enim iftiusfiermonis tfi $ ex formatione ad largitione cau * f& ifiarumpafiionum faciat acquirere mtn furam qui facerent acquirere fermones poetici, ac etiam fi po?

' ^ \ >

COMPBNDIVM DE JtNIMi* $7 fuiffemustjhttniuerfalia no multiplicata ad multipli tdttonemfkdfltaf n^tum fuorumftngularium fcnfato rum,fequerenturita^exboc resabfutde qomne in» uUigibdcquoi perveniret apud me peruenirct apud teadcq aquando ego di dici ffem aliquam rem , tu didi xijfa eade^qHego faiffem oblitus iUius tu ctfwp* f cs oblitus eius tmm o non ejjet hic Hifciplina omnino ncc^obUntcTyCi omnes faetix Aristotelis ejfent in aftu ei qui nondum legit eius hbros,totum avete hoc efi cui dens per fe crprolongatio in eo efiignauia*Sicqfiam declaratum djfax bocftrmone yiftaintcUigibiliacon fequuntUr tranfmutationem Qfyipfa multiplicantur ad multiplicationem fiiorum fuobiettoru. Sed alio mo doq eo quo multiplicantur forma fingularts^ dcch ratum efi ibi g, fint habentia materiam cr fint n oui» ter factibiliaet corruptibilia. Exp arteueto qua furit •Materialia crdemonfirata fequitur neccffano g, ftnt compoflta ex aliqua re qua procedit fecundum femi» tam materi* cr ex re qu* procedit fecundum femi * tam fom* * Res utro qu* procedit femita for m* quando illud itaq; fuerit inteUettutn' apparetex eo quod fit ingentrabile & incorruptibile hoc autem 'i declaratur qutbufdam.pr*mtfiki > quarum tina efi% omnis forma inteUigibilis jit aut materialis autimmq* terialis. Secunda aitieni efi $ omnis formaimmaterid* lis quadp ejhntcth&aiam cjl intcllcfia in adu>& fi rio ipfa e fi ita% inteUcfta in potenUa.Tertiaautcmcfi^ omnis forma immaterialis e fi intdledusfiuefueritin ■ tellefta autnonintdUfta. Quarta autem p*. quinta tjl contrariumi^arum duarum pr&miffxrm', qu*f uri,

IX WR ARISTO TE trs q, omnis forma qua fit inteUeda quando intetligUur tji materialis. Et $ omnis forma fit quafit in fe inttUi dus cr finahinteUigitur eft mmaterialis,qudndo aut fuerint couerftnobk iftc prxmijfc quafmtmamfefle ex natura inttUcttus et intcUigbilk, dicimus , q, ifiefor ma,quafunt forma mteUigibUiumfpeculatiuorum eo ucnitqflnt immateriales quia ipf ; funtiteUedus infe t flue intellexerimus easnos,fiue no inttUexerimus eas t quia fune forma folum,qua fecundam fisum effe funt inteUedus,licctpofucrimus eas intclleftas in adu quo dummodo ty mpotentia aliquo modo ifictyibife qui* tur q, omne generabile fit corruptibile qua ejl res qua redijt inteUeda iti adu pofiquamfuitin. potentia > er redijt etiam quafho de bacan fit inteUeda in adualh quo modo er in potentia aliquo modo, fi autem ita po* fuerimus fequitur q ibiejfetintelkdus tertius endeo non conuemtqflt ir itcUeda abintcUtdu qui cit in adu cuius td quod eius ejl ens e ft ipfe met no aliud ab ente ficut eft difpojitio formarum materialium qua funt in teUede in.potcntia.Nunquid autem non fintmteUedus humani infiniti, fisi eorum immagtnatto .fit pofiiUUs ifiuditaq ; dadarabitur txnofiro fermont in eo quod tji poft bocficq^txhoc apparebit q intcUtgiUhum fit quadam pars definens cfjc er aliqua pars permanes > C rideoperutrfa cft intentio fpcculantium ea. Poftqua autem iam e fi. declaratum, $ intcUigi bilium /liquida f ars permanens & aliqua pars generabilis corrupti biUSy&qomnc generabile babeatmateriam,ficq; ffie culabimur qua fit fubfiantiaifiius materiat? quiegra v dus fit eius gradus,cr dicemus q^qmpdiieaetifia tntel

COMPENDIEM DE ANIMA $8 ligibilia entia in aftu perpetuo xtemo diceret $ no fit eis materia niftfccuduin modum exempli CTtranfum ptiuequia materia eft proprifiima omnium caufaru immationitjcr hoc quia difpojitio toaterix fecudum ifiam opinionem non ed aliquam ultra prxparatio» nem nouamqua effet pofiibilcftformarenturtftd intel ligibilia cr comprehenderemus ea, noti q, ijU prxpa* ratio fit unum eorutii quibus confidunt idainteUigibi • lia quuitiaeft cis fecundum difrofitionem materialem ueram er ideopofiibileita $ edq, ifiaprxparatio im * magineturnoua, etmtcUigibiha quxrtdpit aeterna fc eundum ifium modum, critlc ed modus quo conucnit q, dicat quicunq- ponit idainteUigibi lia entia perpe « tuo er eo continuantur >Thcmiflius uero cr alij anti • quiores expofitores ponunt idam potentiam quam uocant intehefium materialem xternam t V ponunt in teOigibilta qucefuntin eo generabilia corruptibilia & quod funt colligata formis phantafmatum. Alij uero ab eis cr qui procedunt fua femita ficut Auicennacr alij contradicunt ftbi ipfis in eo quod ponunt ipfi autem non fentiunt cpcontradicut cr hoc quia ipfi ponunt cu hocqponutfyifta inteUigibilia entia xtema fint noua , CT fint tamen habetia materiam aeternam cr hoc quia ipfa ftgmficant q,ei fint inteUigibilia quxaliquado fint in potentia cr aliquando in aftu, cr iUi qui ponunt ea, ' etiamhabentia materiam, quum aute ficut putauerat non aduemunt pafiiones materiales,cr funt in eis reli - que proprietates quas numerauimus , propterea iudi cauerunt q, ida materia fit aeterna cr $ ifla inteUigibi lia fint aeterna, ntfeio quid dicam dt hac cotradidtone,

K ii

EX LI B; A R IS TOT Et IS : ;

quia id quod efi in potentUcr pofieainuenitur in *<£* neccffano fit nomm,nifi intenderet hic per potentiam dijpoflticnem quam diximus in eo quod pramiffum efi quod c fi cjfe mtettigibihu immerforu bumiditatiinno bis et prohibita nobis adeo $ nequimus immagfnari ea niji g, fint fecundum fum fubfiatiam priuata omnino , er effet didunt noftrumq, fint habentia materia fecun dumfcmitamaccomodationis,fedinucnimu$qtputAti $ fcquitur ea materia ucra , cr eo maxinU Themi fttus, et hocquiaipfe dicit, ex quo quicquid eft in po « tentia res una non erit in ea aliqua res adus ad quem efi potentialis fient esi di/pofitio colorumet uifuSiquia fi uifus effet habens colores tion effet pofiibile ti$ fein tr omitteret in colores cr reciperet eos qa effet difpofi tiouisMtus coloris qui eftin eo er ideo putauerunt $ nofitinintcUedu materiali atiquar es formarum que funt ineo & deinde inmuUcftu. Bgo autem dico, uti nam farim iflam potentiam in qua efi ifiapraparatio ad recipiendU inteUigibdia.Anputent q, (it aliqua res, in attu nec ne , cr non pojfunt tuadtti abhac quiaipfs, pofiibilitas & praparatio qu&nouiter fit fit cX hijs qua ncccffario indigent fublcdoficutdeclardtur inprc mode aufcultationibus phificis , quando autem fuerit Miqua res ipfaitaqs efi neCejfarto aftus,quia fubiedu in quo no ek aliquid atttit omnino efi materia primi impofiibilc aute efi $ ponatur materia prima recipies ijla inteUigibilia, quado autem fuerit aliqua res ipfius aftut illud itaq; efi corpus aut anima aut inteUcdus qa tam apparebit poficaq nofit hic effe quartum, impof fibile aute cft $ fit corpus ex to [emone qui prmifuS

COMPENDIVM DTE ANIMA }9 fust/idc.diffofktoner&orum itltcllig ibilium,fl autem pontremuupfimamma effetneceffirio generabilifict c orrupttklii, quando autem effit corruptibilis prdpa raHbejfcbdigmor.corruptime ,quando autem non fue r it anima neq- carpus e frncceffario UtUcStus & ed quo i Apparet ex illorum fermoneifed fi fit. mtrfU» duCtpftit^cdm aduinaliqua fpeciequaedinpo * tentia ad iUum boo autem efi abfurdum, quia potentia WattuSfunt contradi dorij,noncd autem aliquis vio dusjnbxc confequentia $ ponamus partem iftiusma* teri* poterttialem cr partem eiusadum, quia forma efi indiuifibilis entiutisniji per accidens ej ponat pip ponens fytranfmutatio fecundum fubfiantiam menfu * rtt.trdnfmutabdeficmdum quantitatem , bocaute eft falfum&r ideo oportet. eum qui ponit ista intcUigtbilia Atirnaq, non ponat eis materiam mfi fecundum modie accomedutioniseo magis % ponat ea atcrna,necpopor. te t nos etiam introducere mouens akcxtraquoi fitfpt:. ciet ipfitis mobilis inquantum fit uUuiabeayCPquafit . accidit eis ifle error quia intenderut aggregationis uitr FUtoitis er Ariftotclis , er hoc quia ipfl inueniuntfy Anflotiles ponat % hic flnttrcsjpecics inteUeduum ~ Quorum unus efi inteUedus materialis, CT ideo in ha bitusin habitu qui e perfedio iftius materialis, tertio aut efl cxtrabctis iUum a potentia ad odium quicjhn * tcUcduf agens ficut efi de eo difpofkio reliquarum. r«*; rumnaturalium ,er putauerunt etiam $ijta inteUigi *

. biUa flnt <etema intenderunt ponere f :rmone Arijio* telis & coniungut ipfum iftis rebus cotradidortjs,hoc aut ficut meminit Alexander in fuis femonibus appa

EX LIB. ARISTOTELIS retq, eius opinio in hoc fit contraria opinioni tdru,re* linquamus aut hoc ei qui uocat ad perfcrutandumfem mitam Ariftotelis in boc,c redeamus ad id unde re * cejfenmus cr dicamus \qpoftquam iam declaratu fue nt $ ifla mteWgibilialnouiter fiant,eft ita % ibiprapa ratio qua procedat ea,quia aut praparatto eft ex hijs quo no fcparantur [equitur q, fit infubufto, impofiibi le aut eft q i ftudfubieftumfii corpus ficut declaratum eft ex quo ijia intcUigibiUa funt immaterialia fecundu modii quo formo corporeo funt materiales . Etimpof fibile etiam eft q fit mteUeftus quia id qtlod eft in pote tiaaliqua res non eft in eo in afiu aliqua res illius ad qf eft potentiale,qn autem iftud ita fuerit fubieftum itaep iftius proparationis eft anima,non apparet aut hic ali qua res propinquior q fit fubieftum iftorum inteUigi « bilium inter potentias animo prater formas pbantafH catas, quia iam declaratum eft qiUa inutniuntur con* nexa cker iUa funt eis exiftentibuser eonfiftuntper ia er pmanturin eorum privatione* igitur prapa * ratio quoeftformispbantaftids ad recipiendum intel ligibilia eft intcUtdus materialis primus, fed ad hoc fe quitur q res recipiat feipfam quia res phantaftica eft ipfamet res inteUigibdis. ideo autem id quod apparet q [equitur eft q fit inteUeftus qui eft in potentia una rts,o utinam [cirem qua res fit tfta,[orfan aut hoc eft ficut dicit Ariftotilesfubftatia qua habetin potetia om ■ nia intcthgi bilia,in fe autem non eft aliqua res rerum , quia fi effit aliqua res in [e non intelligctet omnes res , qa intetlcftus eft recipiens res aut non recipit fe ipfam . tt ideo uidetur de dijfofitione inteUigibiliu, q ipfa fit

COMPENDmw DE ANTMA connexa duobus fubiedis quorum primu efi sternum cuius habitudo id ca efi habitudo prima materi a ad formas fenflbiles. Secunda aut efi generabile er corru ptibile quafuntforma pbanta(tica,cr iUud efi aliquo, modo fubieftu er aliquo modo moutnsfinteUeCtus aut qui eftin habitu inteUigibilmm peruenientium in eo in adu qn conucrfa futrintfeckdum femita qua imagina turper ea homo y qn intendit per intentionem docenti { qnnon docet,ipfa u«t perueniut in afiu feucdum eius ultima perfectionem er fecundum ifta dftofitione per Meniuntfiientiafpeculatiua er hoc quiainueniutur ho mini qui efi talis dtfpofltionis in omnibus /cient ijsfpe* culauuis quatuor pfeftidnesqua numerantur in per * feftionibus artiu in libro pofieriorum er per ifta pra paratione qua inuenitur homini in formis phatafiicis ad recipiendu difett anima eius phantafiica ab anima phantafiica animahuficut diftrt anima nutritiua plan tarua nutritiua animaliu per praparationem qua efjt in ea ad recipiendu fenfibiliafed differentia qua efiin ter eas efi,quiapraparatio qua efi formatu phantafii carum ad recipiendu inteUigibiliaefi receptio non ad* mixacu formis phantafticis quiafieffctadmixa eis.ip fa no pojfct mtcHigere formaspbatafticas, ficut fi fen fusejfet coloratus noneffetpofiibile ei p reciper et colo tres , er ijia efi intentio dtfti eo ru p inteUcttus materia lis babtrctf arma propriant no reciperet formas, fed phantafmutafant digniora p moueant.eaq.q fint reci pientia.Et ideo quod, dicit Alexander $inteUeftus>md= tcnalisfit praparatio fotum abfiraftaa formis inten 4it q,non efi aliqua formatu coditio ad ipfum recipere

o CX ARIS TOTBLISiMOD

mtelligM'a,ftdeft conditio fuieffcnonfueteceptiom pk, propter ingrejjutri autem dubijinbacreexpofita rts pofueruht intettffffimdtttiriestb fibh&dutrun *ter nam dc natura intdleftus^hoccftfufajfced efeWto tmid adeo $ eius habitudo ddintclligbtefkbabikui» materi* ad for masjdycrocjti eflhuiusftmittrion <ji pernite eius q perficiatur]) fe epfum^tj^narationetOY. peris corrupubilkcrnon perfcftupcripfum fitintd

ligens per ipfmthoc efihomo.qmtpfe eji generabo*

ik er corruptiSih$ t fcddtgr4tturMoA'ley;anftx.pro

pier eius rettper^homo perficiatur, mfine-eiusge nerdtwntsp feparatum vridea iuditiu intefrdtuputas efl latioris fermdms qijbc que nonf zrrethoccampcn dium- R edqms autxlluc ubi fuimus e^dieamusq, f4 declaratu jit ex hetefermone^in iftis UeLUgibiitbusft^ qu<eda par? mater idtjvcf-dedaratu fit ex hoc. quid jit boc materiale etquid fiteius formd.ficc^ffccuhbimUr quid fit mouetts ifiam potentia . Etdtcamus $ ex quo • ifia mielUgibiUdficut declaratur exeorudifrojlticne pranofuntin potentia ,deinde fccudoin aftuqiucquid aut cuius taUteft cius conditio quaterna tittUonjijiev tia efl naturalis lUud bapens metuextrab ere tip fuma potetta in dflufequitunncce]Jdrio p q ifta fit(diffofitio ijloru ime Digibilium quia potentia impojUbiletjb^iQ uertatur in a&it fecundum fu bfbantiamfuam , quia efl priuatiodflus aliquo modo, ficut declaratu eflyfedqa • mouens et largitur mobili fltrule ei quode&ineiusfub flantia feqmtur et qijle mouensjit intellctluSjV cum bot fit immaterialis omnino er hoc qd iniellfflusma ttrialis mdigetneccffirioad futi ejfeqftt bicUclleftM

GOMPBNDIV^M DE ANIMA ens U14H u continuo c rji non > no cffct materialis boq aut non efl declaratu ex eo quodprtemiffum eft ex ra dicibusnaturahbus.Acet qutcquii no indiget materia ad eius operatione propria no cfl materiale omnino . Er hinc apparet q, itcDeclus ages fit nobilior materiali er q, ipfcin fe fit ens in attu intcUcftus continuo fiue nos intellexerimus ipfum fiue non intellexerimus , & intcUcftusin cocti ipfum intcUigibile omnibus modis. Jam aut declaratu e&in eo quod prtmiffum eft q, ffte inutteftus fit formae '7 declaratu e fi hic q fit ages & ideo putatur qaus itcUcttus fit pofiibilA nobis inulti Hio hoc ejlmquantu eft forma C7 ia peruemt nobis } ne cefjariu intelhgibiU teternu quia infe e inteUcttusfiuc nos itellexerimus ipfum fiue no intellexerimus ipfum , non q,fuu ejfe tntclleftu fit ex operatione no jlr a ficui: t/l dijfrofiuo intcUigibilium matcrialiu er ifta cfi diffio fitioquje noti ficatur per unione er continuatione. Et Uifuseflfibi Alcxadcr qiQud quodintedit Ariltotclcs pimcL kum adeptu fit intellectus agens cx parte qua iuemturifta cotinuatio nobis et ideo uocatur adeptus , ac fi diceretur q, nos adtptfcimur ipfum. Nosaut/pccu labimurifiacoiinuationc. An fit pofiibilis homini ncc ne, ultimum autiti quodfimt habens iftamfciam qu£ eft perferutatio deperfcCtiombus ultimis qu* funt tp bus naturalibus inquanttjfunt naturales ejtrafmuta bilcsficutin perfer ut at toni de caufa ultima finitur in motiter motorem quod ejl mouens ultimi £ ei materia prima. Dicimus aut q, homines appodimr w hoc fup eoqex quo intclleftus/pcculatiuus naturteft abttra* ft 10 formaru afubicftu c r abstrahitur forma nofcpa

. EX L IB. AktST OTfetlS 1 OD tdU, coiiefricntiui itaq ; efiq abflrahdt i fla formam fe parata hoc efl qn fjxcUlxtus fuerit intcUigibilianoH& inquantu fuht inteUigibtlia er hoc qti redirent intelte « {lus iri aflu fcciwdu eorum pcrfcShonZ ultima hic eft materialis & hoc quia quod no redit fccundu fuZ pe? feflionem ultima 3 e(i ititejlcftus generabilis aClusaut generabilis inquantU generabilis eft manens qn autem rcplicaturifiud.ljlaicaq^ formatioeft pfeftioultimti hominis cr finis intentus.Bt hic coplcturfermo de po tetitia rationalijjocaitc cuius memini cjl de intetietfu materiati que e ft res qui apparuit nobis ante.Cinatt hem magnificam perferutatme uerborum knfiotelit apparuit mihi q, impatibile fit q intellectus materialis Jit fubflantia recipiens potentia qua efifemita ad aftu emmno hoc cft ad aliqua formam fingularuformaru, quia fi hoc ita ejfctnoncffct recipietis oes formas. Spe cieril uero phantdjiicarii habitudo cft adintcllcftii m<t ttrialem habitudo fenfibihs ad fenfum hoc ejt uifibilit dd ni funi /;5 habitudo oculi ad tufum, hoccftfubietlifi cut p miffum cjt ex fermotie noitro in hoc textu, istuk Hero cilmitiu cius quod dixit Auempace Abubekirfi. Mus AlczaygiCT fefellit nos , tetu aut hoc ladtclaraui in meis coment a rijsUbri Ariffotelisde Ariinia,quidk tem uultq ei confiet ucritas me X opinionis de iffo qu<c flto indigi 1 1U0 libro cr deo dirigete ad rcftttudmc. No afferam aftthicipfum textum pp duas res, qtiaru uiia ett quia ia fcripfcrunt illum plurcs philofophu Seciiia aut eft quia ipfe procedit fecudumftmit A fermonisdu bij fuprafcmitd Arijiotdis,AriJioteles autem fenpfit de intcUcttu materiali qfltxtcrnus. .

COMPENDIVM DE ANIMA . 4 % ♦SERMO DE V 1RTVTE MOTIVA.

• ,1 0: "iii *

♦ Anifeftumaut cd ex dijpofiticnc huiui potenti* g, ipfa fit alia a poteptijs cjujc prxcejfcrunt ct qfit feparata abcisfe* cundu ejfe & hoc quia nos nonpojfumus. dicere $ ipfa fit potentia fenfitiaa aut phantajhca quia Vtraqt (darii potentiam inuemtur uacua ab hac et hoc quia aliqn nos fentmus er phantafiicamur abfq; hoc g> moneamur, qn aute impofiibile fuerit ^moueamur abfq; iflis duabus potetijs hoc ejl pbataJUca et fenfu et ideo ed id quod moueretnr $ prxcedant ifia potentii fvlumhocedmotiua. Sed aliqn inuenitur potentia po tentia rationalis et prxcedens ipfam m f cientia fjpecu latiua er hoc quia nos aliqn mouemur a formatione qu* efi p inteUeftum,ej aliqn etia mouemur a formis phantadicatis per cogitatione cr mente cr hoc ex rc bus intellcftiuis,qnauteifiudita fuerit ejtfic duxpo tenti * hoc ed potentia fenfuset pbantafi £ procedant ifia potentiam non euadit itaep ijlius difrofitio ab alte ra fluar ucaufaru aut g,fint i(i< du* potentia fubieft$ ifiius potenti* hoc efi potenti* motionis fecundat mo« dum quo materia edfubiedx formis aut earum fubte ftumeftunu,<cr ejje potenti* motionis in iQo fubutto efi confequens ejfe potenti* pbantafi* crfenfusfccun dum modii quo pujiion es fequuntur res quarti furit paf fione$ 3 t& bocfi inucniatur motio fine pbaniafia,fed a fenfu folii fleut putatur de animalibus nonpbuniajli = cantibus ficutfunt mufea er ucrmtsji uero noli muni tur motio ftne aliqua pbantafia prxcedens itafyiftdpo

. I

' EX LI B. ARISTOTfcLft ientiam naturaliter eji potentia phantafio foltrn , & tunc per fer utatio folu ejfet de habitudine ijiius potetio dd potentia phatitafio qualis fit. Ati ipfa eadem fit ha • bitudo pafiionis aut habitudo perfectionis ,<fi autc <fe* clarata fuerit qualis fit fua habitudo ddphantaftam,de claratd eftHeeelfario fua habitudo ad anima r attona» lem,c?efl id quod conuemt q, perfcrutemur primo de difpofitiotic tfttus potentia de ifla dijpofttione hoc e fi . _ An fit motio fine phantafia wfirio ttiuemtur fecundi * qua dijfiofitionem inuemtur habitudo ad iftam phantd .fiam, deinde po fi hoc perfetutabimur de eius dtfjjofitio ite. An fit una aut plurei cr quo modo inueiitatur ani mat mobile ab ea motu locali. An hoc fecundum quod ifi moiiens ultimum ifio motu aut fit moueni animal aliquo mobile alio modo fient eji mouens medium, cr umuerfaliter perfcrUtdbimur de rebus quibus perfici turijie motus, fuit aut per fer Matio de hoc motu in boo loco quia imrn aginamur $ magis propria caufa iftius Motus fit ifta potentia hoc eji potentia niotiud quia fl moueret animal adiumento alterius potetie ejfet itaefc caufa propria eius motus, qn autem cdnfiiierit nobis totu ijtud de eius difpofitiohe iam peruinerit nobis no titia de eius effetitia fecundum petfeCUonem. Dicimus aut q,iiia potetia qua moueret ur animal ad conuenies C remouetur a m*lo,& hoc eji manifeflum perfe de tius dijjjofltionififteaut motus fi fuerit dd dclcfta bite uocatur concupifcehtia,fi aut fuerit dd Uindifta uoca « turira fl uerti exintelligcntia uoedtur arbitnu cr uo* luntas, quod ueroiftius potetis tjft inanimali phanta i fticante procedat phoittafid cr tunc fiat motio, hoC

^ i

COMPENDIVM DE ANIMA 4* ittup eft ex hijs de quibus non dubitamus. Verumin an inucnutur illa potentia a fenfuft parata fine pbantafla C fhoc in animali quod putatur $mm fit phantofttca* tiuuto eji itacfiin hoc locus ffciulationðoc quia ii putatur de animali quod e fi non pbantdfticatiuu $mo ueatur a fcnfu foiu qa impofiibile effet moneretur ni fi conflate fenfato,fed qn concefferimus lioc,boc efit q, aliquod animal non moueatur nifl conflante fcnfate non [equitur ex boc g, fit motus fine pbantafia,animal enim mouetur conflate fenfato ad pbantafla fingulam rerum quibus eft fenfatum in potetiautperuemat fen fatum in aftu,fi aut motus effet ad fenfatum ex parte qua eft fenfatum in aftu effet eius motus labor CT fru» ftra. Quando aut illud ita fuerit non euadit animal qn fit eius motus ad lUarem qudefiin potentia exparte quaefi eius phantafma er eius motus effet animali i aut effit eius motus ad illa renonex parte qua eft em phantafma er effet eius motus naturalis non animalis, boc aut eft impofiibile, ficty necejfdrlo tfl altera pars boc eft q, moueatur ex aliquo pbantafmaie immo ip + fum eft phantafma non monens quod feparaturafcn fato. Et bitic apparet q, impofiibile fit qinueniatur ani mal motu priuatum pbatafia omnino qn autem boc ita fuerit er declaratu fueirit q, iUa potentia fit cotinuo cie pbantafla aut ratione er ta declaratum fuerit de eius dijfofttione declaratio duatS potentiarum qu£ pt£ce dunt ipfam naturaliter. Ac itperfeeuidcns eft q, no fit habitudo potenti £ pbantafl£ adiftam potentia ba* bitudo fubiefti,quia pbantafla efteomprebejio motio aut cr confequens comprehcfioncm ficut fi 'equitur in *

B4X/I* \B( Ajl&I $TQT E I S M 0 ^

dignior eh adboc potentia rationalis,mdnife Jium tiaq; efi q ipfafcquatur eas eo modo quo pafiio* nes fequuntur ca quibusadueniut fubiettum aut ifiiws poterit necejfario efi calor naturalis , tefiatur aut hoc qucdaccidit cu notione depafiione fcnjlUua fi<;ut cfb rubedo irafccntiu er citrinitas pauefccntium, effe autc hanc potentia confequcniem plures g potentiam uni potenriaru anime eft quia ipfa multiplicatur ad multi pltcarionem potenriaru quas ipfa f equitur 9 motio autc dicitur de omnibus lUri fccundu qiiandamfiecie media tiqnis inter eaquoru nomina funt tquiuoca er uniuo , ca 3 qu<e funt amloga 3 er eo magis qnanimaduertemus

quodfigmficai qn dicimus mouonc ad animal er mo* tione ad quafiu jpcculatm. Optata uero artificialia dicuntur fecundu quondam ffiecie mediam interfias duas. Extflente aut fia differcria inter ifias findes mo rioms inuenitur homo itai £ mobilis iUis motibus con * trarijs multotiensAtaq ; motio cogitatiua cotrariatur motioni animali boc aut efi mamfcftu in eo quodinuc mmus in nobis.Poflq autem ia declaratum efi ex di» Jfrofitmc iftius potentU qualis (it eius habitudo ad po - . tentiam phantafiicd er declaratum efi cu boc quo mo do inuenitur multitudo in ea. Conucnit ita $ q dicamus ^ . quo modo inuenitur in ea motus animali ct quot rebus

perficiatur ifte motus localis, er dicimus 3 qoe mobile ficut declaratu efi in fermonibus uniuerfahbus habet mouens mouentium aut quoddam efi primum cr il

lud quod non mouetur omnino qn mouet. Ef eorum efi quodmouetqn mouetur er hoc in omnibus motibus q perficiuntur ex pluribus g ex uno moucnte eorum «ut

.COMPENDIEM ti£ A.NTMA efuibui funt duo iftagcnera mouentifihoc eft moucns quodnon mouetur omnino wft p decidens, ey moucns quod mouetur er q, moiientium ifto motu quibus perji citurcius tffe qn£ia funt corpora &q>i£damfumpo tintia animale s.Corpa utro quibus perficitur t fle motus perfirutdntur in Ubiro dc Motibus ammaltu localir Perfer utatio itero potentiaru eftin hoc loco. Euidens aut eft q ijli motus inucniantu t animali ex duabus po tcniijs ai£,qu£ funt potentia phdntafticd er pottntid concupifcetUyW hoc ejl ex U is qu£ deproximo dccla rantur necejfario p priuatione huius motus iflis dua buspotentijsqaia aliqn phintdfiicatur rcm crappt* tltunUaabfq- q moueatur&ideoid quo indigetur ne ceffarto in hoc motu eil ejfc fecundu habitudine interit Ids duas potentias qua animal mouetur necejfario, & hoc non eft dltqua res ultra effe forma phantdftica mo uentem anima concupifceniix er coticupifc entia mouetur ab ea er inclinatur ad ea, quia quando ipft mouet forma pbantafticd anima mouet concupifccntia,eon * cuptfcentidaut mouet calorem naturalem ipft diti irio uet reliqua mtmbr a motus er ideo qncejfat aidphdh* tufticaa defiderio motus aut nonfutrit iiiter ea hdbitti do cejfat motus er hoc quia appetitus no eft aliqua res prxter dcftdenu motionis formari fcnfataru ex par» te qua phantafticatureaSity qft pcruetfcrit baxrconfc - quutio inter i fias duas potetias ex aftionc er receptio ne moittltip animal necejfdridriiflq aduen ii. itikfor * nta phantafticatafenfata in attu. Igitur potentia phan taftica eft ultimum moucns ifto motu er potentid con , cupifcentia mouetur ab cd fecundum femitdm compre

EX LIB, ARISTOTELIS.; henfionis&iUa tft primum mouens fecundum locu, er ideo attribuitur ei ifie motus praeter animamcom prehendentem qu£ eft caufa concupifcentue er difpofl tio qu£ quando peruenerit in animam concupfcentix mouet calorem natur alenumoiun autem calorem na turalem in membra eft quod nominat expofitores per connexionem mouens etiam 9 & materia habitudinis qu£ esi interea ex attiofle & pafiionc quam de no mi" t\ant expofitores per connexionem , quando aut inuen nerunt fiam formam phantajhcam cr concupifccn= tiam fintifta habitudine non erunt plura in motione il lius animalisquiaejfcformxphantafiicx ea propter motum, pnuatio autem receptionis ammx cocupifccn tU ad moueri a forma phantafiica uocatur mfcnfitiuil & tarditas fue receptionis uocatur fcgmtics jicut cius contrarium uocatur folcrtia 9 ficq; id diximus quo per fiaatur ifte motus C 4 quomodo perficiatur cr quando perficiatur,^ diximus euhoe cjfcammxconcupifccn tu cr eius quidditatcmMc aut completur fermo f :r* monum uniucrfaliumfcicntU de anima ficut procefiit dc ea confuetudo pcrypatheticorumSermo utro de re liquis potentijs lingularibus ficut ejl coAferuatio cr memoria c r remimfctntia cr de hijs pafiionibus , CT uniuerfaliter de reliquis potentijs ammafermo ita# de eis fit in libro de Senfu cr Senfato. w6

&plUitiompendim Kuttroysde Anima,

• \ w ' ' _

i 01 - H!b r '

k .MIOn

Ll VsA j\ b

ADVERRO Y S CO M PENDI VM neceffarium Arifl. ex Lib. de Senfu cr Senfato, i Ex Arabico conuerfum in idioma s tatinum,

ab accurat#, interprete Abrabam de - ^ si\ Balmesfed a Blondo Medico pre* ^

cioforum inucntorc emif* ^

V ' • - futn in lucem* • <

Via P bilofophus meminit in libro de Animalibus membrorum ani * molium cr eoru qux accidunt eif, et poji hac loquutus eji in libro de Animande anima cr eius partibus uniuerfalibus, procedit bic de po* tentijs particularibus lUaru ad di* fcernendum cr dignofcendum uniuerfalem cxeisom * itibus animalibus et propriant uniuerfaliter hicfcru tatur potentias qua animalibus infunt ex parte qua funt tranfrirantia. Quoniam lite potentia funtduaru fcecitrum na quadam/pecics attribuitur corpori m* malium ex parte, inucntionis anima in eo ficut cft fen fus cr motus cr quadam Jpecics attribuitur anima ex parte corporis cr hac, eji plurium generum a quorum eji fomnus cr uigilia cr iuuentus cr fencftus CT corii eji mors cr uita er eorum eji fanitas c r agritudo cr . torum eji longitudo cr breuitas uita , de prima autem jpecie didu eft in libro de Anima fermone utuuerfali , C rincapit bic loqui de eis fermone particulari boc cft $ ipfe meminerit defuis differentijs communibus am * maUbus cr proprijs lingulis fj>eciebus.Et perficiet fer

EX LIB. ARI ST. COMPEND. fnonern in eo quod reliquum ei efi de cdufts dkrumpa tentiaru. u. g . quid ipfe loqutus fuerat in libro de Anis vtd de potentia motiud anmalis fecundum locum quid fit cr quomodo moueat er reliquum cft ei hic dicere quajlnt mebra et organa quibus-perficitur hic motus , x CT poft h<ec meminit de fecundi fatae ifiarum poten « tiarum hac autem faecies necejfaria eft ad effe poten tia, &boc quu qualibet pote tia illarum continet plu res potentias potentiarum anima quibus tjljlcut ge* nus ip f arum cn deo magis necejfaria efi quam prima faecies fitut efi fomnus & uigtlid>qafomnus efi quies, omnium fen/hum uigilidautem efi n\otus eorum, cr ftcc& morfCT uita ficque irtuentus er feneflus er fi* tritas erccgritudofcd in hac nofira regione inucniutUr de fermombus An fiotelk ijiarum reru, de quibus pro mifcrdt in probemio huius libri loqui,trcs fermones tantum in quorum primo fermone loquitur de potens tijs particularibus quafunt fenfituimcr fenfatorum Crifia pars nominat nomen i ftius libri jn fecundo au tem fermone loquitur de memoria cognationis et fom no er uigilia et infomnijs,in tertio autem fermone de longitudine cr breuitate trita. Nos autem primo loqut mur de bijs fermombus eius qutinueniuntur f tcundu noftramconfuetudinem 9 fiaute protraxerit Deus nos firam uitam loquemur de HUs alifirebus, incipiamus autem fermonem de fenfu crfenfitotfcrmo autem uni utrfalittr de hoc continetur quatuor partibus,quarum quadam efi notitiaquidditatk ifiarum potetiarum er quidditatis fingulanum parttum earum, er aliqua cd rum efi notitia organorum quibus perficitur aftuspo

AVER. DE 5ENSV ET SENSATO % tentiarum iftorum fcnfibilium 7 cr aliquantarum e&tio titia obicftorumiftanim potentiam qu* funt ipfa fcn fibilia, cr aliquae arum cft notit/a qualitatis compte * bcnjfonis iftorum fenfibihum ab ijtis potentijs,uerun tamen um mtminit detis in libro de Anima fermone miuerfalihic aute intendit firmone particularipcrfi cerefermonem per dijfofitioncs particulares qua; in * funt ets cr proprietates qbus appropriantur ipfe met potenti* & quibus appropriantur flngula animalia er de proprietatibus uniti er falibus . E t notificabimue quod reliquum eft nobis-de natura fenfibiliu quia nott fuerat loquutus dc eo inhbro de Anima nift in obfer* uantia fecundum ultimum uniuerfalltatis . Et dicimus quod potetiarumfenfuum uniuerfalit cr quadam funt qutefunt neceffari * ad effe animalis craliqu* qua no funt in am\nah mfiadaugumentum dignitatis, cr ijlt etiam omnes differunt in animalibus fecundum ucbe* mentium cr ini bccillit utan, tUiucro qui in funt anima hbus propter ncceflitatcm funt fenfus tattus cr ftuSyilli autem quiinfunt eisadaugumentum digmta • tis funt fenfus utfus , fenfus auditus er fenfus olfattus > fenfus autem guftus et taftus funt necejfarij ad pertna nentiam ipfius animalis quia ambobus ipfis dignofcit res qua ueniuntin fuum corpus ab extra ai intra , er hoc quia fenfus gujlus dignofcit cibum conuententem . abinconuenieti er fenfus taftus dignofcit res qu* cor rumperent eius corpus ab extra & qua confer uant ip fum cr afiimilantur exaltorum autem fenfuum opera tionon efi dignotio eius cuius femit * eji uenirc in cor pusab.extraad intra er ideo tio funt necejfarij ad effe

A tl

EX LIB* ARIST.,C0MPEND.4 animalis, communicant autem iit* potenti* quod non perficiatur earum operatio nifl per injirumentum^ap propriatur autem potentia tattus er gu&us quiaipfe non indigent ad fuam operationem mcdio,reliqu*au « tem tres appropriontur quia indiget medio,organum aiitem potenti* uiflu £ efi oculus er appropriatur hoc ; organum quia pr*dominan$ in eius compofitioneefl aqua quodeft corpus diapbanum tranjparens citaute eius organum huius difpofitionisut defer ihantur ineo form £ fenfibiliumfuorum ficui dtferibuntur in fiecu lo v ideo pars crtftaUoidis in eo fuit in ultimo claritn albedinkoportunitas autem huius operationis huius organi mcompreh en ftone huius potenti* eit no ta per fe er ideo quando hoc organu m fuerit fecudum eius naturalem complexionemfacit abfque eo quod ue niat aliqua resinipfum qu* promoueat ipfum er mo ueatipfum er ideo ei qui permouet animam fuam ru befiunt oculi eius er afeendit calor in caput /itum er corrumpit eius uifum , pofiibilc aute efi quod una res uideatur plures res propter motum qui accidit poten ti* uiflu* er hoc quia oculi moti recipientes formam oportet quod uideantipfam formam duas formas er hoc quia quando transfertur iUa pars erfuccedit loco eius alia pars defcnbitur forma in fecunda parte er eius figura nondum deleta efi a prima parte er tu de* tur forma una du* form* ficutuidetur forma folis it i aquis concurrentibus du* fom*. Ex quo aute hoc or g anum hoc efi oculus facit eius operatione quando fue rit fecundum *qualitatem quando frige fattum fuerit a rebus extrinficis frigore extrahente iempencacci*

AVER. DE SENSVET SENSATO * dit quod debilitetur cius uifus et ideoinioco planitiei in qua fuerit nix aut multa aqua er ab hac caufam pa ludes tudentur aqu£ turbide pauci luminis er fle ctia loca niuis id uero quodeonferuat naturam ijlius aquee funt jient tjlatr qui e it ab extra quia inter eos cft pro portio naturaUs,quado autem promonetur calor ocu liplufquamconuenit debilitatur etiamuifus h<ecautc operatio oculi e& partis humoris aquei, et complexio huius humoris eji tjfe perfe fti uifus er ob hanc cau * fam funt pojitx palpebrx oculis boni uifus hoc e quod caueant eorum complexione a penetratione er a traf mutattonc rerum qu* funt ab extra Jicut uaginagla* dq er ideo iUe cuius palpebra fuerint g rofiores funt uehementioris uifus rerum remotarum quia grofiities palpebrarum cauet er prohibet tranfmutatione aquee a calore qui ejlab extra er cogclationefua crfuain * grojfatione a frigore quod eji ab extra er proptered plura animalia uident res fecundum maiorem diftane tiam quam uifus hominis hoc eji propter grofitic pol* pebrarum fuarum. Organum uero auditus proprium e& aer inaure er quanto hic aer eji fubtilior cr perfe fttor fecundum quietem tanto eius operatio e(l perfe « dior jiccfc organum olfaftus eji aer qui eji innare . Or ganumucro guflus eji lingua organum uero taftus eji Uro. Appropriantur autem organa omnium fenfuum .. quia non eji in eis aliqua res in afiu eorum qu£ com * • prehendit puter organum taflus quia ipfunt eji com * pofitum ex qualitatibus quas comprehenditor ideo comprehendit ixcejfus er hoc propter eius qualitate & propter e* quatito fuerit magis medium tanto

EX LIB.i ARIST. COMPEND. g*s comprehendit qualitates ftmplices hoc c& calorem cr frigus cr bumiditatem et ficcitatcm cr ideo homo eftperfcdftimus omnium animalium fecundum com* prehcnfionemfecundumhuncfenfum creo magis ca* ro eius manus hoceft caro uol* er pr*cipue caro in* dicis ex carne uol* et illa eft dc m odo fenfationto in ho * minibus hoc efl bonitatis fenf us tattus, lingua autem non habet faporemina&ucT ideo quando pcrmtfce* tur ei aliquid humiditatis ficut in egns corrupitureius guflus erfie cjl dijpofiuo organorum aliqru fenfuum ' ipfe autem tradiderat caufam huius in libro de Anima , appropriantur autem organa trium potentiarum hoc .eft auditus er uifus et olfaftus quia ipfi propurcionan tur Jimplicibus uideltcet oculus aqu* cr auditus aeri cr olfattus parti igne*fumofe crideo aromatica me dentur cerebro cum iUius frigore per calorem partto fumefe odorat*, ficloquutus eft iam de, proprietatibus organorum iJiorum,cr loquitur de medijs quibus indi ' gent ijli tresfenfus cr de futo proprictatftus cr confe quentibusipfos>mediumautem quo operantur ifi e potenti* efl aut aer inanimalibus dcgettbusin arido aut . aqua inanimalibus degentibus w aqua ,/lgnum autem indigenti* tftorum trium fenfuum medij eji quia quan do ponerentur finfibilia fuprafenfum non cotnprchen derentea CT ftc quando funt inter cos, er mter fenfibi ha corpora turbida qu * nonconueniunt Jint me diu ,, . ut uniuerfaliter apparet itafy indigentta.iftorum.fen * fuum ad eorum operationem medij quia quandacorp rumperetur medium corrumpet ccur&toruntQpera tio et ideo appropmtur mediu quod fit de genere ar*.

<»V * T®** *" f « ^ 'A.-r» jjf' .

AVEfc. OE SENSV ET SENSATO grfrtorHW propriorum hoc efl quod fit recipiens fcnfi * biliafecudum quamuis foedem foederum receptionis organorum flc^ apparebit caufa huius quando decla * r abitur natura fenfuum propriorum fecundum media €T appropriatur potentia uifus ab ifiis tribus quodip fe indiget medio fcilicet lumine, /ignit autem huius ejb quia non uidet in tenebris quando autem fieret in aere fumus aut uapor impeditur penetrare lume mipfum er debilitatur uifus & ideo quando iroftiturhomo ets promouctur calor ad eius oculos offufeatur nofter ui* fus propter uaporem, & aliquando una resuidetur, du<e res fleut diximus, lumen autem non eft res quxiti Utnidtur inoculo ex eius natura fedingreditunpfum txtrinfetus er fi effet ex fubfiantia eius uideret res in ttnfbris er ideo accidit ei qui claudit oculos eius quod -, quando aperierit eos non uideat rem fecundum eius ueritatem nift poftea quando dilucidantur eius oculi aliter autem accidit uifui quodjuideat rem uiftonefok' rituali antequam uideat eam fecundum di foofltionem qua procederet fleq; declarabimus hums caufam in eo quod pofi htec ueniet hec autem uifto accidit uiienti ut plurimum irt tenebris er cum quiete . E x proprietati* bus autem huius comprcbenfionis ejb quod non fit bona nift in lumine aquali non in lumine uehementi nec in pauco ftcq ; ia m declaratum eftex hoc quod tres fenfus . appropriantur quia ipfi comprehendunt fua fenfibilia per medium & quod uifus appropriatur per effe uidc licet effe medij corpus lucidum, iam autem ditium cfb de lumine & recipiente lumen er dyapbaneitate er re tipiente dyaphaneitatem in libro de Anima, conuemt

EX fclfi^RWT. COMPES? P* . du tcm ut tunicd iritrinfecd ex tunicis oculi recipiat Itt « mcn ex aqua qua efi in oculo ficut lucet aqua exacte fcd potentia fenfltiua eit in orizonte buius tunica di id quodfucccdit cupiti no ad id quod cft ad parte aeris CT ideo ifta tunica oculi confiruant potentiam anima et quo funt media inter ipfdm er aercm&iam figni pcatur quod ex potentia uifusfltprouetus luminisai i&ts tunicas quia quando homo percutitur in fuis pol *■ pebris obf curatur fubito oculus crextinguiturlume illud quod fuerat in fu* oculo ficut extinguitur cande* laxr uidet aliqua rem ficq; declarabimus ifias WM declarabitur qualitas comprchenfionis horum per fen fus quia ibi apparebunt caufie qua conduxerunt indi*' gentium ifiarumremn ad hos tres fenfus, po&qua au tem declarate funt proprietates ifiarum potentiarum fecundum organa & media tam loquamur definflbili* busproprijs hijs potctijs y iam autem difluM efide hijs fcnfibilibusin libro de Anima fer mone uniucrf alifer* mo autc ifie efi.de magis freciah parte fcutdicit Ari* fiotcles. Dicimus autem quod iam ibi diftutn efi, quod fcnjlbilu propria uifusfunt colores er auditus funtfo ni er olfdttus fmtfrecies odoris er gufitu .ftmt fapp* res ertaftus funt tangibilia 9 id aute quod reliquum dicere de eis efi notitia caufarum fuarum , CT dicimus quod ex quo elementa dicant fecundum multitudinem dyaphaneitatis er eius paucitate ficut efi acrer aqua , . fcmit£ autem dyaphani efi quod recipiat lumc & per ficiatur eo quando autem dyaphanum receperit lumc rr unitum fuerit in eo oriuntur ex eodiuerfl colores fecudum uirtutem luminis er eius paucitatem er mul

AVER* DE SENSV ET SENSATO f titudinemdyaphaneitatiscrhoc apparet de uarijsco loribus qui fiunt unione folaris luminis cu nebulis & nubibus quia mamfefium (ii quod iUi colores fiunt ex albedine luminis & nigredine ncbuk ficut funt colo * res qui fiunt in arcu byridis hoc eft habente terminos Vfemitas et alia pr^erhccc^flcq^ergo quod color fit qui fit ex complexione corporis luminofl cum corpo* re dyaphanojquoniam autem omnia compojltaoriun tur ex quatuor elementis elementorum autem dyapba na funt aqua cracr luminofum autem ex eis efi ignis folum er hoc etiam ipf e incenditur in alio ab eo,opor tuit quod colores fint compofiti ex bijs duabus naturis fecundum quantitatem er qualitatem 9 color autem al bus generatur ex complexione ignis clari cumeleme to dyaphaneitatis quod efi aer, color autem niger ge* neratur exigne turbido qui comple flitur cum elemen to minime dyaphano quod efi terra , medij autem colo res inter album er nigrum generantur ex uarietate iftarum duarum rerum fecundum paucitatem er mul titudinem hoc c # uariatione corporis luminojl er ua riatione corporis dyaphani , et ideo color albus er ni* g er funt elementa coloru, quando autem hoc fuerit eui dens de dijpofitione coloris et color fuerit in fuperficie corporis terminati cr per hoc difiinguetur color alu* minejumen ita% ejfet perfeftio dyaphani quod efi in terminatum color autem non efi res qu<e fiat in copo fito ex continuitate partium paruarum dyaphanarum qua funt elementorum ficut putant hoc quidam horni* nes quod non fiat ex elementis aliquid fecundum mo * dm contiguitatis ficut declaratum efi in libro Vtrygc

SX LIB. ARIST. COMPBND* v rufios id nutem quod fit ex eis fit fecudum modumco plcxiotiiSyCr ex quo lumen non uidetur nifi incorpo rtdyapbano 9 ideofcftd pythagor* opinabatur quod generatio luminis non inuenitur corportbus luminofis nifi cum unione luminis cum alio corpore ficutefldi * ffiofitio ignis quino lucet nifi uniatur alio corpori dif ferentia autem ignis er corporum cceleftium fecundis hoc eft manifeftu id autem quod dicimus de quidditate coloris declarabitur de colore quod recipiat ipfum aer primo deinde coducatipfum incifum ex parte qua tfi dyaphanusluminofus,fignum autem huius eft quia aer afficitur ex colore er recipit ipfum quod apparet ex natura ciufdem rei fecundumquod Iranfcunt fupra eam corpora luminoft er aliquando illuminant pane tes er homines colore rerum per quas procedunt nu ■ bes.u.g. quando nubes procedit multottens colorantur parietes & homines colore i thus p\ant£ t fi<q;iamefi declaratum cx hoc quod colores fiat ex complexione ignis cu corpore dyaphano er quod lumen non fiteau faprouentusluminoforumad uifum fidtpfius cjfe co*= rum,£?dtco etiam quodficut color albus oritur exeo plexionc uiliorc colore luminis quia oritur ab eo fic etia reliqui colores funt uiliores colore albo er nigro quia oriuntur ex eis quia autem colores oriuntur cx albo er nigro er corti mixtio uariaturficundnmpau cum er multum uarietate qu£diuerfificaturin wfinim, tas ffecies cx parte materi*, fiqtur quod colores flnt fecundum naturam licet fermo exterior non ualeatdc clarare lUam met furam er ideo arshuiusrei ficut di cit Ariflotcles e A ex extremis natur £ quia ars extra»

AVER. DE SENSV ET SENSATO < xit cx men furit colorum qui funt fecundum fer monens intrinfecum quantum ualet declarare fcrmo exterior natur* ucro extrahit quicquid fuerit fecundum fcrmo nem interiorem ffmtu*ie,& ideo natura cjl nobilior arte et nobilitas artificis cjl afiimdationis eius bonitas ipfl natur <c[lcut pofiibilc cjl etrurfus quia res jpiritua lis ex qua operatur natura quod operatur cr extrahit quod extraheret non habet aliqua rem qu<e impediat a co)nprcbendendo,quod comprehcderat ex ea fecun dum dijfiojhione fermonis intrinf :ci quo operatur arti fex/i cq- 'anima befhalis qua efl in animalibus non int pedit atiionem natura fed gaudet er dele flatur eo ql jf extrahitur a natura de coloribus er fonis qa inutniun tunn anima beftiali fecundum fuam potentiam er qn natura extrahit cos utitur eis anima beftialis er gau* Aetcomprehenfionc eorum, rem utro jfiritualemin * trinfecam ex qua fit ars impedit ipfam anima beflialis GT ideo non compreheiit artifex de iQis qua affert ei res Jjnritualisniji iUam er accidentia remota a rebus quas afferret ipfa er ideo res priores cognitione apud artificem funtpofteriores e contrario eius quod tfl di fpofitio fecundum naturam et ulterius quia artifex efl extra rem er natura cjl intra rem,ijlc funt res quibus dijlinguitur ars a natura er ideo uifibilia & colores quos declararet fcrmo exterior funt finiti uifibilia ue roer colores qui funt in f emone intrinfteo pofiibilc e(lq,fintinfimti,c? ideo uideret natura wjlbilia er co loresin quorum dijpofitioncm peruemre lajfaroitur etiam tin flores er hoc quia ex quo ars afiimilaturnt turee v procedit ad eius prius ab ipfo po Aeriori non .

B ii

EX LiB. ARIST COMPEND. comprehenderet ex iUis gradibus qui funt apud natu » ramnifi gradus magnos hoc efi uehementesafeinui » cem er fle itti gradus apud naturam funt multi gradus fleq ; iam declaratum eji qualiter effe colorum fecundU naturam eji aliud ab effi eorum fecundum artem,dejo nis uero iam dittum eft quantum fujjicit in libro de ani ma de odorabilibus uero qu£ funt habentia fiecies odo ris cr de faporibus conuenitut dicamus fer monem di» flinttum, cr dicimus qm ani fettum jit quod nulli ele» mentorum fit fapor nec odorer quod fapor cr odor funt complexionato ex qua parte efi complexionatum quia autem forma cuiUf j coplexiomti dppropriatur dominio duarum qualitatum pradominantium ei ex quatuor qualitatibus conuenit quod fpeculemur qui» bus qualitatibus imponeret iUas fapor iri corpore ha» bente fapor em cr dicamus quod ex quo ipfumfapitum efi alimentum animalis cr femitx nutrimenti efi quod I itjlmile animali cr corpus animalis attribuitur calo ri & humiditati fequitur quod fapor fit attributus ca lori V humiditati, fuit autem hoc quia natura humidi quod eji ipfa aqua e magis proportionata animali qua natura terroeflcqj etiam jigmficat quod natura humi» ditatis jit caufa jdporis ipjius complexionati quia re» rufaporofaru quxda funtfaporofein potetia er qu<e da funt faporofein attu, iUx quide qu£ funt fapor ofe in attu funt res humid* i attu res uero (lcc£ i attu funt. fapidein potetia, fiunt autem fapide in attu quadofiut humida in attu,ftcut fal cr conjimilia quia ipfurn^ non fapit donec liquefiat cr humettetur quando autc hoc ita fuerit fapor fit neceffario ex mixtione partis flee*

AVER. DE SENSV ET SENSATO v cum parte humida quando id deco Cium fuerit a calore decoctione quadam , fcecies autem faporum differutp ' uarietatem idarum duarum caufarum fecundum pau cum er multum dulcedo autem attribuitur calori & humiditati amaritudo autem attribuitur calori erfie citati in comparatione ad humiditatem dulcedinis illi autem qui funt inter hos duos fapores generantur ex i]hs duobus faporibusficut generantur colores exalbe dine er nigredine de difpcfuionc autem ffecierum odo ris apparet quod earum materia fit fapor genitus ex mixtione ficcitatis cum humiditate er hoc quia ia ap * paret induClionc quod omne habens odorem habeat fa porefed quia fpccies odoris ex quo funt ex genere ua* porum fumoforum & fecundum h\\nc modum e fi aer eiusfubieClum attribuitur ]ficcitati er calori qu£gc* nerantur ex ficcitate mixta humiditati habenti fapo • rem ex parte qua efi habens fapor em tte flatur itaque quod natura odorabilium fit natura fumi quia plures res non habent odorem er quando apponutur igni ha bent odorem ejfecudum hunc modum efi homini pro prietas comprehendendi odorem rerum per confrica * tione manuu er hoc efi quia femitt huius organi e fi ptrfuum calorem er ficcitatem quod promoueathac fubfiantia a re habete fapor em & ideo uidemus quod homo fit melior ad distinguendum per comprehcnfio nem frecieru fenfibilium odores reliquis animalibus , plura autem reliquorum animalium funt uehementio ra ad comprehendendum odorem a longe ficcp iam lo quuti fumus de proprietatibus ifioru organorum i fio» rumfcnfuuzr perfecimusfcrmonemde natura fuoru

, /

V. -

\ .

fenfibthumconuenit autem quod perficiamus fermo = nem de qualitate fue comprebenflonis quia ditium cfh in libro de Anima fermone uniuerfah y et dicamus quod , opiniones quas habuerunt antiqui de qualitate cum * prehenfionis anima fuorum fenfibilium fuerunt qua*

, tuor quarum prima fuit illius qui opinabatur quod for m<e fenfibilium fint inanima in aftu er quod no aequi rat eas ab extra fed formae qua runt ab extra excitant CT r omini jci faciunt qua ex eis fint apud ipfm et haec fuit opimo Platonis aut prope eam , f ecuda a utem opi nio fuit i thus qui opinatus eft quod non fit in anima ali qua ftcciesfcnfibihu in aftu er quod ipfa acquirat eas ab extra er tfti funt diuijl in duas feftas infeftamqua opinatur quod cius acquifitio formarum quee funt ab extra er cius perfici jit habitus corporeus no Jpiritud lis er huius di/pofitio eft $ tjfc eius inanima jit fecun dum dijpo/itioncm qua cjl extra animam. Et in aliam feftam qua opinatur q, eius comptebenfio eorum qua funt extra er eius acquifitio fit habitus Jjnrituahs cr ifii etiam diu 1 fi induas feftas in feftam qu£ opinatur quod ad eorum ac quifltionem non indigeat medio fed quod anima comprehendat fua fenjibilia qua funt ah extra quando mouetur ad ea er mouec fcipfam ai iUa,ejifii funt lUiqui opinati funt quod uiflo fiat per radios exeuntes ab oculo ad rem uifitm , et in fecuda fc ftam qu£ opntatur quod anima recipiat fua fenftbilta, receptione eorum a medijs er hoc quando prius rece perint ea ipfa media donec coduccrcnt ea in fenfum co . munem fiucmediu fuerit organum aut corpus extrin* ficum de itUs autem qui dixerunt quod anima no indi * i

AVER. PE SENSV ET SENSATO S gfcrt medio opinatui efl Arifioteles duas rationes qua rum una efl quia fi reciperetfenfibite per mediu et no moneretur tpfct ad fcnfibilia no indigeret anima motu uebementi et pugna tempore ftnfationis fcnfibiliu/e* ennda ratio c ft quia fi form£ conducerentur in anima per media anima no pojjet recipere formas mfi fecun dum menfuram qua ueniretad medium,iUi autem qui dixerunt exitum radtoru ab oculo habent rationes fu f fidentes et uahdior rfiquddfupponit perffettiuus qfl caufie uifionis qua accidunt ei fint lint£ radiofe reft& autfrafl<eaut reflexe et quod prtfupponit efl quodui flo fiat per figuram pyramidaleip pertineas exeutes ab oculo et finiuntur ad ui/ibile ficq ; horum opinio e& quod lmc£ et figur£ qu£ fiut in uifu impofiibile efl ql f deferibantur per corpus exiens ab oculo qui ejl radius Nos autem dicimus quod non perficiatur largitio cau faruin uifus et eius qued accidit emifi perfimilitudine ijlarum linearum et figurarum pyramidalium fit ue* rum. Sed dicimus quod ifie dimenfiones non habeant fubiettum neq ;• pr ceteri tum efl res pr£ter medii \ quod efl corpus dyapbanum 3 quia [emite huius corporis efl quod recipiat lume et colorem hac jfteie receptionis ficq; referemus qu£ meniatia fequntur hanc opinio* nem qu£ numoauit A rifloteles et redibimus ad id in quo fuimus et dicimus quod iU& qui opinatus ejl quod . forma fcn/ibilium fint inanima inaftu et non indi * geat formis ab extra ai inuetbnem notitix in ea fed non prouemt ei notitia de fuisfenfibihbus antequafcn . fidi res qu£funt extra.quandoantem ueQct fentireali quodfenflbitc proijc(t eius radium infe tpfitm et com*

* M t * *

EX LIB. ARIST. COMPENDi prehendit , illud pratereaquia fiitareseffet, organa ejjentei fruftra er incajfum,natura autem no faceret aliquam rem fruflra.Eom uero qui uifi funtfibi quod forma fenfibilium imprimantur in anima imprcfiionc corporea oftenditur fua impofiibilitas qua anima rea pit formam contrariorum fimul. Corporibus autem eft hoc impofiibilc,hoc autem non prouenit folum ani ma fed hoc etidm non fit inmedijs quia in unam parte aeris recipit uidens colores cotrarios fimul quadoafpi ceret duo flngularia quorum unum cft album er alte rum nigrum, prxterca ejfc corpora magna compre * henfa a uifu cum eius paruitate adeo quod comprebcn dit medietatem fphara mudi cjl fignumquod colores CT qua fequuntur eos non perueniunt ad eum peruen tione corporea fcd peruentione fpirituali , er ideo dici mus quod omnes fenfus comprehendut omnes fpecies \ fenfibilium abjlrdftorum a materia er comprehendut Jpeciem coloris a materia abflrafta er ficcomprehen duntfpccie odorabilis er guftabilk er reliquorum fen fibtlium, quando autem declaratum eft quod iftacom = prehenfio fit Jpiritualis, diceretur ei qui negaret quod comprehtnfio fenfus fit per me dium, quod rerum quas comprehendit anima comprehenfione fpirituali qua * dam funtuniuerfalesquafunt inteUigibilesej quada funt fingulares qua funt fenflbiles er non euadunt ifta dua fpecies rerum quin fit comprehefio earum ab ani mafecudum unam ex partibus fpiritualibus aut fecun dum unam ex duabus partibus er fi effet ex una parte effent res fingulares hoc autem efifalfum quando au tem res ita fuerit ipfa ita% comprehendit resuniuer *

A VER* ‘DE SENSV ET SENSATO r pales fecundum unum modum ct lingulares fecundunt aktto modum ,tes quidem uniueofales comprehendit cMprehcnjionc non communicante medio er ideo no indiget in eis medio, r.cmatttem fingularem compren , hehditperrcs proportionatas rebus JinguUribus qu£ pintipfa media er mfibocita fueritres que compre • htnduniur cffentumuerfalesnofvigulares er ejfe for marum ex mcdifseffet fecundum freciem mediam in» Hr fpnitualcm er corporalem et hoc quia ejfe forma inorum extra anima eji corporeus j Impliciter CT effe inanima cftfrirituaUs /impliciter, et earum e) Ifeinme dio effit medium inter ffirituale er corporale hoc e(t fecundum mcdium,organaitaqffenfuu er res que ex trirtfecefunt quibus fenfus indigent organis uniuerpt Itt er, indigent jenf \& ( exift enti eorum comprehenflonc flngulari non jpirituali) quia ffiritualisuniuerfalis no indigeret hijs organis ffiiq; cuideseftexboc fer mone quod omne ejfe comprehenflomsiftarum formarum que funt in anima ffirituale fingularc fit caufa que xoigit quod iffexomprehenftones flnt per medium er ittre ita fuit, quia J 'emit e nature eft quod procedat ab -tffe oppofito inoppofltum procedendo prius per me* dium,impofiibile autem eji quod comprehendat friri* tualcex corporeo nifi per medium, zr ideo quito ijla media tenuiora tanto perferior er nobilior fuerit. co prehenfloffermouero dicentis quod ft anima compre tenderet medium reciperet de eo pecudum menfuram ■ corporismedij , boctkfl ejjetparuurecipertt ipfum paruum erfieffet magnum reciperet ipfum magnum bocitaq i fequeretur^comprehenftonem corpoream no

EX tm AET STl C0MPEN2D.fi, fafoimtm Ariftoules dutem confutat fermonem di* ciiitiiijuod uirtus ui/ha trahat ab oculo quoufq; per»' Utnhiadtemiufam quibufdam rationibus, quaru pri 1M 'tfiqiM fequeretur fecundumbac caufim quod ui«. dtYetrici intcmbrisficut uidereteas mluce, quiaiUf qUidtcempmra£lionemradioruno indigeret apud ium uifbi rnrUo tite lumine >trearum tft quia fl poM HMtd dnmthoc eflfenfus communis effet qui trabem tttur ad res donec eas fentiret non indigeret retibus qua furit in oculo hoc eji tunicis neq } fequeretur quod itggrcdcrctiirhanc patentum corruptio quando ali* qti* tunica cgrotaret,ej carum eji quia f i anima tra p b&ctuffotiec offenderet fenfibile cius comprcbcnflo omnium f en fibilmm ejfet una tam remotorum, ab ea quam propinquor um,ct uni uerfaltter qui dicit radtoi flcltiHtes db oiu '0 imppfitbile cft qutn ponat alterum eluor u, aut quod ponat quod ifti raitj Jint corpora aut quod ponat eos radios luminis non corpora & p pom •neret eos ffc cotpora fcqueretur ei quod poneret ut r* fibilefeu utjionem in tempore er praxiptie quando ui jibile diftartt quta tam declaratum eji quod pmtit ntQ 4ule mouctur tn ieporc,pr£terea quia imaginarie om

pus quod exeat a pupiUadddc diffunditur donec aqua

liter uniatur medi ctatifpb, cera cft falfum t rurfu$ quia fequeretur quod anima uidens effet colligata buic cote» pori animal autem non habet corpus fubtcftum anima n fi colorem elementarem cr aliquo inftanu fe parate tur ab oculo cr abiret t fiuero exiens ab oculo effetius mtp non corpus,non pojfcmus dicere quodantma ud*

• btreatity lumini quia fubicdum atum<£ e& fubjlmtid

AVER. DE SENSV SEN$*TO X .*0 non accidens fiaq^animanon adiaccbuiUi-lumini ad' j cct intra ^cutumqum^ajtfm^M^fi^i finfibiiiaipfanon tabpntc eaquiapmnis a d io et paf jio jit per contaftum & motionem mcdijai ultimum mobile cr non eitaiitmicejj^r o quin acc(dat organo huius potentia incompttkeflw-ebuwfcnjibilis quod fit unum eovMttimojitJisti^ 4 lterum mobile, ji ante pO fuerimus quod exiens abotulo fit lumen no corpusno euaderct quin dicer emusJ/fc medium, fiautemnot\ ef

nece jfino non .cffty differentia inter bunc fer monent er inter riofirum ditium quod uifus perficiatur, ’ iftef 'dio crlumuiefedquoAlumtn apudnosnonfitdcfub fiant ia ccuh ftd ab txira,iUi autem non dicerent hanc rem er fidiccrcnteamfcquentur eis quod uideretan tcncbris,errorucro eorum fuit quia ipfi opinati futit quoi ifie ftintus quo fit uijio proporttonetur lumini et futauerunt ideo quod. fit lumen cum hoc.quqdapfipu tauerunt de lumine quod fit corpus, ex errore, ucro Gd leni in hoc puemt quod putauit quod aer fentiat. P ofi* quam autem declaratu c/l qualis fit qo\}iprehenfio ani m<£ fcrmonc umuetfali (peculabimur Uaq^ quomodo ordinetur comprcbenfio per fingula media trium fcn* fmm quicomprehedunt per medi um,& dicimus quod der mediante lumine recipit prim formas deinde coii ducit easin tunicam extrinfecam er tunica extnnfccd conducit eas in reli quas tunicas adeo quod pcrucniant in ultimam tunicam poftquam pofttus efifenfuseotnm munis cr comprehendit for mamrei,in medio autem tftarum tunicarum ctt retbisaranea & cjl ficui jpecu*,

EX LtB* AE1ST. COMPEND;4 lum mcdiumintcr natura aeris et inter naturam aqua & ideo itlaefl qua recipit formas ex aere quia ipfa efi ficut frcculu er conducit eas in ipf t m aquam exiftcfc tius natura media inter illas duas ndturas, aqaa aute qua dicit Anjiotiles ejfepojl humi ditate araneam efi iOa qudmuocat Galenus bumiditate uitreamfecuiuvli quod apparet er bat tjl ultima tunicaomniu tunica* tum oculi er ex fefenfuscqisuidet formam quam qj{ iiidetfenfus cois conducit ipfrm in ipfaht imaginatiu^ qua ejt uirtus pbantafticd er > recipit ta imaginatiua receptione friritualiori er fit hac forma in tertio gra dujpiritualiratisficq . ;• funt forma tresgradus, quorS primwe/t corporeus crdeindefaccedit ei gradus qui efi infenfu coi qui cftfrirituahs, et ulterius tertius qui efi inuit tute pbantafhca er flc eftfpiritualior er ea exiflcnit friritualiori qua in fenfucoi uirtus pbantafii canon indiget ad conflderanda illius conff flentia fenfln Bilis extra e cotrario difrofltionis qua efi uir tutis feri; futjmaginatiua aut africiensforma iUam er promo • uct eiuifpecicetphantafma pofi magnam quietem cr inulta aduertentia. Exemplum aut i/larum formam in ifiis uirtutibus efi earum translationis abuno gra* du in gradum fubtiliot e et e(t ficut qnbomo acciperet ffeculu habens duas facies er confricer et una carum & confUtuerct altera faciem freculi ad parte aqua t et ffeatla cfjtt fubtile dyapbanu darii Accidit itaq; huic . afficienti quod primo imprimatur eius formam frecu tim deinde imprimatur exfreculo in aquam cr fi ati * quis africetet fecunda faciem freculi hoc efi facie quot e fr ad partem aqua uidcrct iUa eandem formam iam

AVSKi DE SENSV ' ETSENSATO I r icrtio mprcffam ex aqua irtffcculum ficq • forma bo* minis mdwtts eft excmplumfenfibiiis er ffcculum tjb txemplumaeris medij craquatfitxcmplum' oculi, ixtmplum autem eius imprcfiionis in f icuda facicfft culi eft forma fenfltiua er exemplum bd minis coprea hcndentis eam eftuirtus phan taftica, quando aute ajfi dens non afficeret inhoc ffccufb deleretur iUaform^ ubeow deleretur ab aqua cr remaneret ihe qui ajfia teret fecundam faciem ffeculi qui imaginaretur for* tirtam er haceflfemita uirtutis pbantaftic* cuformd qim eflinfenfu communi quia quando auferturfcnftbi It aufertur eius forma a fenfu cbt er remanet uirtut pbantaflica qu£ imaginaretur ipfamfic q- iam declaret tumeflcx boc quod formam afficeret fenfus commu *

- rns mcdiantcoculo er oculus mediante acre afficeret ipfam intrahumiditatm aqueam qua eft in oculo me dante aranea intra aquam qua ejl in oculo caereni qdi eft extra,humHitas autem aqueaeft qua uocat Gd lenus uitredficq ; iam dtclaratuex boc quomodo fiat • uifusper medium, quomodo » autem fit odor mediante acre cr aqua ejl hoc ex eo quod eft inaere mediante pneparationeadrecipiendftcoTpusfumofumodorabi It er quatenus efh huiuf nodi ejl in aqua et hoc quia fe mite horum elementorumcjl: quodconducat ai fe in* uiccm uapores genitos excis propter proportionem quacjlinter ea, terra autem mittit uapdrem ficcum ad aquam & aquar ccipit ipfum propter fymbolii quod babucum terra fecunda frigus aqua autem > mittit ua forem buifiidu alacrem ctaer recipit ipfum propter commumtatm eorum femduni bumidrtaumjer an

E5T L!Bi ARIST. COMfdE ISm*: £ tm mittit ai ignem propter communitate qutcjlin \ ter eos fecundum calorem. Quomodo u;<ro aer condum eat fonum iam declara fnfuitjn libro de Anima &r.<m prietates uero iftarum quinq ; potentiarum inanimali bus non funt fecundum unum modum quia jpft \n bo* mine comprehendunt differentias retuns e® jbasdtfro fttiones proprias cr ittc funt rei fenflbiUsfUut tfi fru » fius intra corticem in reliquis uero animahbutcoidm prehendunt diffo fit iones.qu£ funt extra quarum pro portio ad res efl proportio cor ticis ad f rotulum: qui intr&ipfum ,fi%num autem huius efl quiabiutanomo ucnturijlisfenfjbus ficut homo moueturm.qudHiani homo fur it auditu cantus bruta autem.nqnfurmtnifl diceremus hoc de eis fecundum ccquiuoattibnmnomi nis cr ftcmoueturhomo uidens, calores e® figuras mo tu quo non mouentur bruta, crflcefldifpofitio fftecic tum guftabihu cr cdorabdiumltcet. ccmenientia bru torum cumbijs jit^maior propter 'corporettate er fle, - etiam efl difiofltio fenfus taftus quia manus hominii ■ habet petafatem ad hoc. qua nonbahct aliud > homo wut accipit flgnum debdore adfaporem conutmenUm CT noxium cr medetur odorabilibus ficut medetur gn t flabilibus, funt uero odorabilia caufa fanitatis et <eg rfc tudinum capitis quia caput efl fngidu odorabile uero t Ut plurimum efl calidum cr flccum. Auditus autbotrfi ilis efl uia ad dtfciplma,quia difaphna fit per locutio* liem locutio autperuenit uia auditus fedintcUeftiofl». gmficatmisdifiionunonefl auditus fedinteUe&us er unqfquifqi iflorufenfuum in homine efl propter inteOi, pbtiiaprimapcrumitu eiingenerec^pmtfmwtL

AVfiR: rDB r.SZWV- IT SENSATO 1 diiusef..u\fuscr tdco diocit Ariftodles quod homines qtii noti carent tflis duobus fenflbusfunt nugis intclli * , gcnteser nugis prudentes ijic funt fummula rerum qu£ [unr huius fermonis fecundum ultimum br au tatis quodpofiibile cfl nobis id uero de quo fit medo multi tno huius fermonis de largitione caufie bonitatis me * morti ej eius debilitatis locus conueniens ejl culocu tio.ne fecundi fermonis de uirtute memoratius ejrc,

■"**"** ’ Explicit fer mode Scnfu&Senftto .

' -".a 1 * «i i « ■ % . j . • . t 'i r' r% • .

;»« < ? '. ••*! I Q|5. # • } ; \-l

Part 4

AVERRO Y S COMPENDIVM =5* der Mrmor/a cr R cminifcenda 3 ex .

- Arabico a pramiffo. O . conuerfum tn aureum *t ftd Latinum fermonem t atq ; ab eadem > IR folerti Pbyfico Blondo e tenebris

tdu&um in lucem, \ , r-A

s * ‘ * jiKf

. ,• * • » ,

“ , ' i V.t.;. .OI>i .ttt

Hilofopbus incipit hic perferius* donem huius fermonis de memon ria et remitiifcentid et ipfe primo inquirit defcripdonem qua dijfen runtifi a comprebenfiones a relti quis comprcbenfionibus anima et pofica inquirit cuius potentia po* tendar um anima fintet percom * munitatem cuius uinuds fit inanimali quod remitti '* fcitur poileaautem declaratur qua natura fiat memo ria etreminifcentid et quis gradus huius potentia ex potctfis anima, et quare aliqui homines funtboname <• morti et male conj errationis et aliqui e cotrario etxc

EX tlB. ‘KKltVi C<3 mVEifW*; liqua qua fequuntur iflas potentias CT qui&Uttiiiltif cr dicimus quod res comprebenfe a nobis aut funt in. inflanti prafenti flcutfuntobiefta fenfusautiddunfr^ in elje temporis futuri er i fle funttes fuccefilua aut comprebenfc tempore praterito, mamfeflunt autent: tfl quod memoria fit ex hijs quia nos non tiocimus memoriam id cuius notitia peruenit apud nos nunc er cuius effe nondu ceciderit ftd reminfeitur homo eius cuius notitid peruentrit ei tempore-pratento, remini fcentia autem efl inquifitio huius reiperuoluntatem qu m do homo oblitus- fuerit illius er conflaret ei po&

. eius latentium per cogitationem de eajp ideo utrifl* mile efl quod non fit reminifeentia nifi hominis me* ntoria Uero efl omnium animalium phantasticorum quia putatur quod plures flecics animalium non phan taSticentur ficut fwitcrufldtd &uermcs>differentid autem inter memoriam & conferuationcm <ft quid confer uatio efl cius quod non aufertur in anima ab bo ra eius comprthenflomstempore proterito ufque ai tempus prafens, memoria uero efl eius cuius iam abla tum fueratj cr ideo m emoria efl conferuatio paufans confcruatio autem efl memoria continuae T baepo* Untiaefl una fubiefto>duo fecundum modum fictum uirfaliter memoria e& notitia cius quod iam notum fuerat ex parte qua notum efl poflquameius potentia paufiucnt,remm fcentia autem efl inquifitio htuusno ttci<e quando non inucnitur c? excogitare ad confli* tuendum eam, manifeflum autem cft quod bocope* ratio conueniat quod fit potenti*, qua non eftfcnfus nec pbantafia Ua efl quam uocant memoratiuam > ■ fleculemur

AVER. PE MEMORIA ET REM. 1J ffxcuUmur 4Utcpi quid fitijla potentia e? quis gra* dus ejl eius gradus potfntijsanim a ex quibus con*

uemt cr mamftfium cfi de eius difpofitione quod ipfa fit ex potcntijs comprehendentibus res particulares fingulares quia memoria rei ejl po fi quam fen ferit ea I ypoftcius imaginationem er hoc ex parte qua fenfatum zrphanta ficatum , quia quantitatis,gratia exempli uniuerfalem quam comprehendit inteUcftus non fomprehcndit ea m potentia memoratiua fed cont prehendit quantitatem terminatam quam iam fen * tierat er imaginat ut fuerat, quomodo autem recorda tur uniuer falis iam loquemurdehoc,pof quam autem euidens ejl ex difpofitione huius potentia quod fit fin* g ularis er quod indigeat ad eius operationem quod pr acedant duce forma potetia fenfus er potetis phan taftica, /peculabimur quomodo diftinguitur potentia hdeca potentia phantafla quoniam euidens cil de eius dijpcfitione quod cr fi non fit ipfa met ejl tamen eius foda ad fuam operationem,*? dicamus quod manifc flurn cfi quod licet organum memoriae? reminifan da fit cum phantafla figm ficatum tamen esi aliud ip* fius memoria quam phantafla er quod operationes ifiarum duarum potentiarum funt dijlinftaabaltcru* iris*? hoc quia operatio memoria ejl conditutio rei phantaflicataqua perdiderat e? iudicarctde ea qugd fit res quam fcntierat et imaginatu* fuer at, fiicc^ ergo funt quatuor r$s phantafla e? fpecies illius phantafma tis cr conjlituereiUam rem quod ejliudicium er quod illa jit intentio illius phantafmatis quod fuerat fenfibi lis procedentis 3 facere autem conflare pbantafmata / ‘ D

' • v

EX LIB. ARIST. COMPENDi conuenit quod fit alterius potenti* quam caqu*com prehendit rem, h*c autem potentia, inucnitur fecun* dum duas difpofitiones quia t jims coprehcnfio ftteon tinua fic necatur conferuans, fi autem fit paufansuo* catur mcmoriafuiicitim ueroquod h£c resfit talis in homine tft intdleftus quiaipfe efi qui indicat de eofe * eundum affirmationem & ncgationem 3 in brutis au * iem efi potentia aliqua fimilis mteUcttui quia hac pon tentia cjlinhomine fecundum cogitationem erani* maduertenuam er ideo cft rationalis 3 in animalibus autem non efi nomen huius potenti* qr illa efi quam Auicennauocat extimaduam, er hac poteda animal naturaliter remonetur a noxio licet nondum fenferit flent plura r emonentur, ab ambas rapacibus licet tuum quam uiderint eas, tres itaq- operationes funt tribus potentijs quarum du* jiunt m.duabus ubjisfimplici * bus ex quibus compomturforma compofitaex ambabus quarum ima phatitafma rci 3 facunda autem efi

jpecics phantafmn tis rci,tt rtta autem potentia compo nens illas duas res/umma alteri 3 erkoc quia informa phantafiicati aliqua res qu * procedit fecundum fi

mitam fubicfti qujoefi lineatio er figura er ahquaxe y s qu* procedit fecundum femiiam form* er efi /pectes illius forma er hoc quia finguhre extra animam ex quo eficompcfitum accidat e i quod fit inanima fecun * dum itUmfpeciem er qnod receptio duarum pardum ex quibus componitur fit receptio duarum potentia * rumdiuerfarum cr. quod ter tu compofido earum fit terti* potenti<e 3 flcqi lam declaratum efi ex hijsfermo nibus quod hic fuit tres potenti# ui de licet potetia ton

AVER. DE MEMORI A ET REM* flicuensphantafmataypotenUd conilitucns Jfecicm ik lius phitnufmAtis,cr potentia componens ittamfficcic illius pbdntaf natis y er ideo perficitur memoria adiu* metito iftatum trium potentiarum er conjittutione ttntufcuiufq- earumyCius quod efl ei proprium. Ari* fioteles autem intendit manifefte quod hsc potentia hoc efi memoria efi alia a potentia imaginatiua er q$ Jpfs fmt ditsftcudum quidditatem er fubiectum , quia nos aliquando comprehendimus fpccicm forma phan tafiicsfinc forma phantafiata, er aliquando compre bendtmus formas abfque hoc quod abfir abimus ab ea ■fpccicm forma enico pofiibtle efh naturaliter quod xonf 'eruemus plures res fimuhfed non efi pcfiibile no* bis quodphdtafiicemur eas fiam autem diximus quod potentiaconferuationise* memoria fit una fubiefto dus fecundum modum,quia quando uirtus pbantafii * ca comprehendit Socratem demofiratum ea qusim* primit imprefiione huius efi fecundum conferuatiuam er id quod comprehendit fecundum potentiam memo ratiuam efliUaimprefiio er ideofenfibilior efi dtfpo I Itio uirtutis memoratius quam fit uirtutiy pbantafii * cs,quia autem operatio huius potentis fecundum for mam fenjibilem efi altera duarum operationum #ut compofitio aut refolutio er hoc quoniam quando redi rctin eam forma quam iamfenjcrat eius operatio efi compofitio, hoc autem fit ftcut diximus quando confit tuerit utraque duarum potentiarum rem fimplicem cuius appropnatur eius confiitutioyCr tertia potentia componit 3 refolutio ucro er feparatio fit per diffinitio nem rei fcnjatstoto tempore quo perfeueraueriteff*

D ii

EX tlB. ARIST. COMPEND. fenfata, hoc autem jit quando fcntiens prius fenferii tfft extra animant er poflea imaginaretur eam ima * g iiiator deinde fecernet di / 'cernes intentionem format db cius imprcflione deinde reciperet ea conferuas qui fecernerat di/cernes , qn autem recefferit effei eius re ditus fecundum modum compcfliionis,cr exiflentibus iflispotentijsdiuerfls fua loca capitis funt diuirfaiZT quia efl quod fcntiens ii fehtit primo deinde imaginali tur imaginans de inde fe cernit dtfcretiua deinde recipit conferiians undefequitur neceffario quod imaginatis fltinipfdorizonte fentient is deinde fuccedatei extis tnatiua hoc e/l dfcretiua er hoc in medio loco deinde fuccedit extimatiue conferuatiua er memoratiua er hoc in pofleriori cerebri er hoc fecundum id quod / a*

\ tnofum efl: de iflis locis, iam aute fehfu notum efl quod loca i flarum potentiarum finthac loca propter mor* hos offendentes fihgulas iflarum potentiarum egro « tantibus flngulis hijs locis er hoc quid quando egrotd Ueritej corrupta fuerit complexio anterioris cere* brifolum egro tat phantafla > illius hominis er no egro tat eius extimatiua, quando autem egrotauerit pcflre mum cerebri egrotat eius memoria er eius cofcrUatiO hoc aut efl notii apud medicos, ideo funi hic quinq; grd ( dus quorum primus e& corporeus multa corticis quot tit forma fenfata extra anima, fecundus gradus cft cf* fe huius forma in fenfu communi quaefl primus gras dus fyintualium , tertius autem gradus efl fuum tffe in potentia phantaftica er iUd eft magis /firitualis * quam prima . Quartus autem gradus efl eiusejft iri utmtt diferttm cr quintum tfl eius effe in potchtid

AVER. DE MEMORIA ET REM. tf ' memor atiui qu£ tfl /piritualifiima omnium quia ipfa ift qux recipit fruftum eius quod difereuerunt prim& CT deputauerunt a cortice, ficq- iam declaratum c& ex hoc fermone quod fiteffc ifiius potentia er qua fit eius t ffentiaquia e fi alia abimaginatiua er alia adi fercti* udCT quod perficiatur eius operatio per communud* iem difcrctiue cr imaginatiua er hoc aut per diffini* tiotiem compofitioms aut per diffinitionem diuijioms CT declaratum eji quod conferuatio fit coniun&io ip* Jiusreifenfata cum ifta potentia abfq; hoc quod pauft cr quodobliuio fit eius ablatio er memoria eius redi* tus poftobliuionem , er quod remimfcentia fit eius re 4uttio,& quod ipfa fit propria homini er ideo conue nit quod ffcculcmur quomodo reminifeatur remini * fcens eius quod fenferat ipfum cr oblitus e& eius er di timus quod hominem reminif ci alicuius cuius tam obii liti fuerat fit necejfario in confiituendo ffieciem illius rei cr iam conflare fecerat ipfum potentia memora • liua & formam rei conftituit potentia imaginatiua et tompofuit difcretiuajfieciem quam difereuerdt cr /V« pdrauerai,tfle ergo funt intentiones mquas diflinft c# forma fic% ipfa eji compofitio er compofitum eji ipfum diferetum, crfpccicm, forma autem conjhmt tncmordtiua er eius imprefiionem conflituerat phan * tafia, compofitionem autem fpeciei cum imprejiionc largitur difcrctiua er nexu iftarum trium potentiarit tonftituitur res cuius oblitus fuerat apud remimfcen* tum er fi prohibetur confiahtid rei prae feneis homini hoc fit per locum debilitatis cr corruptionis quae at* linxerit unam ipfarm potentiarum cr corrupi# f ut

/i •

EX LIB. ARIST. COMPEND, runt relique ad corruptionem illius potenti* h*cau* tem corruptio qu* accidit quibufdam iftarum poten * tiarum ab aliquibus accidit ut plurimum fupcriori ab infcriori.Exempli gratia quia imaginatiua dolet & corrumpitur ad corruptionem fenfus er inficitur ad eius infcttioncm&non dolet fenfus ad dolorem ima * ginatiu*CT fle potetia dtfcretiua dolet ad dolorem po tenti * imaginatiu * er non dolet imaginatiua ad dolo * rem ithus , hoc aute ita fuit quia fpirituale dolet ad do lorem corporei [ednon dolet corporeum ad dolorem fpiritualis>et fic in iftis fpirituale dolet ad dolorem mi nus fpirituahsfcd non dolet minus fpirituale ai dolos rem magisfpiritualis er nonfoluaccidit ex nexu i&d* rum potentiarum er ipfarum coadiumento,confift<n* tia rei quam iam fcntierat er eius oblitus fuerat fei etiam aliquando conflant quibufdam hominibus apud nexum fo r marum res fenfate quas non fentierat antt fecundum narrat* fuerant cisfua attributafolumftcut retulit Anftotdes de quodam antiquorum quiimagi * natus fuit res qu* tradit* fuerant ei auditu abfque quod uideret eas,quado autem expert * ejfcnt iU*f6r m*inucnirenturjicutflbi apparuerunt er fecundum hunc modum pofiibileefl quod imaginaretur elephantem qui nunquam fentierat tpfum hoc aute accidit ho^ mimapudnexum iftarum trium potentiarum nexus autem caru eji ex pane anim* rationalis hoc efl pro pter earum obtemperantium ei ficut earum feparatio fit per animam befl talem t earum uero nexus cfldiffici lis et remotus homini ex quo efl per inteU(ttum t quies autem anim * beflialis efl per earum Jeparationem er

AVER. DE MEMORIA ET REM* ideo acccidit h*c unio illis qui ponunt diligentium co* g itdtionis eorum in contemplatione er auferunt a fe . labores quibus laborare faciunt fenfus er rcducutfen fum communem eorum adiuuandum has potentias er ideo aliquando uniuntur ift* potenti* in fomno er iti uant ad admirabilia mundi er in difpofltionibus fimi • libusfomno ficut efl egritudo apoplexi*qu* accidit il lis de quibus dicitur quod fint effefti focij fpiritui co* tum aliquando autem accidit , ut dicit Anflotiles quod iSl* potenti* non indigent alterutrarum adiumeto ad conftituendum id quod carum eSt constituere fed ali* quando conjlituuntid quod earieeSt conStituere abfq ; hoc quod indigeant adiumento alterius er aliquando non deceteos quod conStituant aliquam rem nifladiu* mento alterutrius f dijferentia autem anim * fupra par tes rei er eius constitutionem fecundum modum remi nifcenti * er fle inter motum anim* fupra partes rei er eius conflitutionem fecundum modum conferuatio itis er cft quia eius motus fupra partes rerum quarti reminifeitur eji paufansimmo fecudum modum tranf lationis a rebus extraneis fupra partes rerum quarum reminifeitur er hoc quia reminifeimur reiperfimile t iuserfuum exemplar conferuatio autem non indi* jg et hoc y motus autem fupra partes rei quem conStituit eji conferuatio .motus autem reminifccnti*fupra par tes pr*difi* rei non eji *quahs quia tras fertur ex pro portionalibus dc aliqua re in altam rem er ideo ope* ratio conferuationis eji nobilior operatione memori* quia motus *qualiscjl nobilior paufante uario,con* feruatiua itaq • uniuerfaliter conflituere fpecies par*

JEX LIB. ARIST. C0MPEND.7A tium rei conferuata fecundum fuccef tonem cr conti* nuationem,quando autem cojlituerit eas etcompofuc rit difcretiua quafdam aliquibus er imprefterit eas in im aginat iua, potentia autem memoratiua co Ritui t partes rei motu paufante non continuo quandoautcm euidens fuerit effe partium rei per ijlastres compre* henfiones qua fuerant paucarum corticum ex parte difcretiua er imaginatiua eius reminifc entia ejfetfa* cilior, fi autem e ffei plurium corticum ex hijs duabus partibus remimfcentia effe t difficilior,rerum autem uniuerf 'alium reminijciturex parte fimilium qua fuc* cedunt eis cr ideo adiienitde eisobliuio Jicut aduenit de lingularibus. Memoria autem ejl formarum faci* t tium ad reducendum eas,remimfcentia autem eflfor* marum qu a funt djfcilis reductionis forma: autem qu<e funt facilis redudiotiis funtiUa qua apudpotcn * tiant phantafiicam er fcnfum communem funt mul * te corporeitatis pauca fpiritualitatis forma utro dif* fiatis reduflionis funt iUequa funt multe fpiritualitd tis pauca corporeitdtiSyboc autem ita fuit quia pro * trahit moram operatio fenfus communis indifcretio* ne formarum fpiritualitatis qua funt multa corporei tatis ab earum corporeitate cr accidit ei quod in ea permaneat itta forma er praei pu e quando reciperet ^ tam pauci corticis jkq; ta declaratum ejl ex hoc quo * modo eR remimfcentia & memoriae? qua dijferen * tia fit inter eas cr inter conferuatione , remanet itaefc de pafiionibus huius potentia quarum Anftotilcs me* mimtdua qua ft ones quarum unacR quia reminifeiti Mdolcatabfyhoc quod utucrdcUttans fitinafiu •

AVER. D£r#&JHOR*A ET REM. Et dicimus quod reminifcitiua gaudeat reminifcentti torum qua non funt in attu exparte eorum qua des mittunt lUas fupra remimfcentem qua funt res entes in aftu qua funt nece ffario res proportionate rebus qua rum reminifeitur er ex quo efi fimile rei compreben fe in aftu comprehendit reminifeens gaudium cr tri » Titiam apud hoc quod comprehenderet fi illa ejfet in attu jicut apudjfieciepn ipfius anima in termino pofi U bilitatis,et hoc qa quando ejl phantafma ejfet ipfa res pofiibilis ejfeftc quando autem anima comprehende * ret aliquam rem exparte fenfati proportionati iUi rei qua praterita ejl conduxit tam inteUcdui ad extiman dum lUud fenfatu quod fit generis eius cuius fuerat fer» fatum apud eam er e fi in potentia er potetia eft quod exeat in aduflcut exiuerathoc confimile quod excis tauerat eam ad illud er oh hoc accidit dolor derecu • ius reminifeitur aut uoluptas ficut accideret fi ejfet in adu t bona uero memoria hominu efi qua efi tardi mo = tus in qua permanet id quodtranjitin ipfam exfenfis bilibus et iUe efi cuius pofierior cerebri reftflit forma aduenicti er hic efi iUe cuius complexioni illius loci do minatur ficcitas magis quam fit pradominans humi* ditas, quia f emit a flccitatis efi quod fit difficilis adreci piendum quando autem receperit formam femite eius ecquod permaneat in ea et retineat ipfam longo tem pore,e contrario dijpofltionis h umidi tat is ideo hos

mines quorum cerebri complexio efi hac complexio funt bona memoria quiit bonitas memoria efi ex per» manentia imprefiionis forma imprejfa in potentia fhatafticajUoru uero quoruloeo tali § dominatur hu

EX LIB. ARIS*. 'COMPES». miditasnon recordantur rerum propter paucitatem permanenti a forma in bumiditate,fed funt faciles ad recipiendum propter facilitatem recipiendi formam qua ejt bumiditatis er ideo iUe qui eft multa ficcita * tk eft pauca apprebeflonis er multa memoria cr iUc qui eft multe bumiditatis eft multe apprebenftonis multa obtiuionis difficilis ad recordandum,m medijs autem fecundum hanc complexionem colligitur bo* nitas apprebenfionis er bonitas memoria cr ideo bo * nitas memoria attribuitur atati iuuentutis ut pluri * mum obliuio uero accidit pueris & fenibus,puer is qui dem per locum bumiditatis accidentalis fedinucniun* tur quidam fenesbotia memoria quando fupra fuam complexionem naturalem no praiominatur hac com plexio naturalis er hoc quia complexio naturalis ft * itis e ft complexio ficcitatis cr ideo inuenitur ipfefenex confcruans boc ejl inteUigens,paruuli uero funt ma« gis confer uantes quam flat memorioft, iuuentus uc» 'ro ejl in qua inueniuntur amba res magis boc ejl apprehenjio er memoria. Keminifdturautem bomo ualde eius quod fentierat in eius pueritia bona memo* ria quia in eius pueritia eft uehementis dejlderij ad formas qua tranfeuntad ipfum uehementis cupidinis 'adeas er protrahit moram & earum confirmatio ** nem ab eis cr boni ficat earum conflftentiam er diffim citis eft earum ablatio .

Exftictifemo de Memoriaet Reminifcentia.

/ •'< &r$ i' . »0 * /•*.* /ti /

AVER. DE SOMNO Et VIGILIA i9 D£ SOMNO ET VIGILIA.

ottquam dutcm loquuti fumus dc hacpoten* | ^Uae? cius pafiionibusfioquamur itande Som ■“"no cr Vigilia^eculatio autem de cis, primo -A- cftdn ipfa jint poteti<e anima aut corporis aut JlfltexiUte in quibus communicant anima er corpus C T Chi parti ipfarum partium anima attribuuntur ift e potentia er cui membrorum corporis er cui anima * lium una ittarum duarum potentiarum quia mutti* ta una inuenitur ii altera, edicimus quoiSomnus & Vigilia deferibuntur quibufdam defer iptionibus qua * rum prima ett Somnus efi fenfus in potentia hoc c& entium in potentia,ctt autem manifefium quod dor * miens uideatur quod comedat er bibat er fentiat om* nibttf quinque fuvs fenfibus Vigilia uero efi fenfus in attu. Ex duabus autem ifiis defer iptionibus apparet quod fomnus fit priuatiouigilia quia iiquodejl in po tentia e fi priuatioeius quod ett in attu, fenfus autem qui efi in potentia in fomno decet quod aliquado exeat inattum zrhocpenn fomnia er notificationem futu rorum mirabiliu , er licet fenfus qui ett in potentia efi nobilior fenfnqui efi inattu,mendacium uero fenfus in potentia efi uilius er quod efi in attu efi nobilius ii* loyucrifimilc autem efi fic quod resfint fleut dicit A.ri fiotiles quod fenfus qui efi in attu fit corporeus er qui ett in potentia fit Jfiritualis, corporeum autem efi no* bilius apudfentiente corporeum er Jfirituale efinobi lius apud comprcheniente/pirituale fed Jfiritualeno efi nobilius corporeo nec corporeum ftnritualiapui

« f EX LIB. ARIST (TOMPEND. Mrimltmfpinmle ucro /impliciter cft nobilius cor ;

porto,er fenfus fpiritualis non inuenitur infomnofo* tum fed aliquando in uigilid tempore nexus triumpo tenturum er earum unionis ficut pr*miffum eft in no flrofermone,er ex ifiis duabus deferiptionibus appa* ret quod ift*du* potenti* fintuha fecundum fubie* ftum er du* fecundum quidditatem er diffinitionem Cr quod earum fubiettum fit potentia fenfltiua com* prehendens er quodutraq ; earum fit communis ani* m* et corpori , eft autem qu*dam operatio anim* f en fitiu* ex rebus communibus anim * er corpori quia ipfe non fiunt nifi Organis, apparet autem quod ipfc flnt attribui* potenti* fenfus communis ex hijsqu* dicam eT hoc quia impofiibile efl quod attribuantur potenti * nutritiu * quia plantis non efl fomnus quia notteftcomprchenflo cis.Poftqttam autemnon attri * buuntur anim* qu* non efl f mfltiua ntceffario attri * buunturanim * qu* efi comprehenflua er ex compre henfiuis alijs quam fit rationalis quia animal iratio* nale dormit quia autem animal dormiens non caret aliqua re tempore fomni de organis fenfus nec de orga nis motus er cumhoc ipfe non fcntitnec moueturer tranfeuntper ipfum fenflbilia er non feniitea 9 noui* musquodeaufa fomni fit quia comprehenfiuum fen = fuum iam declinauit ab iUts organis intra corpus er ex quo iam declaratum efl quod h*cfit potentia fenfi tiua communis omnibus quinque f tnflbus er die efl qui indicat diftinguere fenflbilia er eorum diffofitionem er eorum multitudinem,nouimus quod declinans ex ifiis organis fit fenfus comunis et quod qmiditas fomni

% -

N. *'

r AVER. DE SOMNO ET VIGILIA t? fitprofundatio ingreffus iftius potenti a fenfitiua com munis extra eius organa intra corpus er quod forti* nus /it motus iftius potentia i fenfitiua ad eius organa ' /extra corpus, er ideo aliquando defcribiturfomnusqfl fit quies motus t eruigilid cotinuatio motus er haec ora tio fignijicat quidditatem fomni magis qua oratio pra cedenSiflgnum autem quod fomnuiftt pro fundatio fert J • fus communis intra corpus cfi quia uigilanti accidit fi* miie totius huius, quod tranfeiititfenfibilia a* non com prehendit quando negotiatur cogitatione tn aliquam rem quia eo tempore dcftruuntur organa anima fenfl tiuecr opponitur fenfus communis intra corpus ad ad tuuandum potentiam cogitatiuamquia uirtus cogitati ua fortificatur quiete aliorum fenfuum ari deo homo comprehendit res futuras in fomno & no comprehen dit eas in uigilia adiumentum uero iftius potentia ad co gitatiuam cfl quando confiat apud ipfam de defcriptio ne illius rei er dcputauerit eam phantafta ut faceret tam conflare potentia cogitatiua,er hoc quia res qua comprehenditur cogitatione cfi ffiritualis &ad eius i comprehenfionem qua attribuitur ei indiget notitia V , ifiarum potentiarum , hoc autem non accidit alicui ani

, malium prater hominem,quia non cfi eis potentia in*

, tcUcttiua fed comprehendunt de fenfibilibus defcriptio

f - nes rerum er earum cortices et fignum huius eft quia j ipfe aliquando procedunt fuper noxia eis er non re*

t mouent ipfa er fuper proficua er non moucnturad ea

ficq; defer ibat ur etiam fomnus quod fit nodus poten* tiarum & ipfarum fortificatio, uigilia autem folutio j potentiarum er ipfarum imbecillitas & hoc quia ex

EX LIB. ARIST. COMPEND* quo uigilia ejinegociatiofinfuum infuit organis acti ditti folutio dfuis organis propter imbecillitatem & lafiitudmemfomnusautc ex quo cd quies i/iarum po tentiarum accidit ei quod ipfe fit nodus ijlarumpoten tiarum quia iUa Acquirunt per ipfum filer tiam er ui * gor em, quit Autem htec imbecillitas accidit organis ex doloribus aggredientibus eam fleut eji Ufiituio cr la* bor er alias» ideo hijs rebus etiam eji ingrejjus ai deferiptionem f oni . Quando autem apparuerit hoc dcdifijofuione foni conuenitquod omni animali cui e uigilia quod fit fonus, qximbeciUitas aggreditur ani» mal neccjfario fed hoc non fequitur animal fecundum unam ffeciem er unum gradum c r hoc quia anima • lium qiiodda ed cui edfimnus cr huic infunt fomnus CT uigilia perfette cr infunt Utitia er mefiitia er uo luptas perfide ctiant,quia inefi ei fenfus comunisper fidus cr eorum edeui infunt tres fenfus filum & ali cui quatuor fenfus cr huic inedfimnus fed nominibus quinque potentijs quia non eji eis uigilia cr non adue nit dubium quinfomnus perfidus cr gaudium et laeti cia infint fevfui comuniperfidio quod eji animali cui infunt quinque fenfus, quia nos inuenimus plura quae amifennt quofdam idorum fenfuum cr dormiant fi * cut coecus et furdus et qui non olfacit, quia hic defidus e fi accidentalis nonnatural\s pr teter ea quia hij non ca rentfenfu communi fid carent organis quibus fenfus communis dominatur fenfibilibus quidam uerobomi * nes defcnpferunt fomnu quod fit id quod jit ex imbe * aditate potentiarum fenjjtiuarum jednon omnis fom nus jit ex imbecillitate pole tiarum fenfitiuarum quia

AVER. DE SOMNO ET VIGILIA ±0 ediquando fit ex fatigatione intcUeftus erfpeculatio» nk de una re m qua profundatur fenfus communis ad* iuuandum potentiam cogitatiuam non quia offendat j eam imbecillitas fed eius operatio eo tempore efl for * tiorquamflt tempore uigili<e,ftgnum autem quodpo* tenti & fcnjitiu£ uigilent cum [omno,c& quia quadopli cui homini difficilis efl aliqua res er cogitauerit in ea accidit ei fomnusficque aduenit quibufdam hominibus quod accidit eis quid flmilc mortis hoc efl per imbecil * litatem fuarum potentiarum extrinfecarum loco po* tcntiarum intrinfecarum fpiritualium er earum com prehenflo rerum nobilium efl fuus afcenfus ad res ft>i* rituales qufifunt in mundo angelorum er in coelis CT alibi er hijfuntde quibus dicitur quodjiant herores fe eundum eorum fyiritum, quia autem fenfus communis ex quadam parte efl unus et ex aliqua parte plures ex ea quidem parte qua efl unus efl ex ea parte qua com * prehendit omnia quitiq; fenfibilia } plures uero ex par* te organorum ac fi diceretur ex parte qua efl ei oculus cr auris er naris er hic fenfus fubijceretur fomno er uigilifi er ipfe contmct plures potentias potentiarum fenfus ideo efl manifeflum quod fomnus er uigilia con tineat plures uirtutes uirtutum animalis er ideo efl quod dicit Arijlotilcs quod conueniat quod homo ade * quatur inter i jias duas potentias er non declinet in uni earummagis quam in alteram er hoc quando declina ueritadfomnum plus expedienti flupefeit anima eror gana naturalia qua appropriantur ei. Quando autem declinautrimus ad uigiliam corrumpuntur potetifi CT organa naturalia qu<e eis appropriantur ficquc in ali

• V ' VL . * 7 ;

> % | >. . .

; .* /-ite' v'

. ' I V. . ■

EX LIB. ARIS IV, COM PE N D. qua potentiarum anim & inuenitur fomnus er uigili4 quia autem impoflibile eji huic potentU ejfe fine fubic * J

ftopropriohoc autem eji membrum in quo eih iftapo tentia , couenit itaque quod perfcrutemur de hoc menti bro quod membrum jit er Ji inuenitur m pluribus', quam in uno membro cui eorum inueniatur. primo & cui eorum inueniatur f icundo er qua ex caufa inueni * tur er quomodo inueniatur, dicimus autem quod iam declaratum fit in eo quod pr£miffum eji quodprinri? pium fenfus communis fit in corde et quod cerebrum fltultimumorganorumperficientiumhoc opus expar te squalitatis qusineftei. Quando hoc ita fuerit et fomnus fuerit pro fundatio fenfus communis intra cor pus, manifeflum itaque efi quod initium huius motus . _ i fuerit cor et eius ultimum fit adeerebrumfomni uero initium eft ex cerebro et ultimum eji ad cor fecundum ueritatem cius, initium funtifts dusres cft quidem excorde fed cerebrum eji caufa fomni quatdam caufa magis quam fit uigilis et uniuerfaliter utrunqueeo * rumc&caufa huius fedeor e {l caufa prima et cerebra tfl caufa fecunda, quado autem hoc ita fuerit h<ec duo membra funt communia hijs duabus potentijs.Qya ut ro ex caufa accidatbijs duobus membris apparet ex hijsqus dicam et hoc quia quado pofltum fuerit quod cuius que accidentis quod accidit animali caufa fit eas lor aut frigus aut humidum aut flccum uel quod, com * pofitumejlex hijset pofltum fuerit quod fomnus Jit profundatio fenfus communis quod fit eius primum et lUud ejifubiettum fenfus communis quod quidem eji calor elementalis manifefium itaque eji quod fomnus

. 6 **

AVER. PE SOMNO ET VIGILIA ±i fiat per declinationem caloris cUmcntalis cr eius ex \ pergefierifit cius reditus ad fuum principium quodeft for ? quia motus ipfe cjl corporis inquantum ipfe motus efl er ideo non mouentur potentia nifl ex parte fuoru fubie florum , qua ndo autem declaratum fuerit hoc q r expergefacies calorem elementalem intra corpus ac* adit er propter e ius contrarium quod efl frigus cr bu miditas ficut extefio c f motus extra accidit ei propter calorem cr ficcitatcm,conucnil itaq ; quod accidat ei hoc accidens tempore fomni propter frigus er humi * ditat em qu # pr<edominatur cerebro et quod uigilia ac cidat propter calorem c? ficcitatcm prtdominantem complexioni cordis, quqmodo uero accidat e xpergcfa ' ftio ex frigore erhumiditate notijicatur exhijs qu<e dicam humiditatis quidefemit <e efl quod obftruat adi * tus caloris elemcntalispcruenas er neruos er impes , dit potentiam er obstat approximationi ad organum eiappropriatum ficut obftat nubis foli,er quando au* t

fla fuerit humiditas noperucmt iste ffiritus extra, fe miU uero frigoris efl quod moueat calorem clemen *'■ talem ad mittentem ipfum ex parte qua cjl ei contra* riumji autem non corrumperetur calor tlcmentalis cum hoc etiam quod f emite frigor i/s fit quod eo ingrof feturuenaer redeat minoris quantitatis er ideo cie* mentum frigidum efl mmorPs quantitatis elemento ca Udo jtejlatur itaq; frigus erhumiditate ejfe agens fom ni id quod accidit de multiplicatione fomni comtjHo* nertrumhumidarum er frigidarum hoc autem acci*

* dens accidit alicui duabus ex rebus quarum tma cjl de coitio nutrimenti er eius digcjho in cerebro er corde ' \ F

j EX LIB. ARIST. COM PEND, fecunda dutemefl imbecillitas quaprouenit organk fenfuum & calori elementali quomodo utro accidat hoc calori elementali efi ex iftisduabmcaufls ut dixi» muscr hoc quia quando nutrimentum permutatu flue ritinfanguinem er redierit eius clarum ad cor dein* ie ad ftngula membra corporis / Icut conuenit ei cr df» fimilatur eius natur£progrtffum ejiad cerebrum CT id illius quod ajtimilatur ei er rft pars frigida er humi da, f emit £ autemmembrorum ad qu<e ucnit nutrimen tum efi quod /rigefiant er bumettetur plufquam fuc rantcrprxcipuc membrum quod natura c& frigidU er hoc toto tempore quo nutrimentum perfeueraue * rit in ipfa digeftione quoniam calor elemcntalis altera, tur etiam a nutrimento ficut alteratur nutrimetum ab e o er hume flatur plufquam fuerat CT> frige fit etiam quoniam nutrimentum efl ex quadam parte fimile er ex aliqua parte dfitmile, fiunt etiam ex decoctione in membris uapores grofii & propter eos perturbatur fpiritut elemcntalis er grauitat er mouetur coligens fe ad fuum initium quod ejl cor et fit fomnus ncccffario ex quo autem cerebrum efl frigidum er bumidum er fingula membra langue fcut ut plurimum ex parte ele menti pradominantis ineo quod principiatur in fieri Jjuius accident is ejl cerebrum cum hoc quod cor etiam tatemporehoc efi tempore alimenti aliquando ipftut calor frigefeit quado autem friguerit debilitatur eius operatio propter hoc ficut cerebrum er reliqua orga na,fomnus itaq; accidit neceffaria loco imbecillitatis ce rtbri er utriufq; imbecillitas efi caufa imbecillitatis ai terutrius er ji cerebrum ejfct forte huius caufa effit

AVER. DE SOMNO ET VIGILTA '22 loco completionis cius,caufa autem imbecillitatis ipfo rum amborum fimul ejl digeftio nutrimenti cr eius dc codio cr ideo animal necefjkrio dormit tempore quo perfeuerauerit in ipfa digeftione c r expergefit quanti do perfecerit digehionemer afiimilatum fuerit nu * tritioquia tunc clarificatur calor dementatis abbu * mutitate cr uaporibus cr mouetur per arterias con* tinuas cr perneruum fenfus extra cr fit uigilia necef farioytxpergefadionis autem caloris dementatis tem pore deccftionis ex organis fenfuum tji autealia cau * fa quia aiuma ex quo fuerat una ex quadam parte & plures ex aliqua parte habet in omnes has potentias declinationem quandam cr quando grauaretei ali* quis aflus operationem anima facit declinare organa agentia animalium abitioattu in iUum attumut fortifi cttur per hoc adadumiUum quem intederat, crideo tempore digejlionis nutrimenti facit declinare calore ' elcmcntalmadaftum potentis nutritius hoc autem fit in loco in quo ejl eius operatio, hoc autem eft intra corpus crhsceft unacaufarum qua Jit fomnik ex la* bore cuius funt diuecaufx quarum una efb huius gene ris cr hoc quia quando calor dementatis frigefaftut fuerit cr diminutus exparte motus hoc eft motus ft •

- eundum locum cr motus comprtbcnfioms hoc eft per fenfum mota ejl eo anima in profundum corporis ut p ipjum fieret in ipfum id quod retiquu ejl de ultimo nu* tnmentout multiplicet feCT comutet per ipfum quod refolutum fuerat per motum,fecunda autem caiifit eft quia quando motus frigefaceret calorem naturalem tpfcfrigefeucr minuitur & grauitat propter fngm

F ii

EX LIB, ARIST. COMPEtm er dolet et coligitur infuum principium ut ex fe ex* peUatur complexio qu<e accidit d , fomnus autem acci iit umuerf aliter propter tranfmutationem caloris ele mentalis fecundum fuam quantitatem et fuam quali* tatem/omnusuero qui fit tx nutrimento fit propter eius b timiditatem er eius frigus qui uero efi ex labo* re eft propter eiusdefcfium&Juum frigus. Q yan * . ' do uero hoc accidens animali accidat cil propter necef fitatem quid ex quo de necefiitate horum corporum tfi quod offendat ea lafiitudo et labor et refolutiocum motu et quodnutriantur indiguerunt fomno loco quie tis etneccjiitatis effendi natura ^hoc aut em efi e contra fio dift> optionis corporum cceleflium quia ex quo non offenduntur lafiitudme et labore, et refolutione et nonnutrwntur non indiguerunt fomno. Sicq iamde * claratu efi ex hoc fermone quid fit fomntK&cuipar ii partium anime attribuitur fomnus et cui membro : membrorum corporis et quomodo accidat et quartae cidat. Conuemt autem nobis pofinaturam fomni quod notificemus naturam infomnioruni et quod fuorum generum fuerit ex comprehenfiombus diuinis qua lio attribuuntur habitui hominis nec eiusinquifltmi.Et dicimus quod harum comprehenfionum quedamefi que uocaturinfomnium et earum efi que uotaturdi uinatio et earum efi qua uocatur prophetia,plutes au tem homines interimerunt ejfe huius et attribuerunt tffe eius quod apparet de hoc accidenti . Qjudam au* temhominesconfirmaueriint ipfum. Quidam autem confirmauerunt parte et interimerunt partem , exclu Mere autem fuum effeefi txtludcrejenfata et prmpue

i f

AVER'. DE SOMNO ET VIGILIA iq ijjvin fomniorum utrorum quid multotiens quidam x homines uidentin [omnia q:i£notificat quid pendunt fit cis in futuris qn autem bo mo expergefactusfuerit eius reiteratio in feipfum fecit acquirere ei illam ex* pe rieritiam quia notitia proucnicns ex eis ejl perfcet ' ‘ tx natura agentis hoc non per accidens,et compreben • fionem alia m et licet non viderimus eam ipfa efi ual* defamofa illud autem quod efi famofum apud omnes atit numeratur cum necejfario fecundum totum aut fe* eundum partem quia impofiibilccfi quod famofum fit ■ falfunt fecundum totum ferino de quidditatein fomnio rum fufficitet abundat inloquedo de eis quia dtfferiit fecundum multum et paucum hac efi ejfe eorum,diuer fitas autem eorum nominum efi propter diucrfitatem •

‘opinionum uulgi de caufis eorum hac autem efi res na ta quod ipfi opinentur de infomnijs quod fint ab ange lis et de diuinatione quod fit a demottibus et de prophe tia quod fit a deo aut fine medio aut cum medi o appvo priata, pratereaprophetia diuiditurapud cos quiaip fa ucnitad notificandumres fapientiales ficut eibnoti* ficatio quidiitatis beatitudinis ctnotificatio reru qui bus prouenit beatitudo progenit autem notitia de tisin rebuS generabilibus et corruptibilibus. Ari&otiles au - tem ex hijs loquitur de infomnijs folum et nos loqua * .

<ntur deeis et dicimus quod infomniorum futit duo: fpc ms falfum et utrum* Couenit autem quod Jpeculemur de eis cui partium anim£ attribuatur unaqueque ishi rum ficcietum et qu<c fit caujd agens unamquamque 'iftarum duarum jpccierum infomniorum bocefiueri ttfalfiet quare fint in fomriia utra et quomodo efi pof „

i .,r

EX LIB. AR1ST. COMPEND. fibilc quod Jlnt et quot funt fua /pedes et in quogenu renoticiarumflntet quare quidam homines inteUigat - '| interpretationem infomniorum et aliqui non inteOim gunt interpretari ea ifte enim funt radices quafitorunt ,

* qua appetutur in hoc genere. Et dicimus quod ex quo

dormiens fentithac ac ftuideret et audiret et olphacc ret et guftarct et tangeret et non funt ibi fenfus ab ex * tra ficque eft quod principium huius motus fit in fotis no et eius ultimii Jit in uigilia et quia in uigilia hic mo • tus incipit ex jen fatis qua funt extra et finitur in me * "

1 moriam qua eft quintus gradus conuenit itaifc quod fit eius principium ab hac potentia ,fed quia ex quo co gitatiuaetmemoratiuanonfunt agentes fomnumfed agens fomnum eft phantafia quoniam hac potentia e(t in per feneranti motu et continuo aftu imaginationis et exempliftcationis et translationis aphatafmate in phantafma aliquando facit adijfiofltionibusquafunt in membro et aliquando facit hoc eft impreftionibus ,\ qua funt mfenfu communi et aliquando offendit /fit*

1 ciem iUius rei qua imaginatus fuerat ex principio ab extra ficut declarabimus et hoc duobus modis aut ofi* fendcret Mam infe aut offenderet eius locum et eius fi guram et qua hijs fimilia funt declaratum eft itaq; hoc ex toto quod in jomnia attribuuntur potentia phanta* ftica primum inter potentias anima flue fuerit uera (lue fuerit falfa quomodo uero accidat i fomno ex hac potentia quod homo uiieat ac fi fentiret futs quinque fenfibus ctbfque quod fint finfibilia extra animam fioc itaque fit e contrario motus qui fit inter ipfam et inter [enfata qua funt m uigilia et hoc quia m uigiha fenfibi

V / : ' ■ , ' 1 i ' ' ’

f ' . i A C ■*. -i t' : /' /r • ’v > . -»

AVER. DE SOMND ET VIGILTA tiaab extra funt qua mouent fenfus ctmouct fenfus communis potentiam phantafticam ficq; quando pom tentia pbantajlica imaginata fuerit rem quam accepe rat ab extra aut a potentia memoratiua redit et mouet fenfum communem communii autem mouet fuaspo • tentias particulares et accidit homini quod compre* henditfenflbilia licet non inueniantur extra quia fu* fpccies iam reddit * funt organis fcnfuum et non efi dif ferentia inter duas difpofitionesfiue uenerint ab extra flueuenerintab intra ^liquando autem accidit flmile huius in uigilia timenti et egro et propter pradomimu potcntiapbantaSticxbijs temporibus quia quddofor tificatur eius operatio redit mouens id quod erat mo* tum ab ea qu<e ejl fenfus communis pradominatur at» ' tem motus potentia phantajiic t in fomno quia abfolu ta efi ex nodo potentia cogitatius et exiuitab eiuspo * teflate et propter imbecillitatem huius potetis hoc e& cogitatius in timente et egro accidit eis fimile huius ac ci dentis ficq- iam declaratum efi ex hoc fer mone quod infomnia Jiuejintuera autfalfa funt attributa potert tispbantajhcs.Spc culabimur autem caufas ejfcdiuas iftarum duarum /pe ctcrum in fomniorum et dicemus quodinfomniauerajigntficant notitiam entitatis rei * ignote apud nos naturaliter ante illam noticiam que ut plurimum eft priuata tempore notitie et hac ucri*. ficatio qus prouenit nobis po fi ignorantiam nonpro * uenit ex notitia p recedenti apud nos aftiua nec pojl co t g nationem ctjpeculatiancm Jlcut prouenit nobis fcien t ia ueri finis que prouenit nobis ex premifiit quia iam declaratum cft tu libro poficrionimquod notitiam uc

% * . - * \ ' j ,

\~l I > l * . " t‘, ’ v'f

■ •' . ' \ 4

K -

EX LIB. artst. compend.

Ttficationis et fortificationis pracedat naturaliter dua notitia effetliua etmediahancuero notitiam qua pro petiit in fomno uidctur quod non pracedit ipfamfre* cies efftftiuanunquid utro accidit ei ff edes media t ba het locum Jpecuhticnis ■ Qjtando aute hac notitia pro ttenit pofr ignorantiam et innenitur in aftu postquam • fuerit in potentia et non efr nobis noticiam efficiens hanc notitiam manifcflum efi quod di/pofltioprouen* tionis cft diffofitio proueniens primarum pramiffa *' ruttt feu dignitatum quando autem hoc ita fuerit con* uenit quod efficiens utmfquefit unum er unius gene taris er quia iam declaratum efi in fermombus uniuerfa kbus quod omnis res qua exit a potentia in aftum ha * bet efficiens lUius generis extrahens ipfam de poten* Ha in aftum^oportet quod efficiens ifiam noticiam fit inteUigentia in aftu cr lUe met efi qui largitur prima principiat erum ffeculatimrum quarum ejje declara * tum efi in libro de Anima,quia amba largitionis funt imius generis differentia aute inter utrasq ; efi quia in fcientijs fpeculatiuis largitur principia efficientia noti tiam inteUigiHlium hic autem largitur notitiam igtio* tam fine medio er ideo in hac ftecic largitionis e frio* cus admirationis cr perfer utattonis uchementis quia ' fi hac largitio ejl pofiibilis homini nuquid pofiibilisfit

ei in omnibus potentijs ignotis er hoc in omnibus ge* nexibus aut hoc fit pofiibile inquibufdam generibus CT non fit pofiibilein aliquibus mqmfeffm autem efi ex difpofitione quod impoftibile fit quod ipfa fint de ali* qua rerum fpeculatiuarum f id funt de rebus futuris et uniuerfalittr quo modo rts fuerit hac ftcaes largitio

t *v

£VER. DE SOMNO ET VIGILIA 2f nise# ualde nobilis & attribuitur principio maiori quam fit principium arbitrij & nobiliori eo immo eft res diuina e prouidentia perfetia de homine cui pro • uenithacfpecies notitia in pluribus rebus er ex quo quidditas prophetice ingreditur hanc fieciem largitio = nis attribuitur deo res autem diuina funtipfi angeli . Et ideo dicebat Socrates athenienfibuso homines ego non dico quod hac ueftra fcietia diuina fit cajfa fed ego dico quod ego fim [ciens [cientia humana flcquefpecu labimur de hoc poftea fecundum nofirum poffe er crt dulitate noflr a^redeamus autem ad id in quo fuimus et dicamus poflquam declaratum ed quod largiens hanc fcientiam fit inteUeftu* purus a materia eiam decla* ratum efi in fcientijs diuinis quod ijle inteUigentia fc* parata inteUigant naturas uniuerfales elargiuntur fimileeiquodejlinfua fubftantia impcfiibile e & quod largiantur rem particularem omnino quia non e# ni tura earum comprehenfio illius rei particularis,diui* dituruero iUa forma umuer falis in particularia fecun dum materiam hoc eft ex parte qua non efi ei confi « flentia nifi in materia er flinteUigentijsfeparatis ejfet comprehenfio particularis ejfent necejfario materia ** les e non agerent nifi per contaftum dftionem e pafionem poftquam iUa inteUigentia non inteUigunt lUas res particulares , utinam [cirem an ida inteUe * dus agens largiatur hanc formam particularem ap* propriatam tempore , eloco una ffitciceuno fin * g ulariffecieiyego itaque uideo hominem qui compre* benditifiasres epracedit ei in fomno notitia futuri in earum mnouatione eius quo efi appropriatumfuo

*X LIB. ARIST. COMPENDE torpori aut fue anime aut fuis affinibus aut homini * tus fue regionis & uniuerfaliter eius quod iamfci* uerathoc autem dubium efi duorum locorum quo* rum anus efl quomodo proucniant res particulares ex influentia uniuerfah fecundus autem locus efl qua * re appropriatur k<ec largitio particularium appro * pr ia tarum homini quem offendent eorum notitia , lo * quutio ituque de tjlis rebus licet fit remota fecundum comprehenfionem humanam oportet quod perue * niat ex hoc ad ultimum eius quod efl eius nature com * prehendere ipfum quia ejfentiabeatitudinis non efl ali qua res ultra hoc & dicimus quod rerum que fiunt quedam funt jlngularia fubjlantiarum er quedam funt fingularia accidentium er fingularium fubflan * tiarum quedam funt fingularia fubjlantiarum {impii* tium er quedam funt fingularia fubjlantiarum com* pofltarumer ifta funt duarum foederum aut anima* ta ficut piante er animalia autinanimata er que funt fui generis, fingularium uero accidetium quedam funt in fingularibus inuenta fubftantiarum fimplicium er quedam funt accidentia que fiunt in fingularibus com pofltis&hec funt duarum foederum aut inuenta in ipfis animatis aut accidentia inuenta in inanimatis CT utraque iflarum duarum foederum efl a natura aut a uoluntate fingularium uero fubflantie omnium funt determinate caufe efficientes ficut declaratum efi infdentia naturali quia nomnucnitur flngularefub* flande in accidenti quia tam declaratum cft in libro Verygcnefcos quod innouado partium elementorum crtranfmutatiQ earum ai fewuicem efl determina*

AVER. DE SOMNO ET VIGILIA iaordinata feruata intenta ex parte motuum corpo* rum codeftium & fle effet poflibile quod effet genera* tio er corruptio in fuis partibus cr quod remanerent femper feruata fecundum fuamtotahtatem er fic etia declaratum efl in iUo eodem libro quod corpora fimi * liump artium qux fiunt ex elementis primo funtde * terminata ejfe caufarum contentarum propter mo * tum corporum cccleftiumqutfuntcaufe remoUcor porum flmilium partium cr format demotorum funi caufe propinquee er declaratum efl etiam in libro dc Animalibus er plantis quod fingularia plantarum CT animalis funt diffiniti ejfe determinatarum caufarum in propaganti quidem eorum efl ex parte geniture et inteUettus agentis ^quando autem non efl propaganis efl propter elementa er corpora cceleflia er intelle* dum agentem quando autem fuerint htec fingularia definiti effe natura eorum efl inteUetta necejfario a for mafeparata cuius proportio ad eas efl proportio for • marum artis ad fada per ipfam fingularia uero acci * dentium quadam funt qua funt ex caufis naturalibus CT quadam funt qua funt ex caufis uoluntarijs er qua damquafuntacafu cr hoc in duabus jpecicbus fimul hoc efl in rebus uoluntarijs er rebus naturalibus id au tem quod eflacafu nohabet naturam intcUeftam quia nonhabet caufis determinatas cr ideo impofiibile efl quod agat in hominem notitiam de eo quod fit exiflis nifi fecundum aliquam ffecicm accidentis fecunde ue* rojpecici accidentium determinatarum caufarum efl necejfario natura uniutr falis qu£ efl prima caufa fui effe commi itaque necejfario cuius notitia contine *

G ii

EX LTB. ARIST. COMPEND. turper fccaufeefintpcr fe quando autem fuerint.ibt caufe entes per JciUtfunt necejfario intcUettt a na* tura uniutrfali flue: nos inteUigimu t eas flue non in* teUigimm , uerum tamen non comprehenditur noti* tia in nouationisiflorum flngularium per fiUogifmum cr hoc eorum qu£ multo tempore pr£c efferunt quia iUe caufe non funt definiti effe apud nos cum hoc quod in fefunt definitieffe t nos autem comprehendimus no* biliorem iflarum caufarum er communia uniuerfa* lia inter gradus cr proportiones quas nos compre * bendimus de hoc qu£ funt deteminat£ apud natu* ram intellettam qu£afiimilatur lUis quod apud iUos eftiUiut natur £ fenfibilis er mouentur ab eamouen* tur flcut mouentur organa a formis magiflerijmul * torum graduum er forfitan funt etiam eorum,crideo eflquod apparet quod non fiat aliquod flngularium perfea natura mfl ex pr£cxiffenti cognitione quas artifex mouet flcut dicit Ariftotiles fecundum men* furam notiti£ artificis ,e orum uero qu£ fiunt a uo * luntate cr arbitrio qu£dam funt qu£funt perfe defi* nitar um caufarum licet non flnt definite apud nos C T hoc uel ex moribus animalibus naturalibus aut ex mo ribus orientibus ex femita er opinionibus humanis quia has etiam oportet quod flnt determinate apud na twram licet non flnt definite apud nos Aftronomia au tem largitur iuditium de nouttate flngularium flcut pu tauerunt quidam homines quod iUud proueniateis ex dijfiofitionibus corporum cceleftium appropriatorum innouationi flngulorum flngularium fpecierum et ideo putauerunt 1U1 qui dicunt reditum circularem quod

AVER. DE SOMNO ET VIGfUA xr oporteat quod redeant flngularia fenfata cadent e? hoc propter id quod putauerunt per dtfpofittonem cor porum coele flium eedemflnt definite quando autem totum boc conftiteritnonefi negandum quodintcUi* gibihafeparata largiantur ammx , phantafiicx naturam umuerfalem qu<e efi lUiusflngularis quod fit boc efi quod inteUigitur ex parte caufarum fuarum ,ani* ma autem phantailica recipit iUud particulare hoc efi quod recipiat ipfumex parte qua efi in materia cr iUeefi modus quo ad particulare, anima uero phatafii ca recipit illud particulare ex qua parte ipfa eft ma * terialis ficut declaratum efi in libro de Anima e? for te recipit illud ftngulare inteUe du uere wfortaffe re * cipitquod circumfcribit ipfum e? tunc iUuditl fom* nium indiget interpretatione ex quophatafla non pof fet accipere inteUedum uniuerfale accipit ipfum per fua flngularia modo propriori naturx uniuerfaUhoc eft recipiendo quodcircumfcribit ipfum quia circum fcriptio rei eftplures res in potentia e? ficut inteUe * dus agens largitur perfeftiones uniuerfales materia autem recipit eas receptione particulari fle largitur hic ultimam perfedionem animx pbantafiicx utiiuer falem,anima autem particularem eam recipit quiaiam declaratum efi quod inteUedus agens largiatur pri* mas perfeftiones potentiarum animx particularium hoc efi quinque fenflbus er potentiam phantafiicam quia ipfe largitur has formas cr praeparationes lar » g itio uero ultimarum per fed io num earum funt fenflbiliafed in hac comprehenflo fiiritualis qux jit in fomno aut inflmili ei ipfe largitur animxpbantafiicx

EX L1B. ARIST. COMPENR fubftantiam imaginationis CT praparationis qua pri mdt perfcftio anime phantaftice Jicut autem medicus expertus prono fricatur quid in futurum accidet cor* pori Socrati CT eius anime aliquo certo tempore CT hoc per duo principia quorum unum efl uniuerfale in* teUcttum CT alterum particulare fenfatum fle hecpro noRicatio conftruitur ex quodam uniuerfali quod da* turab intcUigentia CT ex quadam fpecit particulari que afUmilatur tUi uniuerfali fed quia homo non com prehendat exhijs particularibus niflquodejlappro * priatum fuo tempore crloco c r corpore CT homini* busfuis preter alia particularia qua conueniunt tUis tniUa natura uniuerfali hoc ejl quia oportet horni * nem habere in hac comprehenfione alteram duarum fpecicrum generum praecognitionum uerifcationem CT formationem qu£ e ft cognitio preparans hoc cft notitia informans formam phantafie CT debet pre* cedere ucrificationem,homo autem non pote ft aequi* rer chane notitiam nijl de fingularibus qua: iam pre* fciuerit CT precipue de lUisjingulaaibus quorum fa* cit maxima folertia quoniam de ignotis ei non pote ft acquirere factitiam quoniam licet non oporteat hanc ucrificationcm quod praecedat eam notitia efficiens oportet ut procedat eam notitia preparatiuafed qua* re petentia pbantaflica ut. plurimum non inducat fre cicm jinguUrem qu<c ejfetfubiUo uniuerfali quod lar * gitur intcUigiturfed inducit fpeciem ei fimilem hoc ac cidit quia rei fenfate ejl duplex forma hoc ejl Jpiri* tualis CT fama fimilit CT corporea, que efl forma rei fenfate non forma Jimihs, forma autem fimilis um*

AVER* DE SOMNO ET VIGILIA aS uerfalt quia cjl propinquior natur £ uniutrfali quam utra, forma rei c T ideo anima phantafiica recipit fpe* ciem inteUcttam fecundum quodfpirituahus poteft re cipere eam quandoque autem recipit eam corpo* ream er uidet homo in fomno formam ipfam non fl* milemei.Sed quare hac comprehcnflo approprietur fomno ejl quia anima ejl una fecundum fubicftum plu res fecundum potentias ideo quando utitur una /pe* cie potentiarum intnnfecarum debilitatur ab exer* citio alterius fpecieiac fl diceres quando utitur po* tentia cogitatiua debilitatur ab exercitio potentia» rum extrinfecarum ut ji dixeris organorum fenfus cr non utitur potentij s intrinf tcis nift potentia phan» tafiica. u. g. quia quando exercet comprehcnflonent qu<eefl ab extra debilitatur comprebenfione qua edi ab intra er quando utitur potentiis motiuis debilitati* tur potentia comprebenfiua &jlc quando utitur po * tentijs interioribus debilitantur alia. u.g. quia debili* tatur potentia phantafiica , quando fortificatur cogi* tatiua er e contra cr aliquando fubtrabitur anima per ocium alicuius imorum generum aut alicuius ft>e* ciei er fle quando fecundum aliam fpeciem fortifica * tur cr aliquando non fubflrahitur in hoc aftu per ocium quarundam potentiarum fedociatur cum hoc organum quo operabatur potentia ociofa cr deuiatil * lud ad effendum organum illius potentia quam inten * dit exercere fecundum quod pracefit fermo de cau * fa fomni propter inclinationem caloris elementaUs ab organis anima extrinfecis intra corpus ad digeren dum nutrimentum er fle putatur quod res fitin hoc

EX LIB. ARIST. COMPEND. efi quod anima faciat declinare reliquas potentias in* trinfecas er coniungantur adfaciedum inueniri phan tafi* formam reiqu* non compr ch editur [en fu, quan do autem totuhoc fuerit jlcut meminimus quod aftus potenti * phantafiic*fit perfeftior er magis /pintua* lis quoniam in fomno anima facit ociari fenfusexte * nor es er fua organa er redit ad fenfus intrinfecos fi* gnum autem quod potenti* intrinfec* habent perfe * diores operationes in quietepotentiarum exteriorum quia qui ualde cogitant & eorum potenti* fenfl* tiu* ingrediuntur intra corpus er accidit ck fomnut uchemcns immoipfl feriofe faciunt quiefeere, fenfus exteriores ut melius cogitent & propter ea qui nati funt fln: uifu er fine auditu habent perferiores po* tentias in trinfecas. Et ideo prophetia prouenit cum difpofltione fimili epilcpfi * quoniam quando poten* ti* ijie intrinfec* mouentur motu uehementi dum re * colliguntur potenti* extrmfec*ut pofiit aliquandoac cidere flncopk-Sicque declaratum cft ex hoc quare h*c comprehenflo fiat in fomno er non in uigilia.Non efi autem remotum quod inueniafur homo qui com * prehendat ex hoc in uigilia quod comprehenderet dor miens.lmmo aliquando uideret formam rei prouenien tem non eius phantafma er eius exemplar ficut di* citur de athoniis . Quare autem fint in fomnia ue* ra hoc eft propter finem hominis perfeftum er hoc quia ex quo homo efl breuis notiti * er comprchen* dens er inteUigens cogit atiuam qu*efi in eo comprehendit innouationem rerum utilium & noxiarum in fuirumutpr*parct feadrem utilem & appropia*

' quet

AVER. DE SOMNO ET VICILIA quctcicr gaudeat etiam itt aduentu boni erfiatfoi lers ad eius aduentum er folers etiam fiat ad euaden = dum are noxia adeo quod multotiens propter breui* tatem huius potenti# non pr# cognoficit quid fit inno = uandum fiue bonum Jiue malum fit quia adiuuatUr h#c potentia per hanc nobilem fignificationem crcom prehenfionem ffiritualem qu<e prouenit per infom «* nium,ideo dicitur de eo quod fit tanta pars prophetia er hoc efl notum per inj omnia qua uidit rex P haraon, de quibus interrogauitipfum lofeph.Conuenitaute in terpreti quod fit homo habens animam naturaliter pa ratam ad difiinguendum phantafmata reru er in fom niorum er efl ille cui intcUigibilia largiuntur Jpecies corporeas quibus per in fomnia fuerint fimiles fpecies frirituales er necejjario conuenit ei ficire extra communia omnibus gentibus er extra propria flngu* lis gentibus er fingulis Jpeciebus hominum quoniam uariantur gradus gentium fecundum mugis er mU nusinfuis exemplaribus fecundum duos modos quos rum unus eft fecundum naturam hoc efl fecundum po tentiam fuarum animarum er fecundum entia ap * propriata eis in fiuis regionibus , fecundum autem e fi f$ eundum exemplaria er opiniones quas determinaue* rint perfuam credulitatem er confueuerit credere ex tempore fu# nat iui tatis er hoc de primo principio er de angelis ad effentiam human# beatitudmis quia iam imprimuntur ifte res in fomno per id quod afiimilatur eis aliqua fimilitudine fied non inteUigeret qui nefeis retfuas opiniones de hijs rebus quianefeiret cuius rei effiet exemplum hoc exemplum, quia qui credit quod

, ' H 1 ’

EX LTB: AEIST COMPENO* X>eus& angeli efficiant res fine medio apparet eis in filis in fomnijs quod Dcusexcclfus aut tolis angelus f a ciat fic er imprimeret ei Deu* excelfus aut angelus per id qjwdafiimilaturei fecundum quod credit tpfe de eis er fic imprimitur ei bonum quod fit ad huma * nam felicitatem fecundum quod credit de ea&utii* uerfaliter hic funt plures iprefiiones qua: approprian

tur cuique gentium fecundum opiniones quibus appro

priantur er conucnit ficut dicit Ariftotiles interpreti quod afjfue faciat eius ar.imam in cogitatione er jfiecu* latione ,cr munditie er non declinet ad mores anims heJlialis.Et aliquando accidit alicui homini ut unum in , fomnium per aliud interpretetur mfomnium ficut ac* xiditdeinfomnio her culis regis fecundum quod refert Ariftotiles.QU' infomniauerat in fomnium quod ne» mofeiucrat interpretari,quando autem iterum dormi yet interpretatum fuit er remanjit folers in eo quo ufq; acciderent res illa:. Et aliquando accidit alicui ho* mni quod uideatin fomnium aliquod er pofiea obliui fcatur eius deinde in uigiha remimfcatur eius y quanio autem rcminifciturf intit eo modo quofentiebat in prs terito quowodo autem fiat hociam diftumcft.Vcri* tas uero in fomniorum eft uaria propter uarietatem hominum fecundum hanc potentiam phantafticambif enim funt qui habent complexiones melancokcas fri* eidas erjiccas quoniam humiittas objlruu potentias ■%T claudit aditus ffirituum & facit fomtmquaji mor

tem quam ob rem talis dormit , humor autem melan*

colicus conucnit fomno& operationi huius potenti* quia efi multi uaparis qu\ afceniu ai cercbru er i eo

AVER. DE SOMNO ET VJGItTA tonusnit fomnoz?huic potentia: convenientia quidc huic potentia efl ex parte qua eft hac potentia hoccft phant^fla quando fuerit uebementk motus cr conti* nuo terminis infomno cr uigilia cr tras fertur a pban tafmate in phantafma cr pauca firpiiiascr flabtlitas fttpeir phantafmate rei quam immagimtur^bonitas au tem eius operationis efl propter bonitatem cr firmita tem imaginationis cr habilitatem fuper ueritate rei quam imaginatur tUa autem complexio cuiconuenit bicaflus eft frigi da et ficca & hoc quia frigusfequitur tarditas motusfocitatem autem fequitur firmitas for tna crideo inuenitur omnium huius potentia habenti bus coieram nigram adeo quod ipftwgilantcscomprc benduntquoi alij comprehendunt domne te s^nunquid autem hac potentia feu comprcbenfto fiat tribus tem * poribusiti hoc efl locus foculationis quoniam quod uenit pronofticari eft tempore futuro fed no efl re.no * tum quin hoc accidit de praterito cr prafenti quando fuerit nobis ignotum.Eft autem perferutadum de quo genere entium accidat fieri hac prono fticatic. Quo* niam genera rerum fatarum aut funt fcientia focula* tiua aut artis prati ca aut potentia eogitatiua 3 particu latis notum autem efl quodhaccomprehenfto ut pluri mum non fit nifi de rebus futuris quarum comp rehtn fio eft potetia cogitatiua particularis qua exercetur ad comprehendendum utile cr noxium de rebus futu* riSyde artibus ueropraticisim opinatur quod pofiint acquiri per infomniumfteut refert Galenus de pluri « bus rebus quarum notitia peruenitei perinfomnium hoc aut aliquo modo procedit proceffu compnhen fio*

H tt

EX LlB. ARIST. COMPEtfEi. hum particularia qua fuerint de rebus pardcularibui futuris quia notijicatio prouenit in tali re de re parti *

- culari qua iuuaret rem illam deinde inteUedus facertt propofltionemuniuerfalem ex hoc,notificatio autem omnino fuit de re particulari ficut patiens quettiant morbum infomniaret quod talis herba iuuaret eu h<ec itaque notijicatio ejfet particularis deinde pofiibile eji artifici medicina quod faciat ex hoc propojitionc uni • Uerfalem in fcientijs uero jpeculatiws hoc remotum efb quod jiat hoc quia jl ejfet i eis hoc, fpeculatio effet ocio fa er frujira c r hoc quia natura hominis eji quod com prehendat fcientias jpeculatiuasfccudum id quod crea tus ed per pramiffas primas ji autem comprehende = ret eas per infomniu fine notitia ejfediua hoc eji fine pramifiis , prima prima pramiffa tffent in ea ociofa cruniuer [aliter prouentio inteUediua fciendarujpe tulatiuarum fecundum hanc jpedem eji per accidens & in paucioribus er impofiibilc eji ideo quod P cr fi* datur per eam ars jpeculadua uerum tamen fi quijpia diceret iam pofiibile eji quod prouertiant exemplaria rerum jpecalatiuarum alicui jpeciei hominum fecun* / dum hanc /pedem comprehenfionis & confiteretur quod haccomprehenfio dicatur fecundum aquiuoca • donem nominis cum comprehenfionequafit perdi * fciplinam mediantibus primo notis iditaq j efiimpof* fibile quia eius prouentio hoc modo eji fuperjlua quid iam prouenit homini perfidiori modO)rtaturd auteni non facit aliquam rem ociofe cr ideo conuenit quod haccomprehenfio non jit hijl de eo cuius comprebeti flo non perficitur in uigilid Hifi diceret quijpiam qitod

AVER. DE SOMNO ET VIGILIA $i hac faccies comprehenflonisfit eius cuius efiimpofiibi lefit difciplina fcientiarum faecularum naturaliter aut alio modo ab ifio er tunc non effet ei hac potentia ocio f e nift quia manifeftum ejl quod fi [unt bij horni* nes/unt homines fecundum aquiuocationem nominis immo magis effent angeli quam homines quia nonne* rificaretur de eis diffinitio hominis qua eft ipfum effe Comprehendens cogitatione er faeculxtione inteUi * gibiiium,hoc autem apparet effe impofiibile ex hoc quod dicam quoniam fcientiafaeculatiua in feeftuna C r non uariafiue fuerit [cita per difciplinam fluedifci plina t fi autem fciretur utroque modo tuc difciplina no accipietur in eius definitione necejfario fic non eua dercmus ab altero duoru aut quod dicamus quod hac comprehenfio dicatur fecundum aquiuocationcmno * jttinfr cum comprchenfione humana aut quod confitea miir quod res eadem fit cX diuerfis caufis er fle habi* tuio rei ad cau fas tius quibus conUituitur non effet nt ceffaria totum autem hoc e & impofiibile.De inf otnnijs itaque utris er quare fint er quomodo fint iam dittum efi.dicendum eft autem de caufis infomniorum falforu Uniuerfaliter autem hac infomtua fiunt ex duabus cau fis quarum una cfl operatio potentia phantaflica in fomno er imprefiionibus qua remanferint in fenfu , communi ex ipfifcnfibiltbus exterioribus <crexoperationibus huius potentia in faccies rcpofitaS in poten iia memoratiud er cogitatiua ex lUis rebus fenfatis quoniam femper motus huius potentia hoc cftpbana tdfiica eflinrcpofitoriutn huius potcntiaboce&co* gitatiu* er memoratiua er repofttorio fenfus com*

I ** ' , > ' M ' ,*T

‘ „ " / ’

EX LIB. ARIST. CQMPEND. munis yfccundiuerocAufi tft naturalis appetitus ani* me quoniam anima bcftialis quando appetit aliquam rem cjfe aut appetit eam non ejfe parata eft facere exemplar form e rei dejiderataea diffofitionequa ap petit eam er reprefentare eius ffeciem er ideo qui ca pitur amore mulierum uidetfe cohire cum eis & ha* bens fltim apparet ei quod bibat aquam er huius gene ris funt infomnia que figni fiunt fttuium medicos ex * cejjum humorum tn corpore. u.g* quia uidere ignem fignificatexceffum colere er uidere aquam ftgnifiut excejfum phlegmatis differentia autem inter has ima ginationesfalfas er inter utras que fuit per infemniu efl quia anima conturbatur exueris infomnijs &cx* pergifitur quafl timida admirans eam fpiritualitatem fubttlemquam uiderat ftcfy tam loquuti fumus de in » fomnijs ueris &falfls er de quidditate eorum er catt flsfuisc? accidentium eorum &c .

Bxplicitfermo de Somno cr Vigilia deifauort . x

y '* i r ' *

A B C D E F G H I K L

, r . ' y ' \

Omnes funt duerni.

7 ' f \

Vtnctijs ptr Nicolaum it Bafctrink.

t* D. L1L ■■ _

Source: Venice 1552, tr. Abraham de Balmes — public domain
Status: not stated · License: Public domain

Back to top ↑